Kulliyatlar - 47. Sayfa - Ekonomibanka

Birinci Prensip: Adem-i Merkeziyet:
Tecrübe göstermiştir ki; şumûllü bir içtimaî gelişme ve kalkınmanın geleceği -büyük ölçüde- kalkınmayı üslenen kuruluşun merkez dışılığına (adem-i merkeziyete) bağlıdır; bu prensip başarının en büyük teminâtından birdir.
Bunu üç açıdan açıklamak mümkündür:

1. Psikolojik açıdan:
a) İdaresi merkezden olduğu için merkezi yönetim, umduğu yol ve sür'atle mahallî bölgelerdeki vatandaş ile ilişki kuramaz ve onun ihtiyaçlarına cevap veremez. İşte bundan dolayıdır ki, herhangi bir içtimâî kurum idaresindeki merkez dışılık prensibi bu engelin hakkından gelir; aynı zamanda vatandaşa, devletin kendi bölgesine verdiği önem ve gösterdiği hassâsiyetten doğma bir hoşnutluk duygusu verir.
b) Merkezdışılığın terki, iniş, çıkış, sür'at ve realite yönlerinden gerekli kararların alınması ve açıklanmasında irtibat bozuklukları meydana getirir; halbuki bu irtibat sâyesinde vatandaş mesûliyetini idrâk edecek ve davranışları müsbete dönüşecek idi.

2. İktisadî ve İçtimaî Açıdan:
a) Merkezdışılık prensibi, toplumun iktisadî ve içtimâî kalkınmasında dengeli bir ilerlemenin gerçekleşmesine katkıda bulunmaktadır. Zaten mahallî idare prensibini benimseyen devletlerin asıl hedefleri arasında, bölge kalkınmasına yardımcı olmak ve merkez ile bölgeler arasındaki geniş medenî imkânlar farkına ait büyük mesâfeyi daraltmak da vardır.
b) Bölgeler, henüz değerlendirilmemiş bol insan ve madde güçlerine sahiptir. Bu güçleri en iyi bir şekilde değerlendirmenin yolu, bölgelerdeki organlar yoluyla merkezdışılığın uygulanmasıdır. Bu organlar bölgeye karşı mesuliyetlerini müdrik olacak, güçleri keşfedecek ve bunları en iyi bir şekilde değerlendirmek üzere olanca gayretini seferber edecektir.
c) Bölgelerde gelişme, ilerleme ve kalkınma sağlayacak, buralardan büyük şehirlere perişan göçler yerine halkın bölgede kalmalarını teşvik edecektir.
d) Bölgelerdeki güçleri değerlendirme araştırmasını bölge organlarının yürütmesi, merkezî seviyede devlete yüklenmiş olan umûmî plânlama işine kolaylık getirecektir; çünkü bu güçlerin değerlendirilmesi, -icrâsı uygun ve zarûrî olduğu halde genel plânlamaya girmemiş bulunan- küçük sanâyîi kurmayı da temin edecektir.

3. Teknik açıdan:
a) Bilhâssa içtimaî yönü olan yeni projelerin gerçekleştirilmesine teşebbüs edildiği zaman, aktif bir şuurlandırmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Çevre şartları bölgeden bölgeye değiştiği için, merkezî şuurlandırma ve propaganda, bunlardan beklenen rolü oynama husûsunda faydalı olamıyor. İşte bu aşamada merkezdışılığa şiddetle ihtiyaç duyulmaktadır. Çünkü bölge, vâsıtaların en faydalı ve tesirli olanını bulma imkânına sahiptir. Ayrıca merkezdışılık canlı ve doğrudan irtibatı da kolaylaştırıyor ki; bu aşamalarda onun zarûret ve kıymeti ihmal edilemez.
b) Bölgeler arası şartların değişik olması, zarûrî olarak sâikler ve davranış biçimlerinde de farklılıklara sebep oluyor. Meselâ tasarruf gibi bir işte bir bölge halkı için faydalı olan teşvik metodu, diğer bölge için faydasız olabiliyor. Bunları bilmek ve kullanmak ancak idarede bölgelerin yetkili kılınmalarına bağlıdır.
c) Kredi eğitimi de önceki maddeye bağlıdır. Çünkü halk gruplarını yeni borçlanma esaslarına alıştırmak, onların meyillerini bilmeye, karşılaştıkları güçlükleri yenmeye, doğrudan münasebetlere girişmeye bağlıdır ki, bunlarda ancak merkezdışlılık prensibiyle gerçekleşir.
d) Kezâ verilen kredileri takip etmek, ödenmesini ve iyi kullanılmasını sağlamak aynı prensibi gerekli kılmaktadır.
e) Eğitim ve alıştırma aşamaları her şeyden önce, hizmet arzeden personel ile hizmet kabûl eden halk arasında doğrudan ve sıcak münasebetleri gerektirmektedir.
f) Bölge birimlerinin karşılaştığı sosyal problemlerin büyüklüğü bunların, merkezî seviyede -hattâ hangi şekilde olursa olsun hareketini merkezin sınırladığı organlar vâsıtasıyle- arzu edildiği şekilde çözümünü imkânsız hale getirmektedir.