Kulliyatlar - 39. Sayfa - Ekonomibanka

III. Mısır'da Tatbik Edilen Şekliyle Fâizsiz Bankalar Modeli
"İman, temennî ile, dış görünüş ile olmaz; îman, kalbe yerleşen ve fiil ile gerçekleşendir."
Hadîs-i Şerif

Modelin Esasları:
Bundan önceki konferansta ele aldığımız mesele ve vardığımız netice özet olarak şu idi; Bugün İslâm toplumu geride kalmıştır ve ilerlemeye, kalkınmaya muhtacız.
Şu halde gerekli olan şey; İslâm toplumunun hâlihazır durumunu, kalkınma problemini halledecek istikâmete yöneltecek ilmî metodu bulmaktır. Geçen konferanstan şu noktaları hatırımızda tutmak faydalı olacaktır. Aradığımız İslâm toplumu insanı, içinde yaşadığımız toplum insanı değildir; çünkü çeşitli dış tesirler, bu insanın ahlâk ve davranışları üzerine damgasını vurmuş; dolayısıyla kül hâlinde toplumu da etkilemiştir.
Netice almak, meyvasını dermek istediğimiz herhangi bir modelin üç vasfı bulunmalıdır:
1. Toplumun asıl terkîp ve bünyesinden çıkmış, kökten beslenmiş olması.
2. Modelin, hedefleri bakımından açık ve seçik, aynı zamanda vâkıanın husûsiyetlerinden en küçüğünü bile gözden kaçırmamış olması.
3. Vâki durumu; topluma etkili ve faydalı olacak bir metod ile harekete geçirmeye yarayacak, maksada uygun vâsıtalara sahip bulunması.
Bundan maksat şudur: Model kendisini gerçekleştirecek, tesirine vâsıta olacak organ ve kuruluşlara sahip bulunacak. Bu organ veya kuruluşlarda teori ile gerçek birbirine bağlanacak, aralarında bağ kurulacak. Kuruluş veya organ, içinde bulunduğu çevre ve şartları, menfîlikten müsbetliğe çevirmek için onlarla müsbet mânâda kaynaşamaz ise programını gerçekleştiremez. Aynı zamanda bu kuruluşun, halk ile sağlam bağları olan, onlar üzerinde etkili vâsıta ve yollara sahip bulunması gerekir.
Kastettiğimiz ve münâkaşa için arz edeceğimiz model, İslâm toplumlarında içtimaî ve iktisadî kalkınmanın bir yolu olarak "Fâizsiz Bankalar"dır. Bağ ve etki mevzûunda bu kuruluşun dayandığı varsayımlar, Arap dünyasında, insanların gönüllerinde yer alan dînin büyük değeri ile alâka ve davranışlarında paranın küçümsenemeyecek yeridir.
Bu bağ ve etki noktasına yaklaşma yolları, modelin felsefe, muhtevâ ve faâliyetlerinin, fertlerin hayatî ihtiyaç ve menfaatlerini temsil etmesinde ve aynı zamanda onların meyillerini, arzularını ve ideallerini yansıtmasında kendini göstermektedir. Ayrıca muhtevâ ve faâliyetleriyle bu felsefe, hedefine uygun pratik vâsıtalara ve icrâ âletlerine de sahiptir.
Zannederim bu bankaların ortaya koyduğu sistem ile diğerleri arasındaki en önemli fark; bunların -İslâm'ı temsilen- iktisadî hayatı ahlakî hayata, içtimaî hayatı dînî hayata bağlama esası üzerine kurulmuş olmalarıdır. Buna benzer iktisadî kurumların içine düştükleri en büyük hatâ, -batı iktisat nazariyelerine uyarak- insana yalnızca "iktisadî bir canlı (homos economicus)" nazariyle bakmalarıdır.
İslâm'ın, iktisad ile ilgili konularında ahlâk ile iktisadı nasıl telif ettiğini gösteren en açık delîl, fâiz karşısında aldığı vaziyettir. İslâm, nisbeti çok az dahi olsa, fâizi haram kılmıştır. Çünkü ahlâk -malı fâizle veren ile alan arasındaki karşılıklı olumsuz ilişki bakımından- fâize râzı olmamaktadır. Buna bağlı olarak da altın ve gümüşü fukaradan kaçırarak biriktirme ve saklamayı, büyük azâba sebep olacak tehlikeli bir davranış telâkki eden ahlâkî esasları vazetmiştir: "Altın ve gümüşü kasalarda gizleyen ve Allah yolunda sarfetmeyenlere acı bir azâbı haber ver." (et-Tevbe: 9/34)
Önce merkezi teşkil eden faraziye (varsayım) ve düşüncelerden başlayıp, sonra sırasıyle hedefi, sistemin şekil ve sınırlarını, dayandığı esasları ve prensipleri açıklayarak sizlere bahsettiğimiz modeli takdim edelim: