İmanı Tanımak Lokman Hekim (a - Külliyat - Tevhidrasullaerinortakcagrisi - 7. Sayfa

İmanı Tanımak

 

Lokman Hekim (a.s.) oğluna, şu nasihati yapmış:

Yavrum, dünya, dipsiz bir deryadır. Alimler ve pek çokları bunda helak oldular.

Bu deryada gemin, Allah'a iman etmek olsun. Gemi­nin donanımı takva ve ibadet olsun. Denizlerde seyr-u se­fer ettiği yelkeni tevekkül olsun.

Böyle olursan, belki kurtulursun, belki de kurtula­mazsın (durumun, Allah'ın mağfiretine kalmıştır).[1]

Lokman Hekim (a.s.)'ın bu hikmetli nasihati, her mu­vahhid mü'min için dinleyip itaat ile amel edilecek bir nasihattir... Mü'min müslümanlar nasihate kulak verir, sözü dinler ve onun en güzeline tabi olurlar... İman gemisinin donanımı takva ve yelkenleri tevekkül olduktan sonra, in­şallah sağlık - selâmet ile menziline ulaşır...

Seyyid Şerif Cürcânî (rh.a), "İman"ı şöyle tarif ediyor:

"İman: Lügatta, kalb ile tasdiktir. Şeriatta ise, kalb ile inanma ve dil ile ikrar etmedir.

Denildi ki:

Kim şehadet ve amel eder de inanmazsa o, münafık­tır. Kim de şehadet eder ve inandığı hâlde amel etmezse o, fasıktır. Her kim de kelime-i şehadeti ihlâl (yani inkâr) ederse o da, kâfirdir.[2]

Katıksız iman; en son Nebî ve en son Rasul Rasulu-lah Muhammed (s.a.s.)'in, yegâne Rabbimiz Allah Te-âlâ'dan getirdiği şeylerin bütününü, hiçbir şübhe duyma­dan ve aleyhinde suç işlemeden kabul edip kalb ile tasdik, dil ile ikrar etmektir... Salih amel işlemek, bu şekilde iman etmenin bir gereğidir... Kalbi ihata eden kâmil ve kuvvetli iman, önce beyni, sonra vücûdun diğer organlarını Al­lah'ın razı olacağı bir şekilde harekete geçirir...

Şehid imamımız İmam Ebu Hanife (rh.a), "El-Fık-hu'1-Ekber" adlı eserinde imanı şöyle tarif ediyor:

"İman: Dil ile ikrar, kalb ile tasdiktir." [3]

İmam Ebu Hanife (rh.a)'in yapmış olduğu bu iman tarifine, "Ehl-i Sünnet ve-'l - Cemaaf'ın seçkin imamların­dan İmam Tahavî (rh.a), [4]İmam Ömer Nesefî (rh.a) [5]imam Ebu Yusr Muhammed Pezdevî (rh.a) [6]ve

İmam Ebu'l - Mu'in en-Nesefî (rh.a) [7]de aynen katıl­mış ve eserlerinde beyan etmişlerdir...

"Reddü'l - Muhtar Ale'd - Dürri'l - Muhtar" adlı ese­rin "Mürted Babı"nm girişinde "Metin" kısmında, iman konusunda şunlar beyan edilmiştir:

"İman: Hz. Muhammed (s.a.s.)'in kesin olarak dinin­den olup Allah Teâlâ tarafından getirmiş olduğu bilinen şeylerin hepsinde Rasulullah'ı tasdik etmektir.

İman, yalnız tasdik midir? Yoksa ikrarla beraber tas­dik midir? Bunda, iki kavil vardır. Hanefîlerin ekserine göre, tasdikle beraber ikrardır. Muhakkiklere göre, yalnız tasdiktir. İkrar ise, dünya ahkâmının icrası için şarttır. İk­rarı, imanın rüknü kabul etmeyenler, şunun üzerine ittifak etmişlerdir:

Kalbiyle tasdik eden kimseden, her ne zaman diliyle ikrar etmesi istenirse, ikrar etmenin lazım olduğuna inanmalıdır. Diliyle ikrar istendiğinde ikrar etmezse bu, inad küfrü­dür ki, kalbindeki tasdiki kendisine fayda vermez.[8]

Allâme Sa'düddin Taftazânî (rh.a), meşhur eseri "Şerhu'l - Akâid" de İmam Ömer Nesefî (rh.a)'in:

"İman, Peygamber (s.a.s.)'in Allah Teâlâ'dan getirdi­ği şeyleri tasdik ve ikrar etmektir." cümlesini şerhederken, şunları söyler:

"Yani, Peygamber (s.a.s.)'in Allah Teâlâ tarafından getirdiği zarurî ve kesin olarak bilinen şeylerin tümünü icmalen (toptan, kısaca ve özet olarak) kalb ile tasdik etmek­tir. (Buna göre lügattaki tasdik umumî, şer'î tasdik hususî­dir) İmanın hakkını Ödemek (ve bununla ilgili sorumluluk­tan kurtulmak) için bu kadarı kâfidir. Şu hâlde Allah'ın varlığını ve sıfatlarını tasdik eden bir müşrik, şer'î mânâda değil de, sadece lügat mânâda mü'min olur. Zira müşrik, Tevhid'i ihlâl etmiştir. (Kelime-i Tevhid'in sadece Allah kısmını kabul edip Peygamber kısmını kabul etmediği için imanı eksiktir.) Allah Teâlâ:

"Onların çoğu, sadece şirk koştukları hâlde Allah'a i-man ederler.[9] ayetinde buna işaret etmiş­tir.

