Kulliyatlar - 27. Sayfa - Ekonomibanka

5. İslâm ekonomik sistemine hizmet eden organlar yerine kapitalist ekonomiye hizmet veren organlar:
İslâm bankacılığı uygulamaya konulduktan ve bazı sonuçlar alındıktan sonra; haklı olarak şu sorular düşünen kafaları işgal etmeye başlamıştır: Bu bankalar İslâm iktisat nizâmına mı, kapitalist ekonomik sistemlere mi hizmet veriyor? Bir ülkenin ekonomik sistemini tamamen İslâmîleştirmeden, yalnızca İslâm bankaları yoluyla İslâm ekonomik sistemini gerçekleştirmek, yahut bu sisteme hizmet vermek mümkün olabilir mi? Sistem mi kendine uygun bankaları doğurur, bankalar mı kendine uygun sisteme vücût verir? Uygulama göstermiştir ki, tek başına İslâm bankaları, ne İslâm ekonomik sistemine hizmet verebilmekte, ne de İslâm ekonomisinin bütünüyle ülkeye hâkim olmasını sağlayabilmektedir; aksine bu bankalar, şekil yönünden İslâm'a uygun çalışmakla beraber, İslâm ekonomisinin hizmet veren bir parçasını değil, kuruldukları ülke ekonomisinin hizmet veren bir parçasını teşkil etmektedirler.
İslâm'da mülkiyet, üretim, dağıtım ve tüketim ile ilgili özel hükümler vardır ve bunlar bir ekonomik nizâmın temel taşlarını oluşturmaktadır. Hırsızlık, rüşvet, sömürü, hîle, haksızlık... gibi yollardan elde edilmiş bir haram kazancı ne zekât temizleyebilir, ne de fâizsiz işletme! Kapitalist çevrelerde kurulan İslâm bankaları bir amaç değil, bir araçtır; bunlarla yetinmek yerine, üzerlerine basarak ülke ekonomisini bütünüyle İslâmlaştırma hedeflerine yükselme amacını unutmamak gerekir.

Sonuç:
İslâm bankaları kurulmuş ve işletilerek birtakım sonuçlara ulaşılmıştır. Bugünün konusu, bu bankaların varlığı veya yokluğu meselesi değil, geliştirilmesi, gereken noktalarda düzeltilmesi ve amaca uygun hâle getirilmesidir.
Burada hem değerlendirme, hem de mezkûr bankaların amaca uygun hâle gelmelerinin nihaî şartlarını açıklama mahiyetinde olmak üzere şu noktalar kaydedilebilir:
a) İslâm iktisat nizâmı, "hukuk, siyâset, ahlâk, estetik, sosyal..." yönleriyle bir bütün teşkil eden " İslâm nizâmı" nın bir parçasıdır. Bu bütünün parçaları ve organları birbirinden ayırılamaz, ayrılırsa vazifesini tam olarak yerine getiremez, varlığını sürdüremezler.
b) İslâm bankaları, İslâm iktisat sisteminin bir parçası, bir organıdır; bu organ ancak ait olduğu vücût içinde varlığını sürdürür, geliştirir ve kendisinden bekleneni yapar.
c) İslâm bankaları denemesi, genel olarak İslâm nizâmı uygulamasına bir adımdır, bu amaca yöneliktir. Bu sebeple her iki yönelişi de destekleyenlerle köstekleyenler, her ikisinin metodları, engelleri ve iticileri arasında benzerlikler vardır. Bu denemeden, asıl amaç yönünde faydalanmak, sonuçlar çıkarmak gerekir.
d) İslâm bankacılığı hareketi, kapitalist ekonominin direklerinden biri olan fâiz sisteminden kurtuluşa doğru atılmış bir adımdır. Hareketin Batı'nın dikkatini çekmesine, sıkı takibe alınmasına sebep, onun yeni bir evrensel iktisad nizâmının parçası ve öncüsü olmasıdır.
e) Başta İslâm bankacılığı olmak üzere, İslâmî hedeflerin gerçekleşmesi üç aşamanın başarı ile tamamlanmasına bağlıdır:
Birinci aşama: Düşüncenin açık bir şekilde ortaya konması ve teorinin detaylı bir şekilde tamamlanmasıdır.
İkinci aşama: Teoriyi uygulama sâhasına koyacak, denemeyi yürütecek vasıflı elemanların yetiştirilmesidir.
Üçüncü aşama: Toplumun eğitilmesi ve şuurlandırılmasıdır.
Bunlardan birisi eksik bırakılırsa ikincisinin aşılması o nisbette zorlaşacak, ortaya beklenmedik problemler çıkacaktır. Sistemlerin iflâs ettiği, insanlara aradığı huzur ve mutluluğu veremediği çağımızda, Müslümanların samimî gayretleri ve sevgiden kaynaklanan hareketleri ile İslâm bankacılığı, İslâm ekonomik nizâmı ve bütünüyle İslâmî düzen bir yerlerde gerçekleşir, kendini gösterme fırsatını bulursa bu, insanlık ve medeniyet için de büyük bir kazanç olacaktır. 5

Not:
İslam ekonomi teorisi, ekonomik problemler ve işçi-işveren ilişkisi konularında, İslam'ın Işığında Günün Meseleleri isimli kitabımın 1. cildinin sonunda, yüz sayfadan fazla özet bilgiler vardır. Buradakilere ek olarak onun da okunması yararlı olacaktır.

 

5. İslâm ekonomisi ve özellikle İslâm bankacılığı konusunda özlü bilgi için bak. Dr. C. Atıyye, el- Bunûku'l- İslâmiyye, Katar, 1986; Rafik el Mısrî, en- Nizâmu'l-masrifî el- İslâmî, Cidde,1985.