Giriş  Sigorta akdi mevzûundaki araştırma - Ekonomibanka - 67. Sayfa

Giriş
Sigorta akdi mevzûundaki araştırma -hemen bütün yollarında ve yönlerinde insan hayatına bu ölçüde girmiş olmasıyle, gölgesini ölüm sonrasına kadar uzatmış bulunan- bu akit hakkında İslâm dîninin görüşünü ortaya koyan bir araştırma olup, fıkhî araştırmalara muhtaç günlük meselelerden birisi üzerine yapılmıştır.
Sigorta geniş ölçüde yayılmış, dallanmış, çeşitlenmiş, ticareti, san'atı, iktisadî faâliyetin hemen bütün yönlerini -isteyerek veya kanûnen mecbûrî olarak- kuşatmış bir akittir. Hattâ yalnızca ticaret ve diğer iktisadî sahalar ile iktifâ etmemiş, insanın bu hayatta emniyet ve refahını arttırmak için kullandığı otomobil, binek, oturduğu ev, sahip olduğu eşya, mesûl bulunduğu hâdiselere kadar yayılmıştır.
Sigorta müessesi insan hayatına böylesine girince, İslâm âlimlerine yakışan, onu titizlikle tahlil ve tetkik etmektir. Bu tetkik gerçeklere, dînî nasların ışığına ve esaslarına dayanmalıdır. Zarûret hâline gelen bir içtihat ile bu akit karşısında İslâmî nasların ve esasların durumu tayin edilmelidir; bir içtihat ki; onunla İslâm'a en yakın olan ve onun hukuk nizâmına, vermek istediği amelî terbiyeye, nas ve prensiplerinin gereğine en uygun olan hüküm araştırılır; bu sonuç ister müsbet olsun, ister menfî... Çünkü bu ebedî dîn, husûsî ve umûmî naslarıyla, hâdiseleri kuşatan kaideleriyle eksiksiz bir hukuk nizâmının da sahibidir. Hiçbir yeni hâdise karşısında cevap bulmaktan âciz ve şaşkın kalması mümkün olmadığı gibi, herhangi bir durum, iş ve tasarruf karşısında İslâm'ın tutumunu ve görüşünü tayin etmeye yetecek delîllerden mahrûm bulunması da düşünülemez.
Tarafsız bir araştırıcı için, hangi mevzûda olursa olsun İslâm'ın hükmünün, ekseriyetin meyil, tutum ve davranışına uygun veya muhalif olması önemli değildir. Yeter ki araştırıcı, dikkatli bir fıkhî görüş ve muhakeme ile şer'i delîlin sağlamına yapışsın ve aynı basiretle Şâri'in nassını, fıkıh âliminin kıyasa dayanan görüşünden ayırsın! Araştırıcı bu ayırımı ilk ilmî ölçü olarak ele alacak, vâkıaları gerçekte olduğu gibi kavrayacak ki; doğru ve apaçık hükme varabilsin! Araştırıcının prensibi, birçok sathî araştırıcılarda olduğu gibi -"yeni hâdiselerde menfî tutum daimâ sâhibinin takvâ ve dindarlığına daha ziyâde delâlet eder" şeklinde de olmamalıdır. Bu ilmin değil, aczin tutumudur. Bunun zararı; dîni yıkmak, İslâm'ın apaçık yolundan sapmış hiziplere yaranmak, onlar arasında şöhret sağlamak ve bu yoldan pis karnını doyurmak maksadiyle, dînin esaslarını hafife alma ve kaynaklarına iftirâ etme cür'etinin zararından az değildir. İşte bu sebepledir ki derin anlayış, dikkat ve şer'î esasları bilmek yanında, ihlâs, takvâ ve dindarlık müçtehitte aranan içtihat şartlarından olmuştur.