İkrar: Tasdik edileni dil ile ifade etmektir. Ancak tas­dik, (hiçbir zaman hiçbir şekilde) sakıt olması ihtimali bu­lunmayan bir şart iken, bazen ikrarın düşmesi, ihtimal da­hilindedir. Nitekim ikrah ve cebir hâlinde bu durum söz-konusu olur. (Dilsizler için de durum böyledir.)"[10]

İman konusunda da şunları beyan eder Allâme Taftazânî (rh.a):

"Lügatte iman, tasdik etmek, yani haberi veren zatın anlattığı hükme gönüllü olarak boyun eğerek onu kabul et­mek ve hükmü doğru saymaktır. İman,  ifal  vezninde, 'emn' kökünden gelir. 'Ona iman etti.' demenin hakikati, 'Onu (dinî akideleri) yalanlamadan ve (ilâhî hükümlere) muhalefetten emin kıldı, mânâsına gelir. 'Amene' fiili, 'L' ve 'b' harf-ı cerleriyle mütteaddi olur. "Sen, bizim için inanıcı değilsin.Ya­ni, bizim için tasdik edici değilsin(bize inanmazsın, bizi tasdik etmezsin) demektir.

Peygamber (s.a.s.) bir hadislerinde:

"El-İmanu en-tü'mine billah......" (İman, Al­lah'a.. iman etmendir), yani tasdik etmendir buyur­muştur. (Ayette, 'âmene' T, hadiste 'b' harf-ı çeri ile mü-teadi olmuştur).

Tasdikin hakikati ve mahiyeti, gönüllü olarak ba-nimseme ve kabul etme sözkonusu olmaksızın, haberin ve haber verenin doğruluğu ile ilgili olarak kalbte (ve zihin­de) meydana gelen bir nisbet (şu haber doğrudur, şu habe­ri veren sadıktır şeklinde bir hüküm) değildir. Aksine, 'tasdik' ve 'teslim olmak' denilecek şekilde ve ölçüde bu nisbeti iz'an, yani gönüllü olarak benimsemek ve kabul etmektir.[11]

İmanın, Rabbimiz Allah'ın, muvahhid mü'min müs-lüman kullarını hiçbir şübhe duymadan inanmalarını em­rettiği ve önderimiz Rasulullah (s.a.s.)'in açıkladığı gibi kavrayarak bütün akîde ilkelerini kalben tasdik ve dil ile ikrar olduğuna dair delilleri şu şekilde sıralayabiliriz:

1) Bu konudaki ayet-i kerimeler:

"Allah'a ve ahiret gününe iman eden hiçbir kavim (topluluk) bulamazsın ki onlar, Allah'a ve Rasulü'ne karşı başkaldıran kimselerle bir sevgi (ve dostluk) bağı kurmuş olsunlar. Bunlar, ister babalan, ister çocukları, ister kar­deşleri, ister kendi aşiretleri (soyları) olsun. Onlar, öyle kimselerdir ki, (Allah) onların kalblerine imanı yazmış ve onları kendinden bir ruh ile desteklemiştir. Onları, altların­dan ırmaklar akan cennetlere sokacaktır. Orada ebedî ola­rak kalacaklardır. Allah, onlardan razı olmuş, onlar da, O'ndan razı olmuşlardır. İşte onlar, Allah'ın fırkasıdır. Şübhesız Allah'ın fırkası olanlar, felah (umutlarını gerçek­leştirip kurtuluş) bulunanların tâ kendileridir.[12]

İmam Fahruddin er-Râzî (rh.a), ayet-i kerimedeki: "Onlar öyle kimselerdir ki, (Allah) onların kalblerine imanı yazdı." ibaresi için şöyle der:

"(Ehl-i Sünnet) âlimlerimizin çoğu, bu 'Ketebe' 'yazdı' fiilinin, 'Karar kıldırdı ve yarattı' mânâsında oldu­ğunu, çünkü imanın yazılmasının mümkün olmadığını, do­layısıyla bu kelimenin 'varetme' meydana getirme mânâsı­na hamledilmesi gerektiğini söylemişlerdir.[13]

Bu ayet-i kerimede, ayrıca katıksız imana sahib muvahhid mü'minlerin vasıfları beyan olunmuş ve onların şirk cephesi ve taraftarlarına karşı nasıl davranacakları izah edilmiştir... Rabbimiz Allah'ın kalblerine imanı yaz­dığı muvahhid mü'min kulları, her zamanda ve her me­kânda, Allah taraftarlan olduklannı akîdeieriyle, halleriyle ve tavırlarıyla ortaya koyarlar... Onlar, kan bağıyla bağlan­dıkları kişilere karşı, imanın yerine şirk ve küfrü benimse­dikleri müddetçe aslı bir sevgi ve dostluk gündeme getir­mezler... O muvahhid mü'minler, kardeşliğin Tevhid ve iman kardeşliği olduğuna katıksız iman etmişlerdir... En yakınları da olsa, iman etmedikçe, tağutu reddetip Allah'a inanmadıkça onlan, dost ve kardeş olarak kabul etmezler...

