Likidite - Ekonomibanka - 51. Sayfa

Likidite:
Likiditeden maksadımız -ki bu iktisâdî tarifidir- kuruluşun, her vakit diğer şahıslara borcunu ödeme ve teahhütlerini yerine getirme gücü ve yeterliğidir. Modelimizde bizim için -burada- önemli olan, kuruluşun ne dereceye kadar devamlı ve yeniden mal akışını gerçekleştirebildiğini ve aynı zamanda istenilen vakitte, kendisiyle çalışanlara (kurumla iş yapanlara) karşı teahhütlerini yerine getirme gücünü bilmektir.
Burada dikkatlerinizi, daha önce bahsettiğim ve modelin dayandığı esaslardan birisini teşkil eden merkez dışılık prensibine çekmek istiyorum. Merkez dışı idare sâyesinde banka, topluluklar ve vatandaşlar ile doğrudan bağlantı kurmayı ve onların itimadını kazanmayı gerçekleştiriyor. Buna ilâve olarak üç ayrı hesap (sandık), vatandaşlar lehine olan nitelikleriyle insanlar için bütün tasarruf teşviklerini veya bunların en önemlilerini kapsamış oluyor. Külfetsiz olarak üretim kredisi kolaylığı, "hayat seviyesini yükseltme" sâikinı (itici, motif); yatırım, "kazanç" sâikinı; zekât ve içtimâî hizmetler sandığı ise "güven, huzur ve istikrar" sâikinı... ihtivâ ediyor.
Zannederim aşağıdaki rakkamlar, sistemin ne ölçüde vatandaş için tasarruf teşviki ve dolayısıyle onların güvenlerini kazanma ihtiyacını karşıladığını delîllendirmeye yetecektir:



Zikretmek gerekir ki likidite ilk devrede oldukça yüksekti, bunun sebebi; ferdî yatırım ve teşebbüsün ve kredi faâliyetinin azlığı ile ferdî sermâyenin kamulaştırmadan çekinmesi idi.
Bankanın yatırım faâliyetlerine ârız olacak likidite güçlüklerine karşı, tasarruf hesabında uygulanan işlem şekli ve tabiatı iyi bir tedbir oluyordu; yâni bu hesap, yatırım hesabında likidite yokluğu tehlikesine karşı müdâfaa hattı durumunda idi.
Kabûl edelim ki banka kredi talepleri karşısında sıkıntıya düştü; bu sefer zekât ve sosyal hizmetler sandığı müdâfaa hattı oluyor; irâde dışı şartlar sebebiyle borçlarını zamanında ödemeyenlerin imdâdına yetişiyordu.
Böylece görmüş oluyoruz ki, her sandığın kendisine göre, üzerine aldığı, îfâya çalıştığı bir vazifesi, bir işi olmakla beraber; bu üç sandık (hesap) arasındaki düzenli irtibat -yukarıda açıkladığımız üzere- umûmî olarak bankada likidite prensibinin korunmasını sağlamaktadır.