İslâm adına mûteber bir delîle dayanmadan ileri sürülen menfi hükümler ve benimsenen tutumlar, ihlâs ve takvâ yokluğu sebebiyle, bilgi kötüye kullanılarak ileri sürülen sahte hükümlerden farksızdır. Helâl olanı haram kılmak, haramı helâl kılmak gibidir. Her ikisi de dînin güzelliğini, hüküm ve esaslarındaki hikmeti bozmakta, çirkinleştirmektedir.
Ben derim ki: Bu noktalar araştırıcının dînî ölçüsü ve mihengi olduktan ve sağlam dînî delîllere sarıldıktan sonra, müsbet veya menfi bir şer'i neticeye ulaşması; bu neticenin nefsânî arzularına tâbi grupların isteklerine uygun düşüp düşmemesi onu ilgilendirmez; çünkü İslâm halka yaranmak için değil, apaçık prensipleri ve uygun metodu ile onları islâh için gelmiştir; "doğruya uyan kendi menfâati için uymuş olur, sapan da kendi aleyhine sapmıştır."
Gerçek şudur ki, malûm birçok âmilden dolayı İslâm'ın geçmiş asırlarında benzerine rastlanmamış bulunan ve içinde yaşadığımız asırda ortaya çıkan, adına "günün meseleleri" dediğimiz -sigorta gibi- içtihada muhtaç çeşitli iktisadî ve hukukî meseleler mevcuttur. Bu gibi önemli meseleler üzerinde bir kişinin re'yi ile hüküm vermek doğru değildir; çünkü bu yolun bazı mahzurları vardır. Yapılması gereken şey; bu nevi maddelerin halli için devamlı bir ilmî-hukukî meclis (içtihat sûrası) toplamaktır. Bu mecliste İslâm dünyasının muhtelif ülkelerinden çağırılmış, ilim ve takvâsı ile marûf, dîni ve zamanın şartlarını iyi kavramış, mümkün olduğu kadar hukuk kültürü edinmiş fıkıh âlimleri ile onlara teknik ve ilmî mevzûlarda gereken bilgiyi sunacak bilim adamları ve teknik elemanlar bulunmalıdır. İşte bu meclis, devamlı karşımıza çıkmakta olan yeni meseleleri şûra içtihadı ile hükme bağlayacak, böylece ferdî içtihadın mahzurları da bertaraf edilmiş olacaktır.
Nasıl dil ve diğer çeşitli ilimler için tesis edilmiş enstitüler, şûralar varsa aynı şekilde hîle, bilgisizlik ve muhtemel hatâ âmillerinden arınmış içtihat ihtiyacını tatmin için de, İslâm dünyasında böyle bir meclise ihtiyaç vardır.
Fakat İslâm dünyasının milletleri ve idarecileri, bu İslâmî vazifelerini idrâk edip de böyle bir meclisin kurulması mevzûundaki rüyalar gerçekleşinceye kadar, vazife duygusuna sahip o vasıfta âlimlerin, imkân ölçüsünde bu boşluğu doldurmaları zarûrîdir.
Bu değerli kongre, hâlihazırdaki şartlar içinde, günümüze ait meselelerden bazılarını hükme bağlamak için mümkün olan en iyi vesîledir.
Bu mukaddimeden, muhterem dinleyenlere peşinen sunmak istediğim şu neticeyi çıkarmak istiyorum: Sigorta hakkında İslâm'ın hükmü mevzûunda şu araştırmam ve tebliğim ile ulaşacağım görüşü kesin olarak doğru, bana muhalif olanların görüşünü de kat'î olarak hatâlı addetmiyorum. Bu, doğru olduğunu ümit ettiğim ve son gayretimi sarfederek elde edebildiğim naçiz görüşümdür. Hepimiz ferdî görüşler sâhasında bulunduğumuza göre, asrımızın muhterem ve fâzıl fâkihlerinden bana muhalif olanların görüşlerini de takdir ile karşılıyorum.
İki tarafın delîllerini dînî esaslara ve fıkıh terazisine vurduktan sonra tercih hakkı okuyucuya ait olacaktır.