Şirk ve küfür içinde olan akrabaları, İslâm ve mü'minlerle harb hâlinde, yani harbî olmadıkça onlarla iyi geçinmeye gayret eder... Bu yumuşak tavrıyla kendilerine İslâm'ı tebliğ edip onları hakka davet eder... İnşaallah, on-lann iman edip, hidayet bulmasına vesile olur... Bunu ya­parken, İslâmî Ölçülere hassasiyetle bağlı kalınmalı ve İs­lâm'dan asla taviz verilmemelidir... Bir şeyi yapmaya çalı­şırken, gözbebeğimiz gibi korumamız gerekli olan İslâm, çok az bile olsa sarsılmamak, yıkılmamah!...

İmanın kalb ile tasdik olduğuna dair olan diğer ayet­ler de şunlardır:

"Kim, imanından sonra Allah'a (karşı) küfre sapıp da -kalbi imanla tatmin bulmuş olduğu hâlde baskı altında zorlanan hariç küfre göğüs açarsa, işte onların üstünde Allah'dan bir gazab vardır ve büyük azab onlarındır.[14]

"Bedeviler dediler ki: 'İman ettik.' De ki: 'Siz, iman etmediniz. Ancak: "İslâm (müslüman ve teslim) olduk", deyin. İman, henüz kalblerinize girmiş değildir.[15]

"Ey Peygamber, kalbleri inanmadığı hâlde, ağızlarıy­la 'inandık' diyenlerle, Yahudilerden küfür içinde çaba harcayanlar, seni üzmesin.[16]

2) Bu konudaki hadis-i şerifler: Enes b. Malik (r.a.)'dan. Rasulullah (s.a.s.) şöyle buyurur:

"Lâ ilahe illallah, diyen ve kalbinde bir arpa ağırlı­ğınca hayır (yani iman) bulunan kimse ateşten çıkar. Bundan sonra Lâ ilahe illallah diyen ve kalbinde bir buğday ta­nesi ağırlığında hayır (iman) bulunan kimseler ateşten çıkar. Daha sonra Lâ ilahe illallah diyen ve kalbinde bir tek zerre ağırlığı kadar hayır (iman) olan kimseler ateşten çı­kar.[17]

Ebu Said el-Hudrî (r.a.)'dan. Rasulullah (s.a.s.) şöyle buyurdu: "Cennet ahalisi cennete, ateş ahalisi de ateşe girdik­ten sonra yüce Allah:

Kimin kalbinde bir hardal tanesi ağırlığınca iman varsa ateşten çıkarınız., diye emreder.

Bunun üzerine bu kimseler, simsiyah kesilmiş ol­dukları hâlde çıkarılıp hayat (yahut haya) nehri içinde atı­lırlar. Ve orada, sel uğrağında kalan yabanî reyhan to­humları nasıl süratle yetişirse, öylece yetişirler. Görmez misin bunlar, sapsarı olarak ve iki tarafa salınarak (ne gü­zel) sürerler?[18]

Usame b. Zeyd (r.a.) anlatıyor: Rasulullah (s.a.s.) bizi bir seriyye ile (cihada) gön­dermişti. Cuheyne kabilesinden Huru Kafa bir sabah bas­kını yaptık. Derken ben, bir adama eriştim. Adam, hemen:

Lâ ilahe illallah dedi. Amma ben, kendisini vur­dum. Bundan, kalbime bir şübhe düştü. Ve hadiseyi Rasul­ullah (s.a.s.)'e anlattım.

Rasulullah (s.a.s.):

Lâ ilahe illallah, dedi mi? Sen de, onu öldürdün mü?" buyurdu.

Ben:

Ya Rasulullah, o sözü, ancak silahtan korktuğu için söyledi, dedim.

"Bari kalbini yarsan da, bu sözü doğru söyledi mi, söyledi mi buseydin ya?!" buyurdular.

