Yeni Sayfa 0 - Islamhukuku - 9. Sayfa

AİLE HUKUKU (AHVÂL-İ ŞAHSİYYE)
İslâm, hukuk nizamı içinde, bugün ahvâl-i şahsiyye (status personnels) ismi verilen, bütün ailevî durum ve ilişkileri düzenleyen şümullü bir sistem getirmiştir. Şeriat, önce kadını, içine düştüğü perişan ve mağdur durumdan kurtarmakla işe başladı; çünkü o zaman kadın, diğer haklar bir yana, hayat hakkına bile sahip değildi. Kur'an-ı Kerim, cahiliyye devri Araplarında meşhur olan kız çocuklarını toprağa gömerek katletme adetini haram kılmış ve bu fiili şiddetle kınamıştır. İşte bu dahi, Cenevre Üniversitesi Rektörü Montet'in dediği gibi, "asrına göre, ıslahatçılar arasında Muhammed'in isminin unutulmamasını temine kâfidir."
İslâm bununla yetinmemiş, erkek için tanıdığı bütün hukukî ehliyetleri kadın için de kabul etmiştir. Böylece onun için daha önce mahrum bulunduğu miras hakkını, evlenme ve eş seçme hürriyetini, çocukları veya başkaları üzerine vesâyet ehliyetini, şahsî mallarını idare etme ve bunları arttırmak hakkını ve buna benzer tasarruflarda bulunma salâhiyetini -üzerinde başka bir akraba erkek veya eşinin, bu mevzularda hakimiyeti olmamak üzere- kabul eylemiştir.
İslâm, erkeğin bu konudaki gücünü göz önüne alarak -kadının özel haklarına dokunmaksızın- aile reisliğini (aile işlerini çekip çevirme işinde otoriteyi) erkekte bırakmıştır.
Ayrıca İslâm hukuku, İslâm'dan önce aileye hakim olan örfü-âdet hukukuna (droit coutumier) bağlı kalmaksızın17 aile hukukunun diğer kısımlarını da yeni baştan düzenlemiştir. Bu düzenleme, aile için tabiî olan şu üç basamağın hepsine şamildir:
1. Evlenme, boşanma ve bütün geniş çerçevesi ile bunların neticeleri.
2. Küçüklük veya akıl bozukluğu sebebiyle tasarrufları kısıtlanmış kimseler üzerine velâyet ve vesayet.
3. Miras
Şimdi bu üç mevzu ile alâkalı önemli prensip ve görüşlere kısaca temas edeceğiz:
Daha önce şunu hatırlatalım ki, İslâm hukuku, İslâm Devleti'nin gayr-i müslim vatandaşları için, ahvâl-i şahsiyyeleri mevzuunda kendi dinlerinin ahkâmını uygulama hakkını saklı tutmaktadır. Çünkü bu hususlar din ile sıkı sıkıya alâkalıdır, İslâm da her zümreye din hürriyeti bahşetmiştir.

 

17. el-En'âm: 6/161; el-İsrâ: 17/31; et-Tekvîr: 81/8.