Muvâlat Akdi Delîli: Prof. Ebû-Zehra, muvâlât akdini delîl getirmemi - 81. Sayfa - Ekonomibanka

3. Muvâlat Akdi Delîli:
Prof. Ebû-Zehra, muvâlât akdini delîl getirmemi de tenkit ederek, bunun sigorta akdi ile alâkasını soruyor; "ikisinin arasında bir yakınlık göremediğini", "İslâm'daki muvâlât akdi ile hayat sigortası arasında bir bağlantı kurmak istediğini, fakat bunu da yapamadığını" söylüyor.
Cevap: Bizim bu iki akit arasında gördüğümüz benzerlik, muvâlât ile hayat sigortası akitleri arasında değildir. Görüşünü, araştırmasını hikâye ettiğimiz Prof. Tâhâ es-Senûsî'nin açıkladığı ve bizim de izah ettiğimiz gibi; bu benzerlik muvâlât akdi ile mesuliyet sigortası akdi arasındadır. Muvâlât akdi gereği velî, hatâ ve kazâ yoluyla suç işleyen mevlânın hukuki mesuliyetini; yâni suçundan doğan mâlî tazmînâtı yükleniyor; velî suç işlemediği halde, bu, sırf muvâlât akdi sebebiyle oluyor. Sonra, gerçekleşmemiş, fakat muhtemel olan bu yüklenme karşılığında velî, vâris bırakmadan ölürse mevlânın mirasından istifade ediyor, bu da gerçekleşmemiş, muhtemel bir bedeldir.
Sigorta sisteminin en önemli dallarından birisi olan mesuliyet sigortası da böyledir. Kazâ suçları arasına giren trafik kazâlarında, çarpma veya çarpışmadan zarar gören yolcuların uğradığı zarar, şoför veya araba sahibine tazmînât yüklüyor, meselâ araba olaylarında sadece arabalar zarar görmüyor, yolcular veya başkaları da malından, canından oluyor, bu da tazmînât borcu doğuruyor, işte mesuliyetten maksadımız budur.
Trafik sigortası bazen yalnız araba ile alâkalı olur ve sigorta şirketi arabanın hasarını tamir etmeyi borçlanır; bazen de -üçüncü şahıslar zarar görürse- araba sahibinin onlara karşı malî mesûliyeti ile alâkalı olur. İşte bu, "mesûliyet sigortası" içine girmektedir. Ve bu, bizim delîl getirdiğimiz muvâlât akdine çok benzemektedir. Çünkü bu akitte de velî, kazâ ve hatâ yoluyla mevlânın (akdi yapan kimsesiz kişi) işlediği suçların doğurduğu tazmînâtı yüklenmekte; buna mukâbil, mevlâ vârissiz ölürse ona vâris olmaktadır.
Bu iki mevzû arasındaki bağ ve benzerlikten daha kuvvetlisi olabilir mi? Üstadımız bunu görmediğini söylüyorsa da, fikrî ve ilmî sâhada müşâhede ettiğimiz mahâreti, onun bu apaçık benzerliği, rahatça görebileceğini ispat etmektedir.
Mesûliyet sigortası -bilindiği gibi- yalnızca trafik kazalarına ait değildir; onun, sistem içinde geniş bir tatbikat sâhası vardır. Bütün hukukî-mâlî mesûliyetler üzerine bu sigorta tesis edilebilir. Bunun istisnâsı kasten işlenen suçlardır; istisnânın sebebi de suç işlemeyi teşvikten kaçınmaktır; nitekim bu husûsu tebliğimizde de açıklamıştık.