ÇOCUKLARIN RUH DÜNYASI

 

*ÇOCUK EĞİTİMİ*

 

 Salih ÖZBEY

 

 

“Her çocuk İslam fıtratı üzere doğar.”

 

Hiç bir çocuk, anne ve babasının  meşru veya gayri meşru yaptıklarıyla sorumlu değildir ve itham da edilemez.

 

Her çocuk kendi kişisel menkıbesinin sorumlusudur.

Çocuklar, ailenin balı ve dalı,

Toplumun gülü ve bülbülü,

           Kainatın çiçeği ve eşrefidirler.

 

KISALTMALAR

 

a.g.e                Adı geçen eser.

a.g.y.               Adı geçen yayın

(a.s)                Aleyhisselâm

bsm.                Basılmıştır  

b.                    Bin, İbn

bint                 Binti

bkz.                 Bakınız.

çev.                 Çeviren

Doç.                Doçent

H.                   Hicri

c.                    Cilt, cüz.

(c.c)                Celle Celâlühû

Hz.                  Hazret

Nşr:                 Neşreden

Ktb.                Kütüphanesi

M.                   Milâdî

Mad.               Maddesi, Madde

M.Ö.               Milattan Önce

M.S.                Milattan Sonra

ö.                    Ölüm tarihi

Prof.               Profesör

(r.a)                Radıyallahû anh

(r.anha)           Radıyallahû anha

(rha)                            Rahmetullahi aleyh

s.                    Sayfa

Trc.                 Tercüme

v.                    Vefatı,Vefat tarihi

vr.                   Varak

y.y.                 Yüzyıl

vd.                  ve devamı.

vs.                   vesaire

Yay.                Yayınevi.

yz.                  Yazma.

ty.                   Tarih yok

 

 

İÇİNDEKİLER

 

İçindekiler………………………………………………… 3

 Çocuk Eğitimi Programı.....................................................     5

1) ÇOCUĞUN DOĞUMU..................................................       13

   Genel Bir Bakış................................................................     15

Çocuk Eğitimiyle İlgili Ayet Hadisler.................................        43

İnsan Çocuk........................................................................     40

a) İstidlal............................................................................     43

b) Göbek Kesme................................................................      47

c) Tahnik...........................................................................      48

d) Sünnet...........................................................................     53

Sünnet Düğünü..................................................................      60

  -Okuma Parçası...............................................................       63

2) ÇOCUĞA AD TAKMA.................................................       67

   Genel Bir Bakış...............................................................      69

a) Telkin.............................................................................    84

b) Allah’ın Adıyla Beraber Anılan İsim..............................        86

c) Peygamberimiz ve Peygamberlerin İsmi.........................         90

d) Salih ve Salih’a Kimselerin İsmi.....................................       92

Yanlış ve Kötü Anlam İfade Eden İsimler...........................        93

e)Alfabetik İsim Listesi.......................................................      95

Bayan      İsimleri   ve   Anlamları….................................        106   

-Okuma Parçası.................................................................       119

3) ÇOCUĞUN SAĞLIĞI.....................................................     123

   Genel Bir Bakış................................................................     125

Çocuk Hastalıkları...............................................................     128

a) Anne Sütü........................................................................   132

Anne Sütünün Faydaları…………………………………  134

b) Süt Kardeşliği..................................................................    135

Evliliği Haram Kılan Süt Hısımlığının Şartları....................        137

Süt Emme Yoluyla Meydana Gelen Evlenme Yasağı..........          140

Süt Hısımlığının Hükmü......................................................     141

Süt Hısımlığının İspatı.........................................................     142

c) Başını Traş Etmek..........................................................      144

Büyüklerin Tıraşı...............................................................      145

d) Kulak Delme..................................................................     147

 -  Okuma Parçası................................................................     151

4) ÇOCUĞUN ŞÜKRÜ......................................................      155

   Genel Bir Bakış................................................................     157

a) Sürur...............................................................................   163

b) Akika Kurbanı................................................................     166

Akika Kurbanı....................................................................     167

Akîka kurbanında aranan şartlar.........................................        167

c) Dua.................................................................................    168

Dua Âdâbı..........................................................................     180

Sünnet olan dualar..............................................................      182

    -Okuma Parçası................................................................    185

5) ÇOCUĞUN HAKKI......................................................       187

    Genel Bir Bakış..............................................................      189

a) Çocukları Öldürmeme....................................................       197

Doğum Kontrolü................................................................      197

b) Çocuklar Arası Eşit Muamele........................................        208

Adil Yönetici.....................................................................      217

c) Çocuklara  Sevgi, Merhamet Etme.................................        224

   - Okuma Parçası................................................................    233

6) ÇOCUĞUN DİNİ BİLGİSİ............................................       249

   Genel Bir Bakış...............................................................      251

Kur'an'da Kıssalar...............................................................      253

Eğitim ve Öğretim Aracı Olarak Kıssa................................        256

a) Peygamberlerin Kıssaları................................................       259

Peygamberlere İman ve Önemi...........................................       261

Peygamberlerin Sıfatları.....................................................      266

Örnek Anne ve Baba..........................................................       274

b) Peygamberimizin Kısa Hayatı........................................        275

Siyer..................................................................................     275

c) İslam’ın Temel Esasları.................................................        277

Zarurat-ı Diniyye...............................................................      278

  -  Okuma Parçası...............................................................     281

7) ÇOCUĞUN KONUŞ. KABİLİYETİ.............................         285

    Genel Bir Bakış.............................................................       287

Lisan..................................................................................     287

a) Kavmin Dili...................................................................      289

b) Ümmet Dili...................................................................      291

Ümmetin Birliğinin Esasları..............................................        295

  -  Okuma Parçası..............................................................      299

8) ÇOCUĞUN TEMYİZİ KABİLİYETİ...........................          305

    Genel Bir Bakış.............................................................       307

a) Allah’ın İsimleri............................................................       310

Esma-ül Hüsna..................................................................       314

Anlamları:.........................................................................      319

b) Kur’an-ı Kerim..............................................................      332

c) Şiir ve Güzel Sözler.......................................................       337

   - Okuma Parçası...............................................................     345

9) ÇOCUĞUN MANT. GELİŞTİRMESİ..........................          349

    Genel Bir Bakış..............................................................      351

İmam Gazâli aklı dört türlü târif eder.................................        352

 

 

ÇOCUK EĞİTİMİ DERSİ PROGRAMI

 

GİRİŞ

 

Çocuk Eğitimi dersi programı eğiticinin, Çocuk eğitimi derslerinde ve bu dersin planlarını hazırlamada yararlanacağı bir rehberdir.

 

Amaç, eğiticiye bakış açısı kazandırmak, onu dersin işleyiş ve yöntemleri hakkında bilgilendirmektir.

 

Eğitici dersin süresini ve öğrencilerin seviyesini dikkate alarak, konularını bu programda seçer ve planını yapar.

 

Bu ders programı açıklamaları, amaçları, konuları, yöntemleri ve kaynakçayı içerir.

 

A)  AÇIKLAMALAR

 

Ailenin sorumluluğu, öncelikle ailenin oluşumunu sağlayan anne babayı ilgilendirmektedir. Gerçekte çocuğun eğitim\öğretiminden sorumlu olan anne babanın, din eğitimi\öğretimi faaliyetini yürütürken de birlikte hareket etmeleri, bu işi yekdiğerinin üstüne atmamaları gerekmektedir. Bu itibarla, ilk çocukluk yıllarında ailede gerçekleştirilen din eğitimi\öğretiminde en ideal olan tarzın, bizzat anne babanın birlikte yürüttükleri eğitim\öğretim faaliyeti olduğu söylenebilir. “Makul ve mahdut zihinli bir baba tarafından terbiye edilmek, dünyanın en mahir hocası tarafından yetiştirilmekten daha iyidir” çocuğun kişiliğinin oluşması ve güçlenmesi için tutarlı bir aile ortamında yetişmesi gerektiğini ifade eden psikologlara, ilham kaynağı olmuştur.

 

Çocukluk çağının ilk yıllarında anne baba tarafından yerine getirilmesi gereken bu faaliyetin hangi yaşlardan itibaren başlaması konusunda kesin bir sınır yoktur. Ancak Hz. Peygamberin, konuşmaya başlayan çocuklara birtakım dini nitelikli cümleler ve ayetler ezberlettiğine dair rivayetler göz önüne alındığında, çocuğun dil gelişimiyle birlikte, konuşmaya başladığı çağdan itibaren dini eğitiminin de başlayabileceği sonucuna ulaşılabilir.

 

Bu bağlamda, Hz. Peygamberin fıtratla ilgili hadislerinden birinde ”...Çocuğun bu (fıtrat) hali konuşma çağına kadar devam eder. Sonra, artık ebeveyni onu Yahudi, Hıristiyan veya Mecusileştirir” ifadesini hatırlamamız, dil gelişimiyle birlikte din eğitiminin de başlatılmasının önemini ortaya koyacaktır. Nitekim gerek öğretmenler ve gerekse öğrencilerin de üzerinde birleştikleri 3-4 yaşları hem Hz. Peygamberin sünnetine, hem de pedagojik realiteye uygundur. O halde, bu yaşlardan itibaren ölçülü, düzenli ve kararlı bir şekilde din eğitimine başlanabileceğini, bunun ayni zamanda çocuk için oldukça gerekli bir konu olduğunu, anne babaların ise ihmal etmemeleri gereken bir görev olduğunu söyleyebiliriz.

 

B)  ÖZEL AMAÇLAR

 

Çocuk psikolojisinin iyi bilinmesi, anne babanın yürüteceği eğitim ve öğretim faaliyetinde önde gelen şartlardandır. Çocuk ruhu hakkında yeterli bilgiye sahip olmayan ebeveynin, eğitim ve öğretimde birtakım hatalara düşmesi kaçınılmazdır. Bu nedenle, ebeveyn, çocuk psikolojisine dair bilgiler edinmeli ve çocuğun ruhi yapısını tanımaya çalışmalıdır. Bilindiği üzere, Hz. Peygamberi eğitim ve öğretimde başarılı kılan faktörlerden biri de muhatabını tanıması ve eğitimini ona göre yapmasıydı. İbn Sahnun, İbn Sina, İbnu’l- Hac, Alaeddin Çelebi gibi İslam eğitimcileri de, çocuk psikolojisini bilmenin ve ona göre hareket etmenin gerekli olduğuna, çünkü her çocuğun farklı bir şekilde disipline edilebileceğine inanmaktaydılar.

 

Din eğitim-öğretiminde, genel eğitim temelleri olan psikoloji ve pedagoji kurallarının bilinmesi kaçınılmazdır. Çünkü çocuğu tanımak, onun ruh ve beden gelişimini doğru olarak tespit etmek, eğitim\öğretim yapabilmenin ilk şartıdır. Özellikle din eğitimi gibi hassas bir konuda, çocuğun psikolojik yapısının çok iyi bilinmesi elzemdir. Rousseau bu gerçeği, “Çocuk zekasını çok iyi tanıyan bir zatın, onlara mahsus bir akaid kitabı yazmasını pek isterim” ifadesiyle dile getirmektedir.

 

Çocuk psikolojisine dair bilgilerle donanmış anne baba, eğitim ve öğretimde, “muhatabı tanıma” “tedricilik” “kolaylaştırarak öğretme” gibi konulardan haberdar olacak ve yapılmaması gereken tenkit, tehdit, aleyhte kıyaslama, kıskandırma... gibi hatalara düşmeyecektir. Özellikle, tedricilik prensibinin, çocuğun dini eğitiminde mutlaka uyulması gereken bir husus olduğu inancındayız. Öğretmen ve öğrencilerin %43 düzeyinde arzu ettikleri bu durum, gerek Kuran’da, gerekse hadislerde de açıkça gözlenmektedir. Hz. Peygamber ile uzun yıllar beraber bulunan İbn Abbas’ın, ”Tek secdeyle de olsa çocuklarınıza namaz kılmalarını söyleyiniz" tavsiyesine yapılan itiraza ”Boş yere vakit geçirmelerindense, bu şekilde namaza alışmaları daha iyidir" cevabını vermesi, tedricilik prensibine, namaz eğitimi konusunda güzel bir örnektir.

 

Hz.Ali (r.a) şöyle buyuruyor:

“7 yaşına kadar olan çocuğunuzla oynayınız, 15 yaşına kadar arkadaşlık ediniz, 15 yaşından sonra istişare ediniz."

 

C)  KONULAR

 

1)  ÇOCUĞUN DOĞUMU:

a)  İstidlal

b)  Göbek Kesme

c)  Tahnik      

d)  Sünnet

2)  ÇOCUĞA AD TAKMA:

a)  Telkin

b)  Allah’ın İsmiyle Beraber Anılan İsim

c)  Peygamberimiz ve Peygamberlerin İsmi

d)  Salih ve Salih’e Kimselerin İsmi

3)  ÇOCUĞUN SAĞLIĞI:

a)  Anne Sütü

b)  Süt Kardeşliği

c)  Başını Traş Etmek

4)  ÇOCUĞUN ŞÜKRÜ:

a)  Sürur

b)  Akika

c)  Dua

5)  ÇOCUĞUN HAKKI:

a)  Çocukları Öldürmeme

b)  Çocuklar Arası Eşit Muamele

c)  Çocuklara  Sevgi, Şefkat, Merhamet Etme

6)  ÇOCUĞUN DİNİ BİLGİSİ:

a)  Peygamberlerin Kıssaları

b)  Peygamberimizin Kısa Hayatı

c)  İslam’ın Temel Esasları

7)  ÇOCUĞUN KONUŞMA KABİLİYETİ:

a)  Kavmin Dili

b)  Ümmet Dili

8)  ÇOCUĞUN TEMYİZİ -  EZBER KABİLİYETİ:

a)  Allah’ın İsimleri

b)  Kur’anı Kerim

c)  Şiir ve Güzel Sözler

9)  ÇOCUĞUN MANTIK GELİŞTİRMESİ:

a)  Mantık (Olayları Kıyas Etme)

b)  Tefekkür (Hatıraları Anımsama)

10)  ÇOCUĞUN AHLAKI:

a)  Allah’a  Karşı Görevleri

b)  Anne ve Babaya Karşı Görevleri

c)  Çevreye Karşı Görevleri

11)  ÇOCUĞUN ERGENLİĞİ:

a)  Rüşt (Buluğ) Çağı

b)  Görev Sorumluluğu

c)  Evlendirme

 

D)  YÖNTEMLER

 

Gerek öğretmenler, gerekse öğrenciler, ailede gerçekleştirilen din eğitimi ve öğretiminde, Allah korkusundan ziyade, Allah sevgisinin esas olması gerektiği hususunda görüş birliği içindedirler.

 

İnanç duygusunun temeline bakıldığında, iki esas duygu görülecektir. Allah sevgisi ve Allah korkusu. Bu duygular aynı zamanda, insanı ibadete yönelten faktörlerdir. Ancak bizim için söz konusu olan, henüz ibadet ile mükellef olmayan çocukta, bu iki duygunun nasıl bir etki bıraktıklarıdır. Yerli\yersiz yapılan Allah korkusu telkinlerinin çocuk ruhunda birtakım olumsuz sonuçlara yol açtığı belirlenmiştir. Bu nedenle denilebilir ki, ilk yaşlardan itibaren başlatılması gereken din eğitimi\öğretiminde Allah sevgisi esas olmalıdır. Zira, henüz mücerret kavramların, suç ve cezanın, günahın ne demek olduğunu kavrayamayacak küçük yaştaki çocukların ruh dünyasında önemli bir rol oynayan korku duygusunun, "Allah korkusu" şekline dönüştürülmesi ve ebeveynin bundan faydalanma yoluna gitmeleri yanlış bir tutumdur.

 

Daha önemlisi, çocuğun ilk eğitimcisi olan anne babaların, çocuğun herhangi bir hatalı hareketini gördükleri zaman ”Allah seni taş yapar /Gözünü kör eder/ Cehennemde yakar” vb. ifadelerle vazgeçirmeye çalışmaları, çocuğun ruh sağlığı ve gelecek hayatı için son derece zararlıdır. Her şeyden önce, çocuğa, Allah Teala’yı, sadece cezalandıran, azap veren biri olarak tanıtmak, İslam akidesine ve eğitim ilkelerine ters düşmektedir. Çünkü Allah Teala’nın, Celal (zalimleri kahreden, kötüleri cezalandıran) sıfatları yanında, pek çok Cemal (kullarını seven, koruyan) sıfatları da vardır.

 

Gerçekte, kullarını seven ve onlara sayılamayacak kadar nimetler veren Allah Teala’yı, çocuğun henüz işlenmemiş, temiz ve saf zihninde “çocuklara kızan, azap veren, cezalandıran biri” olarak şekillendirmenin hiçbir doğru tarafı yoktur. Şurası unutulmamalıdır ki, çocuk ruhunu Allah korkusuyla disipline etmek belki –bir müddet için- mümkündür; ama bu kalıcı olmadığı gibi birtakım zararlı sonuçlar da doğuracaktır. Onun disipline edilmesinde başvurulacak yegane duygu ise Allah sevgisidir. Çocuklar, içinde yaşadıkları ailenin dışarıya yansıyan aynasıdırlar.

 

E)  KAYNAKÇA

 

Kitabın Adı                         Yazar Adı                            Yayınevleri

----------------------------------------------------------------------------------

1-Kur’an-da Çocuk Eğitimi   İ.Canan                                   Nesil

2-Peygamberimizin Sünnetinde Çocuk Eğt.\M.N.Süveyd    Uysal

3-Ey Oğul\İmamı Gazali                                                        Marifet

4-Çocuklar İçin İslam Akaidi\Ahmet Efe                              Akçağ

5-İslam’da Çocuk Bakımı ve Terbiyesi\İ.K.el Cevzi             Esra

6-Çocuklar Neden Başarısız Olur?\John Holt                        Beyaz

7-Çocuğumu Nasıl Anlarım 0-6 Yaş\Dr.Leynn Wiss            Beyaz

8-Çocukların ve Gençlerin Eğitimi\Orhan Çaplı                    Bilgi

9-Aile Reisi ve Baba Olarak Hz.Peygamber\İ.Canan                        Büşra

10-Çocuk Terbiyesi\İ.Canan                                                              Cihan

11-Çocukta Ruhsal Bozukluklar\Halis Zulinger                    Cemre

12-Çocuğu Anlamak\SaidGezer                                            Çağlayan

13-Müslüman Çocuğun Din Kitabı\M.K.Pilavoğlu               Çelik

14-Çocuğunuzu Yanlış Eğitiyorsunuz\Salzmann                   Çocuk V.

15-Çocuk ve Din\Dr.Kerim Yavuz                                        Çocuk V.

16-Allah’ı Arayan Çocuk\M.Y.Kandemir                             Damla

17-Peygamberimiz Çocuklarla\M.Y.Kandemir                      Damla

18-Çocuğunuzu Tanıyor musunuz? (Denge Çocuk Serisi)    Denge

19-Çocukla İletişim\A.Taşgetiren                                          Erkam

20-Çocuklara Dini Hikayeler\Ayşe Cinak                             F.Enes

21-Çocuklarımıza Dini Vecibeler\Mehmet Tuna                   Gonca

22-Aile ve Çocuk Terbiyesi\Bediuzzaman                             İttihad

23-Televizyon Çocuk ve Aile\M.R.Şahin                              İz

24-Çocuk Kitapları 1-2-3-4-5 Seri                                         Kahraman

25-Çocuğumuzu Nasıl Eğitelim\Bakiye Marangoz                Mektup

26-ÇocukKalbi\E.Amicis                                                       Nehir

27-Eyvah Çocuğum Büyüdü\Dr.Nihat Kaya                        Nesil

28-Bir Genç Kız Yetişiyor\E.N.Sezer                                    Nesil

29-Çocuğun Ramazanı\N.Birinci                                           Nesil

30-Çocuk Güle Benzer\Ahmet Efe                                        Nur

31-Çocuk Yaşken Eğilir\F.Dadson                                        Özgür

32-Çocuğun Eğitimi(1-2-3-4-5-)\Dr.A.Kulaksızoğlu             Seha

33-Çocuk Nasıl Öğrenir\Dr.Ali O.Özcan                              Seha

34-Kız Çocukların Eğitimi\H.Ahmet Eşentüt                        Selamet

35-Güzel İsimler\Hasan Burkay                                             Sinan

36-Harka Çocuklar\M. Necati Bursalı                                   Şelale

37-İslam’da Örnek Çocuklar\Osman Karabulut                    Şems

38-İslam’da Çocuk Terbiyesi\Osman Karabulut                    Şems

39-Bebeğimi Büyütüyorum\Ali Çankırılı                               Timaş

40-Çocuklarımıza Allah’ı Nasıl Anlatalım\M.Emin Ay         Timaş

41-Güzel Konuşma Kitabı\Cevdet Tellioğlu                        Timaş

42-Çocuk Bakımı ve Terbiyesi\İnci Beşoğlu                         Timaş

43-Çocuklar için Roman Seti\Saadetin Kaplan                    Alioğlu

 

 

1)  ÇOCUĞUN DOĞUMU

 

 a)  İstidlal

 

 b) Göbek Kesme

 

 c)  Tahnik

 

 d)  Sünnet

 

  - Okuma Parçası

 

 

 

1) ÇOCUĞUN DOĞUMU

 

Genel Bir Bakış

 

Çocuk: Doğumundan buluğ yaşına kadar insan yavrusu, evlât. Allah'u Teâlâ Hz. Âdem (a.s)'e bizzat hayat verdikten sonra, muayyen bir yolla erkekle kadının birleşmesi, erkek ve dişideki sperm denen canlı hücrelerin birbirleriyle buluşması yoluyla insanın yaratılışının devamlı olarak tekrarını murat etti. Erkek ve kadının birleşmesi tamamlanınca, insan yaratılışının sebebi olan olay da tamamlanıyor.

 

İnsanlar, işte bu birleşme ile nesillerini devam ettiriyorlar. İslâm bu birleşme için bir ölçü koymuştur. Bu ölçü de nikâhtır. Nikahtan maksat da, her canlı için gerekli olan neslin devamını sağlamaktır. İnsandaki devamlılığın gayesi ise, Allah'a ibadet ve dünyayı Allah için imar ederek insanların yardımına koşmaktır. Bu, esas gaye olunca çocuk ve nesil arzusu, salih ve hayırlı bir neslin talep edilmesini gerektirmektedir.

 

Kur'ân-ı Kerîm'de çocuk arzusu ile ilgili âyetlerde bu hayırlı ve salih çocuk meselesine her seferinde ayrı ve tevhidî bir önem verilir:

 

وَالَّذينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ اَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ اَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقينَ اِمَامًا

 

“(Ve o kullar): Rabbimiz! Bize gözümüzü aydınlatacak eşler ve zürriyetler bağışla ve bizi takvâ sahiplerine önder kıl! derler.”[1]

 

Bu âyette çocuk kelimesi yerine "gözbebeği gibi kıymetli" anlamında "kurretu aynin" kelimesi kullanılmıştır. Bu ise arzularımıza uygun, ve gerçekten Allah'tan korkan takva sahibi bir nesil demektir.

 

İstenmesi gereken neslin ana vasıfları, başka âyetlerde de kaydedilmiştir:

 

هُنَالِكَ دَعَا زَكَرِيَّا رَبَّهُ قَالَ رَبِّ هَبْ لى مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً اِنَّكَ سَميعُ الدُّعَاءِ

 

 “Orada Zekeriyya, Rabbine dua etti: Rabbim! Bana tarafından hayırlı bir nesil bağışla. Şüphesiz sen duayı hakkıyla işitensin, dedi”[2]

 

Bu âyette istenecek neslin "temiz" olduğu belirtilmektedir. Mümin, ancak temiz bir nesil talebinde bulunur. Bu dua, Zekeriyya (a.s)'ın duasıdır.

 

رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنَا اُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَاَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا اِنَّكَ اَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحيمُ

 

“Ey Rabbimiz! Bizi sana boyun eğenlerden kıl, neslimizden de sana itaat eden bir ümmet çıkar, bize ibadet usullerimizi göster, tevbemizi kabul et; zira, tevbeleri çokça kabul eden, çok merhametli olan ancak sensin.”[3]

 

"Müslüman nesil" isteğini dile getiren İbrahim ve İsmail (a.s) bize bu bakımdan birer örnektirler. Ayrıca Cenâb-ı Allah bize:

 

قَدْ كَانَتْ لَكُمْ اُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فى اِبْرهيمَ وَالَّذينَ مَعَهُ

 

"İbrahim ve onunla birlikte olanlarda sizin için uyulacak güzel örnekler vardır" [4]buyurmaktadır.

 

Kur'ân-ı Kerîm'de, elde edilecek çocuk ve arkadan gelen nesille alâkalı olarak yapılması gereken duayı öğretici mahiyetteki bir âyet, neslin "salih" olmasına dikkat çeker. Kırk yaşına basan kimsenin, yapması gereken dualar meyanında şöyle demesi istenir:

 

رَبِّ اَوْزِعْنى اَنْ اَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتى اَنْعَمْتَ عَلَىَّ وَعَلى وَالِدَىَّ وَاَنْ اَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضيهُ وَاَصْلِحْ لى فى ذُرِّيَّتى اِنّى تُبْتُ اِلَيْكَ وَاِنّى مِنَ الْمُسْلِمينَ

 

“Rabbim! Bana ve ana-babama verdiğin nimete şükretmemi ve razı olacağın yararlı iş yapmamı temin et. Benim için de zürriyetim için de iyiliği devam ettir. Ben sana döndüm. Ve elbette ki ben Müslümanlardanım.”[5]

 

Bu talepteki salâhtan, iyi amel üzere olan hayırlı nesil anlaşılacağı gibi, yaratılış yönünden bedeni sağlam, tam, kusursuz, sakat olmayan anlamı da çıkarılmaktadır.

 

Hz. Âyşe validemize bir doğum haberi ulaşınca, kız mı erkek mi diye hiç sormayıp, "Yaratılışı tamam mı?" diye sorduğu; "Evet!" cevabı alınca da, "Âlemlerin Rabbine hamd olsun" diye dua ettiği bilinmektedir. Hz. Âdem (a.s) ve Havva validemiz de zaten bu şekilde dua etmişlerdir:

 

هُوَ الَّذى خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا لِيَسْكُنَ اِلَيْهَا فَلَمَّا تَغَشّيهَا حَمَلَتْ حَمْلًا خَفيفًا فَمَرَّتْ بِه فَلَمَّا اَثْقَلَتْ دَعَوَا اللّهَ رَبَّهُمَا لَئِنْ اتَيْتَنَا صَالِحًا لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرينَ

 

“Rableri Allah'a: Andolsun bize kusursuz bir çocuk verirsen muhakkak şükredenlerden olacağız, diye dua ettiler.”[6]

 

İhtiyarlığına rağmen kendisine Cenâb-ı Hakkın iki çocuk vermesi karşısında Hz. İbrahim (a.s) şu duayı yapmıştır:

 

اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذى وَهَبَ لى عَلَى الْكِبَرِ اِسْمعيلَ وَاِسْحقَ اِنَّ رَبّى لَسَميعُ الدُّعَاءِ

 

"İhtiyar halimde bana İsmail'i ve İshak'ı lütfeden Allah'a hamdolsun! Şüphesiz Rabbim duayı işitendir."[7]

 

Bu teslimiyet içindeki bir baba Allah Teâlâ'ya şu niyazda bulunmaktadır:

 

رَبِّ اجْعَلْنى مُقيمَ الصَّلوةِ وَمِنْ ذُرِّيَّتى رَبَّنَا وَتَقَبَّلْ دُعَاءِ

 

"Ey Rabbim! Beni ve soyumdan gelecekleri namazı devamlı kılanlardan eyle; ey Rabbimiz! Duamı kabul et!."[8]

 

Çocuk, babasının sırrı ve hususiyetlerinin sahibidir. Hayatı boyunca onun gözbebeği, ölümünden sonra da mevcudiyetini devam ettiren ve ebediliğe doğru götüren bir parçasıdır. Bütün hususiyetleri (iyi ve çirkinini) ondan âdeta miras yolu ile aktarır. Zira o, kalbinin bir parçasıdır. Bundan dolayı Allahu Teâlâ, neseplerin korunmasını, neslin tevhid üzere yetişmesini emretmiştir. Bunun için aile halkına, özellikle yeni yetişen çocuklara her şeyden önce öğretilmesi gereken şey, iman esasları ve bilhassa "tevhid" inancıdır.

 

Yani Allah'ın varlığı ve sıfatlarıyla tanıtılması, hiç bir şekilde O'nun ortağı yardımcısı, O'na giden yolda aracının olmadığı, insanların O'nun hükümleri, emir ve yasaklarıyla yönetilmesi gerektiği inancıdır. Yaş ve idrak yönüyle bir şeyler öğrenme durumuna gelen bir çocuğa, öncelikle bu inanç kazandırılmalıdır. Nitekim bir kısım rivayetler, Rasûlullah (as)'ın kendi yakınlarından bir çocuk konuşmaya başlar başlamaz çocuğa tevhîdi öğrettiğini ve bu maksatla:

 

وَقُلِ الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذى لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُنْ لَهُ  شَريكٌ فِى الْمُلْكِ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِىٌّ مِنَ الذُّلِّ وَكَبِّرْهُ تَكْبيرًا

 

“Çocuk edinmeyen, hakimiyette ortağı bulunmayan, âcizlikten ötürü bir dosta da ihtiyacı olmayan Allah'a hamd ederim" de ve tekbir getirerek O'nun şanını yücelt!”[9] âyetini okuduğu kaydedilmektedir.

 

Tevhitle birlikte, şirkin kötülüğü, batıllığı, şirke düşmenin ne büyük bir zulüm ve cinayet olduğu da, öncelikle öğretilmesi gereken bilgiler olmaktadır. Bu konuda Kur'ân'ın verdiği en güzel örnek Hz. Lokman (a.s)'dır.

 

وَاِذْ قَالَ لُقْمنُ لِابْنِه وَهُوَ يَعِظُهُ يَا بُنَىَّ لَاتُشْرِكْ بِاللّهِ اِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظيمٌ

 

“Lokman, oğluna öğüt vererek: Yavrucuğum! Allah'a ortak koşma! Doğrusu şirk, büyük bir zulümdür, demişti.”[10]

 

Hz. Nuh (a.s) da kavmini Allah'a davet etmiş, davetini kabul ederek inanan insanları tufandan kurtulmaları için gemisine almış, bu arada öz oğlunun da inanarak gemiye binmesini istemişti. Ancak oğlu, inanmadığı için gemiye bilmeyerek, kendi helâkini kendi elleriyle hazırlamıştır. Şefkatinin eseri olarak oğlunun affedilmesi için:

 

وَنَادى نُوحٌ رَبَّهُ فَقَالَ رَبِّ اِنَّ ابْنى مِنْ اَهْلى وَاِنَّ وَعْدَكَ الْحَقُّ وَاَنْتَ اَحْكَمُ الْحَاكِمينَ () قَالَ يَا نُوحُ اِنَّهُ لَيْسَ مِنْ اَهْلِكَ اِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ فَلَا تَسَْلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِه عِلْمٌ اِنّى اَعِظُكَ اَنْ تَكُونَ مِنَ الْجَاهِلينَ

 

“Nuh Rabbine dua edip dedi ki: "Ey Rabbim! Şüphesiz oğlum da ailemdendir. Senin vâdin ise elbette haktır. Sen hakimler hakimisin." Allah buyurdu ki: Ey Nuh! O asla senin ailenden değildir. Çünkü onun yaptığı kötü bir iştir. O halde hakkında bilgin olmayan bir şeyi benden isteme! Ben sana cahillerden olmamanı tavsiye ederim”[11] buyurarak, evlâd olabilmek için sadece babanın sulbünden gelmiş olmanın yetmediğini; bilâkis babanın gösterdiği eğitimi ve akideyi kabul etmeyi gerektiğini vurgulamıştır.

 

Bir çok insan, evlat sahibi olmayı toplum içerisinde bir iftihar vesîlesi[12] olarak düşünmüş, Allah'ın ebeveyne emaneti olan bu varlıklara İslâmî terbiye ve eğitimi vermediği için de, onları kendilerine adeta düşman yapmıştır. Allah, böyleleri için şöyle buyurmaktadır:

 

يَا اَيُّهَا الَّذينَ امَنُوا اِنَّ مِنْ اَزْوَاجِكُمْ وَاَوْلَادِكُمْ عَدُوًّا لَكُمْ فَاحْذَرُوهُمْ وَاِنْ تَعْفُوا وَتَصْفَحُوا وَتَغْفِرُوا فَاِنَّ اللّهَ غَفُورٌرَحيمٌ

 

“Ey iman edenler! Eşlerinizden ve çocuklarınızdan size düşman olanlar da vardır. Onlardan sakının. Ama affeder, kusurlarını başlarına kakmaz, kusurlarını örterseniz, bilin ki, Allah çok bağışlayan, çok esirgeyendir.”[13]

 

Gerçekte evlât, insan için bir imtihan vasıtasıdır.

