Kulliyatlar - 3. Sayfa - Ekonomibanka

II. SİGORTA
Sigortanın başlangıcı milâdî on dördüncü asra kadar uzandığı halde, Osmanlı ülkesine girişi oldukça gecikmiştir. Fransız Ticaret Kanunu'nun tercümesi olan 1850 tarihli Ticaret Kanunu'nda sigorta mevzûu yoktur. 1864 tarihli Deniz Ticareti Kanunu'nun 11. faslı, yalnızca deniz sigortası ile alâkalı hükümleri tanzim etmiştir. 1870 tarihinde Beyoğlu'nda vukûbulan büyük yangın üzerine; şeyhülislâmlıktan sigortanın cevâzı hakkında fetvâ alınmıştır. Bu fetvânın, teferrûâta girmeden "her ferdin, Allah tarafından kendisine verilen malları korumakla mükellef olduğunu" ifade ettiği anlaşılmaktadır.
23 Teşrîn-i evvel 1327 tarihinde Mahmud Celalettin isimli bir zât, şeyhülislamlığa bir dilekçe vererek hayat sigortası hakkında fetvâ istemiştir. Bu dilekçenin ve verilen cevabın metni aşağıdadır:
Huzûr-i âlî-i Cenâb-i Meşîhatpenâhîye marûz-i çâkerleridir:
Memâlik-i ecnebiyyenin bir mahallinde, meselâ Fransa'da teşekkül etmiş Ünyon nâmındaki bir şirketle âcizleri beyninde, hayatta kaldığım halde on beş senenin hitamında, vefât eder isem, vereseme mahall-i mezkûrdan gönderilüp beşyüz adet lirây-ı Osmânî verilmek üzere bir akit icrâ etsem yâni beher sene maktûan mezkûr şirkete otuzbir adet lirây-ı Osmânî gönderip, işbu on beş sene hitâmına kadar vermiş olduğum meblâğın miktarı da, dört yüz altmış beş liraya bâliğ olsa, bu göndermiş olduğum meblâğa mukâbil, şirketin hissedârânı tarafından âcizlerinden müdde-i mezkûr zarfında almış oldukları dört yüz altmış beş liraya, otuz beş lira zammiyle beşyüz lira mezkûr şirket tarafından âcizlerine mahall-i mezkûdan gönderseler, veyahut senevî maktûan göndereceğim otuz bir adet lirây-ı Osmânî'yi, bir sene gönderip de vefât etsem, şu bir senede gönderdiğim otuz bir liraya, dörtyüz altmış dokuz lira zammiyle beş yüz adet lirây-ı Osmânî'yi, şirketin hissedârânı vereseme mahall-i mezkûrdan gönderseler böyle bir akdin kabûl ve icrâsına cevâz-ı şer'î olup olmadığının fetvâhâne -i âlîce tetkik ve bu bapta bir kıt'a fetvây-ı şerîfe verilmek üzere; işbu istid'â-i kemterânemin makam-ı müşârun ileyhâya havâle buyurulmasını istirham eylerim, ol bapta emru fermân hazret-i menlehülemrindir.
23 Teşrîn-i evvel 1327
Mahmud Celâleddin

K Fetvâhâne-i âliye 12 329
327 İstidâ

Müstediyat 5094
5824
225

Havâle buyurulan işbu arzuhal mutâlâa olundu. Derûn-i arzuhalde muharrer akd-i mezkûr dâr-i İslâm'da olmayıp da, ber-vech-i meşrûh memâlik-i ecnebiyyede kain bir sigorta şirketi ile icrâ edildiği takdirde, şirket-i mezkûre rızâsiyle vereceği ziyâdeyi, yâni makudün aleyh sigorta bedeli ne miktar meblâğ ise, ânı ahz helal olur; ol bapta emr-u fermân menlehülemrindir.

Alelusûl itâsı 22- Zilkâde 329
25- Zilkâde- 1329 Emînü'l-fetvâ

Görüldüğü üzere bu fetvâ İslâm ülkesinde hayat sigortasını tecviz etmemekte , ancak yabancı ülkede bulunan şirket ile sigorta akdini ve bundan doğacak tazmînâtı câiz görmektedir.6
Bilindiği gibi sigorta eden ve edilen açısından üç nevi sigorta vardır:
a) Devletin tesis ettiği sosyal sigorta.
b) Karşılıklı sigorta.
c) Ücretli sigorta
Aşağıda görüşlerini nakledeceğimiz âlimlerin, daha ziyâde üçüncü nevi sigorta üzerinde ihtilâf ettiklerini ve ekserîsinin bunu tecviz etmediklerini; buna mukâbil diğer iki nevi sigortayı İslâm'ın rûhuna uygun bulup teşvik ettiklerini görüyoruz:

 

6. Prof. Dr. E. Hırş, Ticaret Hukuku Dersleri, İstanbul, 1946, S. 831; Prof. Dr. B. Nuri Esen , Sigorta Bilgisi, Ankara, 1945 , s. 11; A. Emrullah Gün, Sigorta Hukuku; Ankara, 1947, s. 12; Sigorta Rehberi, İstanbul 1942, s. IV; Prof. Bülent Davran, Mukâyeseli Medenî Hukuk Dersleri, İstanbul 1956, s. 33-34