|
Müctehitçe
hadisin,
kastedilen mânaya delâletini kabul etmemek.
Bununla daha öncekinin farkı şudur:
Önceki, sözün kastedilen mânaya delâlet tarzını
(şeklini)
anlayamamıştı. Bu ise delâlet tarzını
(şeklini) anlamakla beraber böyle bir delâlet ve anlayışın sıhhatli
(sahih)
olmadığına inanır. Bunun da sebebi mezkûr müctehidin, ictihad usûlü bakımından, bu çeşit delâleti reddeden bir görüşe sahip bulunmasıdır. Müctehid
bu görüşünde ister isabetli
olsun, ister hatalı.
Örnek:
Şümulü daraltılmış (tahsis görmüş) âmm'ın (genel manalı sözün) muteber delil olmamasına,
Bir sebep ve olay üzerine gelmiş
bulunan umumi hükmün, yalnız o olay ve sebebe ait olacağına
(yalnız o sebep hakkında delil olacağına)
,
Tek başına
(mücerred) emir sıygasının vücubu
gerektirmediğine ve
böyle bir emrin fevri (gereğinin
derhal yerine getirilmesini) gerekli kılmadığına,
Başında elif-lâm bulunan marifenin
(marife yapılmış olan lafzın)
umûm ifade etmediğine,
Menfi (olumsuz) fiillerin kendi
zâtlarını veya bütün hükümlerini nefyetmediğine
(olumsuz yapmadığına),
Iktızâ'da, muzmer ve mânalarda umumîlik olmadığına ilah... inanmak gibi.
Fıkıh usûlü ilminden doğan ihtilâfların yarısı bu kısma girmektedir. Yine de mücerred ve nazarî usûl kaideleri bütün ihtilaf edilen delâletleri içine almamıştır.
Muayyen bir delâletin, belli bir delâlet nevi
(çeşidi)
içine girip girmediği konusundaki ihtilaf da buraya
dahildir:
Bir lâfzın eş sesli,
eş anlamlı (müşterek) lerden olduğu ve
(muhtemel olduğu iki mânâsından) hangi mânasının kastedildiğini gösteren bir karine de bulunmadığı için onun mücmel olduğuna inanmak... gibi.
|
İslami Okul Okulların En Önemlisi