 

وَاعْلَمُوا اَنَّمَا اَمْوَالُكُمْ وَاَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ وَاَنَّ اللّهَ عِنْدَهُ اَجْرٌ عَظيمٌ

 

“Biliniz ki, mallarınız ve çocuklarınız birer imtihan sebebidir ve büyük mükâfat Allah'ın katındadır.”[14]

 

ـ عن ابن عمر رَضِىَ اللّهُ عَنْهُما قال: قالَ رسولُ اللّه : كُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، فَا“مَامُ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالرَّجُلُ رَاعٍ في أهْلِهِ، وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالمَرْأةُ في بَيْتِ زَوْجِهَا رَاعِيَةٌ، وَهِىَ مَسْئُولَةٌ عَنْ رَعِيَّتِهَا، وَالخَادِمُ في مَالِ سَيِّدِهِ رَاعٍ، وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ. قالَ: فَسَمِعْتُ هؤَُءِ مِنَ النَّبىِّ  وَأحْسِبُهُ قالَ: وَالرَّجُلُ في مَالِ أبِيهِ رَاعٍ، وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ.

 

İbnu Ömer (radıyallâhu anhümâ) anlatıyor: "Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: "Hepiniz çobansınız ve hepiniz sürünüzden mes'ulsünüz. İmam çobandır ve sürüsünden mes'ûldür. Erkek ailesinin çobanıdır ve sürüsünden mes'uldür. Kadın, kocasının evinde çobandır, o da sürüsünden mes'ûldür. Hizmetçi, efendisinin malından sorumludur ve sürüsünden mes'ûldür."İbnu Ömer der ki: "Bunları Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'tan işitmiştim. Zannediyorum ki şöyle de demişti:"Kişi bâbasının malında çobandır, o da sürüsünden mes'ûldür."[15]

 

-“Ebeveynin evlâda bırakacağı en güzel mirâs, hiç şüphesiz ki, onu güzel terbiye etmesidir.”[16]

 

-"Güzel terbiye edilen çocuk, ebeveyni için âhiret mutluluğunun sebebidir. Ölen insanın amel defteri kapandığı halde salih evlât bırakanın defteri kapanmaz; onun yaptığı hayırlı işlerden ebeveyn de mutlak fayda görür." [17]

 

Evlâdın ruh terbiyesine önem verildiği gibi, zamanın meşhur olan bilgilerinin de ona kazandırılması geçimini temin edebileceği helâl kazanç yollarının öğretilmesi gerekir.

 

Diğer taraftan, yine Kur'ân-ı Kerîm, Resûl inancı olmadan Allah'a inanmanın hiç bir değer ifade etmediğini, Allah'a inanmanın mutlaka Resûllere de inanmayı gerektirdiğini bildirir:

 

اَلَمْ تَرَ اِلَى الَّذينَ اُوتُوا نَصيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذينَ كَفَرُوا هؤُلَاءِ اَهْدى مِنَ الَّذينَ امَنُوا سَبيلًا () اُولئِكَ الَّذينَ لَعَنَهُمُ اللّهُ وَمَنْ يَلْعَنِ اللّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصيرًا

 

“Allah'ı ve peygamberlerini inkâr edenler ve (inanma hususunda) Allah ile peygamberlerini birbirinden ayırmak isteyip "Bir kısmına iman ederiz ama bir kısmına inanmayız" diyenler ve bunlar (iman ile küfür) arasında bir yol tutmak isteyenler yok mu: İşte gerçekten kâfirler bunlardır. Ve biz kâfirlere alçaltıcı bir azap hazırlamışızdır. Allah'a ve Peygamberlerine iman eden ve onlardan hiçbirini diğerlerinden ayırmayanlara (gelince) işte Allah onlara bir gün mükâfatlarını verecektir. Allah çok bağışlayıcı ve esirgeyicidir.”[18]

 

İslâm, çocuğun göstereceği kabiliyete göre yönlendirilmesini müminlere tavsiye eder. Bu konuda İbn Kayyim el-Cevziyye şu görüşe yer vermektedir:

"Eğer baba, çocukta iyi bir anlayış, sıhhatli bir idrak, kuvvetli bir hâfıza ve yeterli bir kavrayış keşfederse onu ilme teşvik etmelidir. Zira, bu vasıflar ilmi kolayca kabul için çocukta fıtrî bir kâbiliyetin varlığına delildir. Bunun aksine, çocukta mesleklerden birine yönelik bir kâbiliyet ve heves görürse ve meslek de mubah ve insanlar için faydalı bir meslekse, Çocuğu o sahada yetiştirmesi gerekir." [19]

 

Kur'ân-ı Kerim'de öğretim ve terbiye konularıyla ilgili olarak erkek ve kız çocuklar arasında herhangi bir ayırım açık olarak gelmiş değildir. Eğitimle ilgili hükümler; kız ve erkek, her iki cins için de aynıdır. Ancak, özellikle cinslerin eğitimi ile ilgili bir çok bahsin kadın ve erkek, her iki cinste de ayrı ayrı ele alınarak tebliğ edilmiş olması; âyetlerin açık olan hükümlerinin yanında, cinslerle alâkalı bilgilerin, onlarla çeşitli şekilde ilgilenilmesi gerektiğini müminlere hatırlatmak içindir:

 

وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ اَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدينَ زينَتَهُنَّ اِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى جُيُوبِهِنَّ  وَلَا يُبْدينَ زينَتَهُنَّ اِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ اَوْ ابَائِهِنَّ اَوْ ابَاءِ بُعُولَتِهِنَّ اَوْ اَبْنَائِهِنَّ اَوْ اَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ اَوْ اِخْوَانِهِنَّ اَوْ بَنى اِخْوَانِهِنَّ اَوْ بَنى اَخَوَاتِهِنَّ اَوْ نِسَائِهِنَّ اَوْ مَا مَلَكَتْ اَيْمَانُهُنَّ اَوِ التَّابِعينَ غَيْرِ اُولِى الْاِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ اَوِ الطِّفْلِ الَّذينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِاَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفينَ مِنْ زينَتِهِنَّ  وَتُوبُوا اِلَى اللّهِ جَميعًا اَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

 

“Mümin kadınlara da söyle: Gözlerini (harama bakmaktan) korusunlar; namus ve iffetlerini esirgesinler. Görünen kısımları müstesna olmak üzere, ziynetlerini teşhir etmesinler. Baş örtülerini, yakalarının üzerine (kadar) örtsünler. Kocaları, babaları, kocalarının babaları, kendi oğulları, kocalarının oğulları, erkek kardeşleri, erkek kardeşlerinin oğulları, kız kardeşlerinin oğulları, kendi kadınları (mümin kadınlar), ellerinin altında bulunanlar (köleleri), erkeklerden, ailenin kadınına şehvet duymayan hizmetçi vb. tâbi kimseler, yahut henüz kadınların gizli kadınlık hususiyetlerinin farkında olmayan çocuklardan başkasına ziynetlerini göstermesinler. Gizlemekte oldukları ziynetleri anlaşılsın diye ayaklarını yere vurmasınlar (Dikkatleri üzerine çekecek tarzda yürümesinler). Ey müminler! Hep birden Allah'a tevbe ediniz ki kurtuluşa eresiniz.”[20]

 

يَا اَيُّهَا النَّبِىُّ قُلْ لِاَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنينَ يُدْنينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابيبِهِنَّ ذلِكَ اَدْنى اَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللّهُ غَفُورًا رَحيمًا

 

“Ey Peygamber! Hanımlarına, kızlarına ve müminlerin kadınlarına (bir ihtiyaç için dışarı çıktıkları zaman) dış örtülerini üstlerine almalarını söyle. Onların tanınması ve incitilmemesi için en elverişli olan budur. Allah bağışlayandır, esirgeyendir.”[21]

 

Çocukların, iki cinsi arasındaki terbiyenin çeşitliliği hadislerle ve sünnet ile daha açık olarak gösterilmiştir. Onların cinsiyetlerinin farklı oluşu sebebi ile eğitimlerinin farklılığı tabii karşılanırken, ikisine de eşit davranmak emredilmiştir.

 

Âdil ismi ile muttasıf olan Allah, kullarına karşı adil olduğu gibi, kullarının da birbirlerine karşı adaletli davranmalarını ve iyilikte bulunmalarını emretmektedir.[22] Bu ilâhî emir, aynı zamanda ana-babanın evlâdına karşı göstereceği ilginin de esasını teşkil etmektedir. Ebeveyn tarafından çocuklar arasında gösterilecek adaletli muamele, saygınlıklarının artmasına vesîle olur. İslâm âdabı kız veya erkek çocuklar arasında ayırım yapmayı hoş görmemektedir. Öyle ki, gönül işi olan sevgide bile her iki tarafı eşit tutmayı öngörmektedir.

 

Ebû Hüreyre'den rivayet edilen şu hadis bunun açık bir delilidir:

“Peygamber (a.s)'ın yanına bir adam gelmişti. Yanında da bir çocuk vardı. Adam çocuğu öpmeye başlayınca Peygamber, "Ona acıyor musun?" dedi. Adam "Evet" deyince Rasülullah Şöyle buyurdu: "Çocuğa olan şefkatinle sen de Allah'ın merhametine lâyıksın. Çünkü Allah, merhametlilerin en merhametlisidir.”[23]

 

Hz. Enesin rivayetinde ise şu ilâve vardır: "Adam çocuğunu öpüp dizine oturttu. Derken bir de kızı geldi. Onu da önüne oturtunca Rasûlullah (a.s): "Aralarında eşit muamele yapacak mısın?"diye ikazda bulundu."[24]

 

Kız çocuklarına bakma ve onları yetiştirme konusunda Hz. Peygamber (a.s) şöyle buyurmaktadır:

"Kim üç kızı olur da bunlara sabrederse ve varlığından onlara giydirirse, ona ateşten koruyucu bir perde olurlar." [25] "Kimin üç kızı yahut üç kız kardeşi olur da onlara iyi muamele ederse muhakkak Cennet'e girer."[26]

 

Hz. Peygamber (a.s) Sürekâ İbn Cu'şüm'e şöyle dedi: "Sana sadakaların en büyüğünü göstereyim mi?" Sürakâ: "-Evet yâ Rasûlullah" dedi. Peygamber (a.s) de: "(Boşanmak veya kocası ölmek suretiyle) sana dönmüş olan, senden başka geçindiricisi olmayan kızındır."[27]

 

Enes b. Mâlik'ten rivayetle Hz. Peygamber (a.s)'ın şöyle dediği rivayet edilmiştir: "Her kim bulûğ çağına ulaşmalarına kadar iki kız çocuğunun bakımlarını, nafakalarını, terbiye ve yetiştirilmelerini üzerine alır, yerine getirirse o kimse kıyamet gününde benimle beraber (şöyle) gelecektir." buyurmuş ve parmaklarını birbirine yanaştırıp kavuşturmuştur." [28]

 

Evlâda karşı sevgi ve şefkat, fıtrî bir duygudur. Bu konuda genellikle adaletsiz davranılması pek olağan bir hadise değildir. Ancak, hayatta bulunan ebeveynin mal konusunda evlâdından bir kısmını diğerine tercihi mümkündür. İslâm fıkhında çocuklardan bir kısmına mal hibe etme konusu özetle şöyle kaydedilir:

“Bir kimse, sağlığında kendi malını dilediği bir kimseye bağışlayabildiği gibi; bu malı çocuklarından herhangi birine de bağışlayabilir. Ancak, bu durum adalete aykırı olacağından harama yakın bir kerahattir. Çocuklardan bir kısmını diğerine tercih etmek, kardeşler arasında düşmanlığa ve soğukluğa sebep olur. Hatta mîrasta erkek kardeşinden daha az alacak olan kız bile, bağışlamada diğer kardeşleriyle eşit miktarda tutulmalıdır. Hanefî mezhebine göre fetva böyle verilmiştir. Ancak, Mütekaddimîn denen ilk devir İslâm âlimleri, çocuklardan bir kısmı cahil, fâsık da olsalar, takva sahibi ve edepli olan diğer kardeşlerini bunlara mal ile tercih etmenin uygun olmadığını söylerken; Müteahhirîn denen son devir İslâm âlimleri takva ve edep sahibi evlâdı diğerlerine tercih etmenin mümkün olduğunu söylemişlerdir.” [29]

 

Bir hadisi şerifte; Hz. Peygamber (a.s): "Allah'tan korkunuz, evlâdınız arasında adalete riayet ediniz." buyurur. Diğer bir hadiste: "Ey ashabım ve ümmetim, Atıyye ve hibede çocuklar arasında eşitliğe riâyet ediniz. Ben, evlâttan birisini üstün görecek olsaydım kadınları üstün görür ve tercih ederdim." buyurur. Bir diğer hadiste ise: "Çocuklarınızın arasında adaletli olun. Çocuklarınızın arasında adaletli olun. çocuklarınızın arasında adaletli olun" buyurur. [30]

 

Bu hadisin vürûdu şöyledir: Beşir b. Sa'd el-Ensârî'nin karısı, oğlu Nu'man b. Beşir'e, köle, bahçe ve benzeri malî bir yardımda bulunarak onu diğer çocuklarından ayırmasını ve bu bağışı belgelendirmek için Rasûlullah (a.s)'ın şahit olmasını kocasından istemişti. Bunun üzerine Beşir, Rasûlullah (a.s)'a gitmiş ve aralarında şu konuşma geçmiştir:

 

-“Yâ Rasûlullah, Revaha kızı Amre (kendi karısı) oğluna kölemi bağışlamamı benden istedi."

 

"-Onun kardeşleri var mı?"

 

"-Evet!"

 

"-Buna verdiğin gibi diğerlerine de verdin mi?" "-Hayır!"

 

"-Bu doğru değildir. Ben de doğru olmayan şeye şahit olmam. "

 

Ebû Davûd'un rivayetinde Rasûlullah (a.s) şu cevabı vermiştir:

 

"-Haksızlığa beni Şahit tutma. Sana iyilik etmeleri yönünden çocukların üzerinde senin hakkın olduğu gibi, aralarında adaletli olman için de senin üzerinde onların hakları vardır."

 

"-Allah’tan korkunuz ve çocukların arasında adaletli olunuz."[31]

 

İmam Muhammed ve diğer bazı fakihler, ebeveynin çocuklara vereceği hibe konusunda miras nispetinin nazara alınması; oğullara iki, kızlara bir nispetinde verilmesi gerektiğini, adaletin böyle yerine geleceğini söylemişlerdir. Mirasta olduğu gibi hediyede de erkeğin, kızın alacağından iki misli alması, erkeğin, aile ve çocukların nafakalarını temin ile mükellef olmasındandır.

 

İmam Mâlik ve İmam Leys ile İmam Sevrî'ye göre; evlât arasında bazılarını tercihen bir malı hibe etmek caizdir. Ancak İmam Mâlik, malın tümünün değil, malın bir kısmının bağışlanabileceğini belirtir. Hepsini bağışlamak caiz değildir.

 

Şafiîlere göre; tercihe şayan görüş, bağışlanacak malın kadın-erkek arasında ayırım yapılmaksızın eşit ölçüde bağışlanmasıdır. Bir görüşe göre de, mirastaki hisse nispetinde bağışlanır.

 

Hanbelî fakîhlere göre; bağışın evlât arasında, mirastaki hisseleri oranında yapılması gerekir. Çocuğun evlendirilmesinde de diğerlerinin izni olmaksızın fazla masrafta bulunmamalı veya diğerlerine de aynı ölçüde masraf yaparak eşitliği sağlamalıdır. Nafaka ve giyim hususunda ihtiyaç miktarı nazarı itibara alınır. Fakat, İmam Ahmed'den bir rivayete göre; bir kimse, çocuklarından, ihtiyaç sahibi olan aile fertlerinin çokluğu yahut ilim ile meşgul olması gibi sebeplerden dolayı, birini veya bir kısmını, fâsık ve malını kötü yolda sarf edecek olan diğer çocuklarına tercih eder ve onlara mal hibe edebilir. Bu caizdir. Diğer akrabaya hibe konusunda ise eşitlik şartı aranmaz.

 

Zâhiriyye mezhebi âlimlerince, bir kimsenin evlâdından yalnız birine hibe ve tasaddukta bulunması helâl değildir. Erkek çocuğunu kız çocuğuna tercih etmesi de helâl değildir. Diğerlerine de aynı ölçüde hibede bulunması gerekir. Bu durum, iyilik kabilinden yapılan hibelerde de geçerlidir.[32]

 

Bir baba hayatta iken, evlâdından birine, meselâ oğluna, tasarrufta bulunmak üzere bir miktar mal vermiş ve bu mal tasarruf neticesi artmış ise; artan bu malın aslı hibe yoluyla verilmişse, o, erkeğin olur; ticaret kasdıyla verilmişse, bütün vârisler o maldan hak alabilirler. Zira, artan mal, babanın malından artmış demektir. [33]

 

İslâm'a göre hiç bir çocuk korumasız değildir. İster soyu sopu belli, ister yakın bir akrabası bulunsun veya bulunmasın her çocuk, İslâm hukuku bakımından koruma altındadır. Nitekim, her hangi bir çocuğu bulan bir kimsenin, -eğer bu çocuk başkasını görme ihtimali olmadığı için helâk olacak durumda ise- onu alması farz-ı ayındır; almadığı takdirde günahkâr olur. Çocuğu bulanın kendisi bakmak istemediği takdirde ona bakacak birini bulmak, İslâm devleti veya devletin gösterdiği müesseseye ait bir görevdir. Bulunan çocuğun bakımıyla ilgili bir çok ihtilâflı meseleyi mahkemeler de çözüme kavuşturur. Hâkim, herhangi bir kişiyi nafaka ödemeye mecbur edebilir.

 

Çocuğun yeme, içme, giyinme, temizlenme, istinca işlerini kendi kendine yapabileceği yaşa kadar kız olsun, erkek olsun çocuğun bakımı anneye aittir. Bu yaştan sonra erkeklerde bulûğ; kızlarda hayız yaşına kadar ki terbiye, Hanefi fıkhına göre erkekte babaya; kızda anneye aittir. Şâfiîlerde ise bu bakım çocuğun isteğine bağlıdır. Bu mesele, boşanma ile ilgili durumlarda ortaya çıkar. Anne öldüğü veya yeniden evlendiği takdirde, çocuğa aşağıdaki sıraya göre anne veya baba tarafından bir kadın akrabası bakar:

 

a) Annenin annesi; bu da ölse veya evlense;

 

b) Babanın annesi; bu da ölse veya evlense;

 

c) Anne-baba bir kız kardeş; bu da ölse veya evlense;

 

d) Anne bir kız kardeş; bu da ölse veya evlense;

 

e) Anne-Baba bir kız kardeşin kızı; bu da ölse veya evlense;

 

f)  Anne bir kız kardeşin kızı; bu da ölse veya evlense...

 

Bu kadınlar, çocuğa mahrem olan bir akraba ile evlenecek olsa, -meselâ çocuğun annesinin amcası ile evlenmesi gibi- kadın bu durumda hidane hakkını kaybetmez.

 

Çocuğun nesebi ve babaya nispeti Ebu Nuaym'den Peygamberimizin (a.s): "Sizi nesebinizden büyükbabanıza bağlayacak bilgileri öğrenin." ve "Her kim kendi babasından soyundan başkasına ve her köle ki, efendisinden bir başkasına kendisini nispet ederse, Allah'ın azabına uğrasın" buyurduğunu nakleder.[34]

 

Sahih-i Müslim'de nakledilen hadislerde Hz. Peygamber (a.s): "Bile bile babasından başkasının oğlu olduğunu iddia eden hiç bir adam yoktur ki, küfretmiş olmasın..." "Babalarınızı inkâr etmeyin. Zira her kim babasını inkâr ederse bu küfürdür.""Her kim İslâm'da babası olmadığını bildiği halde babasından başkasına iddia ederse, ona Cennet haramdır. " buyurduğu ifade edilmektedir.[35]

 

Nesep, baba ve ana tarafından iştirak ve ittisal demektir. Neseb bi'ttûl, (babalar ile babaların ilânihaye babalarıyla oğullar ve oğulların ilânihaye oğulları arasındaki bağımlılık) ve nesep bi'l-arz (erkek kardeşler ile bunların oğulları ve amca oğulları arasında olan bağımlılık) olmak üzere iki çeşittir. Nesebin tespiti sosyal hayatın zarurî bir neticesidir. İnsanlık silsilesinin intizam içinde devamı, fertler arasında şefkat, yardımlaşma ve dayanışmanın ortaya çıkması, medeni bir çevrenin oluşması, ailevî ve iktisâdî ilerlemenin meydana gelmesi; nesebin sabit olmasıyla mümkün olmaktadır.

 

Bunun içindir ki, nesebin sabit olması ilâhî bir rahmettir ve insanı hayvanattan ayıran özelliklerden biridir. Binaenaleyh nesebin muhafazası gerektiği gibi, nesebi inkâr veya sahih olmayan bir nesebi benimsemek de, din ve insanlık adına işlenen en büyük suçlardan biridir. Allah, nesebi muhafaza için nikâh akdini helâl kılarken, nesebi soysuzlaştırmaya vesile olan zinayı da haram kılmıştır.[36]

 

Bir çocuğun nesebi kendini doğuran kadından sabit olur. Fakat o çocuğun nesebinin bir erkeğe nispet edilebilmesi için, o erkek ile anası arasında sahih veya kısmen bu hükümde bulunan fasit bir nikâh ile veyahut cariyelik veya bir mazerete mebni şüphe ile cinsî bir yakınlaşmanın gerçekleşmesi esastır. Cinsî yakınlaşma neticesi meydana gelen hamilelik müddeti hakkında mezhepler arasında farklılıklar vardır. Hanefi mezhebine göre hamilelik müddetinin en azı altı ay en çoğu iki senedir. Diğer üç mezhebe göre ise bu müddetin en azı altı ay, en çoğu ise dört senedir. Bu müddet içerisinde doğan çocuk, kadının hamile kalmasına sebep olan erkeğe nispet edilir. Sahîh bir nikâh, hamilelik müddetinin başlangıcı kabul edilirken; fâsit bir nikâhta ise hamilelik müddetinin başlangıcı, karı-koca ilişkilerinin vukû bulduğu andır. Çocuğun nesebinin sübutu da bu ikrar tarihinden itibaren değerlendirilir.

 

Nikâhlı bir kadının nikah akdinden altı ay veya daha sonra doğuracağı çocukların nesebi kocasından sabit olur. Bu kadınlar bu süre içinde boşanmış olsalar da nesebin kocaya aidiyeti değişmez. Lian suretiyle meydana gelen ayrılmalarda da (kocanın ispat edememekle birlikte karısının zina ettiği iddiasında bulunmasıyla aralarında meydana gelen ayrılık) hamilelik müddetinde doğan çocuk yine kocaya isnad edilir.

 

Nikâh akdinden veya cinsi yakınlaşmadan itibaren hamilelik müddeti için müsait olmayan bir zamanda doğacak çocukların nesebi sabit olmaz. Ancak koca, çocuğun kendinden olduğunu iddia ederse, bu durumda çocuk kocaya nispet edilir. Batıl nikâh neticesi doğan çocuğun nesebi sabit olmaz. Müslüman ile kâfir karı kocanın nikâhları batıl olduğu için bunlardan doğacak çocukların nesebi sabit olmaz.

 

Bir kimse herhangi bir sebeple sokağa bırakılmış, anası babası bilinmeyen bir çocuğu korumak için alıp beslemiş olsa; bununla aralarında nesep sabit olmaz. Evlâtlık edinilen çocuğun nesebi, kendisine evlât edinen kimseye nispet edilemediği gibi evli veya bekâr bir kadının zina neticesi doğurduğu çocuk da kendisiyle zina eden erkeğe nispet edilemez.

 

Bir kimsenin nesebi ya ikrar ile veya deliller ile sabit olur.[37]

 

Çocuk sevgisi: Enes b. Mâlik'ten rivayet edilen bir hadiste o şöyle demiştir: "İyâline karşı insanların Rasûlullah'tan daha şefkatlisini görmedim. Oğlu İbrahim'in Medine'nin bir kenarında oturan süt annesi vardı. Süt annenin kocası bir demirci idi. Rasûlullah (a.s) ile birlikte oraya sık sık giderdik. Varınca, demircinin dumanla dolmuş evine girer, çocuğu kucaklar, öper, koklar, bir müddet sonra dönerdi."[38]

 

Rasûlullah (a.s) herkesi çocuklarını öpmeye teşvik ederdi: "Çocuklarınızı öpün, zira her öpücük için size Cennette bir derece verilir. Melekler öpücüklerinizi sayarlar ve bunu sizin için yazarlar."[39]

 

Torunlarını öpen Rasûlullah (a.s)'ı Akra b. el-Hâbis yadırgayıp Rasûlullah'a şöyle demişti: "Benim on çocuğum var, hiç birini öpmedim."[40]

 

Rasûlullah (a.s)"Şefkatli olmayana merhamet edilmez." cevabı ile onu azarlamıştı.[41]

 

ـ وعن أبى هريرة رَضِىَ اللّهُ عَنْهُ قال:]قَبَّلَ رسُولُ اللّهِ  الْحَسَنَ ابْنَ عَلىٍّ رَضِىَ اللّهُ عَنْهُما وَعِنْدَهُ ا‘قْرَعُ بْنُ حَابِسٍ. فَقَالَ ا‘قْرَعُ: إنَّ لِى عَشْرَةً مِنَ الْوَلَدِ مَا قَبَّلْتُ مِنْهُمْ أحَداً! فَنَظَرَ إلَيْهِ رسولُ اللّهِ  ثُمَّ قال: مَنْ َ يَرْحَمُ  َيُرْحَمُ. أخرجه الخمسة إ النسائى.وزاد رزين: أوَ أمْلِكُ إنْ كانَ اللّهُ نَزَعَ مِنْكُمْ الرَّحْمَةَ .

 

- Ebû Hüreyre (radıyallâhu anh) anlatıyor: "Resûlullah (aleyhissalâtü vesselâm) (bir gün), Hasan İbnu Ali (radıyallâhu anhümâ)'yı öpmüş idi. Bu sırada yanında bulunan Akra' İbnu Hâbis, (sanki bunu tuhaf karşıladı ve:) "Benim on tane çocuğum var. Fakat onlardan hiçbirini öpmedim" dedi. Resûlullah (aleyhissalâtü vesselâm) ona bakıp: "Merhamet etmeyene merhamet edilmez" buyurdu." Rezîn ilâve etti: "[Resûlullah (a.s) şunu da söyledi:] "Allah siz(in kalbiniz)den merhameti çıkardı ise ben ne yapabilirim?" [42]

 

Rasûlullah (a.s)'ın çocuk sevgisi, sadece kendi çocuklarına karşı olmaktan daha çok, sevgiye muhtaç bütün çocuklara idi. Yine Enes b: Mâlik'ten rivayetle: "Onun çocuklara karşı insanların en müşfiği olduğu'' belirtilmiştir.[43]

 

Buhârî'den gelen bir rivayette, Usâme b. Zeyd şöyle demiştir:

"Rasûlullah beni bir dizine, Hasan b. Ali'yi de diğer dizine oturtur, sonra ikimizi birden bağrına basar ve "Allah'ım bunlara merhamet et, çünkü ben bunlara merhametliyim" derdi."[44]

 

Râbia b. el Haris de şöyle rivayet etmiştir.

"Babam beni, Abbas da oğlu Fadl'ı Rasûlullah'a gönderdi. Huzurlarına girdiğimiz zaman bizi sağlı sollu oturttu. Bizi öylesine kucakladı ki, daha kuvvetlisini görmedik."[45]

 

Abdullah b. Selâm'ın oğlu Yusuf, Rasûlullah'ın kendisine Yusuf adını verdiğini ve kucağına oturtarak başını okşadığını söylüyor.[46]

 

Hz. Âyşe, Peygamber (a.s)'ın evinde henüz küçük yaşta iken, kız arkadaşları gelir, birlikte oynarlardı. Hz. Peygamber eve gelince arkadaşları utanır ve köşelere kaçarlardı. Peygamber onları okşayarak Hz. Âyşe’nin yanına gönderir, birlikte oynamalarına müsaade ederdi.[47]

 

Peygamber, çocuklarla şakalaşır.[48]

 

Hasta çocukları ziyarete giderdi. Kızı Zeynep'in çocuğunun hastalığında yanına gitmiş, onu bağrına basıp ağlamıştır. Yanında bulunan sahabeden Sa'd b. Ubade, "Ağlıyor musun? Halbuki sen Allah'ın Peygamberisin." deyince, Efendimiz (a.s):

"-Ben ona Şefkat duyduğumdan ağlıyorum. Allah kullarından ancak merhametli olanlara rahmet eder" buyurmuştur. Oğlu İbrahim'in ölümünde de yine ağlamış, onun ağlamasını garip karşılayanlara da aynı mânâda ifadeler kullanmıştır.[49]

 

Bütün bu hadîsler, Peygamber (a.s)'ın çocuklara karşı ne derece sevgi ve şefkat gösterdiğini ispat için yeterlidir. Ahlâkı Kur'ân olan Peygamber (a.s.)'ın diğer hususlarda olduğu gibi, çocuklara karşı gösterdiği şefkat konusunda da gösterdiği örnekleri aynen tatbik ederek küçüklerimize sevgi ile kucak açmamız gerekir.

 

Rasûlullah (a.s) çocuklarla haşir neşir olurlardı. Kendisiyle çocuklar arasında hiç bir engel bırakmazdı. Çocukların çekinip ürkmelerine sebebiyet verecek hiç bir davranışı olmamıştır. Hattâ bir Cuma hutbesinde minberden inerek onları kucaklamış, sonra yeniden minbere çıkarak hutbesini okumaya devam buyurmuşlardır.

 

O, çocukların serbestçe yanına girmelerine imkân tanımış, onlara rastlayınca selâm vermiş, hâl ve hatırlarını sormuş, hasta çocukları ziyaret etmiş, onlarla şakalaşmış, onlara isim takmıştır.

 

Çocukları gördüklerinde "Selam size çocuklar" diye hitap ediyordu.

 

Bir kısım âlimler çocuklara selâm vermeyi uygun görmemişlerse de, Hz. Peygamber'in çocuklara da selâm verilebileceğine delil olan hadisleri vardır.[50]

 

Küçüğün büyüğe; geçenin oturana; azın çoğa selâm vermesi emredilmiştir. Enes İbn Mâlik'in: "Rasûlullah (a.s) birtakım erkek çocuklarının yanına uğrayıp onlara selâm vermiştir." dediği rivayet edilir. Enes b. Malik Hz. Peygamberin çocuklara selâm verdiğini gördüğü için o da çocuklara selâm vermiş ve yanındakilere "Peygamber (a.s) çocuklara bunu (selâm vermeyi) yapardı" demiştir.[51]

 

Çocuklara selâm vermekle onlara İslâm âdabı öğretilmiş olur ve buna alışkanlık kazandırılır. Çocukların kendilerine verilen selâma mukabelede bulunmaları vacip değildir. Çünkü buluğ çağına ermeyen çocuklar İslâmî emirlerle mükellef değildirler. Fakat bir çocuk, mükellef olan bir adama selâm verdiği takdirde buna karşılık vermek farzdır. Bir topluluğa selâm verilse, o topluluktan da bir çocuk selâma mukabelede bulunsa, cemaat adına bu mukabele yeterlidir. Anbese'nin rivâyet ettiğine göre İbn Ömer de mektepte çocuklara selâm vermiştir. Bu haber de çocuklara selâm vermenin örnek bir hareket olduğuna delil teşkil eder.

 

Peygamber (a.s)'ın çocuklara selâm vermesi bir mecburiyetten değil, O'nun tevazu ve bütün insanlara (mü'minlere) olan şefkatinin bir tezahürüdür.

 

Çocuk Eğitimiyle İlgili Ayet Hadisler:

 

Yüce Allah (cc) Kur’an-ı Kerim’de:

 

رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنَا اُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَاَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا اِنَّكَ اَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحيمُ

 

“Ey Rabbimiz! Bizi sana boyun eğenlerden kıl, neslimizden de sana itaat eden bir ümmet çıkar, bize ibadet usullerimizi göster, tevbemizi kabul et; zira, tevbeleri çokça kabul eden, çok merhametli olan ancak sensin.”[52]

 

رَبِّ اجْعَلْنى مُقيمَ الصَّلوةِ وَمِنْ ذُرِّيَّتى رَبَّنَا وَتَقَبَّلْ دُعَاءِ

 

"Ey Rabbim! Beni ve soyumdan gelecekleri namazı devamlı kılanlardan eyle; ey Rabbimiz! Duamı kabul et!"[53]

 

وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ اِذَا رَاَيْتَهُمْ حَسِبْتَهُمْ لُؤْلُؤًا مَنْثُورًا

 

“O insanların etrafında öyle ölümsüz genç nedîmler dolaşır ki, onları gördüğünde, etrafa saçılıp dağılmış inciler sanırsın.”[54]

 

يَا اَيُّهَا الَّذينَ امَنُوا قُوا اَنْفُسَكُمْ وَاَهْليكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلئِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا يَعْصُونَ اللّهَ مَا اَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ

 

“Ey inananlar! Kendinizi ve ailenizi, yakıtı insanlar ve taşlar olan ateşten koruyun. Onun başında, acımasız, güçlü, Allah'ın kendilerine buyurduğuna karşı gelmeyen ve emredildiklerini yapan melekler vardır.”[55]

 

اَلْمَالُ وَالْبَنُونَ زينَةُ الْحَيوةِ الدُّنْيَا وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَخَيْرٌ اَمَلًا

 

“Servet ve oğullar, dünya hayatının süsüdür; ölümsüz olan iyi işler ise Rabbinin nezdinde hem sevapça daha hayırlı, hem de ümit bağlamaya daha lâyıktır.”[56]

 

وَاْمُرْ اَهْلَكَ بِالصَّلوةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْهَا لَانَسَْلُكَ رِزْقًا نَحْنُ نَرْزُقُكَ وَالْعَاقِبَةُ لِلتَّقْوى

 

“Ailene namazı emret; kendin de ona sabırla devam et. Senden rızık istemiyoruz; (aksine) biz seni rızıklandırıyoruz. Güzel sonuç, takvâ iledir.”[57]

 

يَا اَيُّهَا الَّذينَ امَنُوا اِنَّ مِنْ اَزْوَاجِكُمْ وَاَوْلَادِكُمْ عَدُوًّا لَكُمْ فَاحْذَرُوهُمْ وَاِنْ تَعْفُوا وَتَصْفَحُوا وَتَغْفِرُوا فَاِنَّ اللّهَ غَفُورٌرَحيمٌ

 

“Ey iman edenler! Eşlerinizden ve çocuklarınızdan size düşman olanlar da vardır. Onlardan sakının. Ama affeder, kusurlarını başlarına kakmaz, kusurlarını örterseniz, bilin ki, Allah çok bağışlayan, çok esirgeyendir.”[58]

 

اَلَمْ تَرَوْا اَنَّ اللّهَ سَخَّرَ لَكُمْ مَا فِى السَّموَاتِ وَمَا فِى الْاَرْضِ وَاَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِى اللّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلَا هُدًى وَلَا كِتَابٍ مُنيرٍ

 

“Allah'ın, göklerde ve yerdeki (nice varlık ve imkânları) sizin emrinize verdiğini, nimetlerini açık ve gizli olarak size bolca ihsan ettiğini görmediniz mi? Yine de, insanlar içinde, -bilgisi, rehberi ve aydınlatıcı bir kitabı yokken- Allah hakkında tartışan kimseler vardır.”[59]

 

وَلَا تَقْتُلُوا اَوْلَادَكُمْ خَشْيَةَ اِمْلَاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَاِيَّاكُمْ اِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْأً كَبيرًا

 

“Geçim endişesi ile çocuklarınızın canına kıymayın. Biz, onların da sizin de rızkınızı veririz. Onları öldürmek gerçekten büyük bir suçtur.”[60]

 

اِنَّ الَّذينَ كَفَرُوا لَنْ تُغْنِىَ عَنْهُمْ اَمْوَالُهُمْ وَلَا اَوْلَادُهُمْ مِنَ اللّهِ  شَيًْا وَاُولئِكَ اَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فيهَا خَالِدُونَ

 

“İnkâr edenler var ya, onların malları da evlâtları da Allah'a karşı kendilerine hiçbir fayda sağlamayacaktır. İşte onlar, cehennemliklerdir; onlar orada ebedî kalacaklardır.”[61]

 

لِلّهِ مُلْكُ السَّموَاتِ وَالْاَرْضِ يَخْلُقُ مَايَشَاءُ يَهَبُ لِمَنْ يَشَاءُ اِنَاثًا وَيَهَبُ لِمَنْ يَشَاءُ الذُّكُورَ () اَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْرَانًا وَاِنَاثًا وَيَجْعَلُ مَنْ يَشَاءُ عَقيمًا اِنَّهُ عَليمٌ قَديرٌ

 

“Göklerin ve yerin mülkü Allah'ındır. Dilediğini yaratır; dilediğine kız çocukları, dilediğine de erkek çocukları bahşeder. Yahut onları, hem erkek hem de kız çocukları olmak üzere çift verir. Dilediğini de kısır kılar. O, her şeyi bilendir, her şeye gücü yetendir.”[62]

 

نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَاْتُوا حَرْثَكُمْ اَنّى شِئْتُمْ وَقَدِّمُوا لِاَنْفُسِكُمْ وَاتَّقُوا اللّهَ وَاعْلَمُوا اَنَّكُمْ مُلَاقُوهُ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنينَ

 

“Kadınlarınız sizin için bir tarladır. Tarlanıza nasıl dilerseniz öyle varın. Kendiniz için önceden (uygun davranışlarla) hazırlık yapın. Allah'tan korkun, biliniz ki siz O'na kavuşacaksınız. (Yâ Muhammed!) müminleri müjdele!”[63]

 

هُوَ الَّذى يُصَوِّرُكُمْ فِىالْاَرْحَامِ كَيْفَ يَشَاءُ لَااِلهَ اِلَّا هُوَ الْعَزيزُ الْحَكيمُ

 

“Rahimlerde sizi dilediği gibi şekillendiren O'dur. O'ndan başka ilâh yoktur. O mutlak güç ve hikmet sahibidir.”[64]

 

اِنَّ الَّذينَ كَفَرُوا لَنْ تُغْنِىَ عَنْهُمْ اَمْوَالُهُمْ وَلَا اَوْلَادُهُمْ مِنَ اللّهِ شَيًْا وَاُولئِكَ هُمْ وَقُودُ النَّارِ

 

“Bilinmelidir ki inkâr edenlerin ne malları ne de evlâtları Allah huzurunda kendilerine bir fayda sağlayacaktır. İşte onlar cehennnemin yakıtıdır.”[65]

 

هُنَالِكَ دَعَا زَكَرِيَّا رَبَّهُ قَالَ رَبِّ هَبْ لى مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً اِنَّكَ سَميعُ الدُّعَاءِ

 

“Orada Zekeriyya, Rabbine dua etti: Rabbim! Bana tarafından hayırlı bir nesil bağışla. Şüphesiz sen duayı hakkıyla işitensin, dedi.”[66]

 

“-Kimin çocuğu varsa onunla çocuklaşsın." [67]

 

“-Hepiniz çobansınız ve hepiniz güttüklerinizden sorumlusunuz."[68]

 

“-Siz kıyamet  gününde kendi isimleriniz ve babalarınızın isimleriyle çağrılacaksınız. Öyleyse (çocuklarınıza güzel isimler seçin."[69]

 

“-Çocuğunuza bırakacağınız " en güzel  miras" onu, hem dünya ve hem de ahiret mutluluğuna eriştirecek bir terbiyedir."[70]

 

“-Allah'tan korkun, ve çocuklarınız arasında adaleti gözetin."[71]

 

“- Merhamet etmeyene merhamet edilmez."[72]

 

“-Bir adamın hayır yolunda harcadığı paranın en faziletlisi, aile fertlerine harcadığı paradır."[73]

 

-“Çocuklarınıza ikram edin ve terbiyelerini güzel yapın."[74]

 

-“Kişinin öldükten sonra geride bıraktığı şeylerin en hayırlısı, kendisine dua eden salih bir evlat, sevabı kendisine ulaşan sadaka-i cariye, kendisinden sonra halkın amel ettiği ilimdir."[75]

 

İnsan ve Çocuk

 

İnsan: Lügat alimlerince bu kelimenin aslının "ins" kökünden geldiği belirtilmektedir.Kamusta da unutmak manasında "nisyan" kelimesinden geldiği zikredilmektedir.

 

İnsan: hayvanlardan ve diğer canlı mahluklardan farklı yaratılmıştır. "Eşref-i mahlukat"tır yani. Akıl, iman, vicdan, irade, düşünce meleke ve vasıflarına sahiptir.İnsan Cenab-ı Hak’ın en  mükemmel ve mükerrem, en mübarek ve en muazzez varlığıdır. İlahi nimetleri çok çabucak unutma özelliği olması hasebiyle "insan" (yani unutkan) denilmiş insana"...

 

İnsan bir başka tanımıyla; ruh ve beden bütününden oluşan, benlik şuuruna sahip, akıl, duygu ve arzu karışımı, konuşma ve iş yapma becerisi olan en üstün canlı varlık. İnsanın varlık yapısı, birbirinden ayrılmayan iki temel unsurdan oluşmuştur. Birincisi "beden"dir ki, bunun aslı topraktır.[76]

 

Allah'ın takdir ve yaratmasıyla çamur haline getirilen toprağın, çeşitli safhalardan ve işlemlerden geçirilerek belli bir kıvama ulaşması sonucunda ilk insanın bedeni ortaya çıkmıştır. [77]

 

İnsan ile âlem arasında da böyle bir benzerlik bağına tanık olmaktayız. Binaenaleyh "insan küçük bir âlem, âlem büyük bir insandır" denilmiştir. Ancak insan kendisinin dışındaki bütün varlıklardan farklı özelliklerle donatılarak yaratılmıştır. Çünkü Allah Ona kendi ruhundan üflemiştir. [78]

 

İslam anlayışına göre, âlemin asıl yaratılış sebebi insandır. İnsanın kainattaki tüm varlıklar arasında seçkin ve üstün bir yeri vardır. [79]

 

 Allah insanın dışındaki bütün yarattıkları ona yardımcı kılmıştır. İnsan akıl planında melekleşme sürecine girebilen, nefis planında iblisleşebilen acaip bir varlıktır aynı zamanda.İşte böylesine farklı boyutları olan, bu kutlu, en şerefli varlık, kendi kemal ve cemal sıfatlarını ancak "aile ocağı" hayatıyla "hayat ve necat bulması" özelliği ve güzelliği de vardır. Onun için "anne, baba, çocuk" üçlüsü "insan" denen tarifi, tanımı, mahiyeti, maddi -manevi yapısı ve her yönü itibariyle bu yüce mahlukun okunması, bilinmesi öyle kolay olamamaktadır. Netice itibariyle insanı şu 21. yüzyılda daha henüz tamı tamına anlamış, çözmüş, idrak etmiş, bilmiş değiliz ve değiller... İnsanı tam tanıyabileceğimiz o ince ve nazenin günlere şimdiden merhaba...

 

Çocuk: Gönüllerin meyvesi, ruhların sevgilisi, yurdun-yuvanın nur yüzlü meleği, anne ve babanın ise göz nuru, gönül neşesidir.

 

Çocuğun en güzel tarifini, Hz. Peygamber (a.s) şöyle yapıyor: "Çocuklar yeryüzünde gezen ciğerlerimizdir." [80]

 

Çocuk Cenab-ı Hakkın kullarına nazlı bir hediyesi, güzide bir emaneti ve kutsi bir vediasıdır.Çocuk, safiyetin sembolü, iyilikler, ihsanlar ve lütufların mazharıdır. Dünya, bizim ebedi âleme geçişimizi sağlayan bir köprüdür. Hayat, bir çok imtihanlarla doludur. İmtihan unsurlarından birisi sayılan çocukların ise, hayatımızda ayrı bir yeri vardır.

 

Evet, insan için tamamen farklı bir nimet
ve aynı zamanda tamamen farklı bir imtihandır çocuklar. Çocuk Emanettir: Elbette ki çocuk, Allah'ın insana vermiş olduğu bir emanettir. Şayet ona iyi bakılır, terbiyesi iyi verilir ve faydalı bir insan olarak yetiştirilirse; imtihan kazanılmış olur. Ancak, insan, sadece nefsaniyeti adına ve kendisinden bir parça olması mülahazasıyla ona bakar ve bundan zevk duyarken de Allah'a sunması gereken sevgiyi tamamen çocuğa sevk ederse; "bir kalpte iki Sultan olmaz" düsturunca, imtihan kaybetmiş sayılır. Şu ayet-i kerimede, dünya malı da çocuklarla birlikte imtihan vesilesi olarak zikredilmiştir.

 

اِنَّمَآ اَمْوَالُكُمْ وَاَوْلاَدُكُمْ فِتْنَةٌ وَاللهُ عِنْدَهُ اَجْرٌ عَظِيمٌ

 

"Mallarınız ve çocuklarınız bir fitne (imtihan)'dır. Allah onlarla sizi imtihan etmektedir. Allah ise, işte büyük ödül O'nun yanındadır.”[81]

 

Bu ayetin ifade ettiği hakikate göre her şeyde Allah'ın rızasını aramak ve O'na yönelmek; diğer şeyleri de tali olarak kabullenmek icap etmektedir. Yalnız böyle bir davranış, dünyayı ve evlad-ü iyali tamamen terk etme demek değildir. Bilakis bütün bunlara, onların sahibi adına, tam anlamıyla sahip çıkmak bir ibadettir. Bu açıdan insan, kendisini bir emanetçi gibi görebilir. Bu itibarla da, Allah'ın kendisine emanet olarak verdiği diğer nimetlerle birlikte evlad-ü iyale de sahip çıkmalı ve kendisine verilen bu emanete ihanet etmemelidir. Dünyanın her yerinde çocuklar birbirine benzer. Fakat anne ve babaları, yakınları, çevrenin kültürel farklılıkları onları birbirinden ayırır. Çocuklar, doğdukları ve yetiştikleri çevreye göre farklı örf-adet, inanış, giyim, kuşam, iyi, kötü, doğru, yanlış, güzel, çirkin gibi değer yargılarına sahip olurlar.

 

Çocuk başıboş bırakılmamalı ve yanlış telkinlere terk edilmemelidir. Aksi halde iş işten geçmiş olabilir. Fena terbiyeye maruz kalan bir çocuk, bu durumların tahripkâr tesirlerini ömrü boyunca hisseder. Çocuk bugünün küçüğü, yarının büyüğüdür. Çocuk her milletin geleceğidir. Çocuk yarınların teminatıdır, güvencesidir.

 

Annelerin, babaların gelecekleri iyi ve faydalı çocuk yetiştirmeleri ile teminat altına alınır. Ağacın nesli ve nevinin devamı çekirdeği ve tohumu ile mümkün olduğu gibi, insanın neslinin ve türünün devamı da ancak çocuk ile mümkündür. Milletlerin zeval bulmaması, çocuklarını yabancı ellere ve yabancı kültürlerle tek etmemeğe ve onların özlerini korumaya bağlıdır. Çocuklar asla küçük görülmemelidirler. Onlar katiyyetle hafife alınmamalıdırlar. Çünkü çocuklar Ümmet hayatı için en mühim unsurdurlar.

 

a)  İstidlal - Çocuk İsteme

 

Her anne ve babanın en büyük özlemi bir çocuk sahibi olmaktır. İnsan fıtratının bu vazgeçilmez arzusu, Allah’ın peygamberlerinden de kendini göstermiştir. Fıtri olan bu özlemi, yüce Allah’tan hayırlısını dileyerek istemek, beklemek gerekir. Çünkü nice evlatlar, kendi anne ve babalarının başına bela ve yaşadıkları toplumun içinde fesat çıkarmışlardır. Şimdi konunun deha detayını “istidlal” kelimesinin anlamıyla açıklamaya çalışalım.

 

İstidlal: Bir erkeğin, eşinden çocuk istemesi anlamında kullanılan bir İslâm hukuku terimi.

 

İslâm toplumunun güçlü olmasına önem veren dinimiz çocuk ve neslin çoğalmasını benimsemiş ve bunu teşvik etmiştir.

 

Nitekim Hz. Peygamber (a.s): "Çok doğuran sevimli kadınla evlenin, zira ben (kıyamet gününde) sayınızın çokluğuyla (diğer) ümmetlere iftihar ederim" [82] buyurmuştur.

 

Enes b. Mâlik'in hanımı ümmü Süleym'in Rasûlullah (a.s)'a "Ya Rasûlallah! Enes senin hizmetkârındır, onun için Allah'a dua et." demesi üzerine Rasûlullah: (a.s) "Ey Allah'ım, onun malını ve çocuklarını çoğalt ve ona verdiklerine bereket koy" şeklinde dua etmiştir.[83]

 

Ayrıca çocuk, bir evin neşesi, anne ve babanın teselli kaynağıdır. Çocuğu olmayan bir aile, geleceğine umutla bakıp şevkle çalışamaz. Nitekim Hz. Zekeriyya (a.s), neslinin devamı için Allah (cc)'a şu duada bulunmuştur:

 

وَاِنّى خِفْتُ الْمَوَالِىَ مِنْ وَرَائى وَكَانَتِ امْرَاَتى عَاقِرًا فَهَبْ لى مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا () يَرِثُنى وَيَرِثُ مِنْ الِ يَعْقُوبَ وَاجْعَلْهُ رَبِّ رَضِيًّا

 

“Doğrusu ben, arkamdan iş başına geçecek olan yakınlarımdan endişe ediyorum. Karım da kısırdır. Tarafından bana bir veli (oğul) ver. Ki o bana vâris olsun; Yakup hanedanına da vâris olsun. Rabbim, onu rızana lâyık kıl!”[84]

 

Çocuk sahibi olmanın diğer iyi bir yönü de şudur ki: Çocuklara hizmet etmek ve onların rızkının peşinde koşmak İslâm nazarında ibadet sayılmıştır.

 

Peygamberimiz şu hadis-i şerifleriyle bu durumu çok güzel bir şekilde ifade etmektedir: "Bir kimsenin harcadığı en faziletli dinar, çoluğuna çocuğuna ve Allah yolunda hayvanına harcadığı dinar, bir de yine Allah yolunda arkadaşına sarf ettiği dinardır.” [85]

 

İnsan öldükten sonra geride bıraktığı salih çocuklarının iyi amellerinden de faydalanır.

 

Peygamberimiz bu hususta şöyle buyurmaktadır: "Dört kişi var ki öldükten sonra sevapları (kesilmez) devam eder: Allah yolunda kendini vakfetmiş olarak nöbet tutarken ölen kişi; ilim öğreten bir kişi (ilminden faydalanıldıkça sevabı devam eder), ölmeyen bir sadaka (hayır) icra eden kişi (sadakası devam ettikçe sevabı da devam eder); kendisine dua edecek salih bir çocuk bırakan kişi.”[86]

 

Çocuk, rızkı ile beraber doğar. Müşrikler buna inanmadığı için cahiliyye devrinde bazı Araplar fakirlik korkusuyla ve çocuklarını besleyememe endişesiyle çocuklarının olmasını istemiyorlar ve doğanları da hemen öldürüyorlardı. Tıpkı asrımızda aynı zihniyete sahip insanlar olduğu gibi. Ancak Cenâb-ı Allah herkesin rızkını tekeffül ettiğini beyan ederek, onların bu çirkin düşünce ve hareketlerini yasaklamış ve bundan dolayı onları şiddetle kınamıştır:

 

وَلَا تَقْتُلُوا اَوْلَادَكُمْ خَشْيَةَ اِمْلَاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَاِيَّاكُمْ اِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْأً كَبيرًا

 

“Geçim endişesi ile çocuklarınızın canına kıymayın. Biz, onların da sizin de rızkınızı veririz. Onları öldürmek gerçekten büyük bir suçtur.”[87]

 

قَدْ خَسِرَ الَّذينَ قَتَلُوا اَوْلَادَهُمْ سَفَهًا بِغَيْرِ عِلْمٍ وَحَرَّمُوا مَا رَزَقَهُمُ اللّهُ افْتِرَاءً عَلَى اللّهِ قَدْ ضَلُّوا وَمَا كَانُوا مُهْتَدينَ

 

“Bilgisizlikleri yüzünden beyinsizce çocuklarını öldürenler ve Allah'ın kendilerine verdiği rızkı, Allah'a iftira ederek (kadınlara) haram kılanlar, muhakkak ki ziyana uğramışlardır. Onlar gerçekten sapmışlardır ve doğru yolu bulacak da değillerdir.”[88]

 

Çocuk, insanı daha fazla çalışmaya sevk eder. Çocuk sahibi bir kişi, çocuklarını en iyi bir şekilde geçindirmek için daha fazla gayret sarf etmeye çalışır; dolayısıyla tembellikten de kurtulmuş olur. Bu durum devlet için de söz konusudur.

 

İslâm'da çocuk sahibi olma ve neslin devamını sağlama, ibadet kabul edilmiştir. Bu, önemine binâen ona herhangi bir sebeple zarar verme, rahme düşmüş çocuğu düşürme, zâyi etme; doğan bir çocuğu öldürme gibi kabul edilmiştir. Özellikle anne karnında şekillenmiş, uzuvları belirmiş çocuğun düşürülmesi haramdır.

 

Çünkü Rasûlullah (a.s) kadınlardan bey'at alırken, onlara: "Çocuklarını her hangi bir şekilde öldürmemeleri" şartını koşmuştur.[89] Bu şart çok önemlidir. Çocuk, doğmadan evvel ananın tasarrufu altındadır. Ama doğduktan sonra artık ana değil baba çocuğundân sorumludur. Öyle ise "çocuklarını herhangi bir sebeple öldürmeme" şartı, rahimlerde bulunan ve henüz cenin olan çocukları öldürmeme şartıdır.

 

يَا اَيُّهَا النَّبِىُّ اِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ عَلى اَنْ لَا يُشْرِكْنَ بِاللّهِ شَيًْا وَلَا يَسْرِقْنَ وَلَا يَزْنينَ وَلَا يَقْتُلْنَ اَوْلَادَهُنَّ وَلَا يَاْتينَ بِبُهْتَانٍ يَفْتَرينَهُ بَيْنَ اَيْديهِنَّ وَاَرْجُلِهِنَّ وَلَا يَعْصينَكَ فى مَعْرُوفٍ فَبَايِعْهُنَّ وَاسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللّهَ اِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَحيمٌ

 

“Ey Peygamber! İnanmış kadınlar, Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmamak, hırsızlık yapmamak, zina etmemek, çocuklarını öldürmemek, elleriyle ayakları arasında bir iftira uydurup getirmemek, iyi işi işlemekte sana karşı gelmemek hususunda sana biat etmeye geldikleri zaman, biatlarını kabul et ve onlar için Allah'tan mağfiret dile. Şüphesiz Allah, çok bağışlayandır, çok esirgeyendir.”[90]

 

Çocuk istemenin faziletli oluşu, onu İslâmî bir terbiye ile yetiştirmeye bağlıdır. Aksi takdirde çocuk, gerek anne ve babası ve gerek toplum için faydalı olmaktan ziyade zararlı bir unsur olur. Bu nedenle çocuk terbiyesi de en az çocuk sahibi olmak kadar önemlidir.

 

Dolayısıyla çocuk terbiyesine son derece önem vermek; onu İslâm'ın öngördüğü şekilde ve yaşta ibadete alıştırmak, ona dürüstlüğü öğretmek; onunla iyi ve yumuşak muamele edip başkalarına karşı davranışlarına dikkat etmek; onu görgü kurallarına, cömertliğe ve tutumluluğa alıştırmak, hülâsâ onu İslâm'ın ahlâk ve prensipleri üzerinde yetiştirmek gerekir.

 

b) Göbek Kesme

 

Bir kısım hadisler, Hz. Peygamber (a.s)’ın doğumu yaklaşan kızı Fatıma’ya, doğum yapmadan, hususi alaka gösterdiğini haber vermektedir.

 

Hz. Fatıma’nın doğumunda hazır bulunanlardan Sevde Bintu Misrah’ın özetleyeceğimiz şu rivayetinden Hz. Peygamber (a.s)’ın doğacak çocuğun annesine gösterdiği ilgiden sonra, doğan çocukla ilgili olarak da evvel emirde çocuğun sarıldığı bezle alakadar olduğunu öğrenmekteyiz. “Sevde’nin belirttiğine göre doğum sancısı başlar başlamaz Hz. Peygamber (a.s) gelir ve Hz. Fatıma’nın hatırını sorduktan sonra: “Doğum olunca bana haber vermeden çocuğa hiçbir şey yapmayın” der. Çocuk doğunca Sevde göbeğini keser ve sarı renkli bir beze sarar.

 

Az sonra gelen Hz. Peygamber (a.s), doğum olup olmadığını, Fatıma’nın hal ve hatırını sorar. Sevde’nin: Ya Resulullah, çocuk doğdu, göbeğini kestim ve sarı bir beze sardım” cevabın üzerine Hz.Peygamber (a.s) öfkelenir ve: “Bana asi oldun” der. Sevde’nin: “Allah ve Resulüne asi olmaktan Allah’a sığınırım ya Resulullah, ben onun göbeğini kestim, bunu yapmaya da mecburdum” cevabını üzerine “çocuğu bana getir der. Sevde çocuğu getirir. Resulullah (a.s) sarı bezi atar ve beyaz bir bez içerisine sarar. Tükürüğünden çocuğun ağzına koyarak onu yutmasını sağlar..."[91]

 

Kezâ Hz. Ali'den gelen bir rivayette Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)'ın: Doğan çocuğa süt vermezden önce bana haber et, benden önce süt verme" meâlinde Hz. Fâtıma'ya emir verdiği belirtilir. Hz. Ali, Fâtıma'nın Hz. Hasan'ın doğumunda bu emri yerine getirdiğini, Hz. Hüseyin'in doğumunda yerine getirmediğini ve babası gelmezden önce süt emzirmiş bulunduğunu zikreder. Ayrıca Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)'ın Hasan'ın ağzına kendisinin bilmediği bir şey koyduğunu, bu sebeple de Hasan'ın Hüseyin'e nazaran daha bilgili (a'lem) olduğunu ifade eder.[92]

 

c)  Tahnik

 

Tahnik: Doğan çocuk için İslam’ın meşru kıldığı hükümlerden biri de, doğumu müteakip ağzına tatlı dokundurmanın müstehaplığıdır. 

 

Tahnik, sözlük olarak hurmayı ağızda çiğnedikten sonra onu çocuğun ağzına dokundurmaktır. Bu da çiğnenen hurmadan bir parça parmağa konularak çocuğun ağzına sürülerek gerçekleştirilir, aynı zamanda ağzının sağına-soluna hareket ettirilirde çocuğun ağzının içi çiğnenen maddeye temas sağlamış olur. Hurma kolay ya da mümkün olmadığında herhangi tatlı bir madde, örneğin akit, gül suyuyla eritilmiş şeker olabilir. Bu, bir sünneti uygulamaya yöneliktir ki, hurma olması şart değildir.

 

Bundaki hikmet, çocuğun ağız kaslarını, çene nahiyelerini harekete geçirip kuvvetlendirmek ve böylece anasının göğsünü daha tutmasını sağlamaktır. Ayrıca bunun ruh üzerinde de bir takım olumlu tesirleri düşünülebilir. Bu bakımdan belirtilen sünneti, takva ve salah ile bilinen, tanınan bir kişinin yerine getirmesi, böylece çocuğun mübarek ve takvayla mevsuf bir kişilik kazanması bakımından daha uygun olur.

 

Hz Peygamber yeni doğan çocuğun midesine ilk inen gıdaya dikkat etmektedir ve bunun ana sütünden başka bir şey olmasını istememektedir. Nitekim muhtelif rivayetler, bu ihtimamı sadece kendi torunları için göstermeyip umumi bir prensip halinde bütün Müslüman çocuklarına teşmil ettiğini ifade etmektedir.

 

ـ وعن أسماءَ بنتِ أبى بكرٍ رَضِىَ اللّهُ عنهما قالت: حَملتُ بعبدِاللّهِ بن الزُبيرِ بمكةَ قالتْ فَخَرَجْتُ وأنَا مُتمٌّ فقدمتُ المدينةَ فنزلتُ بِقُبَاءَ فولدتهُ فأتيتُ بِهِ رسُولَ اللّهِ  فوضعتهُ في حجرهِ فدعا بتمرةٍ فمضغهَا ثمّ تفلَ في فيهِ فكانَ أولَ شئٍ دخلَ جوفَهُ ريقُ رسُولِ اللّهِ ، ثمّ حنكهِ بِالتَّمْرَةِ، ثمّ دعا لهُ وَبَرَّكَ عليه، وسماهُ عبدَ اللّه فكان أولَ مولودٍ وُلدَ في ا“سْمِ ففرحوا بهِ فرحاً شديداً ‘نهم قيلَ لهم انّ اليهود قدْ سحرتكمْ فَ يولدُ لكمْ.

 

Esmâ Bintu Ebî Bekr (radıyallahu anhümâ) anlatıyor: "Mekke'de Abdullah İbnu Zübeyr (radıyallahu anh)'e hâmile kalmıştım. Doğum yaklaşmıştı ki, Mekke'yi terkettim ve Medine'ye geldim, Kuba'ya indim. Abdullah'ı orada dünyaya getirdim. Doğunca, bebeği alıp Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'a götürdüm, kucağına bıraktım. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) bir hurma istedi, ağzında çiğneyerek ezdikten sonra, tükrüğünden çocuğun ağzına bıraktı. Abdullah'ın midesine ilk inen şey Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'ın mübarek tükrükleri idi. Sonra (yumuşattığı o) hurma ile çocuğun damağını oğdu, hakkında bereketle dua etti ve Abdullah ismini verdi. Müslüman aileden ilk doğan çocuk bu idi. (Medine'de bütün Müslümanlar) onun doğumuna çok sevindiler. Çünkü "Yahudiler size sihir yaptılar, asla doğum yapamayacaksınız" diye bir şayia çıkarılmıştı."[93]

 

ـ وعن أبى موسى  رضِىَ اللّهُ عنهُ قال: وُلِدَ لِى غَُمٌ فأتيتُ بِه النَّبِىَّ  فَسَمَّاهُ إبْرَاهِيمَ وَحنكه بتمْرَةٍ وَدَعَا لَهُ بِالْبَرَكَةِ وَدفعه اِلَىَّ وَكَانَ اكْبَرَ ولد اَبِى مُوسى.

 

Ebu Mûsâ (radıyallahu anh) anlatıyor: "Bir oğlum doğmuştu. Hemen Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'a getirdim. İbrahim ismini verip bir hurma ile tahnikde bulundu. Sonra da "Mübarek olsun" diye dua buyurdu ve çocuğu bana geri verdi. Bu çocuk, Ebu Musa'nın en büyük evladı idi."[94]

 

ـ وَعَنْ اَنَسٍ رَضِىَ اللّهُ عَنْهُ قَالَ: ذَهبتُ بعبدِاللّهِ بنِ أبى طلحةَ إلى رَسُولِ اللّهِ  حينَ وُلِدَ وَهُوَ في عباءةٍ وهوَ يهنأُ بعيراً له فقال: هلْ معكَ تمرٌ؟ قلتُ نعم، فناولتُه تمراتٍ ف كهنّ ثم فغرَفاهَ الصبىِّ فمجهُ فيهِ فجعلَ يتلمظهُ فقال رَسُولُ اللّهِ : انظُرُوا حُبَّ ا‘نْصَارِ التمرَ، وَسَماهُ عبدَاللّهِ.

 

 Hz. Enes (radıyallahu anh) anlatıyor: "Abdullah İbnu Ebi Talha'yı doğduğu zaman Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'a götürdüm. Bebek bir bez içerisinde idi. Vardığımızda Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) devesine katran sürüyordu. "Beraberinde hurma da getirdin mi?" diye sordu. "Evet" dedim ve birkaç tane hurma verdim. Onları ağzında çiğnedi, sonra çocuğun ağzını açtı. Ağzına tükrüğü püskürttü.  Bebek, yalamaya başladı. Bunun üzerine Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) "Ensar'ın hurma sevgisine bakın (doğar doğmaz başlıyor)"  diye  latife etti ve çocuğu Abdullah diye isimledi." [95]

 

ـ وعن عائشة  رضِىَ اللّهُ عنها قالت: كَانَ رَسُولُ اللّهِ  يُؤتِى بالصِبْيَانِ فيَدْعُو لهُمْ بِالْبَركَةِ وَيُحَنِّكُهُمْ.

 

 Hz. Aişe (radıyallahu anhâ) anlatıyor: "Yeni doğan çocuklar Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)'e getirilirdi. O da bunlara mübarek olmaları için dua eder, tahnîkde bulunurdu."[96]

 

ـ وعن أبى رافع  رضِىَ اللّهُ عنهُ قال: رَأيْتُ رَسُولَ اللّهِ  أذَّنَ في أُذُنِ الحسنِ بنِ عليّ رضى اللّهُ عنه حينَ وَلدتْهُ فاطمةُ رَضِىَ اللّهُ عنها. أخرجه أبو داود والترمذى وصححه.زاد رزين: وقرأ في أذنِهِ سورةَ ا“خص وحنَّكهُ بتمرةٍ وسماهُ .

 

Ebu Râfi (radıyallahu anh) anlatıyor: "Hz. Fatıma (radıyallahu anhâ) oğlu Hasan (radıyallahu anh)'ı doğurduğu zaman, Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'ı kulağına ezan okurken gördüm."[97]

 

ـ وعن أنس رَضِيَ اللّهُ عَنه قال: غَدَوْتُ بِعَبْدِ اللّهِ بْنِ أبِى طَلْحَةَ إلى رسولِ اللّهِ  لِيُحَنِّكَهُ فَرَأيْتُهُ وَفي يَدَهِ الْمِيسَمُ يَسِمُ إبِلَ الصَّدَقَةِ.

 

- Hz. Enes (radıyallahu anh) anlatıyor: "Abdullah İbnu Ebi Talha'yı, tahnik ediversin diye Resulullah (aleyhissalâtu vesselâm)'a götürdüm. Onu elinde  en vurma şişi olduğu halde zekat develerini enlerken buldum."[98]

 

ـ وعنها رَضِيَ اللّهُ عَنْها قالت: رَأى رَسُولُ اللّهِ  في بَيْتِ الزُّبَيْرِ مِصْبَاحاً. فقَالَ يَا عَائِشةُ، مَا أرَى أسْمَاءَ إَّ قَدْ نُفِسَتْ فََ تُسَمُّوهُ حَتّى أُسَمِّيَهُ. فَسَمَّاهُ عَبْدَاللّهِ، وَحَنَّكَهُ بِتَمْرَةٍ بِيَدِهِ.

 

Hz. Aişe (radıyallahu anhâ) anlatıyor: "Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) Zübeyr'in evinde bir kandil görmüştü:"Ey Aişe dedi. Ben Esmâ'yı nifas olmuş (doğum yapmış) zannediyorum. Sakın çocuğa isim koymayın, ben isim koyacağım.!"Sonra ona Abdullah ismini koydu ve elindeki bir hurma ile de tahnîk yaptı." [99]

 

ـ عن أمّ قيس بنت محصن رَضِيَ اللّهُ عَنْها: أنَّهَا أتَتْ بِابنٍ لهَا صَغِيرٍ لَمْ يَأكُلِ الطَّعَامَ إلى رسولِ اللّهِ  فَأجْلَسَهُ في حِجْرِهِ فَبَالَ عَلى ثَوْبِهِ فَدَعَا بِمَاءٍ فَنَضَحَهُ وَلَمْ يَغْسِلْهُ.

 

 Ümmü Kays Bintu Mihsan (radıyallâhu anhâ) anlatıyor: "Ben, henüz yemek yemeyen küçük bir oğlumla Resulullah (aleyhissalâtu vesselâm)'a gitmiştim. Varınca, çocuğu kucağına oturttu. Derken çocuk elbisesine akıttı. Su getirtip elbisesini serpti, fakat yıkamadı."Bir rivayette: "...çiledi" denmiştir.[100]

 

Sonuç olarak, yeni doğan çocukların tahnîk için Resûlullah'a getirilmeleri sahabenin adeti idi.

 

Tahnik ağızda bir şeyi çiğneyip yumuşattıktan sonra çocuğun ağzına aktarılması, onunla damağının oğulmasıdır. Böylece çocuk, gıdasını  almada ilk temrini yapmış olur. Tahnik'i kurumuş hurma ile yapmak efdaldir. Bulunmadığı takdirde taze, yaş hurma ile de yapılabilir. Bunlar yoksa arı balını tercîh etmelidir. Bal da bulunmadığı takdirde tahnik'in, ateş görmemiş tatlı bir şeyle olması tercih edilmelidir. Tahnik sırasında çocuğun ağzını açması, böylece konan şeyin midesine gitmesi gereklidir, buna dikkat edilmelidir.

 

Tahnik ve tesmiye işini sâlih birisine yaptırmak müstehaptır.

 

d)  Sünnet ( Hıtan )

 

Sünnet (Hıtan): Erkek üreme organının uç kısmında bulunan deri parçasının kesilmesine denir. Kur'ân'da "Sünnet" (hıtan) ile ilgili bir âyet bulunmamakla birlikte, Müslümanlığın simgesi olarak kabul edilmiştir. Geçmişi Hz. İbrahim'e kadar varan sünnet, câhiliye devri Arapları arasında da devam ede gelen bir âdetti. Araplarda hem kadın hem de erkekler sünnet edilirdi. Erkeğin sünneti için "hıtan" kadınların sünneti için "hafd" kelimesini kullanmaktaydılar. Ancak "el-hıtanan" ifadesi sünnet edilen yer anlamına hem kadın hem erkek için müşterek kullanılır. Bunların birbirine değmesi guslü gerektirir.[101]

 

Rivâyete göre sünnet, Hz. İbrahim'in seksen yaşlarında kendine tatbikiyle başlamıştır. Bir rivayete göre İbrahim (a.s)'ın Kur'ân'da söz edilen bazı kelimelerle sınanması[102] temizliğe dair sorularla olmuştur. Bunların vücûda dair olanları sünnet olmak, koltuk altı ve kasık kıllarının kesilmesi, su ile istinca ve tırnakların kesilmesi gibi hususlardı.

 

Sünnet olmak insanın fıtratından kaynaklanmaktadır: Doğuştan insan ruhuna yakışan hususlardan bir kısmı şunlardır: Ağzı su ile yıkayıp çalkalamak, buruna su çekmek ve temizlemek. Bıyıkları kesmek (veya kısaltmak), tırnakları kesmek, koltuk altının kıllarını gidermek, etekteki kılları gidermek ve sünnet olmak.” [103]

 

Hz. İbrahim'in seksen yaşlarında Kaddüm köyünde sünnet olduğu rivayet edilir.[104] Ebu Hureyre'den gelen bir rivayette "Kaddüm" yerine "kadum" ifadesi kullanılmıştır ki o zaman ifade "bir marangoz aleti olan keserle sünnet oldu" anlamına gelmektedir. Ayrıca onun 70 veya 120 yaşlarında olduğu da rivayet edilmiştir. Hz. İbrahim sünnet olmuştur. İsrail oğulları arasında câri olan Tevrat'ın hükmü de böyle idi. İsa (a.s)'ya kadar böyle devam etmişken sonradan Hıristiyanlar bu âdeti bozmuş ve "hıtan", kalbin guffesini (kalbi bürüyen perdeyi) atmaktır, şeklinde yanlış bir yorumla sünneti bırakmışlardır. [105]

 

Başka bir rivayette de şöyle denilmektedir: "Hiç kuşkusuz ilk misafir edinen, ilk defa don giyen ve ilk kez sünnet olan Hz. İbrahim'dir.”[106] Sünnet olmak ondan sonra bütün peygamberlerde ve onlara uyanlarda devam etmiş, Peygamberimiz (a.s) peygamber olarak gönderilinceye kadar sürüp gitmiştir.

 

Peygamberimiz (a.s) bir başka hadislerinde şöyle buyuruyorlar: "Dört şey var ki, bunlar peygamberlerin sünnetlerindendir. Sünnet olmak, güzel koku sürünmek, misvak kullanmak ve evlenmek." [107]

 

Rivayete göre, Peygamberlerin bazıları sünnetli olarak dünyaya gelmişlerdir. Bunların sayısı 10-17 kadardır. İmam Suyuti bunlardan bir kısmını bir şiirle ifade etmiştir. Bunlar Adem, Şit, Nuh, Sam, İdris, Musa, Salih, Lut, Yusuf, Şuayb, Yunus, Süleyman, Yahya ve Hz. İsa (a.s)'dır. Şiirin sonu "Hatem"le biter ki maksat Hz. Peygamberdir. Hz. Peygamber'in sünnetli doğduğuna dair.[108] Bazı rivayetlere göre ise doğumunun yedinci gününde dedesi bir ziyafet vererek onu sünnet ettirmiştir.

 

İslam öncesi Arabistan'da sünnet bir Hijyen tedbiri olarak düşünülmüştür.[109] Araplarda sünnet bir temizlik ve güzelleşme operasyonu olarak kabul edilir. Bundan dolayı sünnet karşılığında "taharet" kelimesi de kullanılmaktadır.[110]

 

Atası Hz. İbrahim'in bu güzel geleneğini Hz. Peygamber de devam ettirmiştir. "O, sünnet hükümdarı" olarak anılmıştır. Buhârî'nin vahyin başlangıcına dair kitabında Şam piskoposu İbnu'n-Natur'un bir ifadesine yer verir. Buna göre yıldızlara bakarak kehanette bulunmada mâhir olan Herakelias bir gece "hıtan melikinin zuhur ettiğini görür. Tam bu sıralarda Hz. Peygamberin elçisi kendisine gelmişti. Elçinin kendisi de sünnetli idi". Olay sünnetin İslam'ın ilk müesseselerinden biri olduğunu göstermektedir.

 

Hz. Peygamber, ileri yaşlarda Müslüman olanlara, 80 yaşlarında da olsalar "Üzerinizdeki (İslâm'ın hoşlanmadığı) fazla kılları temizle, traş et ve sünnet ol" buyururdu." [111]

 

Usaym b. Kelib'in babasından, onun da dedesinden naklettiği rivâyete göre, dedesi demiş ki: "Peygamberimiz (a.s)'e geldim ve İslamiyet’i kabul ettim. Bunun üzerine Efendimiz (a.s) şöyle buyurdular: “Kendinden küfrün kıllarını at ve sünnet ol."[112]

 

Sünnet olayı; "bir canlıya acı çektirmek, ancak o canlıya yarar sağlar ve yarar canlıya çektirilen acıdan fazla olursa caizdir" şer'i kaidesine dayanmaktadır.

 

Sünnetin hangi yaşlarda yapılacağına dair ortak bir görüş yoktur. Bölgelere göre 7 günlükten 13 yaşına kadar değişmektedir. Çocukların buluğa ermeden sünnet ettirilmeleri babalarının bir vazifesidir. Hz. Peygamber (a.s) torunları Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin'i doğumlarının yedinci gününde sünnet ettirmişti.

 

Çocuk buluğa erdiğinde şeriat hükümleriyle yükümlü bulunacak, ilahî buyruklara göre amel etmekle emr olunacaktır. O halde bu çağa henüz girmeden sünnet olmalı, sünnetli bir şekilde mükellef düzeyine gelmelidir. Böylece ibadeti, İslam’ın çizdiği şekilde sıhhat kazanır. Şeriatın belirttiği ölçüde dosdoğru olarak gerçekleşir.

 

Fakat velinin görevi, çocuğun sünnetini, onun doğumunun ilk günlerinde yerine getirmesi, düşünmesi ve böyle yapmanın daha uygun olduğunu bilmesidir. Böylece çocuk kendini tanımaya başlayıp temyiz çağına geldiğinde kendisini sünnet olmuş bulur. İleride bundan ötürü kendi kendisini hesaba çekmez. İçinde herhangi bir üzüntü ve ürküntü bulunmaz. Gerçekten çocuk akletmeye başlayıp eşyayı asıl anlamıyla anlamayı idrak edince kendisini sünnet engelini aşmış olarak görmesi güzel ve kolay bir hava oluşturur.

 

Sünnet organının uç kısmını örten derinin en azından yarısının kesilmesidir. Yarıdan az kesilmesi halinde tekrarlanması gerekir. Ebu's-Suud Efendi buna gerek olmadığı şeklinde fetva vermiştir.[113]

 

Bazı toplumlarda, kızlarda erkekler gibi sünnet edilirler. Daha çok gizli olarak icra edilen bu sünnet Mısır, Arabistan ve Cava'da yaşayan müslümanların bir kısmında halen mevcuttur. Bu toplumlarda İslamiyet öncesi de sünnetin varlığı bilinmektedir. İslâmiyet’in zuhuruyla İslâmi bir anlam kazanmıştır. Bütün İslam dünyası dikkate alınırsa azınlıkta kalan yerel bir âdet olarak görülür.[114]

 

Klitoris üzerindeki küçük bir parçanın kesilmesi olan, kadınların sünneti rivayete göre Hz. İbrahim zamanından kalmıştır ve ilk sünnet olan hanım Hz. Hacer'dir.[115]

 

Hz. Peygamber; "Sünnet (hıtan), erkeklere sünnet, kadınlar için fazilettir"[116] buyurur. Bu sünnet, Ebu Hanife ve İmam Malik'e göre mutlak sünnet, Ahmed b. Hanbel'e göre erkeğe vacib, hanımlar için sünnettir. Şafiî erkek ve kadın arasında vucûb bakımdan bir fark görmemiştir.[117] Çoğunluğu hanefi olan Türklerde kadınlar sünnet edilmezler. Ebu's-Suud Efendi kendisine yöneltilen; "Diyar-ı Arap'da avratları sünnet ederler. Bu fiil sünnet midir?" sorusuna "el-Cevap: Müstehaptır" şeklinde cevap vermiştir.[118]

 

Hattabî de; "Sünnet olmak fiili her ne kadar öteki sünnetler arasında sayılıyorsa da ilim adamlarından bir çoğuna göre vaciptir. Çünkü sünnet olmak hem dinin ve hem dindarlığın şiarıdır. Müslüman kimsenin kafirden ayırt edilmesi buna bağlıdır. Savaş alanında öldürülenler arasında sünnetli bir kimseye rastlanılırsa, diğeri de sünnetsiz bulunursa, böyle bir durumda sünnetli kimse üzerine namaz kılınır, defni sağlanır. İslam kabristanına gömülür" demektedir.

 

Hasan Basrî "Rasûlüllah, (a.s) Efendimize uyarak bir çok kimseler İslam'a girdi. Siyahı, beyazı, Romalısı, İranlısı, Habeşlisi... Ama bunlardan hiç birinin sünnet olup olmadıkları araştırılmadı. Şayet sünnet olmak vacip olsaydı, sözü edilenler sünnet olmadan İslam dinine kabul edilmezlerdi" demektedir. Ancak bu delil sünnet olmanın ihtiyari olduğu ispatlayacak nitelikte değildir.

 

Zira Araplar zaten kesinlikle sünnet olmakta idiler. Diğer taraftan Yahudilere gelince, bunlar da kesin olarak sünnet olurlardı. Hıristiyanlara gelince onlardan bir grubu sünnet olurken, diğer bazıları da olmazdı. İslam dinini kabul eden herkes, ister puta tapan Arap olsun, ister Yahudi, ister Hıristiyan olsun, İslâmî prensiplerden birinin sünnet olmak olduğunu bilirdi. Bunu bildiği için de İslam dinini kabul ettikten hemen sonra boy abdesti aldıkları gibi sünnet olurlardı.

 

Yukarıda Useym b. Kelîb'in dedesinin Peygamberimize gelerek, "Kesin olarak İslâm’ı seçtim, Müslüman oldum" deyince, Rasûlüllah (a.s) kendisine; "O halde küfrün kıllarını kendinden temizleyip at ve sünnet ol " buyurması ve Zührî yoluyla rivayet olunan; Kim İslâm'a girerse, yaşlı da olsa sünnet olsun"[119] anlamındaki hadis, bu hükmü pekiştirmektedir.

 

Peygamberimiz (a.s) ise, ümmetini sürekli hayırlı ve mutlu sonuç getiren işlere yöneltir ve onları başkasından seçip ayıracak hususları öğretirdi. İşlenip işlenmediğinin derinliğine inmek, araştırıp kontrol etmekle yükümlü değildi. Onun bu konuda izlediği yol, İslâm’a girenleri dış halleri ile kabul etmek ve değerlendirmekten ibaretti. Gizli hallerini ise Allah'a bırakırdı.

 

İslam hukuk otoritelerinin sünnet fiilinin gerekli bir ibadet olmasındaki sebep ve illetleri şöyle göstermişlerdir: Sünnetsiz kimse abdestini ve namazını bozmaya kendisini arz etmiş olur. Çünkü kesilmedik kalan deri, cinsel organının baş kısmını tümüyle kapatmaktadır. İdrar altına girince onu temizlemek hayli güçtür. Böyle bir durumda sağlıklı bir temizlik ancak sünnet olmaya bağlıdır. Bundan ötürü gerek selef (öncekiler) olsun gerekse halef (sonrakiler) olsun bir çokları sünnetsiz kimsenin imamlığını uygun görmemişler ve yasaklamışlardır. Fakat tek başına kıldığı namazlarda ise, devamlı idrarı damlayan kimse gibi özür sahibi sayılır.

 

Sünnet ameliyesi konusunda cehalet sonu sebep olunan, özür ve ölüm olaylarında diyet uygulanmıştır.[120]

 

Sünnet olayının, tıp ilminin ilerlemesiyle hikmet değeri daha iyi anlaşılmıştır. Erkeklerin sünnet olmadığı toplumlarda rahim hastalıkları oranı, sünnet olan toplumlara göre çok daha fazladır.

 

Sünnetin dini açıdan büyük hikmeti olduğu gibi, bir çok sağlıkla ilgili yararları da vardır. Bilim adamları ve özellikle tıp doktorları bunun olumlu sonuçlarını belirtmişlerdir. Bu hususların en önemlilerinden bir kısmı şunlardır:

 

1-Sünnetli erkek çocuklarında idrar yolu iltihaplanması daha az gözlenir.

 

2-Penis kanseri sadece sünnet olmayan erkeklerde gözlenir.

 

4-Bulaşıcı hastalıklar sünnet olmayan erkeklerde daha sıktır.

 

5-Kadınlarda rahim kanseri riskini azaltır.

 

-Sünnet fıtratın yani yaratılışın esasıdır. İnsanın doğuştan buna ihtiyacı vardır. İslam’ın bir prensibi ve şerîatın da unvanıdır.

 

-Sünnet, Rabbimizin Hz. İbrahim (a.s)'ın diliyle meşru kıldığı, hakka yönelik dinin tamamıdır. Yani bunun tamamlayıcısıdır. Bu öyle bir dindir ki, kalpleri tevhid, birlik ve iman boyasıyla boyamış, bedenleri fıtratın özellikleri olan sünnet olmak, bıyık kesmek, tırnakları kesmek, koltuk altındaki kılları gidermek gibi özelliklerle bezemiştir. Rabbimiz şöyle buyuruyorlar:

 

لَا جَرَمَ اَنَّ اللّهَ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ اِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْتَكْبِرينَ

 

“Sonra da sana: "Doğru yola yönelerek İbrahim'in dinine uy! O müşriklerden değildi" diye vahyettik.”[121]

 

Bir diğer âyette de şöyle buyurulmaktadır:

 

صِبْغَةَ اللّهِ وَمَنْ اَحْسَنُ مِنَ اللّهِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عَابِدُونَ

 

“Allah'ın (verdiği) rengiyle boyandık. Allah'tan daha güzel rengi kim verebilir? Biz ancak O'na kulluk ederiz (deyin.)”[122]

 

Sünnet Düğünü

 

Çocuğun sünnet edilmesi münasebetiyle yapılan düğün ve eğlenceler. Cahiliye devrinde de var olan sünnet eğlenme için bir vesile sayılmıştır. Araplar sünnet yemeğine "azıra" diyorlardı.[123]

 

Ashabı kiram sünnette ziyafet verir eğlenirlerdi. Abdullah İbn Abbas, Mekke'de oğlunun sünnetinde oyuncular ağırmış ve kendilerine dört dirhem kadar ücret ödemiştir.[124] Fakihî'nin rivayetine göre şarkı söyleyip, oynayanlar el-Garid ve İbn Süreye idi. Ata, bunlardan bize sesli olan İbn Süreye'nin okuyuşunu beğenmişti.[125] Eğlenceye iştirak konusunda titiz olan Abdullah b. Ömer, sünnet yemeklerine iştirak ederdi.[126] Sünnetlerde Arap yemekleri ikram edilirdi. Urve b. ez-Zübeyr sünnet olduğunda annesi hurmayla yapılan bir bulamaç olan "asıde" yemeği yapmıştı.[127] Abdürezzak'ın bir rivayetine göre, Hz. Ömer hilafetinde ne zaman bir def sesi duysa "evlenme mi var yoksa hitan mı?" diye sorar, bunlar için düzenlenen eğlencelere ses çıkarmazdı.

 

İslâm dünyasında yörelere göre bu kutlamalar çeşitlilik arz etmiştir. Mekke’de "tahar" adı verilen şenlikler düzenlenirdi. Genellikle çocuklar 3-7 yaşlarında sünnet edilir, sünnetin yapılacağı günde güzel elbiseler giydirilir ve at üzerinde dolaştırılır. İki yanında, attan düşmesini engelleyecek ve mendillerle kendini yelpazeleyecek adamlar dolaşır. Önde davulcu ve defçiler gider, zenci bir hizmetçi içinde kömürde reçine ve tuz yanan bir mangalı başında taşır. Çocuğun arkadaşları alayın ikinci kısmını teşkil eder. İkindi vaktine kadar şehrin sokaklarında dua okuyarak, eğlenerek dolaşan çocuklar, gece de bunu sürdürürler.

 

Ertesi gün arka üstü yatırılarak çocuğun dikkati tatlılarla başka tarafa çekilerek operasyon gerçekleştirilir. Evliya Çelebi'ye göre, Mısır'da erkek çocuklar 5-6 yaşlarında sünnet edilirler. Genellikle masrafı azaltmak için sünnet gruplar halinde yapılır: Kız gibi giydirilen çocukların, yüzlerinin bir kısmı mendille örtülür. Böylece nazardan korunacağına inanılır. Atlara bindirilerek, çalgıcılar, yaşlılar yardımcılarıyla peştamal kuşanmış sünnetçi ellerinde kandiller, büyük bir alayla sokaklarda dolaşırlar. Üç gün üç gece ziyafet verilir, eğlenilir ve son gün çocuk sünnet edilir.[128]

 

Yakın zamana kadar Cezayir’de sünnet, 7 günlük ile 13 yaş arasında berberler tarafından yapılırdı.

 

Cava'da sünnet İslâm’a giriş merasimi olarak kabul edilir. Bu nedenle sünnete "Müslüman kılma işi" denilir. Sünnet sırasında Kur'ân hatmedilir. Çocuk ata mezarlarına ziyarete götürülür. Çocuk için özel bir yatak hazırlanır ve buraya çeşitli yiyecekler ve meyveler konur. Bunların sembolik anlamları vardır. Sünnetten bir gün öncesi çocuk yıkanır, bir alay tertiplenerek, arkadaşlarıyla arabalarla dolaştırılır. Süslü bir elbise giymiştir. Sünnet günü yaşlı ve çok çocuklu bir kimsenin dizine oturtularak sünnet edilir. Bunun ilerdeki evliliğini olumlu yönde etkileyeceğine inanılır.

 

Türkiye'de sünnet merasimleri genellikle yemekli, yapılmaktadır. Bazı yörelerde kirvelik büyük bir önem kazanmıştır. Sünnet çocuğunun yatağı gelin odası gibi süslenir. Başucuna işlemeli bir mahfaza içinde Kur'ân-ı Kerim asılır. Etrafına güzel kokular serpilir. Ailenin maddî durumuna göre çocuk sırmalı, işlemeli, nazarlıklı başlık ve elbise giyer. Külah ve omuzdan koltuk altına uzanan bir kuşak üzerinde Maşallah yazılır.

 

Davetlilerin sünnet olana hediye getirmesi veya zarf içinde para vermesi âdet olmuştur. Hediyeler çocuğun yatağına veya yastığının altına bırakılır.

 

Eski İstanbul’da sünnet düğünlerinin genellikle yapıldığı sonbahar bir eğlence mevsimiydi. Yazın sıcağında sünnet yeri geç iyileşir düşüncesiyle düğünler sonbaharda yapılırdı.

 

 

-Okuma Parçası –

 

Aile

 

İslam cemiyeti aile esasına dayanır. Çünkü cemiyet en küçük toplum birimi olan ailelerden oluşur. Aileleri salih bir toplum da salih olur. Aileleri huzursuz ve hastalıklı olan bir toplum da huzursuz ve hastalıklı olur.

 

Toplumları oluşturan bireyler de hayatlarının başlangıcında ilk eğitimlerini aileden alırlar. İslami sistemde de çocukların eğitiminden esasta aileler sorumludur. Çünkü hiçbir şey bilmeden dünyaya gözlerini açan çocuk ilk olarak aile efradını görür, onlarla hemhal olur ve iyi - kötü her şeyi ilk olarak onlardan öğrenir. Bu hususta:

 

ـ وعن أبى هريرة رضى اللّهُ عنهُ قال: قال رسولُ اللّهِ : مَامِنْ مولودٍ إّ يولدُ علَى الفطرةِ ثم يقولُ اقرؤا »فِطرَةَ اللّهِ التى فطَرَ النّاسَ علَيْهَا« فأبَواهُ يُهَوِّدَانِهِ أوْ يُنَصِّرَانِهِ أوْ يُمجّسَانِهِ كَمَا تُنْتِجُ البَهيمةُ بَهِيمةً جَمْعَاءَ، هلْ تُحسونَ فيهَا من جَدْعاءَ حتَّى تكونُوا أنتم تجدعُونَهَا. قَالُوا يا رسُولَ اللّهِ: أفَرأيْتَ من يَمُوتُ صَغِيراً؟ قَالَ: اللّهُ أعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ أخرجه الستةُ إّ النسائىّ، وهذا لفظُ الشيخين، وللباقينَ بنحوِهِ.وفي أخرى مَامِنْ مَوْلُودٍ يُولدُ إَّ وَهُوَ عَلى هذِهِ الملَّةِ حتَّى يُبينَ عنه لسانُهُ .

 

 Ebu Hüreyre (radıyallahu anh) anlatıyor; Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm): "Her çocuk fıtrat üzerine doğar" buyurdu ve sonra da "Şu ayeti okuyun" dedi: "Allah'ın yaratılışta verdiği fıtrat..."[129] Sonra Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) sözünü şöyle tamamladı: "Çocuğu anne ve babası Yahudileştirir veya Hıristiyanlaştırır veya Mecusileştirir. Tıpkı hayvanın doğurunca, azaları tam olarak yavru doğurması gibi. Siz kesmezden önce, kulağı kesik olarak doğmuş hayvana rastlar mısınız?" Dinleyenler: "Ey Allah'ın Resûlu, küçükken ölenler hakkında ne dersiniz (cennetlik mi, cehennemlik mi?) diye sordular. Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) şu cevabı verdi: "(Yaşasalardı) nasıl bir amel işleyeceklerdi Allah daha iyi bilir." Bir başka rivayette: "Doğan hiçbir çocuk yoktur ki, konuşmaya başlayıncaya kadarşu din üzere olmasın" buyurulmuştur,[130] hadisini birçoğumuz biliriz.

 

Dünyanın küçük bir köy haline geldiği ve toplumların asrımızdaki teknolojik gelişmeler vasıtasıyla egemen güçlerin toplum yapılarından ve kültürlerinden daha çok etkilendiği günümüzde anne ve babalar çocuklarının İslami öğrenmelerini ve Müslümanca yaşamalarını nasıl sağlayabileceklerini kara kara düşünmektedirler. Çünkü İslam’ı kendileri için bir din olarak kabul etmelerine rağmen bir yaşam biçimi olarak hayatlarına geçirmemiş olan toplumda yetişen çocuklar, okul, arkadaş ve televizyon gibi vasıtalarla İslam dışı alışkanlık ve ahlakı kolayca edinmektedirler.

 

Günümüzün teknolojik ve modern yaşantısı çocukları, anne-babalarının tavsiyelerine karşı çıkmaya, baş kaldırmaya ve ailelerinin her şeyini sorgulamaya teşvik etmektedir. Modern çağ çocuk yetiştirmek için çok zor ve çetin bir zamandır. Ancak bu güçlüğün sonucundaki başarının da mükafatı o kadar büyük olacaktır inşallah.

 

Çocuğun eğitimindeki ilk sorumluluğun aileye ait olduğunu söylemiştik. Bu sorumlulukta annenin payının büyüklüğünü bilmeyen, kabul etmeyen de yoktur herhalde. Bugün mümine anneler de kendi omuzlarındaki bu büyük sorumluluğun bilincinde olarak hareket etmek zorundadırlar. Bundan dolayıdır ki, annenin iyi bir Müslüman evlat yetiştirebilmek için çocuğuyla arasındaki bağları siki tutması, elinden geldiğince bu konuda kendine yardımcı olacak Kur'an, hadis bilgisine sahip olması ve İslam büyüklerinin tavsiye ve bilgilerinden faydalanması gerekmektedir. Bilhassa annenin çocuğuyla kuracağı sıkı bağla birlikte ona izleyebileceği uygun bir model olabilmesi lazımdır. Çünkü İslam miras gibi annebabadan çocuğa geçen bir din değildir.

 

Bir çocuk anne ve babası Müslüman olduğu için otomatik olarak müslüman olmaz. Belki kimliğinde Müslüman yazabilir ancak İslam ahlakını ve bilgisini almazsa hayatına İslam yön vermez.

 

Müslüman anne-babaların yapmaları gereken şey, çocuklarını doğru seçim yapabilecek şekilde eğitmek, bilgilendirmek ve onların İslam’ı sağlam bir şekilde yaşamalarını sağlamaktır. Bunu sağlayabilmek için de öncelikli olarak aile fertlerinin çocuğun etrafını kavramaya başladığı dönemden itibaren gerek örnek olma yoluyla gerekse bilgilendirme yoluyla İslam’ı çocuklarına öğretmeleri ve çocuklarıyla aralarındaki bağı onların her dönemlerinde sıcak ve yakın tutmaları, özellikle de buluğ çağının iniş çıkışlarında çocuklarına daha yakın ve destek olmaları lazımdır. Kendini sıcak ve güvenli bir ortamda hisseden çocuk, ailesi müslümanca bir hayat sürüyor ve kendini bu yolda bilgilendiriyorsa, İslam'a karşı sağlam bir inanışa sahip olmakta, buluğ çağı dönemini daha sakın ve problemsiz geçirmekte ve yetişkin olarak da Müslüman toplumda aktif bir rol almaktadır.

 

Anne-babanın çocuğa vermesi gereken İslami terbiyenin içine kişinin dünyevi ve uhrevi hayatını birlikte göz önüne alarak, her ikisi için de gerekli olan bilgileri vermek, alışkanlıkları ve melekeleri kazandırmak, kabiliyetleri geliştirmek gibi konular girer.

 

 

2) ÇOCUĞA AD TAKMA

 

a) Telkin

 

b) Allah’ın İsmiyle Beraber Anılan İsim

 

c) Peygamberimiz ve Peygamberlerin İsmi

 

d) Salih ve Salih’e Kimselerin İsmi

 

- Okuma Parçası –

 

 

 

2) ÇOCUĞUN ADI

 

Genel Bir Bakış

 

Cahiliye döneminde isim ve isimlendirme hadisesi, Arap örfüne göre mahiyet kazanmıştır. Bazı ailelerin çocuklarına, Zi’b (Kurt) veya Esed (Aslan) gibi hayvan isimlerini vermişlerdir. Araplar arasında sertliği ifade eden Sahr (Kaya) veya Hacer (Taş) gibi isimler de yaygındır. Ayrıca putların isimlerinin önüne; kul manasına gelen “Abd” kelimesini ekleyerek suretiyle “Abdüluzza” (Uzza’nın kulu) veya Abdülmenât (Menat’ın Kulu) gibi isimleri çocuklarına verdikleri bilinmektedir. Resûl-i Ekrem (a.s)’ın câhiliye döneminin isimlendirme kültürünü iptal ettiği ve:

 

ـ عن أبى الدرداء رضِىَ اللّهُ عنهُ قال: قال رسُولُ اللّهِ : إنّكُمْ تُدْعَوْنَ يوْمَ القِيَامَةِ بأسمَائِكُمْ وَاَسْمَاءِ آبَاءِكُمْ فأحسنُوا أسماءَكُمْ.

 

 Ebu'd-Derdâ (radıyallahu anh) anlatıyor: Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdu ki: "Sizler kıyamet günü isimlerinizle ve babalarınızın isimleriyle çağırılacaksınız öyleyse isimlerinizi güzel takın"[131] tavsiyesinde bulunduğu malûmdur. Elbette güzellik, izafi ve îtibârî bir kavramdır. Dolayısıyla “Neye ve kime göre güzel?” sualinin cevabı önemlidir:

 

İsimler, insan üzerinde te'sir ve telkin gücüne sahiptir. Bu sebeple isimlerin güzel olmasına dikkat edilmelidir. Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) de isim üzerinde ısrarla durmuştur. Sadece insanlardaki cahiliye devrinden kalma kötü isimleri değil, hayvan, eşya ve mekânlarla ilgili kötü isimleri de değiştirmiştir. İsmin telkin gücünü kavramak için, bir peygamber ismi taşıyarak adı zikredildikçe o peygamberi anmak yeterlidir. İsimler ümmet ve millet içerisinde birliği sağlayan hususlardan biridir. Bu sebeple bilinen, beğenilen, tarihten intikal eden müşterek isimlerin korunması gerekir. Yukarıdaki hadiste, kıyamet günü isimlerimizle çağrılacağımız sebebi gösterilerek isimlerimizin güzel olması taleb edilmiştir. Bununla, söylediğimiz ve başka maslahatların da mevcudiyeti inkâr edilemez.

 

Taberânî'de gelen bir rivayet âhirette Allah'ın (kullarına bir lütfu olarak) örtmesiyle insanlar babalarının değil annelerinin adıyla çağrılacağı"  belirtilmiştir. Alkamî şöyle der: "Bu iki hadis şöyle cemedilebilir: "Nesebi sahih olanlar babalarının, diğerleri ise annelerinin adıyla çağrılacaktır. Veya şöyle de denilebilir: Bazı kimseler de annelerinin isimleriyle çağrılacaklardır. "Hadiste geçen: "İsimlerinizi güzel yapın" sözünden maksad "evlatlarınızın, yakınlarınızın ve hitmetçilerinizin..." demektir.

 

ـ وعن ابنِ عمرَ  رضِىَ اللّهُ عَنْهُمَا قال: قال رسُولُ اللّهِ : أَحَبُّ ا‘سْمَاءِ إلى اللّهِ تعالَى: عبدُاللّهِ، وعبدُ الرحمنِ.

 

 İbnu Ömer (radıyallahu anh) anlatıyor: Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: "Allah'ın en ziyade sevdiği isimler Abdullah ve Abdurrahman'dır."[132]

 

En güzel isimler, muhakakkak ki, Allah'ın (celle celâluhu) en çok sevdiği isimlerdir. Abdullah ve Abdurrahman isimleri, kişiye hem kulluğunu hatırlatıyor hem de Rabbisini en câmi isimleriyle tanıtıyor: Lafza-i Celal, Cenâb-ı Hakk'ın İsm-i zatîsi olup diğer bütün isim ve sıfatları câmidir. Rahmân da Cenâb-ı Hakk'ın cemalî isimlerinden olup, insanların yaşamak için muhtaç oldukları bütün rızıkları veren mânasındadır. Dolayısıyla Abdurrahman ismi, kula şükran ve minnettarlık vazifelerini hatırlatarak, ubudiyete müşevvik hisler hazırlar, telkin eder.

 

ـ وعن أبى وهبٍ الجُشَمىِِِِّ  رضِىَ اللّهُ عنهُ قال: قال رسُولُ اللّهِ : تَسمُّوا بأسماءِ ا‘نبِيَاءِ، وَأحَبُّ ا‘سماءِ إلى اللّهِ تعالى: عبدُاللّهِ، وعبدُالرحمنِ، وأصدقُهَا حارثٌ وهمامٌ، وأقْبَحُها حربٌ ومرّةُ.

 

Ebu Vehb el-Cüşemî (radıyallahu anh) anlatıyor: "Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: "Peygamberlerin isimleriyle isimlenin. Allah'ın çok sevdiği isimler Abdullah, Abdurrâhman'dır. En sâdık olanları da Hâris ve Hemmâm isimleridir. En çirkinleri de Harb ve Mürre isimleridir."[133]

 

Hadiste geçen en sâdık tâbiri, ismin, türetildiği köke, mâna yönüyle uygunluğunu, sadâkatını ifade etmektedir. Bu açıdan Hâris, "kâsib" yani çalışıp kazanan demektir. Hemmâm da "isteyen", "irade eden" mânasına gelir. Her insan mutlaka bir istek sahibidir. Savaş demek olan Harb'in kötülüğü izah gerektirmez. Mürre: Acı mânasınadır. Acılık da insanlarca sevilen bir şey değildir. Dolayısıyla bu iki isim de çirkindir.

 

ـ وعن أبى هريرة  رضِىَ اللّهُ عنهُ قال: قال رسُولُ اللّهِ : إنّ أخْنَعَ اسمٍ عندَ اللّهِ رجلٌ تُسَمّى مَلِكَ ا‘مكِ، َ مالِكَ إّ اللّهُ تعالى.قال: سفيان رحمهُ اللّهُ تعالى: مثلُ شاهان شاهْ.قال أحمد بن حنبل رحمه اللّهُ تعالى: سألتُ أبا عمروٍ رحمه اللّهُ تعالى عن »أخنعَ« فقال أوضَعَ.

 

 Ebu Hüreyre (radıyallahu anh) anlatıyor: "Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: "Allah katında en düşük (ahna') isim Melikü'l-emlâk (mülklerin mâliki) ismidir. Allah'tan başka Mâlik yoktur."Süfyân merhum dedi ki: Şâhân Şâh bunun örneğidir.Ahmed İbnu Hanbel merhûm dedi ki: "Ebu Amr merhum'a, ahna' ne demek diye sordum, bana "en düşük" diye cevap verdi."[134]

 

İbnu Hacer'in bir tasrihi burada kayda değer. Der ki: "Süfyan İbnu Uyeyne'nin Arapça bir sözü, acemce olarak açıklamasına bazı şârihler taaccüp ederken, bazıları da kınadılar. Bizce, kınamaları Süfyan'ın gayesini anlamamalarından ileri gelmektedir. Çünkü, Şehinşah ismi o asırda çocuklara çokca konur olmuştu. "Süfyan, hadiste gelen kötülemenin Melîku'l-emlâk ismine münhasır olmayıp, hangi dilde olursa olsun bu mânaya gelen bütün isimlere şâmil olduğuna dikkat çekmek istemiştir. Zemden murad budur. Ulema, çocuklara bu ismi koymanın haram olduğu hükmünü çıkarmışlardır. Çünkü, hadiste vaid şiddetli bir üslubla ifâde edilmektedir. Haram hükmü aynı mânaya gelen diğer isimlere de şâmildir. Ahkâmu'lhâkimîn, Sultanu'sselâtîn, Emîru'l-ümera gibi. Bâzı âlimler Kâdı'lkudât, Hâkimu'lhükkâm isimlerini de bu yasak isimlere dâhil etmişlerdir. Hâkimu'lhükkâm aslında Allah'dır (celle celaluhu). Dindar ve fâzıl kimselerden pek çoğu Kâdı'lkudât ve Hâkimu'lhükkâm gibi isimleri kullanmaktan, hadiste Allah ve Resulü (aleyhissalâtu vesselâm)'ın buğzettiği bildirilen Meliku'l-emlâk ismine kıyasla, kaçınmışlardır.

 

ـ ولمسلمٍ رحمهُ اللّهُ تعالى في أخرى أغيظُ رجل علَى اللّهِ تَعَالى يومَ القِيامَةِ وأخْبَثُهُ رجلٌ كانَ يسمّى ملِكَ ا‘مكِ، َ ملِكَ إّ اللّهُ تعالَى .

 

 Müslim'in bir diğer rivayetinde şöyle buyrulmuştur: "Kıyamet günü, Allah'ın en ziyade kızacağı en kötü kimse, adı Melikü'l-emlâk (Şehinşâh) olan kimsedir. Allah'tan başka Mâlik yoktur."[135]

 

Meliku'l-emlâk, bütün mülklerin sâhibi mânasına gelir. Mülklerin gerçek sâhibi Allah olması sebebiyle bu tâbir ancak Allah hakkında kullanılabilir ve insan hakkında kullanılması tevhid inancı taşıyan insanların Rablerine karşı takınmaları gereken edebe yakışmaz.

 

ـ وعن جابر  رضِىَ اللّهُ عنهُ قال: أرادَ رَسُولُ اللّهِ  أنْ ينهَى عنْ أن يُسمّى بيعلى وبركةَ وأفلَحَ ويسارٍ ونافعٍ وبنحو ذلك. ثمّ رأيْتهُ سكتَ بعدُ عنها ثمّ قُبضَ ولم ينهَ عنهَا.

 

Hz. Câbir (radıyallahu anh) anlatıyor: "Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) Ya'la, Bereket, Eflah, Yesâr, Nâfi ve benzeri isimlerin kullanılmasını yasaklamayı arzu etmişti. Sonra onun bu mevzuda sükut ettiğini gördüm. Sonra da yasaklamadan vefat etti."[136]

 

Görüldüğü üzere, zihinde hoş olmayan mânalar hasıl edecek olan isimleri Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) yasaklamış veya yasaklama arzusunu izhar etmiştir. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'ın bu  davranışı, o isimleri koymayı önceden haram kılınarak istemiş olduğu halde sonradan vazgeçtiğini gösterir. Bu ise, kerâhet-i tenzîhiye ifâde eder, haram değil. Nevevî, kerahetin bu dört isme mahsus olmayıp, kıyasla benzer mânalar taşıyan başka isimlere de şâmil olduğunu gösterir. Şu veya bu ismin konmasındaki kerâhetin sebebi bizzat Resûlullah (a.s) tarafından belirtilmiştir: İsmin çeşitli şekillerde kullanılışı esasında zihne gelebilecek uygunsuz mânalardır. Bu mânalardan bir tânesine örnek de veriyor. Buna göre, Bereket adındaki kimse "orada mı?" diye sorulup da "Hayır burada Bereket yok!" diye verilecek cevap, zihinde hoş bir mânâ hâsıl etmeyecektir. Nevevî bu cevabın "bazı kimseleri teşâüme yani uğursuzluk çıkarmaya sevkedeceğini" kaydeder.

 

ـ وعن أسلم مولى عمر أنّ عمر رَضِىَ اللّهُ عنهُ: ضَرَبَ ابناً لهُ يكنَّى أبا عيسَى، وأنّ المغيرةَ بنَ شعبةَ تكنَّى أبا عيسَى. فقال له عمرُ: أما يكفيك أن تكنّى بأبى عبدِاللّهِ. فقال: إن النبى  كنانى أبا عيسَى. فقال: إن رسُولَ اللّهِ  قَدْ غُفِرَ لهُ ما تقدمَ من ذنْبِهِ وَمَا تأخّرَ، وإنّا بعدُ في جلْجَتِنَا فَلمْ يزلْ يكنى بأبى عبدِاللّهِ حتّى هلكَ.

 

Hz. Ömer (radıyallahu anh)'in azadlı kölesi Eslem anlatıyor: "Hz. Ömer (radıyallahu anh), bir oğlunu Ebu İsa künyesini kullandığı için dövdü. Öte  yandan Muğîre İbnu Şu'be (radıyallahu anh), Ebu İsa künyesini kullanıyordu. Hz. Ömer (radıyallahu anh) ona "Ebu Abdillah künyesini kullanman sana yetmez mi?" dedi. Muğîre: "Bana Ebu İsa künyesini takan Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)'dir" cevabını verince, Hz. Ömer: "Hz. Peygamer (aleyhissalâtu vesselâm)'in geçmiş gelecek bütün günahları affedilmiştir. Biz ise bundan böyle sıkıntıdayız" dedi. Ölünceye kadar Muğire'yi "Ebu Abdillah" diye künyeledi.[137]

 

Bu rivayet Hz. Ömer (radıyallahu anh)'in Ebu İsa şeklinde künye kulanmasını kerih bulduğu görülmektedir. Çünkü bu künye Hz. İsâ (aleyhisselam)'ya baba nisbet etmek gibi menfi bir mânayı zihne getirmektedir. Muğîre İbnu Şu'be: "Bu künyeyi Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) verdi" deyince: Hz. Ömer (radıyallahu anh) bunun Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'a has bir imtiyaz (hasâis'ten) olabileceğini ifade eden bir cevapta bulunur: "Biz hatalarımız sebebiyle nasıl bir muâmeleye maruz kalacağımızı bilemeyiz." en-Nihâye'de kaydedildiği üzere Resûlullah (a.s)'ın geçmiş ve gelecek günahlarının mağfiretini müjdeleyen Fetih suresinin ilk âyetleri nâzil olunca Ashab şöyle demiştir: "Biz sıkıntıda kaldık. Bize nasıl bir muamele yapılacağını bilemiyoruz."

 

ـ وعن يحيى بن سعيد رَضِى اللّهُ عنهُ: أنّ رسُولَ اللّهِ  قالَ لِلقَحَةٍ تُحْلَبُ: منْ يحلُبُ هذهِ؟ فقام رجلٌ فقال: ما اسْمكَ؟ فقال مرةُ. فقال له اجلسْ، ثمّ قال: من يحلُبُ هذه؟ فقام رجلٌ فقال: ما اسمُكَ؟ فقال حربٌ. فقال: له اجلس، ثمّ قال: من يحلبُ هذه؟ فقام رجلٌ فقال له: ما اسمُكَ؟ فقال يعيشُ. فقال: احْلُبْ.

 

 Yahya İbnu Sa'îd (radıyallahu anh) anlatıyor: Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) bol sütlü bir deve hakkında: "Bunu kim sağacak?" diye sordu. Bir adam ayağa kalkmıştı ki Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) "İsmin ne?" dedi. Adam: "Mürre (acı)!" deyince, ona : "Otur!" dedi. Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) tekrar "Bunu kim sağıverecek?" diye sordu. Bir başkası ayağa kalktı, ben sağacağım diyecekti. Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) ona da: "ismin nedir?" diye sordu. Adam: "Harb!" diye cevap verdi. Ona da "Otur" dedi.Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm): "Bu deveyi kim bize sağıverecek?" diye sormaya devam etti. Bir adam daha kalktı. Ona da ismini sordu. "Ya'îş (yaşıyor!)" cevabını alınca ona: "Sen sağ" diyerek müsaade etti."[138]

 

Hadis, Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'ın kötü isimlerle teşâümde bulunduğu zannını uyandırmaktadır. İbnu Abdilberr bu zannın yanlışlığını şöyle açıklar: "Bu rivayete dayanarak, Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)'in kötü isimler sebebiyle teşâüm'de bulunduğu söylenemez, çünkü Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'ın yasakladığı bir şeyi dönüp kendisinin yapması muhaldir, bilakis bu, tefe'ül arama babından bir davranıştır, çünkü Ashâb'ına Harb ve Mürre isimlerinin kötülüğünü haber vermişti. Bu davranışıyla önceki sözünü te'yid etmiş oldu, neticede kimse bu isimleri koymadı."İbnu Abdilberr'in işaret ettiği yasaklama, Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'ın teşâümle ilgili yasaklamasıdır. Dinimiz teşâümü yani şundan bundan uğursuzluk çıkarmayı reddeder. Tefe'ül ise câizdir.

 

Hz. peygamber (a.s.)'ın İsim Koyduğu Kimseler

 

ـ عن سهل بن سعد الساعدى  رضِىَ اللّهُ عنهُ قال: جَاءَ النبِىّ  إلى بَيْتِ فَاطِمَةَ رَضِىَ اللّهُ عنهَا فلمْ يَجِدْ علِيّاً كَرّمَ اللّهُ وَجْهَهُ فقال: أين ابنُ عمّكِ؟ فقالت: كانَ بَيْنِى وَبَيْنَهُ شئٌ فغاَضَبَنِى فَخَرجَ، فقال النبىّ  “نسَان انظر أين هو؟ فقال: هُوَ في المسْجِد راقِدٌ. فَجَاءَهُ وَهُوَ مضْطَجعٌ وَقَدْ سقطَ رداؤُهُ عن شقِه فأصابهُ ترابٌ، فجعَل النبى يقول: قُمْ أبَا ترابٍ قمْ أبَا ترابٍ. قال سهل رَضِىَ اللّهُ عنهُ: وََمَا كَانَ لَهُ اسمٌ أحبُّ إليهِ منهُ.

 

Sehl İbnu Sa'd es-Sâidi (radıyallahu anh) buyurdu ki: Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) Fâtıma (radıyallahu anhâ) annemizin evine uğramıştı. Hz. Ali (radıyallahu anh)'yi evde bulamayına: "Amca oğlun nerede?" diye sordu. Fatıma (radıyallahu anhâ): "Aramızda bir şekerlenme oldu. Bunun üzerine bana kızdı ve çekip gitti"  dedi. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) birine: "Hele bir arayıver nereye gitmiş" diye emretti. "Mescidde yatıyor!" diye haber verince, Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) yanına gitti. Hz. Ali (radıyallahu anh) gerçekten yatıyordu ve üzerinden ridası düşmüş, (bu sebeple) toprağa bulanmıştı. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm), "Kalk ey Ebu Turâb, kalk ev Ebu Turâb (yani Toprak babası) diye seslendi.Sehl der ki: Hz. Ali (radıyallahu anh)'nin en çok sevdiği ismi bu isimdi.[139]

 

Burada baba tarafından akrabalara "amcaoğlu" demeye bir irşad mevcuttur, çünkü Hz. Ali (radıyallahu anh), Hz. Fatıma (radıyallahu anhâ)nın değil babasının yani Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'ın amcasının oğludur.

 

Ayrıca Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) bu çeşit durumlarda dikkat celbedici (isti'taf) bir isim kullanmayı irşad buyurmaktadır. Sanki, Hz. Ali ile Fatıma arasındaki tatsızlığı sezmiş de bunun izâlesinde müessir olacak akrabalık bağ ve alâkaları hatırlatıyor gibi. Nitekim, Hz. Musa'nın kızması karşısında Hz. Hârun da ağabeyisi Musa (aleyhimâ'sselam)'ya:

 

قَالَ يَبْنَؤُمَّ لَاتَاْخُذْ بِلِحْيَتى وَلَا بِرَاْسى

 

"Ey annemoğlu" diye hitab etmiştir: "Ey annemoğlu sakalımı, başımı tutma..."[140]

 

Bu hadis, bir kimseye çocuğu dışında bir isimle de künye verileceğine delâlet eder, çünkü Hz. Ali (radıyallahu anh) "Ebu Turâb" diye künyelenmiştir.

 

ـ وعن أسماءَ بنتِ أبى بكرٍ رَضِىَ اللّهُ عنهما قالت: حَملتُ بعبدِاللّهِ بن الزُبيرِ بمكةَ قالتْ فَخَرَجْتُ وأنَا مُتمٌّ فقدمتُ المدينةَ فنزلتُ بِقُبَاءَ فولدتهُ فأتيتُ بِهِ رسُولَ اللّهِ  فوضعتهُ في حجرهِ فدعا بتمرةٍ فمضغهَا ثمّ تفلَ في فيهِ فكانَ أولَ شئٍ دخلَ جوفَهُ ريقُ رسُولِ اللّهِ ، ثمّ حنكهِ بِالتَّمْرَةِ، ثمّ دعا لهُ وَبَرَّكَ عليه، وسماهُ عبدَ اللّه فكان أولَ مولودٍ وُلدَ في ا“سْمِ ففرحوا بهِ فرحاً شديداً ‘نهم قيلَ لهم انّ اليهود قدْ سحرتكمْ فَ يولدُ لكمْ.

 

Esmâ Bintu Ebî Bekr (radıyallahu anhümâ) anlatıyor: "Mekke'de Abdullah İbnu Zübeyr (radıyallahu anh)'e hâmile kalmıştım. Doğum yaklaşmıştı ki, Mekke'yi terkettim ve Medine'ye geldim, Kuba'ya indim. Abdullah'ı orada dünyaya getirdim. Doğunca, bebeği alıp Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'a götürdüm, kucağına bıraktım. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) bir hurma istedi, ağzında çiğneyerek ezdikten sonra, tükrüğünden çocuğun ağzına bıraktı. Abdullah'ın midesine ilk inen şey Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'ın mübarek tükrükleri idi. Sonra (yumuşattığı o) hurma ile çocuğun damağını oğdu, hakkında bereketle dua etti ve Abdullah ismini verdi. Müslüman aileden ilk doğan çocuk bu idi. (Medine'de bütün Müslümanlar) onun doğumuna çok sevindiler. Çünkü "Yahudiler size sihir yaptılar, asla doğum yapamayacaksınız" diye bir şayia çıkarılmıştı."[141]

 

ـ وعن أبى موسى  رضِىَ اللّهُ عنهُ قال: وُلِدَ لِى غَُمٌ فأتيتُ بِه النَّبِىَّ  فَسَمَّاهُ إبْرَاهِيمَ وَحنكه بتمْرَةٍ وَدَعَا لَهُ بِالْبَرَكَةِ وَدفعه اِلَىَّ وَكَانَ اكْبَرَ ولد اَبِى مُوسى.

 

Ebu Mûsâ (radıyallahu anh) anlatıyor: "Bir oğlum doğmuştu. Hemen Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'a getirdim. İbrahim ismini verip bir hurma ile tahnikde bulundu. Sonra da "Mübarek olsun" diye dua buyurdu ve çocuğu bana geri verdi. Bu çocuk, Ebu Musa'nın en büyük evladı idi."[142]

 

ـ وَعَنْ اَنَسٍ رَضِىَ اللّهُ عَنْهُ قَالَ: ذَهبتُ بعبدِاللّهِ بنِ أبى طلحةَ إلى رَسُولِ اللّهِ  حينَ وُلِدَ وَهُوَ في عباءةٍ وهوَ يهنأُ بعيراً له فقال: هلْ معكَ تمرٌ؟ قلتُ نعم، فناولتُه تمراتٍ ف كهنّ ثم فغرَفاهَ الصبىِّ فمجهُ فيهِ فجعلَ يتلمظهُ فقال رَسُولُ اللّهِ : انظُرُوا حُبَّ ا‘نْصَارِ التمرَ، وَسَماهُ عبدَاللّهِ.

 

Hz. Enes (radıyallahu anh) anlatıyor: "Abdullah İbnu Ebi Talha'yı doğduğu zaman Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'a götürdüm. Bebek bir bez içerisinde idi. Vardığımızda Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) devesine katran sürüyordu. "Beraberinde hurma da getirdin mi?" diye sordu. "Evet" dedim ve birkaç tane hurma verdim. Onları ağzında çiğnedi, sonra çocuğun ağzını açtı. Ağzına tükrüğü püskürttü.  Bebek, yalamaya başladı. Bunun üzerine Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) "Ensar'ın hurma sevgisine bakın (doğar doğmaz başlıyor)"  diye  latife etti ve çocuğu Abdullah diye isimledi."[143]

 

ـ وعن عائشة رضى اللّهُ عنها قالت: قلْتُ يَا رسُولَ اللّهِ: كلُّ صواحِبى لهنَّ كُنىً. قال: فاكْتُنِى بابْنِكِ عبداِللّهِ بن الزبيرِ فَكَانَتْ تكنَّى أمّ عبداللّهِ.

 

Hz. Aişe (radıyallahu anhâ): "Ey Allah'ın Rasûlü, dedim, arkadaşlarımdan her birisinin bir künyesi var, (benim yok)". Dedi ki: "Oğlum Abdullah İbnu Zübeyr ile künyelen." Aişe, "Ümmü Abdillah (Abdullah'ın annesi)" diye künye almıştı."Rezîn merhum: "Teyze anne gibidir" ilavesini kaydetmiştir.[144]

 

Hz. Peygamber (a.s.)'ın Değiştirdiği İsimler

 

ـ عن عائشة رضى اللّه عنها قالت: كَانَ رَسُولُ اللّهِ  يُغيِّرُ اسمَ القبيحَ.

 

Hz. Aişe (radıyallahu anhâ): "Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) çirkin isimleri değiştirirdi" buyurmuştur.[145]

 

ـ وعن أبى هريرة  رضِىَ اللّهُ عنهُ قال: أنّ زَيْنَبَ بنتَ أبى سلمةَ كانَ اسمُها بَرَّةَ: فقيلَ تزكِّى نفسَها. فسماها رَسُولُ اللّهِ  زينبَ.

 

Ebu Hüreyre (radıyallahu anh) anlatıyor: "Zeyneb Bintu Ebî Seleme'nin ismi  Berre idi. "Nefsini tezkiye ediyor" denildi. Bunun üzerine Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) onu Zeyneb diye isimlendirdi."[146]

 

ـ وعن ابن عباس  رضِىَ اللّهُ عنهُما قال: كَانَ اسمُ جُوَيْرِيةَ بنتِ الحارثِ برّةَ، فَحَوَّلَ رَسُولُ اللّهِ  اسمَها جويريةَ، وَكَانَ يكرهُ أن يقالَ خرجَ من عند برةَ.

 

İbnu Abbâs (radıyallahu anh) anlatıyor: "Cüveyriye Bintu'l-Hâris'in ismi Berre idi. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) onun ismini Cüveyriye diye değiştirdi. Zira, Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) "Berre'nin yanından çıktı" denmesini sevmiyordu.[147]

 

ـ وعن شريح بْنِ هانئ عن أبيه رضى اللّهُ عنه أنّ النبىّ  سَمِعَ قَوْمَهُ يُكنُّونَهُ بأبى الحكمِ، قال فدعانِى فقال: إن اللّهَ تعالى هو الحكَمُ وإليهِ الحُكْمُ فَلِمَ تُكنَّى بِأبى الحكمِ؟ فقلت: إنَّ قوْمِىَ إذا اختلفُوا في شئ أتونى فحكمتُ بينهم فرضى ك الفريقينِ بحكمى، فقال ما أحسنَ هذا، فما لكَ من الولدِ؟ فقلت: شريحٌ، ومسلمٌ، وعبدُاللّهُ. فقال: فمن أكبرُهم؟ فقلت: شريحٌ. قال: فأنتَ أبو شريحٍ.

 

 Şureyh İbnu Hâni, (radıyallahu anh) babasından naklediyor: "Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm), kavmimin beni Ebu'l-Hakem diye künyelediklerini işitmişti. Beni çağırtarak: "Hakem olan Allah'tır, hüküm de O'nadır, öyle ise, sen nasıl Ebu'l-Hakem künyesini taşırsın?" dedi. Ben açıkladım: "Kavmim bir meselede anlaşmazlığa düşünce bana gelirler, ben hükme bağlarım. Her iki taraf da verdiğim hükme râzı olurlar." Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm): "Bu ne güzel şey?" buyurdu ve "Çocuklarından neler var?" diye sordu. Ben: "Şüreyh, Müslim, Abdullah var" dedim. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm): "En büyüğü hangisi?" dedi. "Şüreyh" dedim. "Öyleyse, buyurdu, sen Ebu Şüreyh'sin."[148]

 

ـ وعن بشيرِ بن ميمونٍ عن عمه أسامةَ بن أخْدَرىٍّ أنَّ رجً كان اسمُهُ أصرَمَ فقال له النبى: مااسمُك؟ فقال أصرمُ. فقال: بل أنت زُرْعةُ.

 

Beşîr İbnu Meymun, amcası Üsâme İbnu Ahdarî'den rivayet ediyor: Ahdarî diyor ki: "İsmi Asram olan bir adam vardı. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) ona: "İsmin nedir?" diye sordu. Adam Asram diye cevap verdi. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm): "Hayır sen Zür'a' sın" buyurdu.[149]

 

Asram'ın yasaklanışı taşıdığı mâna sebebiyledir. Kesik demektir. Zür'a ise ziraat, yani ekmek kökünden gelir, bitme, büyüme mânasını ifade eder, dolayısıyla Asram'ın zıddıdır.

 

ـ وعن سعيد المسيب عن أبيه رَضى اللّهُ عنه أنّهُ جَاءَ اِلى النَّبِىِّ  فقالَ مَا اسمُكَ؟ قال: حَزْنٌ، قال: بل أنتَ سهلٌ. قالَ: َ أغَيِّرُ اسماً سمانيهِ أبى.قال ابن المسيب رحمه اللّهُ فما زالَتْ فينَا الحَزُونَةُ بعدُ.

 

Said İbnu'l-Müseyyeb babası vasıtasıyla dedesinden naklediyor: "Dedem, Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'a uğramıştı. İsmin ne? diye sordu. "Hazn (sert yer)" diye cevap verdi. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm): "Hayır sen Sehl'sin" dedi. Müseyyeb: "Olamaz, babamın verdiği bir ismi değiştiremem" dedi. İbnu'l-Müseyyeb ilâve ediyor: "O günden sonra aramızda kabalık devam etti gitti."

Ebu Dâvud'un rivayetinde şöyle demiştir:".... Hayır sehl ezilir ve hakîr tutulur."Ebu Dâvud merhum der ki: "Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) Âsi, Aziz, Atele (şiddet, sertlik), Şeytan, Hakem, Gurâb (karga) Habbâb, Şihab isimlerini değiştirdi. Şihâb'ı Hişam, Harb'i Silm (sulh), Muzdaci'ı (yatan) Münbais (kalkan) yaptı. Afire (çorak) adını taşıyan bir araziyi de Hadire (yeşillik) diye, Şi'bu'd Dalâlet'i (sapıklık geçidi) Şi'bu'l-Hüdâ diye isimledi. Benu'z-Zinye'yi Benu'r-Rüşd olarak değiştirdi."[150]

 

ـ وعن ابن عمر رضى اللّهُ عنهما: أنّ رسَولَ اللّهِ  غَيَّرَ اسمَ عاصِيةَ وسمّاهَا جَمِيلَةَ.

 

İbnu Ömer (radıyallahu anhümâ) diyor ki: Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) Âsiye (isyankâr, itaatsiz kadın) ismini değiştirip Cemîle (güzel kadın) yaptı.[151]

 

ـ وعن مسروقٍ قال: ليقتُ عمرَ رضى اللّهُ عنه، فقال: من أنتَ؟ فقلت مسروقُ ابنُ ا‘جْدَعِ، فقال سمِعْتُ رَسُولَ اللّهِ  يَقُول: ا‘جْدَعُ شيطانٌ.

 

Mesruk anlatıyor: "Hz. Ömer'le karşılaştım. Bana "Sen kimsin?" diye sordu. "Mesruk İbnu'l-Ecda" dedim. Dedi ki: "Ben Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'ın ecda şeytandır" dediğini işittim."[152]

 

ـ وعن سهل بن سعد  رضِىَ اللّهُ عنهُ قال: أُتِىَ رَسُولُ اللّهِ  بِالْمُنْذِر ابْنِ أبى أُسَيْدٍ حينَ وُلِدَ فوضعهُ على فَخِذِهِ، وقال: ما اسمُهُ؟ قال: فنٌ. قال: ؟ لكن اسمُهُ المنذِرُ، فسماهُ يومئذٍ المنْذِر.

 

Sehl İbnu Sa'd (radıyallahu anh) anlatıyor: "el-Münzir İbnu Ebî Üseyd doğduğu zaman Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'a getirilmişti. Çocuğu kucağına aldı ve: "İsmi nedir?" diye sordu. "İsmi falandır" diye ne konmuşsa söylendi. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm): "Hayır! bunun ismi Münzir olacak" dedi ve o gün çocuğa Münzir ismini koydu.[153]

 

Hz. Peygamber (a.s.)'ın İsim ve Kümyesi Alma Hakkında

 

ـ عن أنس  رضِىَ اللّهُ عنهُ قال: كَانَ رَسُولُ اللّهِ  يوماً في البقيعِ فسَمِعَ قائً يقولُ: يا أبا القاسمِ، فردَّ رأسَهُ إليْهِ؟ فقال الرَّجُلُ: لم أعْنكَ يَارسُولَ اللّهِ، إنّمَا دَعَوْتُ فُناً. فقال رَسُولُ اللّهِ : تَسمُّوا باسمِى وَ تَكنَّوْا بكنيتى.

 

Hz. Enes (radıyallahu anh) anlatıyor: "Bir gün Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) Bakî'de idi. Kulağına bir ses geldi: "Ey Ebu'l-Kâsım!" diyordu. Başını sese doğru çevirdi. Seslenen adam: "Ey Allah'ın Resûlu seni kastedmedim, ben falancayı çağırdım" dedi. Bunun üzerine Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm): "İsmimi isim olarak koyun, fakat künyemi kendinize künye yapmayın!" buyurdu.[154]

 

ـ وعن جابر  رضِىَ اللّهُ عنهُ قال: وُلِدَ لرجُلٍ منّا غمٌ فسماهُ القاسمَ: فقلنَا نكنيكَ أبا القَاسم وَ نُنْعِمُكَ عيْناً. فأتَى النبىَّ  فذكرَ لهُ ذلكَ. فقالَ: اسْمُ ابنِكَ عبدُالرحمن. أخرجه الخمسة إّ النسائى.زاد في رواية تسمُّوا باسمى و َتكنَّوْا بكنينِى فإنى إنّما جُعِلْتُ قاسماً أقْسِمُ بينكمْ[.وفي أخرى ‘بى داود قال: من تسمى باسمِى ف يتكنَّى بكنيتِى، ومن تكنَّى بكنيتِى ف يتسمَّى باسمِى .

 

 Hz. Cabir (radıyallahu anh) anlatıyor: "Bizden birinin bir oğlu oldu. İsmini Kasım koydu. Kendisine: "Sana Ebu'l-Kasım künyesini vermeyiz. Bu künye ile seni şereflendirip memnun etmeyiz" dedik. Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)'e gelerek durumu arzetti. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) bunun üzerine: "Oğlunun adı Abdurrahmândır" dedi.[155]

 

ـ وعن عائشة رضى اللّهُ عنها. أن امرأةً قالتْ يَا رَسُولَ اللّهِ: إنّى ولَدْتُ غماً فسمّيْتُهُ محمداً وكُنْيَتُهُ أبَا القَاسمِ، فذُكرَ لى أنك تَكْرَه ذلك. فقال: ما الذى أحلَّ اسمِى وحرَّمَ كُنْيَتِى، أو ما الَّذِى حرّم كُنْيَتِى وأحَلَّ اسمى؟.

 

Hz. Aişe (radıyallahu anhâ) anlatıyor: "Bir kadın gelerek: "Ey Allah'ın Resûlü, ben bir oğlan dünyaya getirdim. Muhammed diye isim, Ebu'l-Kasım diye de künye verdim. Bana, sizin bu durumdan hoşlanmadığınız söylendi,doğru mu?" diye sordu. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm): "İsmimi helâl, künyemi haram kılan şey de ne?" veya "Künyemi haram kılıp ismimi helâl kılan şey de ne?" diyerek reddetti.[156]

 

Rivayet, Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)'in isim ve künyesini aynı şahsa vermenin haram ve mekruh olmadığını ifade eder. Ancak şârihler bu rivayetin senet yönüyle zayıflığına dikkat çekerler.

 

ـ وعن محمد بن الحنيفة عن أبيه رضى اللّهُ عنهما قال: قلْتُ يَارسُولَ اللّهِ: أرَأَيْتَ إنْ وُلِدَ لِى بعدكَ ولدٌ أَأُسَمِّىهِ باسمِكَ وأُكنيهِ بكُنيتِكَ؟ قال نعمْ. أخرجه أبو داود وهذا لفظه والترمذى وصححه، وزَادَ فيه قال: فكانتْ رخصةً لى .

 

Muhammed İbnu'l-Hanife, babasından (Allah her ikisinden de razı olsun) anlatıyor: "Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)'e sordum: "Ey Allah'ın Resûlü, sizden sonra bir oğlum olduğu takdirde, sizin isminizle isimlendirebilir,  künyenizle de künyelendirebilir miyim, ne dersiniz?" Bana "Evet" buyurdular. [157]

 

a)  Telkin

 

Telkin çocuğun kulaklarına okunan ezan ve ikamettir. Rivayetler, Hz.Hasan ve Hüseyin doğdukları zaman Hz.Peygamber (a.s)’ın, kulaklarına, aynen namazda okunan ezanla ezan okuduğunu ifade etmektedir. Efendimiz (a.s) şöyle buyurmuş: 

“Kimin Bir Çocuğu olur da sağ kulağına ezan, sol kulağına kamet okursa ona ”Ümmü Sıbyan (denen ve çocuklardan ayrılmayan bir cin)” zarar vermez.”[158]

 

Ebu Rfai (r.a)’dan: Hz.Fatıma’nın (r.a) oğlu Hasan’ı doğurduğu zaman, Hz.Peygamber (a.s)’ın kulağına ezan okurken gördüm.” Rezin şu ziyadeyi kaydeder: “Kulağına ihlas suresini okudu, hurma ile tahnik etti ve ismini koydu.”[159]    

 

Anne ve babalar, çocuklarına isim koyma konusunda görüş birliğine varmaları gerekir. Eğer bir anlaşmazlık çıkarsa, isim koyma hakkı babaya aittir. Çünkü çocuklar babasına nispet edilir.

 

- Ebu'd-Derdâ (radıyallahu anh) anlatıyor: Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdu ki: "Sizler kıyamet günü isimlerinizle ve babalarınızın isimleriyle çağırılacaksınız öyleyse isimlerinizi güzel yapın."[160] 

 

Yüce Allah Kur’an-ı Kerim de şöyle buyuruyor:

 

اُدْعُوهُمْ لِابَائِهِمْ هُوَ اَقْسَطُ عِنْدَ اللّهِ فَاِنْ لَمْ تَعْلَمُوا ابَاءَ هُمْ فَاِخْوَانُكُمْ فِى الدّينِ وَمَوَاليكُمْ وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ فيمَااَخْطَاْتُمْ بِه وَلكِنْ مَا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ وَكَانَ اللّهُ غَفُورًا رَحيمًا

 

“Onları babalarına çağırın: babalarına nispet edin. Allah indinde bu daha doğrudur. Babalarına çağırmanız, herkesin soyunu karıştırmayıp mahfuz tutmanız, doğrusunu söylemeniz, Allah’a adl-ü hakkaniyete daha mutabık, umumî menfaatlerinize daha muvafıktır. Eğer babalarını bilmiyorsanız - nesepte değil;o vakit dinde kardeşiniz ve dostlarınızdırlar maamafih hatâ ettiğiniz hususlarda - yani gerek bu nehiyden evvel ve gerek sonra kastınız olmaksızın hata-en nisyan ile yaptığınız yanlışlıklarda üzerinize bir günâh yoktur ve lâkin kalplerinizin kast ettiği, işte günâh ondadır;ve Allah gafur, rahîmdir - hatâ edeni affeder.”[161]

 

Müslim’in rivayet ettiği hadisi şerifte, Efendimiz (a.s) oğlu İbrahim dünyaya geldiği gece şöyle buyurmuş:

“Bu gece bir oğlum doğdu, ona, babam İbrahim’in adını verdim.”[162]

 

Anne ve babanın çocuğuna yapacağı telkin, çocuğun geleceği, eğitimi ve ona göre kendine bir hayat tarzı oluşturmasına büyük bir katkıdır. Çünkü insan imiyle müsemma olur. Yani ismine göre kendine çeki düzen verir. Bu açıdan telkinin çocuğa güzel bir isimle bebek iken verilmesi daha sonra çocuk büyüdüğünde belki günde sayısını tahmin etmekten yetersiz kalacağımız defalar tekrar edilerek hatırlatılacaktır. Yani çocuğun ismi İbrahim, Ahmed vb. ise sen İbrahimsin ve Ahmetsin vb. onlar gibi ol manasına gelmektedir. Tabi ki, anlayabilene. Fakat eğer kişi anlamak istiyorsa bu telkin yeterlidir. Efendimiz (a.s)’ın hadisinde ifade ettiği gibi: “Bu gece bir oğlum doğdu, ona, babam İbrahim’in adını verdim.” Demek ki, İbrahim isminin Efendimiz (a.s)’ın yanında özel bir anlamı vardır ki, bu ismin oğlu İbrahim’den devam etmesini ve oğlu İbrahim’in babası İbrahim gibi olmasını istemiştir.

 

Günümüz şartlarında anne ve babaların Nemrut ve Firavunların kapılarının eşiğinde can çekiştiklerini göz önüne getirirsek bizim çok İbrahim ve Musa’lara ihtiyacımız var demektir.

 

b)  Allah Adıyla Anılan İsim

 

Çocuğun kerametini silecek anlamda kötü bir ad koymaktan çekinmek ve başkalarına alay ve eğlence konusu olacak isimlerden uzak tutmak, anne ve babanın üzerine vaciptir. Bu konuda Efendimiz (a.s) çocuklara hangi isimlerin verileceğini hadislerinde şöyle buyurmaktadır:

 

ـ وعن ابنِ عمرَ  رضِىَ اللّهُ عَنْهُمَا قال: قال رسُولُ اللّهِ :أَحَبُّ ا‘سْمَاءِ إلى اللّهِ تعالَى: عبدُاللّهِ، وعبدُ الرحمنِ.

 

 İbnu Ömer (radıyallahu anh) anlatıyor: Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: "Allah'ın en ziyade sevdiği isimler Abdullah ve Abdurrahman'dır."[163]

 

Başka hadiste; Efendimiz (a.s), hem güzel isimlerin tarifini yapmakta hem de kötü ismin zararlarını şöyle vurgulamakta:

 

ـ وعن أبى وهبٍ الجُشَمىِِِِّ  رضِىَ اللّهُ عنهُ قال: قال رسُولُ اللّهِ #: ]تَسمُّوا بأسماءِ ا‘نبِيَاءِ، وَأحَبُّ ا‘سماءِ إلى اللّهِ تعالى: عبدُاللّهِ، وعبدُالرحمنِ، وأصدقُهَا حارثٌ وهمامٌ، وأقْبَحُها حربٌ ومرّةُ.

 

-Ebu Vehb el-Cüşemî (radıyallahu anh) anlatıyor: "Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: "Peygamberlerin isimleriyle isimlenin. Allah'ın çok sevdiği isimler Abdullah, Abdurrâhman'dır. En sâdık olanları da Hâris ve Hemmâm isimleridir. En çirkinleri de Harb ve Mürre isimleridir."[164]

 

Diğer bir hadisi şeriflerinde Efendimiz (a.s), düşük, çirkin isimlerin nehyi konusunda şöyle buyurmuştur:

 

ـ وعن أبى هريرة  رضِىَ اللّهُ عنهُ قال: قال رسُولُ اللّهِ : إنّ أخْنَعَ اسمٍ عندَ اللّهِ رجلٌ تُسَمّى مَلِكَ ا‘مكِ، َ مالِكَ إّ اللّهُ تعالى.قال: سفيان رحمهُ اللّهُ تعالى: مثلُ شاهان شاهْ.قال أحمد بن حنبل رحمه اللّهُ تعالى: سألتُ أبا عمروٍ رحمه اللّهُ تعالى عن »أخنعَ« فقال أوضَعَ. أخرجه الخمسة إّ النسائى .

 

Ebu Hüreyre (radıyallahu anh) anlatıyor: "Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: "Allah katında en düşük (ahna') isim Melikü'l-emlâk (mülklerin mâliki) ismidir. Allah'tan başka Mâlik yoktur."

Süfyân merhum dedi ki: Şâhân Şâh bunun örneğidir. Ahmed İbnu Hanbel merhûm dedi ki: "Ebu Amr merhum'a, ahna' ne demek diye sordum, bana "en düşük" diye cevap verdi.[165]    

 

Düşük, çirkin isimlerin gerek anne ve babaların kendi çocuklarına ve gerek başkalarına takmalarını yani lakap da olsa Kur’an-ı Kerim şu ayeti kerimeyle nehyetmektedir:

 

يَا اَيُّهَا الَّذينَ امَنُوا لَا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسى اَنْ يَكُونُوا خَيْرًا مِنْهُمْ وَلَا نِسَاءٌ مِنْ نِسَاءٍ عَسى اَنْ يَكُنَّ خَيْرًا مِنْهُنَّ وَلَا تَلْمِزُوا اَنْفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْاَلْقَابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْايمَانِ وَمَنْ لَمْ يَتُبْ فَاُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ

 

“Ey müminler! Bir topluluk diğer bir topluluğu alaya almasın. Belki de onlar, kendilerinden daha iyidirler. Kadınlar da kadınları alaya almasınlar. Belki onlar kendilerinden daha iyidirler. Kendi kendinizi ayıplamayın, birbirinizi kötü lakaplarla çağırmayın. İmandan sonra fâsıklık ne kötü bir isimdir! Kim de tevbe etmezse işte onlar zalimlerdir.”[166]

 

Bu ayeti Kerimeyi Elmalı Hamdi Yazır şöyle tefsir ediyor:

 

“Bu ayetin nüzulü hakkında bir kaç sebeb zikr olunmuştur. Dahhakten rivâyet olunduğuna göre: Beni temîmden bir kavim, Bilâli Habeşî, Hababb, Ammar, Suheyb, Ebuzerr, Sâlim mevlâ huzeyfe gibi zevat ile istihza etmişlerdi. Hz. Ayşe (r.a)’dan. Zeyneb binti Huzeymetelhilâliyyeyi kısalığından dolayı eğlenmişti, kezalik Hz. Ayşe ile Hz. Hafsa, Ümmü seleme Hazretlerini kısa diye konuşmuşlardı, İbni Abbas’tan. H.z. Safiyye bint huyey Resulullaha gelmiş, kadınlar bana ey Yehûdî kızı Yehûdî diye söz atıyorlar demiş, Resulullah da: babam Harun, amcam Musa, zevcim de Muhammed neye demedin? buyurmuştu.

 

Şu da rivâyet olunmuştur ki: Sâbit ibni Kays, kulağında biraz ağırlık vardı, Resulullahın meclisine geldiği vakıt işitsin diye yer açarlardı, bir gün gelmiş açılın diye diye Resulullahın yanına kadar varmıştı, bir zata çekil dedi, o, aldırmadı, bu kim? dedi, o zat da ben Filânım dedi, o hayır sen Filân kadının oğlusun diye Cahiliyede tayip olunduğu bir valide söyledi, adamcağız mahcup oldu, bu âyet nâzil olunca Sâbit bundan sonra kimseye karşı hasep ile de iftihar etmem dedi, bir de Ebu cehlin oğlu İkrime Müslüman olmuştu, bazı kimseler ona “bu, bu ümmetin Firavunun oğlu” demişlerdi gücüne gelmiş, Resulullaha şikâyet eylemişti, işte bu âyet bu sebeple nâzil oldu. Kurtubî demiştir ki: suhriyyet istihkar ve istihânet ve gülünecek vechile ayıp ve noksana tembihtir. Bazı filini veya kavlini hikâye ve işaret veya ima ile yâhut lakırdısına veya işine veya her hangi bir kusuruna veya suratına gülmek ile de olur.

 

Diğer bir tarife göre bir şahsı huzurunda gülünecek vechile kavlen veya filen tahkir etmektir. Kamusun tabirince eğlenmektir. Râzî burada murat olan manaya göre bunu şöyle tarif etmiştir. Mü'min kardeşine tazîm ve iclâl gözü ile bakmayıp, derecesinden iskat ederek iltifat eylememektir ki kardeşinizi hakîr görmeyin küçültmeyin demektir. Kavim tabiri aslında kaimin cemi veya tesmiye bil-mastar kabîlinden olarak iş gören ve kendilerini müdafeaya kıyam edebilecek, yani, dirişebilir erkek cemâatine denir, kavmi Nuh ve kavmi Firavun tabirlerinde olduğu gibi kadınlara şümulü, dolayısıyla ve bittebadır. Burada erkek ve kadına ayrı ayrı ihtar olunmak üzere kavim ve nisa diye tasrih olunmuştur. Kavim ve nisânın tenkiri nehîde şüyu' ve tamîm ifâde etmek içindir. Müfredin istiğrakı daha şümullü olduğu halde kavmin velânisün diye cemi müzekker getirilmesinde de nükteler vardır.

 

Bu evvelâ İslâm’ın sâde ferdlere değil, bir çok kavimlere şüyu' ve intişar edeceğini bir ihtardır. Saniyen sıhriyet işinin muhâtarası büyük olup ona tek başına bir erkek veya kadının ikdam etmeyeceğine işarettir. Salisen, alay eden veya maskaralık yapan kişinin yanında ekseriya gülüp eğlenecek ve o suretle ona arkadaş olacak kimselerin eksik olmayacağını ve bu yüzden vâhidin cemâate münkalib olarak işin büyüyebileceğini de işaret eyler. Hasılı hiç bir mü'min kavim hiç bir mü'min kavim ile eğlenmesin, alay etmesin.

 

Belki onlar kendilerinden daha hayırlı olurlar. Bu cümle, nehyin illetidir. Bundan dolayı bir edat ile vasıl olunmak zâhir görünürken bir suâl ve cevap tarzında takrir olunmak için istînaf halinde irad olunmuştur. Yani bu nehyin sebebi sorulmak istenilirse her mü'min şöyle itikat etmelidir: olabilir ki eğlenilen, Allah yanında o eğlenenden daha hayırlı olsun, çünkü insanlar yalnız zâhiri ahvâle muttali' olabilirler, iç yüzünde gizli cihetleri bilmezler, Allah yanında tartı tutacak olan ise vicdanların ihlâsı, kalplerin takvâsıdır. İnsanın ilmi ise onun Allah yanındaki tartısını tartmağa, iki kalbin uhrevî temâyülâtını ölçmeğe kâfî değildir. Onun için kimse zâhiri hale bakıp da gözünün kestiğini horlamağa eğlenmeğe cüret etmesin, eğer Allah indinde muvakkar, muhterem olan bir şahsî tahkir etmiş bulunursa nefsine ne büyük zulmetmiş olur...”[167]

 

c) Peygamberimiz ve Peygamberlerin İsmi

 

İslam, Müslümanın karakter ve tabiatını yitirmeye, hem itibarını heder etmeye, maneviyatını kırmaya sebep olabilecek isimlerden sakınmayı istemiştir. İslam Ümmetinin diğer bütün ümmetlerden hayatın bütün safha ve görüntülerinde seçilip ayrılsın diye Peygamberimizin ve Peygamberlerin adlarıyla adlandırmalarını istemiştir. Çünkü  bu Ümmet:

 

كُنْتُمْ خَيْرَ اُمَّةٍ اُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَاْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَلَوْ امَنَ اَهْلُ الْكِتَابِ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَاَكْثَرُهُمُ الْفَاسِقُونَ

 

“Siz, insanların iyiliği için ortaya çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz; iyiliği emreder; kötülükten men eder ve Allah'a inanırsınız...” [168]

 

İnsanların iyilikleri, faydaları için yeryüzüne çıkarılmış en hayırlı ümmettir, beşeriyeti Hak’ın nuruna ve İslam’ın ilkelerine çağırıp en doğru yolu gösterir. Dolayısıyla insanların en hayırlısı ve en şereflisi, efendisi Peygamberlerdir.

 

En hayırlı nesil Onların yolunda gidenlerdir. En hayırlı çocuk onların yolunun yolcusu olandır. Yine anne ve babaların çocuklarına isim olarak verecekleri en hayırlı isim peygamberlerin ismidir. Nitekim Efendimiz (a.s)’ın hadisi şeriflerinde bu konuya güzel işaret etmiştir:

 

-Ebu Vehb el-Cüşemî (r.a) anlatıyor:

 

"Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: "Peygamberlerin isimleriyle isimlenin. Allah'ın çok sevdiği isimler Abdullah, Abdurrâhman'dır. En sâdık olanları da Hâris ve Hemmâm isimleridir. En çirkinleri de Harb ve Mürre isimleridir." [169]

 

-Ebu Mûsâ (r.a) anlatıyor: "Bir oğlum doğmuştu. Hemen Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'a getirdim. İbrahim ismini verip bir hurma ile tahnikte bulundu. Sonra da "Mübarek olsun" diye dua buyurdu ve çocuğu bana geri verdi. Bu çocuk, Ebu Musa'nın en büyük evladı idi.”[170]

 

Anne ve babaların çocuklarına, kimin ismiyle isimlendireceklerini ve kimin yolunda gideceklerini iyi belirlemeleri lazım. Çünkü çocukların anne ve babaların üzerindeki haklarından biri de güzel isim takmalarıdır.

 

d)  Salih ve Saliha Kimselerin İsmi

 

Bu kısımda; iyi ve güzel isimler, yanlış ve kötü anlam ifade eden isimler ve alfabetik güzel isimlerin listesini açıklamaya çalışacağız.

 

İyi ve Güzel İsimler

 

Kur’an-ı Kerim de yüce Allah (cc)’ın güzel isimle isimlendirdiği Hz.İsa (a.s) ve Hz.Yahya (a.s) geçmektedir:

 

اِذْ قَالَتِ الْمَلئِكَةُ يَا مَرْيَمُ اِنَّ اللّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اِسْمُهُ الْمَسيحُ عيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَجيهًا فِى الدُّنْيَا وَالْاخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبينَ

 

“Melekler demişlerdi ki: Ey Meryem! Allah sana kendisinden bir Kelimeyi müjdeliyor. Adı Meryem oğlu İsa'dır. Mesîh'tir; dünyada da, ahirette de itibarlı ve Allah'ın kendisine yakın kıldıklarındandır.”[171]

 

يَا زَكَرِيَّا اِنَّا نُبَشِّرُكَ بِغُلَامٍ اسْمُهُ يَحْيى لَمْ نَجْعَلْ لَهُ مِنْ قَبْلُ سَمِيًّا

 

“(Allah şöyle buyurdu:) Ey Zekeriyya! Biz sana bir oğul müjdeleriz ki, onun adı Yahya'dır. Daha önce ona kimseyi adaş yapmadık.”[172]

 

Anne ve babanın, çocuğa isim koyarken dikkat edeceği husus, en güzel ve en anlamlı bir isim seçmektir ki Efendimiz (a.s) bu konuda tavsiyelerini uygulamış, kulak vermiş olsun.

 

Buhari ve Müslim’de rivayet edilen hadisi şerifte:

 

ـ عن أبى الدرداء رضِىَ اللّهُ عنهُ قال: قال رسُولُ اللّهِ : إنّكُمْ تُدْعَوْنَ يوْمَ القِيَامَةِ بأسمَائِكُمْ وَاَسْمَاءِ آبَاءِكُمْ فأحسنُوا أسماءَكُمْ.

 

Ebu'd-Derdâ (radıyallahu anh) anlatıyor: Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdu ki: "Sizler kıyamet günü isimlerinizle ve babalarınızın isimleriyle çağırılacaksınız öyleyse isimlerinizi güzel yapın"[173]

 

Yanlış ve Kötü Anlam İfade Eden İsimler

 

ـ وعن ابن عمر رضى اللّهُ عنهما: أنّ رسَولَ اللّهِ  غَيَّرَ اسمَ عاصِيةَ وسمّاهَا جَمِيلَةَ.

 

 İbnu Ömer (radıyallahu anhümâ) diyor ki: Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) Âsiye (isyankâr, itaatsiz kadın) ismini değiştirip Cemîle (güzel kadın) yaptı.[174]

 

Müslim ve Ebu Davud’da rivayet edilen Hadisi şerifte Efendimiz (a.s) şöyle buyurmuştur:

“Allah yanında sözlerin en çok sevileni şu dört kelimedir:

 

1.Sübhanallah.

 

2.el-Hamdu lillah.

 

3.Vallahu Ekber. Sakın çocuğunuzun adını Tesar, Rebah, Necih ve Eflah bırakmayın. Çünkü bazen sen, “o orada mıdır?” diye sorarsın, sorulan kimse olumsuzluk ifade eden (La) edatını kullanarak hayır, der (Böylece olumlu bir mana ifade eden bu isimler aksine bir manaya hamledilmiş olur). Bunlar dört isimdir, bundan fazlasını benim üzerime atmayın.”[175]

 

Yine:

 

-Ebu Hüreyre (r.a) anlatıyor: "Zeynep Bintu Ebî Seleme'nin ismi Berre idi. "Nefsini tezkiye ediyor" denildi. Bunun üzerine Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) onu Zeynep diye isimlendirdi. [176]

 

-İbnu Abbâs (r.a) anlatıyor: "Cüveyriye Bintu'l-Hâris'in ismi Berre idi. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) onun ismini Cüveyriye diye değiştirdi. Zira, Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) "Berre'nin yanından çıktı" denmesini sevmiyordu.[177]

 

-Beşîr İbnu Meymun, amcası Üsâme İbnu Ahdarî'den rivayet ediyor: Ahdarî diyor ki: "İsmi Asram olan bir adam vardı. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) ona: "İsmin nedir?" diye sordu. Adam Asram diye cevap verdi. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm): "Hayır sen Zür'a'sın" buyurdu.[178]

 

-İbnu Ömer (radıyallahu anhümâ) diyor ki: Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) Âsiye (isyankâr, itaatsiz kadın) ismini değiştirip Cemîle (güzel kadın) yaptı.[179]

 

Anne ve babaya gereken, çocuğa, Allah’tan başkasına kul olma anlamına gelen adları vermekten kaçınmaktadır. Örneğin: Abdüluzza, Abdülkabe, Abdünnebi vb gibi. Aynı şekilde yüce Allah’ın isimlerini “abd” kelimesini eklemeden vermekte yanlıştır. Mesela: Abdürezzak yerine Rezzak, Abdürrahman yerine Rahman vb gibi.

 

e-Alfabetik İsimlerin Listesi

 

Bu kısımda, güzel manaya gelen ve anlamlarıyla birlikte göreceksiniz.

 

Erkek İsimleri         ve  Anlamları

 

ABDULLAH              Allah’ın Kulu

ABDURRAHMAN    Rahmanın Kulu

ABDULMELİK         Melik’in Kulu

ABDULKERİM         Kerem sahibi olan Allah’ın kulu

ABDUSSETTAR       Settar olan Allah’ın kulu

ABDULFETTAH       Fettah olan Allah’ın kulu

ABDULLEHİ             Allahın Kulu

ABDULKADİR          Kadirin Kulu

ACAR                                     Kuvvetli, atılgan, çevik

AFŞAR                       Afşar boyunu oluşturan Türkmenlerin adı

AFŞİN                         Zırh, silah

AHSEN                       En güzel

AHMED                     Seçkin

AKIN                          Karşı tarafın üzerine yapılan saldırı

ALAZ                          Alev. Dalga dalga.Yer yer

ALEMDAR                Sancak ya da bayrak taşıyan

ALİ                              Yüksek,büyük

ALİCAN                     Ali-can

ALİHAN                     Ali-han

ALİNUR                     Ali-nur

ALİZE                         Bir rüzgar adı

ALP                             Büyük işler başaran,halkça sevilen yiğit

ALPAY                       Cesur, yiğit kimse

ALTAN                       Hakan'lara verilen san

AMİL                          Etken , etmen

ANDAÇ                      Anı olarak verilen veya saklanan

ANGIN                       Ünlü , tanınmış

ANIL                          Anma işine konu olmak

ARAS                         Bir ırmak adı

ARDA                         İşaret olarak yere dikilen çubuk

ARDIÇ                                   Yemişleri ilaç olarak kullanılan ağaç

ARMAĞAN               Biri için seçilen özel hediye

ARUZ                         Türk Edebiyatında kullanılan ölçü

ATA                            Dede ve büyükbabalardan herbiri

ATABEK                    Selçuklularda şehzadelerin eğitimcisi

ATAÇ                         Atalardan gelen

ATAOL                       Yüce bir insan ol

ATEŞ                          Yanmakta olan cisim

ATİK                           Çabuk davranan , çevik

ATIL                           Bir amaca doğru hızla ilerleme

ATILGAN                  Girişgen , hevesli

ATİLLA                      Hun hükümdarı

ATOM                         Bir elementin kimyasal tepkimeye giren en küçük parçası

AYAZ                         Hava ve gece için soğuk

AYBARS                    Hun Hükümdarı Atilla'nın amcası

AYBERK                   Güçlü ışığı olan ay

AYDEMİR                 Yüzü kavisli bir çeşit keser

AYERDEM                Ay-erdem

AYKON                     Ay-kon

AYKUT                      Kutlu ay.Ödül

AYTAÇ                      Ay-taç

AYTEK                       Ay-tek

AYTUĞ                      Ay-tuğ

AYVAZ                      Savaş gemilerinde cerrah yamağı

BABÜR                      Hindistan'da büyük Müslüman Türk devletinin kurucusu

BAHAR                      Güzellik, süs, parıltı

BAHADIR                 Savaşlarda yılmazlığıyla üstünlük kazanan kişi

BALKAN                   Sarp ve ormanlık sıradağlar

BALKAR                   Kafkasya'da yaşayan Kıpkaç'ların bir kolu

BALKIR                     Şimşek.Parıltılı

BARAN                      Tarla sürerken sabanın açtığı iz

BARBAROS              Avrupa'lılar tarafından Hayrettin Paşa'ya verilen isim

BARIŞ                        Kavgasız,savaşsız yaşam

BAŞAR                       Girişilen eylemi amaca uygun sonuçlandırmak

BATU                         Üstün gelen, galip

BATUR                       Savaşlarda yılmazlığıyla üstünlük kazanan kişi

BAYKAL                   Deniz

BAYÜLKEN              Yüce insan

BERAT                       Birine nişan madalya veya herhangi bir ayrıcalık verildiğini bildiren belge

BEREKET                  Bolluk, gürlük,ongunluk

BERK                         Sert , sıkı, sağlam, katı

BERKAY                   Berk-ay

BERKE                       Altınordu Hükümdarı

BESİM                                    Güleç

BEŞİR                                    Müjdeleyici

BETİM                                    Kişi veya olayların genel özelliklerini gözde canlandırma

BİLGİN                      Herhangi bir konuda derin bilgisi olan.

BİRKAN                    Bir-kan

BORA                         Bir çeşit rüzgar

BUĞRA                      İki hörgüçlü,iri deve

BULUT                       Hava kürede asılı durumdaki su damlacıkları kütlesi

BURAĞAN                Kısa süreli, güçlü yel.

BURAK                      Hz. Muhammed (as)'ın Kudüs'te dağa çıkarken bindiği at benzeri hayvan

BURÇAK                   Baklagillerden bir bitki

BURKHAN                Heykel, özellikle Budha heykeli

CAN                            Yaşamı sağladığına ve ölümle vücuttan ayrıldığına inanılan soyut varlık

CEM                            Hükümdar,şah

CENK                         Savaş

CESUR                       Cesaretli,gözüpek,korkusuz

CEYHAN                   Akdeniz bölgesinde bir nehir

CÖMERT                    Eliaçık

CUMHUR                  Topluluk,kalabalık

CÜNEYT                    İyi ata binen binici

ÇAĞAN                      Bayram

ÇAĞATAY                Cengizhan'ın ikinci oğlunun adı.

ÇAĞDAŞ                   Çağına uygun

ÇAĞLAR                   Çağının bilimsel, toplumsal, kültürel özelliklerine ulaşmış

ÇAĞLAYAN             Köpürerek yüksekten düşen su

ÇAĞRI                                   Davet

ÇAKABEY                Oğuzlarda bir Türk beyi

ÇAKIR                                   Göz rengi mavi, benekli

ÇELİK                        Su verilerek sertleştirilen demir.

ÇETİN                        Çözümlenmesi güç olan.

ÇEVİK                                   Çabuklukla davrana kimse

ÇINAR                                   Uzun ömürlü bir ağaç cinsi

ÇIVGIN                      Rüzgar ve karla karışık yağan yağmur

DAĞHAN                  Yerkabuğunun çıkıntılı bölümleri. Eski Türklerde dağ tanrısı

DEĞER                       Yüksek nitelikleri olan kimse

DEMİR                       İşlemeye çok elverişli bir metel

DENİZ                                    Yeryüzünün  çoğunu örten su kitlesi

DENİZHAN               Neptun

DERİN                                   Çok gelişmiş,çok ilerlemiş

DERMAN                   Güç.Dinç olabilme durumu.

DESTAN                    Efsane

DEVRİM                    Hızlı,geniş kapsamlı niteliksel değişim

DİNÇ                          Güçlü ve sağlıklı kimse

DİRİM                        Yaşama gücü

DOĞAÇ                      Önceden düşünülüp hazırlanmadan ortaya çıkan düşünce, eylem..

DORUK                      Zirve,dağların en yüksek yeri

DUMAN                     Bir maddenin yanmasıyla çıkan renkli gaz

DURU                         Berrak,saf

DURUL                      Berrak duruma gel

DÜNYA                     İçinde yaşadığımız gezegen

ECEVİT                      Çevik,atılgan

EDİZ                           Yüksek yer

EFE                             Batı Anadolunun yiğidi

EFLATUN                  Açık mor

EFSUN                                   Büyü

EGE                            Yaşça büyük,ulu

EGEMEN                   Gücü yeter olup buyruğunu yürüten

EKİM                          Sonbahar mevsiminde bir ay

EKİN                          Tahılın tarlaya atılmasından harman oluncaya kadarki adı

ELÇİ                           Uzlaştırmacı.

ELGİN                                    Yurdundan evinden uzak düşmüş kişi

ELHAN                      Nameler,ezgiler

EMİR                          Buyruk  ,komut

EMRAH                      Saz çalıp ,oynayan

EMRE                         Aşık, tutkun, müptela

EMRİ                          Emirle ilgili

ENGİN                                   Uçsuz ,bucaksız

ENGİNSU                  Deniz

ENİS                           Dost, arkadaş

ERAN                         Er-an

ERDEM                      Düşünce ve davranışta iyiliklerin bir araya gelmesiyle beliren yetkinlik

EREN                          Evliya, aziz

ERGİN                                   Olgunlaşmış, ermiş kişi

ERGUVAN                Eflatun ile kırmızı arası çiçek açan süs bitkisi

ERİM                          Bireyin erebileceği uzaklık

ERK                            Güç

ERKİN                                   İstediği gibi davranabilen,özgür

ERKSİN                     Güçlü ve kuvvetlisin

ERTUNÇ                    Tunç gibi sağlam erkek

ERTUNGA                 Yiğit,hakan

ESER                          Yapıt

ETKİN                        Hareketli,yaptırıcı

EVREN                       Varolan şeylerin tamamı

EVRENSEL               Her şeyi kapsayan, dünya ölçüsünde olan

EYLEM                      Bir amaç ve yöntemle yapılan oluş

FERHAN                    Sevinçli,neşeli

FERHAT                     Güçlüyü yenip bir yeri ele geçiren

FEYEZAN                  Su baskını ,sel

FEYYAZ                    Bol,verimli,gür

FEZA                          Uzay

FIRAT                         Bir nehir adı

FURKAN                   İyi ile kötü arasındaki farkı gösteren herşey

GİRAY                                   Eskiden Kırım prenslerinin kullandığı san

GÖKADA                  Samanyolu gibi bağımsız uzay adası

GÖKALP                    Mavi gözlü yiğit

GÖKBERK                Yeşil yaprak

GÖKHAN                  Uranüs gezegeni

GÖKMEN                  Sarışın,mavi gözlü kimse

GÖKOVA                  Muğla ilinde bir körfez

GÖKSEL                    Gökle ilgili.

GÖKSENİN               Gök-senin

GÖKTÜRK                Orta Asya da yaşamış eski Türk budunu.

GÖNENÇ                   Bolluk ve rahatlık içinde yaşama

GÖRKEM                   Göz alıcı ve gösterişli

GURUR                      Özsaygı , iç değer

GÜN                           Dünyanın kendi ekseninde bir kez dönmesi.

GÜNEŞ                       Gezegenlere ısı ve ışık veren gök cismi.

GÜR                            Bol ve güçlü çıkan.

GÜVEN                      Korku ve kuşku duymadan inanma duygusu

GÜVENÇ                   Güvenme duygusu

HAKAN                     Osmanlı döneminde hükümdara verilen unvanlardan biri.

HALİÇ                                   Kara içine uzanmış dar deniz

HALİD                                   Kalıcı

HALİL                                    Dost

HALUK                      Herkesle iyi geçinen,temiz huylu

HARUN                      İnat edip yerinde duran ,huysuz at

HASAN                      Güzel

HAŞMET                    Görkem

HAYAT                      Doğumdan ölüme olan süre.

HINCAL                     Öçal.

HİSAR                                    Eskiden taştan yapılan,yüksek kuleli kale

HİTİT                         Anadolu'da kurulan Eti imparatorluğu

HÜR                            Özgür

HÜRRİYET                Özgürlük

İBRAHİM                  Peygamber (baba manasına gelir)

İKLİM                        Bir bölgenin hava koşullarıyla beliren durumu

İLBAY                                   Vali

ILGAR                                   Dizginlerinden kurtulmuş atın dört nala koşması.

İLGİ                            Dikkati öncelikle belirli birinin üzerinde toplama.

İLHAM                       İçe doğma,esin

İLHAN                                   İmparator.

İNAN                          Bir şeyin doğruluğuna sarsılmaz bir duyguyla katılma.

İNANÇ                                   Bir düşünceyi doğru sayarak benimseme.

IRAK                          Uzak

İSFENDİYAR                       Pehlivan

İSKENDER                M.Ö. 4. yy'da yaşamış büyük kumandan

İSTEMİHAN              Göktürk devletinin kurucusu

İZGÜ                          Akıllı ve adaletli

KAAN                        Hanlar hanı

KAHRAMAN                        Yiğit, cesur

KAMER                      Ay

KANAT                      Kuşlarda uçmayı sağlayan  üst üyeler

KANDEMİR              Güçlü soydan gelen kimse

KARTAL                    Yüksek kayalarda yaşayan yırtıcı bir kuş

KAYA                        Büyük ve sert taş kütlesi

KAYIHAN                 Güçlü hükümdar

KAYNAK                  Suyun çıktığı yer

KEMAL                      Olgun

KEREM                      Lütuf

KERİM                       Soylu,cömert ,yüce

KIVANÇ                    Övünç

KIVILCIM                 Yanmakta olan ateşten sıçrayan küçük ateş parçaları

KORAL                      Sınır muhafızı

KORAY                      Ayın kırmızı hali

KORHAN                   Ateşli,canlı,güçlü hükümdar

KORKUT                   Korkusuz,heybetli

KÖKSAL                    Kök-sal

KUBİLAY                  Moğol hükümdarı

KUDAY                     Tanrı

KUDRET                    Erk, iktidar.

KURTHAN                Kurt-han

KURTULUŞ               Tehlikeli veya kötü bir durumu aşmak.

KURULTAY              Bir kurumun genel işlerinin görüşüldüğü genel toplantı.

KUTAN                      Uzun kanatlı büyük bir kuş.

KUTLU                       Uğurlu ,ongun.

KUTLUKHAN           Kirman'da hüküm sürmüş hanedan

KÜRŞAD                   Göktürk Prensi

LACİN                                   Kahraman. Korkusuz, yürekli.

LADİN                                   Çamgiller ailesinden bir ağaç.

LEDÜN                      Tanrı katı,Tanrısal gizler.

LEVENT                     Savaş zamanında deniz askerliği yapan asker sınıfı

LİDER                        Önder.

LİRİK                         İçten gelen duyguların coşkuyla anlatımı.

MARTI                       Denizlerde yaşayan ,eti yenmez su kuşu.

MECNUN                   Çılgın,deli.

MELİH                                   Güzel,şirin ,sevimli

MELİK                                   Hükümdar.

MENGÜ                     Ölümsüz,ebedi

MERİÇ                                   Balkan Yarımadasından geçen bir ırmak

MERT                         Yiğit, sözünün eri.

METE                          Bey soyundan gelen,soyluç

MEVZUN                   Biçimli,oranlı,uyumlu.

MİRALAY                 Albay

MUHAMMED           Seçilmiş

MURAT                      Dilemek ,arzu etmek

MUTLU                      Ongun,mesut

NEDİM                       Arkadaş

NEZİR                                    Korkutucu

ODAK                        Merkez nokta

ODKAN                     Canlı,coşkulu kimse

OGÜN                        Anımsanan,belirli bir günde doğan kimse

OĞRUN                      Gizli,kimseye sezdirmeden

OĞUL                         Erkek evlat

OKTAR                      Ok atan,okçu

OLAY                         Vaka

OLCAYTO                 Şanslı

OLGU                         Olayı geliştiren davranış

OLGUN                      Bilgi ve görgüsü gelişmiş

ONAT                         Özenli,düzgün

ONGUN                     Çok verimli,mutlu

ONUR                         Özsaygı, iç değer

ORÇUN                      Ardıllar,halefler

ORKUN                      Orta Asya Türklerinin en eski yazı türü

OSMAN                      Bir Halife

OTAĞ                         Türklerde büyük ve süslü çadır

OVA                           Düz ve geniş arazi

OYTUN                      Kutsal

OZAN                         Şiir yazan kimse

ÖCAL                         Yapılan kötülüğün acısını çıkar

ÖĞÜT                         Birine doğru,uygun yol göstermek için söylenen söz

ÖKTEN                       Akıllı,bilgili,kahraman

ÖMER                         Bir Halife adı

ÖMÜR                        Hayat

ÖNAL                         Önde ol,üstün gel

ÖNCEL                       Bizden önce yaşamış olanlar

ÖNCÜ                         Bir hareket veya düşünce akımını başlatan

ÖNDER                      Topluluk davasında önde giden,yönlendiren kişi

ÖNER                         Herhangi bir konuda ileri sürülen düşünce

ÖNEY                         Önde olan,üstün

ÖNSEL                       Hiç bir denemeye dayanmayan,yalnız akıl yoluyla yapılan

ÖREN                         Eski yapı veya kent kalıntısı

ÖRSAN                      Yüce adı olan

ÖZGÜN                      Nitelikleri bakımından benzeri olmayan , eşsiz

ÖZGÜR                      Herhangi bir koşul veya biçime bağlı olmayan

PAMİR                                   Orta Asya'da bir yayla

PARS                          Leopar

PELİT                         Palamut meşesi

POYRAZ                    Soğuk bir rüzgar türü

REHA                         Zenginlik,varlıklı olma

REVAN                      Su gibi akıp giden

RÜZGAR                   Yel

SAĞANAK                Şiddetli,ani ve kısa süreli yağmur

SANAT                       Duygu,tasarım ve güzelliğin kişiyi etkileyen anlatımı

SANCAK                   Bayrak

SALİH                        İyi

SARP                          Dik,geçilmesi ve çıkılması zor

SARPER                     Zor erkek kişi.

SATVET                     Zorlu,sindirici güç.

SAVAŞ                       Cenk.

SAYGIN                     Saygı gören,saygı gösterilen

SELİM                        Doğru, dürüst,kusursuz.

SELMAN                    Barış içinde bulunma

SEMEN                       İyi beslenen

SEMİH                                   Cömert,eli açık

SERCAN                    Sevgili,sevilen

SERDAR                    Başkomutanlık yapan sadrazam ünvanı

SERETAN                  Yengeç burcu

SERGEN                    Vitrin

SERHAN                    Baş şarkıcı

SERHAT                     Sınır boyu

SERKAN                    Başkan,soylu kan

SERTAÇ                     Baş tacı,çok sevilen

SERTUĞ                     Baştuğ

SEZA                          Değer , yaraşık , uygun

SİNAN                                   Süngü,mızrak gibi şeylerin sivri ucu

SİPAHİ                       Süvari asker

SİPER                         Korunulacak, saklanacak yer

SOKRA                      İki ağacın ucuca bitişmesinden ortaya çıkan ek yeri

SONAT                       Bir veya iki çalgı için yazılmış müzik yapıtı

SORGUN                   Söğüt

SÖĞÜT                       Sulak yerlerde yetişen bir ağaç

SÖYLEM                    Konuşan bireyin kullandığı dil

SÖZ                             Kelime

SUNAY                      Adak ayı

SUNGUN                   Bağış,ihsan

SUNGUR                   Soğukkanlı,sakin kimse

SÜAVİ                                   Herkesin yardımına koşan

SÜER                          Yiğit asker

SÜERDEM                 Erdemli asker

SÜHA                         Büyükayı yıldız kümesinde en küçük yıldız

SÜHEYL                    Yıldırak

SÜMER                      İ.Ö. Mezopotamya'da yaşamış bir ulus

SÜREYYA                 Ülker

ŞAHİN                                   Kartalgillerden yırtıcı bir kuş

ŞAN                            Ün,şöhret

ŞANSAL                    Şanın yayılsın

ŞARIK                                    Parlak, parlayan

ŞEHMUZ                    Hükümdar soyundan gelen

ŞEN.......                      Halinden memnun yaşayan ve etrafına yayan

ŞİRZAT                      Aslan gibi güçlü,kişilikli kimse

TAN                            Sabahın gün doğmadan önceki zamanı

TANSEL                     Şafak seli

TARIK                                    Sabah yıldızı

TARKAN                   Ayrıcalıklı,saygın kişi

TAYFUN                    Şiddetli fırtına

TAYGA                      Avrupa'dan Doğu Asya'ya kesintisiz uzanan orman

TAYLAN                    Boylu poslu kimse

TİBET                         Çin'in batısında bağımsız bir bölge

TINAZ                        Savrulmak için hazırlanan ekin yığını

TOKTAMIŞ                Altınordu devleti hanı

TOLGA                       Madeni savaşçı başlığı

TOLUN                       Tamamıyla aydınlık ve yuvarlak oaln

TONGUÇ                   En büyük çocuk

TOPRAK                    Canlılara yaşama ortamı veren yerkabuğunun yüzey kısmı

TORAMAN                Tombul , iri yapılı çocuk

TOYGAR                   Tarla kuşu

TOYGUN                   Genç,delikanlı

TÖRE                          Bir toplumun gelenek,görenek ve alışkanlıkları

TÖZ                             Değişen şeylerde değişmeden kalan.Kök,asıl

TUFAN                       Şiddetli yağmur

TUGAY                      Alayla tümen arasındaki birlik

TUNA                         Bir nehir adı

TUNCA                      Meriç ırmağının bir kolu

TUNÇ                         Bronz

TÜMER                      Çok ,olanca erkek

UFUK                         Aklın alabileceği mesafe ,sonsuz düzlem

UĞUR                         İnsana iyilik getirdiğine inanılan güç,belirti

ULUBEY                    Erdemleri bakımından çok büyük saygı gören erkek kişi

ULUÇ                         Selçuklularda Türkmen beylerine verilen ad

ULUĞ                         Büyük,yüce

ULUM                        Bilimler

UMAR                        Çare

UMUR                        Aldırış etmek, önemsemek

UMUT                         Ümit, umulan

UNAN                        Sadakat,bağlılık

URAĞAN                   Birkaç kasırganın karşılaşmasıyla oluşan şiddetli fırtına

URAN                         Sanayi

URAY                         Belediye

UTARİT                      Merkür gezegeni.Dokuz kattan oluşan göğün ikinci katı

UTKU                         Zafer

UYGAR                      Uygarlığa bağlı olan

UYGUR                      Uygur devletinden olan kimse

UZAY                         Bütün gökcisimlerinin içinde bulunduğu sonsuz boşluk

ÜLKE                         Üzerinde  ulusların yaşadığı toprak

ÜNAL                                     Ünün duyulsun

ÜRÜN                         Denizlerden, topraktan ve insanlardan emekle elde edilen

VADİ                          İki dağın arasınla kalan dere boyu

VERİM                       Ortaya çıkan,beklenen sonuç

VOLKAN                   Yanardağ

YAĞIZ                                   Esmer

YALGIN                    Serap

YALIM                       Alev

YALIN                                   Sade, gösterişsiz

YALMAN                  Sarp , dik

YAMAÇ                     Dağın eğik yüzeyli yanı

YAMAN                     Güç,beceri bakımından alışılmışın üzerinde olan

YARDAN                   Sevgiliden

YARIN                                   Bugünden sonraki gün

YASİN                                   Kur'an'da bir sure

YAVER                      Yardımcı

YEKTA                       Tek , benzersiz

YETKİN                     Gerekli olgunluğa ve bütünlüğe ulaşmış

YİĞİT                         Güçlü,yürekli kahraman

YILAYDIN                Aydınlık yıl

YÜCE                         Ulu

ZABİT                        Alem

ZAFER                                   Galip

ZEKİ                           Akıllı

 

Bayan      İsimleri   ve Anlamları

 

ADA                           Her tarafı sularla çevrili kara parçası

AFET                          Ortalığı birbirine katacak kadar güzel kadın

AĞIT                           Edebiyatta bir şiir türü

AHENK                      Uyum

AHU                           Ceylan , karaca

AJLAN                                   Hızlı, çabuk,telaşlı

AKARSU                   Akan su

AKASYA                   Güzel kokulu bir süs bitkisi

AKSU                         Anadolu'da değişik boylarda bir çok akarsuyun adı.

ALBA                         Sevgililerin ayrılışını konu alan bir Fransız şarkı türü

ALEV                         Yanan cisimlerin türlü biçimde uzanan dili

ALGIN                                   Birine gönül vermiş ,vurgun,tutkun

ALPİKE                      Kahraman kraliçe.

ALTIN                        Yüksek değerli bir maden

ARYA                         Operada sanatçının orkestra eşliğinde söylediği uzun şarkı

ARZU                         Herhangi bir şey için duyulan aşırı istek

ASENA                       Güzel, alımlı kadın.

ASLI                           Kerem ile Aslı öyküsündeki kadın kahraman.

ASU                            Azgın huysuz(at)

ASUMAN                   Gökyüzü.

ASYA                         Dünyanın en büyük kıtası

ATLAS                       Mitolojide dünyayı sırtında taşıdığına inanılan Tanrı

AYBİKE                     Ay gibi güzel  kız.

AYBİRGEN               Ayveren

AYÇA                         Yay biçimindeki ay

AYÇİÇEK                  Günçiçek

AYDA                        Dere kıyılarında yetişen bir bitki.

AYDAN                     Güzelliğini aydan almış,ay gibi parlak ve güzel.

AYEVİ                                   Ay çevresinde oluşan ışık çemberi

AYKIZ                                   Ay-kız

AYLA                         Kimi yıldızların dolayındaki ışık çemberi

AYLİN                                   Ayla.

AYSAR                      Ayın evrelerine göre huyu değişen kimse.

AYSIN                                    Sen aysın ,ay kadar güzel sin.

AYSU                         Ay-su

AYŞE                          Rahat ve huzur içinde yaşayan.

AYŞEGÜL                 Ayşe-gül

AYŞENUR                 Ayşe-nur

BADE                         Aşk, kutsal sevgi

BAĞLAN                   Büyük bir kuş türü

BAHAR                      Bir mevsim ve bu mevsimde ağaçlarda açan çiçek

BAKLAN                   Büyük bir kuş türü

BALA                         Yavru çocuk

BALKIN                     Pırıldayan,parlak

BALKIZ                     Bal kadar tatlı kız

BANU                         Prenses. Hanımefendi

BAŞAK                      Arpa çavdar gibi ekinlerin tanelerini taşıyan baş

BEGÜM                      Hindistan'da prenslerin annelerine verilen ad

BELDE                       Memleket, şehir, kasaba

BELEN                       İki tepe arasındaki alçak kısım

BELGİN                     Kesin ve eksiksiz belirlenen

BELİZ                         İşaret, iz

BENAN                      Parmak uçları

BENEK                       Karışık renk.

BENGİ                                   Sonu olmayan , sonsuz

BENİZ                        Yüz

BERGÜZAR              Anılmak için verilen şey , andaç

BERİA                                    Olgunluk ve güzelliğiyle üstün olan sevgili

BERİL                        Zümrüt

BERNA                      Genç, körpe, delikanlı

BERRAK                    Duru

BERRAN                    Keskin,kesici

BESİSU                      Bitkilerin damarlarında dolaşan besleyici su

BESTE                        Bir müzik parçasını oluşturan ezgilerin tümü

BESTENİGAR           Türk müziğinde bileşik bir makam

BETÜL                        Namuslu kadın, Hz Meryem ve Hz Fatma`nın lakapları.

BEYZA                       Çok beyaz,lekesiz

BİKE                           Evlenmemiş,çocuğu olmamış kadın.

BİLGE                        Çok bilgili ve bilgisini yararlı kullanan kişi

BİLGÜN                     Bil-gün

BİLHAN                     Çok bilgili

BİLLUR                     Pek duru , pürüzsüz

BİRİCİK                     Tek, birtane

BUĞDAY                   Buğdaygillerden öğütülerek un yapılan bitki

BUKET                       Çiçek demeti

BURCU                      Güzel koku

BURÇAK                   Bir bitki

BURÇİN                     Dişi ördek

BUSE                          Öpücük

BÜKÜM                     Bükme eylemi

BÜŞRA                       Müjde,sevinçli haber.

CANA                         "Can"ın - e hali

CANAN                      Gönülden sevilmiş , yar

CANDAN                   İçten , gönülden

CANFEZA                 Müzikte bileşik bir makam

CANKIZ                     Sevilen,sevimli ,şirin kız

CANOVA                   Can-ova

CANSU                      Yaşam veren su

CEMRE                      Bahardan az önce bir hafta arayla su,hava ve toprakta oluştuğu sanılan sıcaklık yükseliş

CEREN                       Ceylan

CEVZA                       İkizler burcu

CEYDA                      Uzun boyunlu ve güzel

CEYLAN                    Gözlerinin güzelliğiyle ünlü,ince bacaklı,hızlı koşan, zarif bir hayvan

ÇAĞLA                      Kayısı,erik gibi yemişlerin olgunlaşmamış hali

ÇAKIL                                   Su yataklarında sürtünmeyle yuvarlaklaşmış küçük taşlar.

ÇİÇEK                                    Bir bitkinin değişik renklerle bezenmiş kokulu bölümü

ÇİĞDEM                    Akdeniz çevresinde yetişen çok renkli kır bitkisi

ÇIĞLIK                      İnce ve keskin bağırış

ÇİLEK                        Yabani olarak çayırlarda yetişen meyveli bitki.

ÇİLER                        Şarkılar söyleyen ,şakıyan.

ÇİM                             Süs amacıyla ekilen ve yetiştirilen küçük bitkiler

ÇİMEN                       Kendiliğinden yetişmiş çim

ÇİSE-M                       Hafif  yağan yağmur-um.

ÇİSİL                          İnce ince yağan yağmur

ÇOLPAN                    Çoban yıldızı

DAMLA                     Yuvarlak biçimde,çok küçük miktarda su vb. sıvı

DEFNE                       Yaprakları güzel kokulu,yaz kış yeşil olan bir bitki

DEMET                       Çiçek bağlamı , deste

DEMRE                      Noel Babanın doğduğu sanılan tarihi yer

DENİZ                                    Yeryüzünün çoğunu örten engin su

DERYA                      Büyük deniz

DESEN                       Çiçek,çizgi gibi süs şekilleri

DESTEGÜL               Mevlevi dervişlerinin giydiği ince kumaştan yelek

DEVİN                                   Hareket, kımıldanış

DİCLE                        Bir nehir adı

DİDEM                       Gözüm gibi sevdiğim,sevgilim

DİLARA                     Gönül alan, gönül okşayan.

DİLAY                                   Gönlü aydınlatan ay

DİLEK                                    İstek, rica

DİLEM                       Gönül ilacı

DİLNİŞİN                  Gönülde yer tutan,hoş,güzel

DİLRÜBA                  Gönlü şen,dertsiz

DİLSU                        Dil-su

DİLŞAH                     Gönül şahı,sevgili

DOLUNAY                Ayın tam yuvarlak olduğu an

DUYGU                     Kişi,olay ve nesnelerin bireyin iç dünyasında uyandırdığı izlenim

EBRU                         Hareli boyama yöntemi

ECE                             Kraliçe

ECMEL                       Çok güzel

EDA                            Tavır,davranış

EGE                            Türkiye'nin batısında yer alan deniz

ELÇİN                        Deste, tutan

ELİF                            Arap alfabesinin ilk harfi

ELVAN                      Renkler,çeşitler

ESEN                          Sağlıklı,salim

ESİN                           Esin cenneti

ESNA                          Yüksek,yüce

ESRA                          En çabuk,çok çabuk

ETİ                              Hitit

EVİN                          Bir şeyin içindeki öz

EYLÜL                       Sonbaharda bir ay adı

EZGİ                           Melodi

FERAH                       Aydınlık , iç açıcı

FERAY                       Ayışığı,ayın parlaklığı

FERDA                       Gelecek zaman,yarın

FEYZA                       Bolluk,çokluk

FİDAN                                   Yeni yetişen ağaç

FİGEN                        Yaralayan,kıran

FİRUZE                      Açık mavi renkte,değerli bir süs taşı

FULYA                       Güzel kokulu bir çiçek

FUNDA                      Kurak yerlerde yetişen bir ağaçcık

FÜRUZAN                 Parlayan,parlak

FÜSUN                       Büyü

GAMZE                      Gülerken yanaklarda beliren çukur

GAYE                         Amaç, erek

GECE                          Gün batımından ağarmasına kadar geçen süre

GELİNCİK                 Yazın kırlarda yetişen,parlak kırmızı renkli bir çiçek

GERÇEK                    Yakıştırma veya yalanı olmayan

GİZEM                                   Sır

GONCA                      Tam açılmamış çiçek

GÖKÇE                      Gök mavisi, güzel

GÖKSU                      Türkiye'nin çeşitli yerlerinde bulunan akarsuların adı

GÖLGE-N                  Güneş ışınlarından koruyan (senin) karartın

GÖZDE                      Çok sevilen,beğenilen nitelikte

GÖZEN                      İlgi çekici,samimi

GÜHER                      Cevher

GÜLBAHAR             Ebru yapmakta kullanılan koyu kırmızı toprak rengi

GÜLÇİN                     Gül toplayan

GÜLFEM                    Gül ağızlı

GÜLGÜN                   Gül renkli

GÜLİSTAN                Gül bahçesi

GÜLİZ                                    Gül-iz

GÜLİZAR                  Alaturka müzikte bir bileşik bir makam

GÜLRİZ                     Gül saçan

GÜLŞAH                    "Baraka" ile "Gülşah" öyküsünün kadın kahramanı

GÜLÜMSE                 Tebessüm et

GÜNÇİÇEK               Ayçiçek

GÜVERCİN               Barışı temsil eden kuş

GÜZ                            Sonbahar

GÜZEL                       Hoşa giden,hayranlık uyandıran

GÜZİN                                   Seçilmiş, seçkin

HANDAN                  Güleç,sevinçli

HARİKA                    Sıradanlığın üstündeki nitelikleriyle insanda hayranlık uyandıran

HASLET                     Doğuştan gelen güzel huy

HAYAL                      Varmış,olmuş gibi zihinde canlandırılan imge.

HAZAL                      Kuruyup dökülen ağaç yaprakları

HAZAN                      Sonbahar

HAZAR                      Barış

HAZİRAN                  Yaz aylarından biri.

HECE                          Bir solukta çıkarılan ses öbeği

HEVES                       Bir şeye duyulan istek

HİLAL                                    Ayın yay biçimindeki görünüşü

HOŞSEDA                 Hoşa giden ses

HÜLYA                      İnsanın kurduğu tatlı düş

HÜMA                                    Efsanelerde geçen, yere konmayıp sürekli gökte kaldığına inanılan cennet kuşu

HÜMEYRA                Kızıllık, pembelik

HÜNER                      İnce ve şaşırtıcı ustalık

HÜRREM                   Sevinçli, güler yüzlü

HÜSNA                      Pek çok güzel

HÜSÜN                      Güzellik

İDİL                            İçten ve saf aşk.

İLAYDA                    Su perisi.

ILGAZ                                    Atın dört nala koşması

ILGIM                        Serap

ILGIN                         Süs bitkisi

İLGÜN                                   Ulus, halk.

İLKBAHAR               Yılın ılık mevsimi.

İLKE                           Temel alınan düşünce , kural

İLKYAZ                     İlkbahar

İLSU                           İl-su

İLTER                         Yurdu koruyan,yurtsever.

İMGE                          Gerçekleşmesi çok zor olan düş

İMREN                       Görünen şeyi edinme isteği.

İNCİ                            Süslemede kullanılan, istiridyede yetişmiş değerli madde

İNCİLAY                   Parlama, ışıldama

İPAR                           Yüksek dağların kar tutmayan yerlerinde yetişen çiçek.

İPEK                           İpekböceği kozasından elde edilen ince ,parlak kumaş

IRAZ-CA                    Rıza gösteren,boyun eğen

İREM                          Bahçeleriyle ünlü masal kenti

İRİS                            Mitolojide Tanrıların elçisi

IRMAK                       Akarsuların en büyüğü

IŞIK                            Aydınlatmada kullanılan fiziksel enerji

IŞIL                             Kımıltılı ışık

IŞILAY                       Ay ışığı

IŞIN                            Bir kaynaktan belli bir doğrultuya giden ışık çizgisi

ITIR                            Güzel koku

İYEM                          Güzellik

İZEL                           El izi

İZEM                          Ululuk.

İZGİ                            Güzel ,adaletli.

İZ-İM                          Önceden bulunduğum yerde bıraktığım belirti

KAMELYA                Bir süs bitkisi

KARDELEN              Kar kalkmadan çiçek açan süs bitkisi

KELEBEK                  Gövdesi ve kanatları çok renkli ve zarif olan böcek

KİMYA                      Üstün nitelikler taşıyan

KÖSEM                      Sürünün önünden giden,yol gösteren koç

KUĞU                        Beyaz tüylü bir su kuşu

KUMRU                     Sevgilisine düşkünlüğüyle bilinen bir kuş

KUMSAL                   Kumla örtülü deniz kıyısı

KUTAY                      Kutlu,uğurlu ay

KUTSAL                    Güçlü bir dinsel saygı uyandıran kimse

LAL                            Parlak ,koyu kırmızı renkte olan

LALE                          Çan biçiminde bir çiçek

LERZAN                    Titreyen,titrek

LEYLA                       Saçları gece gibi simsiyah olan kadın.Çok karanlık gece

LEYLİFER                 Gece ışığı

LİLA                           Açık eflatun

MANOLYA               Bir süs bitkisi

MARAL                      Dişi geyik

MAVİSU                    Deniz

MEHTAP                    Ayışığı

MEHVEŞ                    Ay gibi güzel kadın

MELDA                      Çok genç,körpe

MELİKE                     Kadın hükümdar

MELİS                        Bal, tatlı şey,sevgili

MELİSA                     Oğul otu

MELODİ                    Ezgi

MENEKŞE                 Mor beyaz renkli,kokulu,yürek biçiminde bir çiçek

MENEVİŞ                  Hare

MERAL                      Dişi geyik

MERCAN                   Tropik ve ılık denizlerde yaşayan,kırmızı kalker iskeletli bircanlı

MERİH                       Mars gezegeni

MERVE                      Mekke'de hacıların 7 kez gidip geldikleri dağın adı

MEVSİM                    Yılın dört farklı ikliminden biri

MİMOZA                   Bir süs bitkisi

MİNE                          İnce ve parlak nakış

MÜGE                        İnci çiçeği

NAĞME                     Ezgi

NAZ                            İsteksiz gibi görünen,çekingen davranış

NAZLI-M                   İşvelim,edalım

NEHİR                                   Irmak

NERGİS                     Bir süs bitkisi

NESLİŞAH                Soyu şah olan

NESRİN                     Yaban gülü

NEŞE-M                     Gönül açıklığım,sevincim

NEVAL                      Talih

NEVBAHAR             İlkbahar, ilkyaz

NEVESER                  Türk Müziğinde, Dede Efendinin bulduğu bileşik bir makam

NEVGECE                 Yeni yeni oluşan gece

NEVGÜL                   Yeni açmış gül

NEVRA                      Beyaz çiçek

NEYİR                                   Işıklı, aydınlık, parlak

NİGAR                                   Resim kadar güzel sevgili

NİHAL                                   İnce ve düzgün vücutlu sevgili

NİHAN                       Saklanmış, gizli olan

NİL                             Afrika'da bir nehir

NİLÜFER                   Durgun sularda yetişen,değişik renkli ve uzun ömürlü su bitkisi

NİSAN                                   İlkbaharın ilk ayı

NURGÜL                   Nur-gül

NURGÜN                   Nur-gün

NURSELİ                   Nur-seli

NÜKET                       Nükte,zarif,güzel sözler

NÜKHET                    Güzel koku

NÜKTE                       İnce anlamlı , düşündürücü şaka söz

OYA                           Yazma çevresine iğne ile örülen bir çeşit tentene

OYLUM                     Bir cismin uzayda doldurduğu boşluk.

ÖDÜL                         Armağan

ÖRGÜN                      Türlü ve düzenli parçalardan oluşan

ÖVGÜ                        Bir şey veya kimsenin iyi niteliklerini, değerini belirtme

ÖYKÜ                        Kısa hikaye

ÖZEN                         Büyük hassasiyet göstermek

ÖZGE                         Yabancı

ÖZLEM                      Bir daha görmek veya kavuşmak arzusu

PAMİRA                    Orta Asya'da bir yayla

PAPATYA                  Baharda çiçek açan bir kır bitkisi

PELİN                         Hekimlikte kullanılan bir bitki

PERA                          Beyoğlu semtinin eski adı

PERÇEM                    Kakül

PERİ                           Güzel ve alımlı

PERRAN                    Uçan,uçucu

PETEK                                    Arıların bal topladıkları balmumu yuvacıkları

PINAR                                    Büyük su kaynağı

PIRIL                          Parlak ışık

PIRILTI                      Pırıldayan şeyin çıkardığı ışık

PITIRCIK                   Pek hafif gürültücü

PİYALE                      Şarap kadehi

RANA                         Güzel, göze hoş görünen

RENAN                      Çok ses çıkaran,çınlayan

RENGİN                     Boyalı,renkli

REZZAN                    Ağırbaşlı,onurlu

RUHSAR                    Yüz,çehre

RÜÇHAN                   Üstünlük

RÜYA                         Düş

SABA                         Gündoğusundan esen hafif rüzgar

SABAH                      Günün ağarmasıyla başlayan ilk saatler

SADBERK                 Yüz yapraklı,katmerli

SAHİL                       Deniz kıyısı

SAHRA                      Kır, ova, çöl

SALKIM                     Bir çoğu tek bir sap üzerinde topluca bulunan yemiş

SANEM                      Put

SAYGIN                     Sayılan,sevilen

SAYIL                        Her zaman saygı gör

SEBİL                         Karşılıksız dağıtılan içme suyu ve bu amaçlı taş yapı

SEBLA                                   Uzun kirpikli göz

SEÇİL                         Benzerlerinden üstün olup 'en iyi' diye ayrılmak

SEÇKİN                     Benzerler arasında nitelikleriyle göze çarpan,elit

SEDA                          Ses

SEDEF                                    Deniz hayvanlarının iç yüzeyinde oluşan beyaz, parlak madde

SEDEN                       Uyanık,tetikte,gözü açık olmak

SEHER                                   Tan ağartısı

SEL                             Taşkın su

SELDA                       Bir söğüt cinsi

SELEN                                   Haber,müjde

SELİN                         Gür akan su

SELİNTİ                     Ufak sel

SELİS                         Akıcı söz

SELMİN                     Barış ve sevgi duygusuyla dolu olan

SELVİ                         İnce uzun ağaç

SEMA                         Gökyüzü

SEMİRAMİS              Babil'in Asma Bahçeleri'ni kurduran Asur kraliçesi

SENA                          Övme

SEREN                                   Gemi direği

SERENAT                  Geceleyin sevgilinin penceresinin önünde verilen küçük konser

SERRA                       Rahatlık,kolaylık

SERTAP                     İnatçı,ayak direyen

SERVİ                        İnce ve uzun boylu

SES                             Kulağın duyabildiği titreşimler

SEVDEM                    Sevginin en son demi

SEVEN                       Bir başkasına sevgi duyan

SEVGİLİ                    Kendisine aşk duygusuyla bağlı olunan kişi

SEVİ                           Aşk

SEVİL                         Her zaman sevilen biri ol

SEVİNÇ                     İstenilen şeyin olmasıyla duyulan coşku

SEYYAL                    Akıcı,akışkan

SEZEN                                   Hisseden,sezgili

SEZGİ                         Sezme yeteneği

SİBEL                         Henüz yere düşmemiş yağmur damlası

SILA                           Gurbettekinin özlemini çektiği yerler

SİM                             Gümüş gibi parlak ve beyaz

SİMA                          Yüz , çehre

SİMGE                                   Anlamı olan harf, bitki gibi işaretler

SİMİN                        Gümüşten, gümüşe benzeyen

SİMYA                       Bir şeyi başka şeye dönüştüren düşsel güç

SİNE-M                      Yüreğim,çok sevdiğim

SİREN                        Uyarı işareti veren canavar düdüğü

SİRET                         Bir kimsenin ahlakı,kişiliği

SIRMA                                   Sarı ve güzel saç

SONYAZ                    Sonbahar

SU                               Canlıların yaşaması için en gerekli olan şey

SUMRU                      Bir şeyin yüksek yeri,tepesi

SUNA                         Boylu, poslu, yakışıklı

SÜLÜN                       Boylu, poslu, yürüyüşü güzel

SÜNDÜS                    Çözgüsünde altın, gümüş teller bulunan eski ipekli bir kumaş türü

SÜSEN                                   Nisan-Haziran dönemlerinde açan güzel kokulu bir çiçek

ŞAHBANU                Hükümdar eşi

ŞAHİKA                     Dağ doruğu.