Artık bu sözü, bana o kadar tekrarladı durdu ki, 'Keş­ke o gün (yeni) müslüman olmuş olsaydım' diye temmennî ettim.[19]

Ebu Hureyre (r.a.)'dan;

Rasulullah (s.a.s.), Ebu Hureyre'ye hitaben:

"Kalbi, yüzdeyüz inanarak 'Lâ ilahe İllallah' diye şe- hadet getiren her kime rast gelirsen onu, hemen cennetle müjdele!" buyurdu. [20]

Ebu Musa (r.a.)'m rivayetiyle şöyle buyurur Rasulul­lah (s.a.s.):

Aranızda olanlara müjdeleyin! Müjdeleyin! Kim can-u görülen tam bir sadakat içinde Allah'dan başka hiç­bir ilâh olmadığına şehadet ederse, cennete girer.[21]En - Nevvas b. Sem'an el - Kilabî (r.a.)'dan: Rasulullah (s.a.s.), şöyle dua ederdi: "Ey kalbleri (dilediği üzerinde) sabit kılan Allah. Kalblerimizi dinin (olan İslâmiyet) üzerinde sabit kıl!" [22]Nakledilen ayet-i kerimeler ve hadis-i şeriflerden net olarak anlaşıldığı gibi iman, inanılması gerekli olan şeyle­ri, bilmek, tanımak ve kalben tasdik etmektir... Kalbin tas­dikini, dilin ikrar edip diğer insanlara duyurması gerekir... Dilin ikrarı ve beyanı, kalbinde iman olan muvahhid müs-lümanı diğer insanlara bildirir... Diğer mü'min müslüman-lar, onun bu ikrarı ve imanının gereği olan amelinden do­layı onu, bir müslüman kabul edip kendisiyle ilgili olan ilişkilerini ona göre ayarlarlar... Toplumdaki kitablı veya kitabsız gayr-ı müslimler, kalben tasdik ettiği imanının, di­liyle ikrar edip hâl ve hareketlerini imanın gereği gibi ayarlayan muvahhid mü'mini, müslüman olarak tanır, hu­kukunu ona göre düzenlerler...

İman sahibi muvahhid mü'minin herhangi bir ikrah-ı mülci olmadan imanını gizlemesi ve amel işlememesi, mu­vahhid şahsiyetine asla uymaz... Onun hayatında iman ve İslâm alâmetleri yoksa, diğer mü'min müslümanlar, onu nasıl tanıyabilir ve onunla nasıl kardeş olabilirler?.. Bu du­rumlara titizlikle dikkat edilmelidir!..

Yegâne önderimiz ve hayat örneğimiz Rasulullah'in (s.a.s.) şu beyanı asla unutmamalıdır!..

Abdullah İbn Ömer (r.a.)'nm rivayetiyle Rasulullah (s.a.s.) şöyle buyurur:

"Allah'dan başka hak ilâh olmadığına ve Muhammed'in Rasulullah olduğuna şehadet, namazı ikame, zekatı edâ edinceye kadar insanlarla savaşmam bana emrolundu.[23]

Şerhde şunlar kaydedilmiştir:

"Peygamber (s.a.v.), insanların kalblerinde neler giz­lediklerini öğrenmeye memur değildir. Zaten bu, bir sır olduğu için onu, Allah'dan başka bilecek yoktur. Bundan dolayı hadisin bütün rivayetlerinde Alİah ve Rasulü'ne şe­hadet, bazılarında namaz kılmak, zekat vermek ve Allah tarafından getirdiği her şeyi dile ile ikrar etmek istenilmiş­tir. Çünkü zahirde bir kimsenin müslüman olduğuna delâ­let eden şeyler bunlardır. Bunları yapana mü'min denilir. Gönülden geçen veya kalbte gizlenen sırlardan dolayı he­saba çekmek ise, yalnız Allah'a aiddir.[24]Teoride ve pratikte tağutu her şeyiyle reddedip Al­lah'a kâmil mânâda iman ederek, kopmayan sapasağlam kulpa yapışan muvahhid mü'minlerin, bu imanlarını dille­riyle ikrar etmelerinin gereği konusunda, yegâne Önderimiz Rasulullah (s.a.s.)'in şu hadislerini delil olarak sunuyoruz!..

Ubeyde İbn Samit (r.a.)'m rivayetiyle Rasulullah (s.a.s.) şöyle buyurur:

"Her kim, Allah'dan başka ibadet olunacak hiçbir mabud yoktur, yalnız Allah vardır, ortağı yoktur, Muhammed de muhakkak Allah'ın kulu ve Rasulü'dür. İsa da, Al­lah'ın kulu ve Rasulü'dür. Ve (tekvini bir emirle) Mer­yem'e bıraktığı bir kelimesidir ve (bu suretle) Allah tara­fından hayat verilen bir ruhtur. Cennet haktır, cehennem de haktır derse, Allah, o kimseyi cennete kor. O kul, hangi hâl üzerinde olursa (olsun ayırdetmez).[25]

Ebu Said (r.a.)'dan.

Rasulullah (s.a.v.) şöyle buyurdu:

"Kim, ihlasla 'La ilahe illallah' derse, cennete girer.[26]

Zührî'ye, Rasulullah (s.a.s.)'in: "Lâ ilahe illallah, diyen kişi kişi cennete girecektir." sözü sorulmuş ve bunun üzerine şöyle demiştir:

Bu durum, İslâm'ın başlangıcında, farzların emir ve yasakların inmesinden önce idi.

Bazı ilim adamlarınca, bu hadisin tefsiri şöyledir:

Tevhid ehli, günahları dolayısıyla cehennemde a-zab görseler de, cehennemde ebedî kalmayacaklar ve ileri­de cennete gireceklerdir.

Nitekim İbn Mes'ud, Ebu Zerr, İmran İbn Huseyn, Cabir b. Abdullah, İbn Abbas, Ebu Said el - Hudrî ve Enes tarikiyle Rasulullah (s.a.s.)'in şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

"Tevhid ehlinden bir grup cehennemden çıkarılarak cennete gireceklerdir.[27]

Emiru'l - Mü'minin İmam Osman b. Affan (r.a.)*ın rivayetiyle şöyle buyurur Rasulullah (s.a.s.):

"Her kim, Allah'dan başka ilâh olmadığını bilerek ölürse, cennete girecektir.[28]

Abdurrahman b. Abd-i Rabbi'l - Kabe (r.a.)'dan. Rasulullah (s.a.s.) şöyle buyurur:

"Kim, cehennemden uzaklaştırılıp cennete sokulmak isterse, eceli, Allah'a ve ahiret gününe iman ettiği hâlde gelsin. Ve insanlara, kendisine yapılmasını dilediği şeyi yapsın.[29]

Ubade İbn Samit (r.a.)'dan.

"Her kim, Allah'dan başka ilâh olmadığına ve Muhammed'in Rasulullah olduğuna şehadet getirirse Allah, o kimseye cehennemi haram kılar.[30]

İtbân İbn Malik el - Ensarî (r.a.), §u hadisi rivayet eder: Rasulullah (s.a.s.):

"Kıyamet gününe 'Lâ ilahe illallah' tevhidim söyle­yerek ve bununla da sırf Allah'ın rızasını isteyerek ulaşan mü'min kula Allah, muhakkak ateşi haram kılmıştır.[31]

Ebu Hureyre (r.a.)'dan. Rasulullah (s.a.s.) şöyle buyurur:

"Allah'dan başka ilâh olmadığına ve kendimin Rasu­lullah olduğuna şehadet ederim. Eğer bir kul, bu iki şeha­det hususunda hiçbir şübheye düşmeyerek bunlarla Al­lah'a kavuşursa, mutlaka cennete girer.[32]

Cabir b. Abdullah (r.a.)'nın rivayetiyle şöyle buyurur Rasulullah (s.a.s.):

"Her kim, Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmayarak ölür­se, cennete girer ve her kim, O'na bir şeyi ortak koşarak ölürse, cehenneme girer.[33]

Bir insanın muvahhid bir mü'min olması, cehenneme girmeyip cennete girmesi, Allah Teâlâ'ya, zatına veya sıfatlarına hiçbir şeyi, hiçbir şeyle şirk koşmamasına bağlı­dır... Çünkü, şirk koşmak korkunç bir suç, büyük bir zulüm ve Allah'ın affetmediği bir suçtur.[34]

Allah'ın hükümlerini ferd ve toplum hayatından kaldı­rıp onun yerine nevalarından kaynaklanan hükümleri yürür­lüğe koyan tagutlan, herşeyiyle reddedip katıksız bir şekilde Allah'a ve Allah'ın iman etmesini emrettiği şeylere inanıl-madıkça, gerçek iman gündeme girmez... Tağutların varlığı, ideolojileri ve hükümleri reddolunmadıkça; şirk ortadan kalkmaz... Tağutlara itaat ile Allah'a itaat beraber olmaz, birlikte yürümez... Nasıl ki, aynı kalbte şirk ile Tevhid, iman ile küfür bir araya gelmez, beraber bulunmazsa, hem tağuta, hem de Allah'a itaat etmek bir arada bulunamaz... Böyle bir birliktelik, bu durumda olan için şirk ve küfürdür...

Allah'a iman etmeden önce, egemen zalim tağutların reddi olmalıdır... İbrahim (a.s.) gibi, Tevhid baltasıyla kalbte ve beyindeki bütün putlar paramparça yapılıp kalb ve beyin putlardan, şirkten, küfürden arındırılmalıdır... Böyle bir temizlikten sonra o kalbe, şirksiz ve küfürsüz bir iman yerleşebilir... Böyle saf ve temiz bir iman, sahibini cennetlik eder ve cehennem ateşinden -Allah'ın izni ile-kurtanr... "Lâ ilahe ülallah"ın, iman ve amel konusundaki anlamı budur!..

Şerhde, şunlar beyan olunmuştur:

"Ehl-i Sünnet ve'l - Cemaat Mezhebi" ne göre, imanı­nı kurtaran, mutlaka cennete girecektir. Hiç günahı olma­yanlar doğrudan doğruya cennete girecek, kat'iyyen cehen­nem azabı görmeyeceklerdir. Herkesin behemehal cehen­neme varacağını bildiren bir ayet-i kerime varsa da [35] sahih olan kavle göre ondan murad: Sırat'ı geçmektir. Çünkü sırat cehennem üzerine kurulmuş bir ahiret köprü­südür. Cennet'e gidenler, bu köprüden geçecekler. Cehen­nemlikler ise, geçmeyip cehenneme düşeceklerdir.

Büyük günah işlemiş olanlar, tevbe etmeden ölürler­se, akıbetleri Allah'ın meşietine kalmıştır. Dilerse, böyle-lerıni affeder ve günahsızlar gibi hiç azab etmeden cen­netine koyar. Dilerse, dilediği müddet onları, cehennemin­de azab ettikten sonra cennetine götürür. Fakat Tevhid üzere ölen bir mü'mini, günahları ne kadar çok olursa ol­sun, cehennemde ebedî bırakmadığı gibi, kâfir olarak dün­yadan giden bir insanı, hayır ve hasenatı ne derece çok olursa olsun ebediyyen cennetine sokmaz.

İşte İmam Nevevî (r.a.)'in de beyan ettiği veçhile bu meselede ehl-i hakkın mezhebi, kısaca budur.

Kitab, Sünnet, İcma-ı Ümmet, yani bütün Şer'î delil­ler, bu hususta müttefiktirler. Bu kaîde, görüldüğü şekilde sağlam temeller üzerine kurulmuştur. Binaenaleyh hadis­ler, bu ölçüye göre mütalaa edilmelidir. Zahiren bu kaide­ye muhalif görülen hadislere rastlanırsa, onlan da yine bu kaideye göre te'vil etmek, aralarını bulmak icab eder. Çünkü hakikatte şeriatın dellileri arasında asla birbirine muhalefet yoktur.[36]

Şehid İmam Ebu Hanife (rh.a), "Kitabu'l-Vasiye" ad­lı eserinde şöyle diyor:

"İman: Lisan ile ikrar, kalb ile tasdiktir. Sadece ikrar, iman olmaz. Çünkü sadece iman ikrar olsaydı, bütün münafıkların mü'min olmaları gerekirdi. Keza, sadece tasdik

de iman olmaz. Eğer sadece tasdik iman olsaydı, bütün Ki­tab Ehli'nin mü'min olması gerekirdi.

Halbuki Allah:

"Allah, şahidlik eder ki, münafıklar yalancıdırlar.[37]

Ve:

"Kendilerine kitab verdiğimiz kimseler, Peygamberi oğullarını tanır gibi tanırlar.[38] buyurmaktadır.[39]

Şehid İmam (rh.a), "El - Âlim Ve'l - Müteallim" adlı eserinde şöyle der:

"İman, tasdik, marifet yakîn, ikrar ve İslâm'dır.[40]

 

Buna göre iman, kalben tasdik, dil ile ikrar, ilmen ge­rekeni öğrenip bilmek, ilmen öğrendiğiyle hayat örneği Rasulullah (s.a.s.)'in gösterdiği şekliyle uygulamaya ko­yup amel etmek ve takva yoluyla Allah'a yakınlık mertebesine ulaşmaktır...

Âlemlerin Rabbi Allah'ın en çok kıymet verdiği in­san kulu, muvahhid mü'min olandır...

Abdullah b. Amr (r.a.)'m rivayetiyle şöyle buyurur Rasulullah (s.a.s.):

"Allah katında mü'minden daha değerli hiçbir şey yoktur.[41]

Ebu Said el - Hudrî ve Ebu Hureyre (rh.a.)'dan. Rasulullah (s.a.s.) şöyle buyurdu: "Gök ve yer halkı, bir mü'minin kanı(mn akıtılma-sı)na iştirak etmiş olsalar, Allah, mutlaka onları ateşe dö­ker!" [42]

Rabbimiz Allah Teâlâ şöyle buyurur: "Ey insanlar, gerçekten, biz sizi, bir erkek ve bir dişi­den yarattık ve birbirnizle taşımanız için sizi halklar ve ka­bileler (şeklinde) kıldık. Şübhesiz, Allah katında en üstün (kerim) olanınız (ırk ya da soyca değil) takvaca en ileride olamnızdır. Şübhesiz Allah, bilendir, haber alandır.[43]

Muvahhid mü'minler, muttaki müslümanlardır... Al­lah'ın hükümlerine tam teslim olmuş ve Rabbine itaatlaibadete devam eden izzet sahibi şahsiyetlerdir muvahhid mü'minler... Onlar, gayba, hiçbir şübhe duymadan inanan­lardır... Muvahhid mü'minler, gaybe iman edenlerdir... Rabbi Allah'ın ve önderi Rasulullah (s.a.s.)'in verdiği ha­bere tereddütsüz inanan, böylece gayba iman eden muvah­hid mü'minler için şöyle buyurur Rabbimiz Allah: "Elif-Lâm-Mim.

Bu, kendisinde şübhe olmayan, müttakiler için yol gösterici bir Kitab'tır.

Onlar, gayba inanırlar, namazı dosdoğru kılarlar ve kendilerine rızık verdiklerimizden infak ederler.

Ve onlar, sana indirilene ve senden önce indirilene i-man ederler ve ahirete de kesin bir bilgiyle inanırlar.

İşte bunlar, Rabblerinden olan bir hidayet üzeredirler ve kurtuluşa erenler bunlardır.[44]

"Sen ancak, zikre (Kur'ân'a) uyan ve gayb ile Rah­man olan (Allah)'a (karşı) içi titreyerek korku duyan kim­seyi uyarırsın. İşte böylesini bir bağışlanma ve üstün bir ecirle müjdele.[45]

"Gerçek şu ki, Rabblerinden gayb ile (O'nu görme­dikleri hâlde) içleri titreyerek korkanlara gelince onlar için bir mağfiret (bağışlanma) ve büyük bir ecir vardır.[46]

İman konulan, gaybî olan konulardır... Muttaki nıü'minler, Allah'ın ve Rasulü (s.a.s.)'in bildirmesiyle görmeden iman eden şahsiyetlerdir...

Abdullah İbn Ömer (r.a.), babası Emiru'l Mü'minin İmam Ömer (r.a.)'dan rivayet ettiği meşhur "Cibril Hadisi"inde:

Cibril (a.s.), Rasulullah (s.a.s.)'e:

Bana imandan haber ver, dedi. Rasulullah (s.a.s.):

"Allah'a, Allah'ın meleklerine, kitablanna, peygam­berlerine ve ahiret gününe inanman, bir de kadere, hayrı­na, şerrine inanmandır." buyurdu.

Cibril (a.s.):

Bana, ihsandan haber ver, dedi. Rasulullah (s.a.v.):

"Allah'a, O'nu görüyormuşsun gibi ibadet etmendir. Çünkü her ne kadar sen O'nu görmüyorsan da O, seni mu­hakkak görür." buyurdu. [47]

Bu hadiste ve benzeri olan diğer hadislerde, ayrıca gayb ile ilgili ayetlerde beyan buyrulan şeylerin cümlesine iman eden mü'min müslümanlar, imanları konusunda çok hassas davranmış, onu zedeleyeceğine kanaat getirdikleri şeylerden alabildiğine uzaklaşmış, onlara yaklaşmamışlar­dır...

Ebu Hureyre (r.a.) anlatıyor:

Rasulullah (s.a.s.)'in ashabından bazı kimseler gele­rek, ona şunu sordular:

Gönüllerimizden öyle şeyler geçiyor ki, herhangi birimiz onları söylemeyi bile büyük (bir suç) sayıyor.

Rasulullah (s.a.s.):

"Hakikaten böyle bir şey hissettiniz mi?" diye sordu.

Ashab:

Evet, dediler.

Rasulullah (s.a.s.):

"İşte, apaçık iman budur!" buyurdular,[48]

Gayba iman konusunda, değerli İslâm ulemâsından tefsir imamları şunları beyan ederler:

İmam Taberî (rh.a.) tefsirinde:

"Ayet-i kerimede geçen, "İman ederler." ifadesinden maksad, Abdullah b. Abbas'a göre, "Tasdik ederler." demektir. Rebi' b. Enes'e göre ise, "Korkanlar", Zührî'ye göre de, "Amel işleyenler" demektir.

Taberî diyor ki:

Arablara göre iman etmenin mânâsı "ikrar etmek ve doğrulamak" demektir. Bir şeyi sözüyle ikrar edene de "mü'min" denir. Bir sözü, ameliyle doğrulayana da "mü'min" denir. Allah için herhangi bir şeyden korkmak da, sözle ve amelle tasdik etme anlamına gelen "iman" kavramının içinde girer. "İman" kelimesi, Allah'ı, Kitabla-nnı ve Peygamberlerini dil ile ikrar ve bu ikran amel ile doğrulamayı birlikte kapsamaktadır. Bu itibarla ayet-i kerimeyi: "Gayba iman ettiklerini kalbleriyle tasdik ve dille­riyle ikrar eden ve amelleriyle doğrulayanlar" şeklinde izah etmek daha evladır. Zira Allah Teâlâ, burada, iman

kelimesini özel bir kavramla sınırlamayıp genel bir şekilde zikretmiştir.[49]

İmam Kurtubî (rh.a.) tefsirinden;

"Abdullah İbn Mes'ud (r.a.) der ki:

Hiçbir mü'min, gayba imandan daha üstün bir şeye iman etmiş değildir.

Bundan sonra da Yüce Allah'ın:

"Onlar, gayba iman ederler......" buyruğunu oku­du. [50]

İmam İbn Kesir (rh.a.) tefsirinden:

"Burada kasdedilen 'gayb" kelimesine gelince, 'Se-lef-i Salihin' in bu konudaki ifadeleri değişiktir. Bu ifade­lerin hepsi de sahihtir ve hepsi de kasdedilmiştir.

Ebu Cafer er - Râzî, Ebu'I - Aliye'dan nakleder ki:

Onlar ki, gayba inanırlar." ayetinden maksad, Al­lah'a, meleklerine, kitablarına, peygamberlerine, ahiret gü­nüne, cennetine, cehennemine ve Allah'a kavuşacaklarına iman etmektir. Öldükten sonra dirilmeye ve haşre inan­maktır. Bunların hepsi de gaybtır (görülmez).

Süddî, İbn Mes'ud'dan ve Peygamber'in Ashabında bir topluluktan nakletti ki:

Gayb, cennet ve cehennem konusunda görülmeyen ve Kur'an'da zikredilmeyen şeylerdir.

Muhammed İbn İshak, İbn Abbas'dan nakleder ki:

Gayb, O'ndan, yani Allah'dan gelen şeydir. Süfyan es-Sevrî, Asım'dan, O da, Zir'den nakleder ki: -Gayb, Kur'ân'dır.

Atâ b. Ebi Rebah der ki:

Allah'a inanan, gaybe inanmış olur. İsmail İbn Halid der ki:

Gaybe inananlar, İslâm'ın görülmeyen kısmına i-man edenler demektir.

Seyyid İbn Eşlem der ki:

Gaybe inananlardan maksad, kadere inananlardır.

Bütün bu anlamlar, aynı noktaya yakın mânâlardır. Zira sözkonusu edilenlerin hepsi inanılması gereken gayb arasındadır.[51]

İbn Müheyriz, anlatıyor: Ebu Cuma'ya dedim ki:

Bize, Rasulullah (s.a.s.)'den işittiğin bir hadisi şöyle. Oda:

Peki, ben sana, çok güzel bir hadis nakledeyim, dedi.

Biz, Rasulullah (s.a.s.) ile beraber yemek yiyorduk. Beraberimizde Ebu Ubeyde İbn Ebu Cerrah da vardı.

O, dedi ki:

Ya Rasulullah, biz, seninle birlikte müslüman ol­duk ve cihad ettik. Bizden daha hayırlısı var mı?

Rasulullah (s.a.s.):

"Evet, sizden sonra gelen bir kavim, beni görmedik­leri hâlde bana inanırlar. İşte onlar (sizden daha hayırlıdırlar)." buyurdu. [52]

Rabbimiz Allah (Azze ve Celle) şöyle buyurur:

"Peygamber, kendisine Rabbinden indirilene (Kur'ân'a) iman etti. Mü'minler de iman ettiler. Hepsi, Al­lah'a, meleklerine, kitablarma ve peygamberlerine iman ettiler..[53]

Şehid İmam Ebu Hanife (rh.a.), "El - Fıkhu'l - Ek^ ber" adlı eserinde, Tevhid'in aslını şöyle beyan eder:

"Tevhid'in aslı, buna iman etmenin en doğru yolu şu­dur:

Allah'a, meleklerine, kitablarma, peygamberlerine, öldükten sonra dirilmeye, kadere, hayrın ve şerrin Allah'dan olduğuna, hesab, mizan, cennet ve cehenneme inandım, bunların hepsi haktır, demek gerek.[54]

"El - Âlim ve'l - Müteallim" adlı eserinde ise, şöyle der şehid İmam (rh.a.):

"Meleklerin yapmaları farz olan ameller, bizim yap­mamız farz olan amellerden başkadır. Meleklere farz olan ve bizden Önceki ümmetlere de farz kılınmış olan şeyler de, bize farz kılınanlardan farklıdır. Sema ehlinin imanı, evvelki ümmetlerin imanı ve bizim imanımız ise, birdir. Çünkü hepimiz iman ettik ve yalnızca Allah'a ibadet ede­riz.[55]

Aralarında yakîn ve kâmil olma bakımında derece farkı olmakla beraber, iman edilmesi gerekli ilkeler husu­sunda bütün mükellefler aynıdırlar... İmanları birdir ve ay­nı şeylere, aynı anlayışla iman ederler... Katıksız imanları­nı ibadet ile kuvvetlendirir, takva ile yakîn derecesine ula­şırlar...

Bundan dolayı, Beşinci Raşid Halife olarak kabul edilen, Emiru'l - Mü'minin İmam Ömer b. Abdulaziz (rh.a.), İbn Adiyy'e şöyle yazmıştı:

Muhakkak ki, imanın bir takım farizaları, akideleri, men'edilmiş şeyleri ve mendubları vardır. Kim, bunları tam yaparsa, imanını tamamlamış olur. Kim de, bu işleri tam yapmazsa, imanını kemâle erdirmemiş olur. [56]

İmanı kâmilleşmiş olan muvahhid mü'min şahsiyet, Allah'a karşı çok itaatli bir şekilde emirleri yerine getire­rek, nehyedildiği şeylerden kaçınarak ibadetlerine en güzel derecede yapmaya gayret eder... Kâmil imanı onu, bütün fahşadan, çirkinliklerden, günahlardan alıkor!.. Kâmil i-man ve onun gereği olan salih amel, muvahhid mü'mini haram kılınan, fikir, anlayış, hâl ve hareketlerden alıkoy­duğu gibi, onları işleyenleri de vazgeçirme işini gündeme getirir... Muvahhid mü'min, "Emr-i bi'l - maruf ve nehyi ani'l - münker" vazifesini ihmâl etmez...

⚠ Bu sayfada hata var mı? Bildirin!