Sistemin Açıklaması - Ekonomibanka - 43. Sayfa

Sistemin Açıklaması:
Bahsettiğimiz sistem ilk defa 1963 yılında Mısır'da denenmeye başlanan mahallî tasarruf bankaları sistemidir.
Washington milletlerarası Pedogoji İlimleri Enstitüsü Başkanı Dr. R. K. Reedy'nin, "Değişim Aşamasında Arap Toplumu" isimli kitabına 2 dayanarak sistemi takdim edeceğim:
Bankanın umûmî temeli, banka ile çiftçiler arasındaki doğrudan bağlantılar ve ilişkiler ile karşılıklı güvene dayanıyor. Bu bankanın kurucusu, diğer bankalarda olduğu gibi bir fâiz belirlemeye bu modelde yer bulunmadığını görmüştür; yâni mahallî tasarruf bankalarının kabûl ettiği sistem fâizsiz sistemdir. Fâize karşı olan İslâm'ın apaçık uygulamasına, dînî fâiz yasağına dayanmaktadır. Hareket noktalarından birisi de -yapılan incelemelerden sonra- köy ve kır bölgelerinden tasarrufları çekme mevzûunda, fâizin önemli bir âmil olmadığı kanâatine varılmış olmasıdır. Burada daha büyük tesiri olan başka âmiller, başka iticiler vardır. Mevdûât ile ilgili güven duygusu, ferdin istikrar hissi, hâlihazırda ve gelecekte garanti içinde olma inancı bunlar arasındadır. Bunların yanında, hizmetin banka yoluyla yürütülmesi yolunun önemi de büyüktür.
Bu bankanın kurucusu şu anlayıştan hareket etmiştir: Çiftçiler alışkanlık gereği tasarruf ediyorlar, tasarruf ihtiyacı devamlıdır; ancak onlar, içinde yaşadıkları mıntıkanın iktisadî gelişmesine fayda getirmeyen bir şekilde, âdete uygun tasarrufta bulunuyorlar. Yâni tasarrufları ekseriya paralarını altına yatırmak sûretiyle oluyor. Yine ekseriya tasarruf ettikleri meblâğı düğün, cenaze merasimleri gibi faydalı ve iktisadî olmayan yollarda harcıyorlar. Öte yandan ödünç para alıyorlar; fakat parayı verene, istediği ağır şartları koyma fırsatı veren ağır şartlar ve zarûretler altında... Bu da sömürünün bir başka görüntüsü ve bölge kalkınmasının engeli oluyor.
Bu sebeple köylerde, mahallî tasarruf bankalarının en önemli hedeflerinden birisi, öğretim ve eğitim vazifesini yüklenmek olmuştur: Nasıl tasarruf edecekler? Toplum kalkınmasına katkıda bulunacak şekilde nasıl kredi kullanacaklar? Bankalar işte bu görüş açılarından bakarak vazifelerini yapma azmiyle yola çıkmışlardır.
Bankanın hesapları çeşitli dînî ve pratik arzuları, meyilleri tatmin edecek şekilde ayarlanmıştır. Banka kredi açmak için, tasarruf hesabı açtıranın en az altı ay beklemesini şart koşuyor. Kuruluşlara, topluluklara ve mahallî idârenin teminâtı altında diğer fertlere kredi açıyor. Bunu üç ayrı tasarruf hesabı ile iki nevi kredi çerçevesinde yürütüyor.

 

2. Hartûm, 1970, Beyrut,1971.