ŞAN                            Şöhret.

ŞANS                          Talih, fırsat

ŞAYESTE                   Yaraşan ,yakışan.

ŞEBBOY                    Güzel kokulu bir süs bitkisi

ŞEBNEM                    Bitkilerin üzerinde toplanan  su damlacıkları.

ŞEHNAZ                    Alaturka müzikte bir makam adı

ŞEHRAZAT               Kendi kendine yaşayan,özgür.

ŞELALE                     Büyük çağlayan.

ŞERMİN                     Utangaç, mahcup.

ŞEVVAL                    Hicri takvime göre yılın onuncu ayı.

ŞEYDA                       Sevda nedeniyle aklını yitirmiş ,çılgın

ŞİİR                            İmgelere, duygulara seslenen söz sanatı

ŞİMAL                                   Kuzey

ŞİRİN                         Sevimli, cana yakın

ŞÖLEN                       Kutlama niteliğindeki yemekli toplantı

ŞÖLEN-DE                Bir olayı kutlamak amacıyla yapılan yemekli toplantı.

ŞULE                          Ateş alevi.

TAMAR                      Damar

TANGO                      Özel ritimli,çift kişilik ağır bir dans

TANYELİ                   Sabah olurken çıkan hafif rüzgar

TİLBE                         Gezginci ozan

TILSIM                       Esrarlı ve olağanüstü güç taşıdığına inanılan nesne

TOMRİS                     M.Ö. 6 yy da yaşamış bir kraliçenin adı

TÖREN                       Anma , kutlama , karşılama , evlenme vb. için yapılan toplantı

TUĞBA                      Dalları bütün cenneti gölgeleyen kutsal ağaç

TUĞÇE                       Kadın sultanın başındaki tuğ

TULU                          Gökcisimlerinin doğuşu

TUTKU                       Aşırı özlem , gönül verilen

TUTYA                       Göze çekilen sürme.

TÜLİN                        Ayın çevresinde oluşan hale

TÜMAY                      Dolunay

TÜRKUVAZ              Türk rengi de denilen mavi renkte değerli bir taş

TÜRKÜ                      Halk şiirinde kendisine özgü ezgisiyle söylenen uyaklı nazım biçimi

TÜVANA                   Dinç , canlı

UMAY                                    Çocukları ve hayvan yavrularını koruduğuna inanılan tanrıça

ÜLGEN                      Bir  iyilik Tanrısının adı.Yüce

ÜLGER                       Şeftalideki ince tüy.

ÜLKER                       Yedi yıldızdan oluşan takım yıldızı

ÜLKÜ-M                    Uğrunda özveride bulunmaktan çekinilmeyen yüce dilek

ÜRÜN                         Doğadan elde edilen yararlı şeyler.

ÜVERCİNKA                        Güvercin kanadı.

ÜZÜM                        Asmanın salkım durumundaki meyve.

VENÜS                       Bir gezegen adı

VERDA                      Gül

VERDİNAZ               Nazların gülü

VİLDAN                    Yeni doğma, dinçlik

VUSLAT                    Sevgiliye kavuşma

YAĞMUR                  Havadaki buharın su damlaları halinde yere düşmesi

YANKI                       Sesin bir yere çarpıp geri dönmesiyle duyulan ikinci ses

YAPRAK                   Bitkilerin çeşitli biçimdeki yeşil bölümü

YAR                            Dost , sevgili

YAREN                      Arkadaş , yakın

YASEMİN                  Çiçekleri güzel kokulu süs bitkisi

YAZGI                                   Önceden belirlenmişlik, gerçekleşmesi mutlak olan

YAZGÜLÜ                Baharın ilk günlerinde çocuğa verilen ad

YELDA                      Uzun ve kara olan şey

YELİZ                        Rüzgarın hızı. Güzel,havadar

YENİAY                    Yeni-ay

YEŞER                                   Yetişip yeşil renk almak

YEŞİM                                   Yeşil ve pembe renkli değerli bir taş

YILDIZ                      Gökyüzündeki ışıklı gök cisimlerinden her biri

YONCA                      Uğur getirdiğine inanılan süs bitkisi

YOSUN                      Suların yüzeyinde ya da dibinde yetişen çiçeksiz bitki

YÖRÜK                      Göçebe yaşayan Oğuz Türkleri

YURDAGÜL             Yurda-gül

YURDANUR             Yurda-nur

ZEKİYYE                  Arınmış

ZEREN                       Kavrayışı güçlü ,zeki.

ZERRİN                     Altın gibi sarı,parlak.

ZEYNEP                     Değerli taşlar,mücevherler.

ZEYNO                      Zeynep.

ZİNNURE                  Nur sahibi

ZUHAL                      Satürn gezegeni

ZUHAL                      Zeynep.

ZÜLAL                       İçimi güzel su

ZÜLAL                       Şakaklardan sarkan saç lülesi

ZÜLEYHA                 Su  perisi.

ZÜLEYHA                 İçimi güzel su

ZÜLÜF                       Şakaklardan sarkan saç lülesi

ZÜLÜF                       Yurda-nur

ZÜMRA                      Zeki bilgili kadın.

ZÜMRÜT                   Parlak ve yeşil renkli değerli bir taş.

ZELAL                       Berrak

ZEZE                          Akıllı

 

-Okuma Parçası –

 

Allah-u Teala (cc) hayat mektebimiz olan Kitab-ı Kerim de şöyle buyuruyor:

 

وَجَعَلَ اَهْلَهَا شِيَعًا يَسْتَضْعِفُ طَائِفَةً مِنْهُمْ يُذَبِّحُ اَبْنَاءَهُمْ وَيَسْتَحْي نِسَاءَهُمْ اِنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُفْسِدينَ () وَنُريدُ اَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذينَ اسْتُضْعِفُوا فِى الْاَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ اَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثينَ () وَنُمَكِّنَ لَهُمْ فِى الْاَرْضِ وَنُرِىَ فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَجُنُودَهُمَا مِنْهُمْ مَاكَانُوا يَحْذَرُونَ

 

“Şüphe yok ki, F'iravun o yerde yükseldi ve ahalisini bölük bölük etti, onlardan bir tâifeyi zayıf düşürmek istiyordu. Oğullarını boğazlıyordu, kadınlarını da berhayat bırakıyordu. Muhakkak ki o müfsitlerden olmuştu.

Biz de o yerde zayıf düşürülmeleri istenilen kimselere lütfetmek ve onları ileri gelenler kılmak ve onları (o yere) varisler kılmak diledik.

Ve yeryüzünde onlara kudret vermek ve Fir'avun ile Haman'a ve ordularına onlardan kaçındıkları şeyi (bizler) göstermek istedik.”[180]

 

Allah’u Teala (cc); "Biz memlekette güçsüz sayılanlarla iyilikte bulunmak onları önder kılmak, onları varis yapmak, memlekete yerleştirmek; Firavun, Haman ve her ikisinin askerlerine çekinmekte (korkmakta) oldukları şeyleri göstermek istiyorduk." diye buyurduğu bu ayette Firavun ve Haman’ın korktukları o korku rivayete göre:

Kahinlerin, Beni İsrail kavminde bir çocuğun çıkıp saltanatlarını yıkacağını söylemeleriydi. Bunun için, Firavun’un zulmü bu hadiseden sonra tezahür etti. Öyle ki beni İsrail kabilesini ikinci sınıf insan muamelesine tabi tutup, korktuğu şeyin başına gelmemesi için kabilenin erkek çocuklarını öldürüyor, kız çocuklarını da serbest bırakıyordu. Mevcut olan erkeklerle de meşhur olan piramitleri inşa ettirip tonlarca ağırlığındaki taşları bunlara taşıttırıp eziyet ve işkence çektiriyordu. Evet Kuran'ın ayetleri olayı bize böyle haber veriyor.

 

Firavun asıl ismi II. Ramses ti. O, kahinlerin verdikleri  haberlerden dolayı saltanatım yıkılır diye korkmuş, saltanatını yıkacak kimsenin beni İsrail’den çıkacağından dolayı halkına zulmetmiş, sonra da Hz. Musa kendisine apaçık mucizeler ve  hakikatler göstermesine rağmen o, bunlara karşılık köşkü pahasına kabullenmeyip cephe almış, gerçeklerden kaçınmıştır. Onun için "Firavun" yani; kaçmak kabullenmemek diye meşhur bir isimle isimlenmiştir. Özdeki ne kadar çirkinmiş ki, o gün bugündür analar çocuklarına onun ismini koymamışlardır. Acı gerçektir ki, ismine duyulan bu kadar kin ve nefret maalesef özdesine duyulmamıştır. Halbuki önemli olan özdesiydi.

 

Özde, ismi ne olursa olsun kimde kendini tezahür ettirirse, İslam hukukunda aynı değer ve kategoride hükme tabi tutulur. Tarih boyu iyi insanlar da “Musa Kelamullah, İbrahim Halilullah,  Muhammed  Habibullah,- kötü kişiler de - Nemrut, Karun, Ebu Cehil - isimlerini özdelerinden, yaptıkları uğraştan almışlardır.

 

Rahmeti bol olan Allah'u Teala (cc) cehaletin nuru olan Kitabının ayetinde "istiyorduk" diye buyuruyor. Allah'ın dilemesi külli insanların ki ise cüzidir. Külli irade ancak cüz-i iradenin istemesiyle tecelli eder.

 

-Arayan Mevlayı azan ise belayı bulur.

 

Yüce Allah (cc):

 

اِنَّ اللّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتّى يُغَيِّرُوا مَا بِاَنْفُسِهِمْ

 

“Allah Teâlâ, herhangi bir kavimdeki hali değiştirmez, onlar kendi nefislerindekini değiştirmedikçe..”[181] ölçü koymuştur.

 

İşte biz bu tartının birer kıymetleriyiz. Değerimiz nispetinde  paha biçilir. Allah'ın rahmeti ve nusretine nail olabiliriz. Bu Allah'ın kanunudur.

 

-Yüce Allah bu dini, kainatın efendisi, Peygamberlerin sonuncusu olan Hz. Muhammed (a.s) vasıtasıyla tüm insanlara vahy ettiği tevhid dinidir. Herkesin gücü nispetinde  bu emanete sahip çıkması gerekir.

 

İnanan insanlarımızın, dine ait olmayan kutsamaları, kutsadıkları gibi ve onların uğrunda fedakarlık yaptıkları kadar bu din uğrunda yapsalardı, belki de bu dini omuzlayacak bir Musa ve İbrahim çıkardı meydana... Bu din sadece babaların değil, analarında dinidir. Yüce Allah'ın huzurunda kendilerine emanet edilen İslam dininden bütün insanlar hesap vereceklerdir. Yani; bu dinin hesabı babalarda, analarda, evlatlarda verecek ... Elbette başta anaların hesabı çok çetin olacaktır. Çünkü onlar, parçanın tümüdürler.

 

-Herkesin şu soruları kendisine sorup cevabını Allah'a verecek şekilde hazırlaması gerekiyor.

 

-Dinim ayaklar altında çiğnenirken, ben ne  yapabiliyorum?

 

-Kapı eşiklerinde can, kan verdiğimiz Firavunlara karşı kaç tane Musa yetiştirebildik?

 

-Her gün boş yere heba olan inananların, kaç tanesi kendisini Allah'ın yoluna feda etmiş de şehit olmuş?

 

-Her gün  boş  yere heba olan anaların nazlı çocuklarının kaç tanesi anaları tarafında "seni Allah yoluna adıyorum" diye kurban etmiş?

 

-Acaba! Doğan çocuklarından bir tanesini de, "bu da Allah yolunun kurbanı olsun" diyecek bir ana ve analar görebilecek miyiz?

 

-Acaba! Çocuklarının çokluğundan ve bazılarının sakatlığından dolayı şikayetçi olup da, "bu da Allah yolunda zekatımızdır" diyecek bir baba veya babalar görebilecek miyiz?

 

 

3)  ÇOCUĞUN SAĞLIĞI

 

a)  Anne Sütü

 

b)  Süt Kardeşliği

 

c)  Başı Tıraş Etmek

 

d)  Kulak Delme

 

-Okuma Parçası-

 

 

 

3)  ÇOCUĞUN SAĞLIĞI

 

Genel Bir Bakış

 

Anne ve babaların çocuklarına karşı büyük sorumluluklarından biri de, beden ve terbiyesiyle ilgili sorumluluktur. Ta ki, çocuklar fiziksel yapıları itibariyle de güçlü kuvvetli, sıhhatli yetişip beden selameti, sağlığın verdiği neşe ve ferahlık içinde gelişsinler. Çocuğun sağlığının başında maddi imkan gelir. Çünkü yüce Allah (cc) Kur’an-ı Kerim de şöyle buyuruyor:

 

وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ اَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ اَرَادَ اَنْ يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ اِلَّا وُسْعَهَا لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَلَا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِه وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذلِكَ فَاِنْ اَرَادَا فِصَالًا عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا وَاِنْ اَرَدْتُمْ اَنْ تَسْتَرْضِعُوا اَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ اِذَا سَلَّمْتُمْ مَا اتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَاتَّقُوا اللّهَ وَاعْلَمُوا اَنَّ اللّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصيرٌ

 

“Emzirmeyi tamamlatmak isteyen (baba) için, anneler çocuklarını iki tam yıl emzirirler. Onların örfe uygun olarak beslenmesi ve giyimi baba tarafına aittir. Bir insan ancak gücü yettiğinden sorumlu tutulur. Hiçbir anne, çocuğu sebebiyle, hiçbir baba da çocuğu yüzünden zarara uğratılmamalıdır. Onun benzeri (nafaka temini) vâris üzerine de gerekir. Eğer ana ve baba birbiriyle görüşerek ve karşılıklı anlaşarak çocuğu memeden kesmek isterlerse, kendilerine günah yoktur. Çocuklarınızı (süt anne tutup) emzirtmek istediğiniz takdirde, süt anneye vermekte olduğunuzu iyilikle teslim etmeniz şartıyla, üzerinize günah yoktur. Allah'tan korkun. Bilin ki Allah, yapmakta olduklarınızı görür.”[182]

 

Çoluk çocuğuna rahatlık, genişlik bolluk getiren, onların nafakasını temin eden babaya ecir ve mükafatta, sevap ve karşılık söz konusu olduğuna göre, onlara harcamadığı, nafakalarını kıstığı, çoluk çocuğunu sıkıntıya soktuğu, gücü yettiği, imkanı olduğu halde bu yola baş vurduğu takdirde ise kendisine günah ve vebal vardır. Babanın çoluk çocuğuna elverişli gıda, uygun ev ve münasip elbise hazırlamasıdır. Böylece onların bedenlerini soğuktan, hastalıklardan korumuş olur. Efendimiz (a.s) konuyla ilgili hadislerinde şöyle buyurmuştur:

“Kişiye günah olarak yeter, geçimlerini sağladığı kimselerden (nafaka ve yardımı) hapsedip vermemesidir.”[183]

 

Çocuğun yiyecek, içecek ve uyku hususlarında sağlık kurallarına riayet edilmesi hususu da çok önemlidir. Efendimiz (a.s) yemek hususunda sünnetlerinden biri de, mideyi doldurmaktan sakınıp ölçülü bir perhiz yapmaktı. Nitekim bu konuda şöyle buyurmuştur:

 

ـ وعن المقدام بن معدى كرب رَضِيَ اللّهُ عَنْه قال: قال رسولُ اللّهِ : مَا مَ‘َ آدَمِىُّ وِعَاءً شَرّاً منْ بَطْنٍ، بِحَسَبِ ابنِ آدَمَ لُقَيْمَاتٌ يُقْمِنَ صَلْبَهُ، فَإنْ كَانَ َ مَحَالَةَ فَاعًِ، فَثُلُثٌ لِطََعَامِهِ، وَثُلُثٌ لِشَرابِهِ، وَثُلُثٌ لِنَفَسِهِ.

 

Mikdâm İbnu Ma'dikerib (radıyallahu anh) anlatıyor: "Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: "Âdemoğlu, mideden daha şerli bir kap doldurmaz. Âdemoğluna belini doğrultacak birkaç  lokmacık yeterlidir. Ancak [nefsinin galebesiyle] illa da (mideyi doldurma işini) yapacaksa bari onu üçe ayırsın: Üçte birini yemeğe, üçte birini suya, üçte birini de nefesine (tahsis etsin, üçte birden fazlasına yemek koymasın)."[184]

 

Ebu Kateden’den yapılan rivayete göre, Efendimiz (a.s): "Su bardağına nefes vermeyi men etmiştir.”[185]

 

Yine:

Efendimiz (a.s) uyku ila ilgili şöyle buyurmuştur: “Döşeğine geldiğin zaman, namaz için abdest aldığın gibi abdest al, sonra sağ yanın üzerine uzan ve şöyle de: “Allahım! Kendimi sana teslim ettim, yüzümü sana döndürdüm, durumumu sana ısmarladım, sırtımı sana dayadım, hem sana rağbet ederek, hem korkup ürküntü duyarak. Hiçbir sığınak ve kurtuluş yolu yok, ancak sana doğru var. İndirdiğin Kitaba inandım, gönderdiğin Peygamberine iman ettim.” Bunu en son söyleyeceğin söz kıl.”[186]

 

Çocuk eğer hasta ise tedavi etmek anne ve babanın görevidir. Efendimiz (a.s) Hastalıkla ilgili hadisi şeriflerinde şöyle buyurmuştur:

“Her hastalığın bir ilacı vardır. Verilen ilaç hastalığını giderecek vasıta ise, Allah’ın izniyle kişi o hastalıktan kurtulup iyileşir.”[187]

 

O halde babaya gereken, çocuklarının başına bir dert ve illet geldiğinde onların durumuyla ciddi biçimde meşgul olmaları, bir hastalığa yakalandıkları zaman tedavileriyle uğraşmalarıdır. Anne ve babaların çocuklarına jimnastik ve binicilik öğretmeleri ve Efendimiz (a.s)’ın şu buyruğunu uygulamak, yerine getirmek sünnettir.

 

“Sağlam mümin, zayıf müminden daha hayırlıdır.”[188] 

 

Bunun için İslam yüzücülük, binicilik ve atıcılık öğrenmeye davet etmiş, bunların lüzumu üzerinde durmuştur. Bu da bütünüyle Efendimiz (a.s)’ın şu hadisinde yer almıştır: “Allah’ı zikir anlamında olmayan her şey boş veya yanılmadır, ancak şu dört haslet değil: “Adamın hedefle bulunduğu yer arasında yürümesi, atını eğitip yetiştirmesi, çoluk çocuğuyla oturup eğlenmesi, onlara yüzücülük öğretmesi..”[189]

 

Anne ve babaların çocuklarını düzensizlikten, hevai şeylerden, ruh ve ahlakı dejenere eden konularından uzak tutmaları gerekir. Bu konuda Efendimiz (a.s) şöyle buyurmuştur: “Sana yarar sağlayan şeylere karşı hırslı ol, Allah’tan yardım dile, sakın acizlik gösterip gevşeme.”[190]

 

Şu bir gerçektir ki, Çocuklar başı boş ve anarşi içine terk edildiği bir ortamda geliştiği, kademe kademe alay ve mizaha kaydığı, yükseltici şeylerden ilgisini kestiği takdirde, kişiliği zedelenip kırılır, nefsi aktivitesini kaybeder, bedeni en tehlikeli hastalıklara maruz kalır.Anne ve babalara vacip olan, çocuklarını küçük yaştan itibaren koruyup itina göstermek ve onların kalbine, dimağına, ruhuna  efendiliğin, azizliğin ve ahlaki erdemliliğin yol ve yöntemlerini öğretmeleridir.

 

Çocuk Hastalıkları

 

İnsanın hayatının herhangi bir evresinde geçirebileceği, ancak çoğunlukla çocukluk çağında geçirildiği için bu isimle gruplandırılan su çiçeği, kabakulak, kızamık, boğmaca, kızamıkcık,  ergenlik döneminde hırpalayıcı klinik gösterirler..

 

Çocukluk çağı enfeksiyonlarının büyük yüzdesi virus kökenlidir ve bunların tedavisinde antibiyotiğin yeri yoktur. Döküntü ile seyreden kızamık, kızamıkcık gibi hastalıklarda  antibiyotik döküntüyü geciktirir ve hastalığın gidişini ağırlaştırabilir.  Çocuğunuzda nedeni bilinmeyen ateş varlığında hemen antibiyotiğe sarılmayın..

 

Ateş düşürücü ilaçlar ile (3 yaş altında aspirin vermeyin) ateşini kontrol altında tutmaya çalışın. Çocuğunuz daha önce ateşe bağlı havale geçirdi ise, nedensiz ateş varlığında hemen doktorunuzla görüşün.. Ateş ile birlikte ek yakınma yoksa bir kaç gün içinde yüzden veya vücuttan başlayan deriden kabarık olmayan, basınca solan ufak kırmızı döküntüler için hergün vücudunu kontrol edin... Döküntü olduğu gün ateş düşecektir.. 

 

Ateşle beraber gözlerde sulanma, çapaklanma, kanlanma, burun akıntısı, ışıktan rahatsız olma, kesik sert öksürük varsa kızamık yoldadır... Ateşi kontrol altında tutarak döküntüyü bekleyin. Döküntüden sonra ateş hemen düşmez ve ayrıca komplikasyon riski yüksek olan bir hastalık olduğundan doktorunuzla temas kurun..

 

En sık otit (orta kulak iltihabı şeklinde) ve pnömoni (zatüre) görülür... Kabakulak ve su çiçeği’nde hastalığın ön dönemi sakin geçer..

 

Hafif gripal enfeksiyon kliniğini takiben sulu, kaşıntılı, kabarık lezyonlar karın ve göğüsten başlayarak (kesinlikle vücudun sıcak bölgelerinden başlayarak dökülür) 3-4 gün süre ile döküntüler tüm vucütta (ağız içi, göz ve saçlı deri dahil) belirginleşir..   Kabakulakta ise hemen hiç bir ön bulgu olmadan (bazen kulak ağrısı yakınması) kulak önündeki parotis bezleri şişer.. Çoğunlukla tek taraflıdır.. 

 

Çocukluk çağının en muzdarip edici hastalığı boğmacadır.. Teşhisi zordur.. Teşhis koydurucu kesin kriterler yoktur.. Klinik seyri değişkendir.. Aşılı çocukta da olabilir.. Klinik yakınmaları uzun sürer.. Bazen aylarca.... Sıkı bir izleme gerektirir.. Aile kooperasyonu doktor için çok önemlidir... Çocukluk çağında yapılan boğmaca aşılarının yetişkin dönemine doğru koruyuculuğunu yitirdiği ve bu dönemde de ‘yetişkin boğmacasından söz edildiği İç Hastalıkları uzmanlarınca söylenmekte... Yetişkinler için boğmaca aşısı gerekecektir.. Çünkü bu kişiler çocuklara hastalık bulaştırmaktadır.. 

 

Özetle.... Her ateşli durumda, nedeni belli değilse, hemen ilaca sarılmadan, çocukluk çağı döküntülü hastalığı olabilir mi sorusunu aklımıza getirip bir süre doktorunuzun bilgisi dahilinde izlemeye alalım.... 

 

Çocuklarda ateş Bebeklik ve çocukluk çağında ateşin varlığı aile ve doktoru en çok telaşlandıran fizik belirtilerdendir.

 

Hayatın ilk 2 yılında gün içinde vücut ısı değişikliği belirgin bir özellik göstermez. 6 ay ile 2 yaş arasında gün içinde 0.6 C dalgalanma olabilir. 2 yaş ile 6 yaş arasında bu değişkenlik 0.9 C dir. 6 yaşın üstündeki çocuklarda ise 1.1 C fark gözlenir. Çoğunlukla vücut sıcaklığının en yüksek olduğu  dönem öğleden sonra veya akşamüstü saatleridir.

 

Ateş nedeni olarak sayabileceğimiz çok uzun bir liste vardır. Ancak bebeklik ve süt çocuğu ile oyun çocuklarında ateşin en sık nedeni çeşitli sistemleri tutan enfeksiyonlardır.

 

Solunum sisteminden, mide-barsak sistemine kadar birçok sistem enfeksiyonu, ateşe neden olur. Bunun yanında bağ dokusu hastalıkları, neoplastik hastalıklar (kanser), sıvı kaybı, ilaçlar, aşılar, nörolojik bozuklular, kan hastalıkları, kanamalar, çevre ısısının çok yüksek olması gibi diğer etkenler de ateşe neden olur.

 

Ateşli olduğunu düşündüğümüz veya ateşini teşhisi konulduğu hastaya ilk yapılacak onu çıplak hale getirmektir. Ateş düşürücü ilacını verdikten sonra izleme sırasında hastayı her an ılık duşun altına sokmaya hazır olmalıyız.

 

Süt çocukları yüksek ateşe daha dayanıklı iken, yaş büyüdükçe ateşe karşı toleransımız azalır. Ateşli bir çocuğu daha da sarıp sarmalarsak havale geçirme riskini kendi elimizle davet etmiş oluruz. Yüksek ateş havale eşiği dediğimiz tolerans eşiğini düşürünce hastada bilinç kaybı, titremeler, gözlerde kayma, ağızdan salya gelmesi ile seyreden ve bir kaç dakika süren havale gelişir (febril konvulsiyon).

 

1-1.5 yaşında 39-40 C ateşle havale geçiren bir çocukta yaş büyüdükçe daha düşük ateşte bile havale geçirme riski vardır. Havale sırasında beynin oksijenlenmesinde azalma olduğundan beyin hücreleri zarar görür. Bu nedenle bir kez ateşli havale geçiren hastada izleme sırasında diğer geçireceği ateşli durumlarda havalenin yinelememesi için tıbbi tedavi uygulamaları vardır.

 

3 kez ateşli havale geçiren hasta mutlaka Çocuk Nörologu tarafından değerlendirilmeli ve epilepsiye gidiş (sara) yönünden beyin elektrosu (EEG) ile kontrol edilmelidir.   Üşüme ve titreme ile eli-ayağı buz gibi olan çocuklarda bilin ki kısa sürede ateş yükselecektir.

 

Vücudun otonom savunma sistemiyle el ve ayaklardaki damarlar büzülerek buradaki kan hayatsal dokulara gönderilmektedir. Bu büzülmeler nedeniyle el-ayak soğuktur. Ateş yükselince  el-ayak tekrar ısınır. Bu nedenle üşüyorum, titriyorum, üstümü ört diyen çocuğunuzu ateşi yükseleceği yönünde ikna ederek tersine üstünü soymaya çalışın.

 

Çocuğun bulunduğu ortamın ısısı, nem oranı ateşle mücadelede önemlidir. Yaşadığınız ortamın sıcaklığını 24 C nin üzerine çıkarmamaya çalışın. Aynı şekilde nefes olmayı ağırlaştıracak kadar nemli ve buharlı ortamlarda terlemeyi azaltacağı için ateşin düşmesini önler veya geciktirir.

 

Çocukluk çağı enfeksiyonlarının birçoğunda etken virüstür. Kullanıla gelen antibiyotikler ise virüsleri öldürmez, onlar bakteriler içindir. Virüsler için geliştirilen antibiyotikler özeldir ve oldukça pahalıdır ki, zaten az sayıdadır.

 

Ateş düşürücü olarak kullanılan ilaçların hiçte masum olmadıklarını bilmeliyiz. Toplumumuzda en sık olarak kullanılan Aspirinin etken maddesinin beyin ve karaciğer yağlanması ile seyreden Reye sendromuna neden olmakla suçlanması ancak bu konuda yeterli bilimsel destek olmaması nedeniyle özellikle ilk 3 yaştaki çocuklarda ve de özellikle grip- nezle gibi virüs enfeksiyonu geçiriyorlarsa aspirinden uzak durmalıyız. ‘Banyo yaptırdım, bir bebe aspirini verip yatırdım’ diyen anneleri bu konuda uyarmalıyız.

 

Diğer ateş düşürücü olan paracetamol ve ıbuprofen gruplarının yüksek dozda ve uzun süre gereksiz  kullanımları karaciğer zehirlenmesine yol açmaktadır. Sonu -gin ile biten ateş düşürücüler ise tansiyon düşürmekte ve çocuğu sersemletmekte, derin uykuya neden olmaktadır ki, bu bağlamda hastanın izlenmesi çok önemlidir.

 

Sonuç olarak ateşi yükselen çocuğu hemen soymalı, ılık duşa tutmalı, büyük damarların geçtiği koltuk altı, kasıklar gibi bölgelere ıslak kompressler uygulanmalıdır. 

 

a)Anne Sütü

 

Yüce Allah (cc) anneyi, nesli sürdürmeye ve dünyaya getireceği çocuğa uygun bir şekilde donatmış olarak yarattığı gibi doğumdan sonra çocuğuna bakabilmesi, ona yardım ve şefkat edebilmesi için teçhizatlandırmıştır. Konuyla ilgili olarak Kur’an-ı Kerim de şöyle geçmektedir:

 

وَاَوْحَيْنَا اِلى اُمِّ مُوسى اَنْ اَرْضِعيهِ فَاِذَا خِفْتِ عَلَيْهِ فَاَلْقيهِ فِى الْيَمِّ وَلَا تَخَافى وَلَا تَحْزَنى اِنَّا رَادُّوهُ اِلَيْكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلينَ

 

“Musa'nın anasına: Onu emzir, kendisine zarar geleceğinden endişelendiğinde onu denize (Nil nehrine) bırakıver, hiç korkup kaygılanma, çünkü biz onu sana geri vereceğiz ve onu peygamberlerden biri yapacağız, diye bildirdik.”[191]

 

Bu ayeti Kerime de yüce Allah, Musa (a.s) anasına vahyettiği ve Musa’yı emzirip suya atmasını istiyor. Söyleneni yapıp Çocuğunu Allah’a havale diyor. Daha sonra:

 

وَاَصْبَحَ فُؤَادُ اُمِّ مُوسى فَارِغًا اِنْ كَادَتْ لَتُبْدى بِه لَوْلَا اَنْ رَبَطْنَا عَلى قَلْبِهَا لِتَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنينَ

 

“Biz daha önceden (annesine geri verilinceye kadar) onun süt analarını kabulüne (emmesine) müsaade etmedik. Bunun üzerine ablası: Size, onun bakımını namınıza üstlenecek, hem de ona iyi davranacak bir aile göstereyim mi? dedi.”[192]

 

Yüce Allah tekrar çocuğunu kendisine iade ediyor. Uzmanlar, bunun bir mucize olarak şöyle naklederler: “Bir defaya mahsus annesinin tenini ve göğsünü hisseden çocuk, arada zaman geçmesine rağmen yine aynı teni ve göğsü istiyor.” Bu ilahi mucize, çocuk ile anne arasındaki bütün ilişkilerde böyledir. Mesela, anne sütünü değil de hayvan sütü ile beslenen bir çocuğun ahlaki probleminin olabileceğine pay veriyorlar.

 

Bu konuda Efendimiz (a.s)’dan şu rivayetlere yer verilmiştir:

“Süt annesi olarak ahmak kadınların seçilmesini yasakladığını” ve “Alınan sütle benzeme hasıl olur” dediğini; “ehli emanet olmaları hesabiyle süt annesi Müzeyne kabilesinden seçmelerini tavsiye ettiği”[193] geçmektedir.

 

Sonuç olarak, sütün çocuğun tabiatını etkileyebileceğini Efendimiz (a.s), şu vecizeyle ifade etmişlerdir:

“Süt devresinde verilen süt, tabiat ve karakteri değiştirir.”[194]    

 

Dolayısıyla anne sütünün ve teninin çocuk üzerinde daha sayamayacağımız bir çok faydaları vardır. Bunlardan sadece anne sütünün çocuğa faydaları konusunu günümüz tıpta yapılan faydalarının tespiti üzerinde duralım.

 

Anne Sütünün Faydaları

 

-Anne sütü çocuğu vitamin D ve bir dereceye kadar da vitamin C dışında gerekli besin maddeleriyle istenilen oranda destekler. Anne sütünde demir oranı düşük olmakla beraber çocuk, demir ihtiyacını doğduğu sırada vücudunda depolanmış olan demirden alır ve meme çocuğa üç dört ay yeterli olur.

 

-Annenin bulunduğu her yerde ve her zaman kolayca ve istenilen sıcaklıkta anne sütü elde etmek mümkündür. Bu nedenle anne sütüne çeşitli besin maddeleri karıştırma işleminden kaçınmak gerekir. Tıpkı biberonu ve süt kabını sterlize etmek ve çocuğa uygun olması için sütü ısıtmak gerektiği gibi.

 

- Anne sütü her zaman tazedir, bu nedenle içinde hastalık yapan mikroplar bulunmaz, dolayısıyla hastalık taşıma ihtimali oldukça azdır.

 

-Anne sütünün maliyeti herhangi bir başka sütten daha ekonomiktir.

 

- Anne sütünün sindirimi kolaydır. Bunun nedeni, anne sütü mideye ulaştığı zaman mide özsularının etkisiyle peynirleşir. Anne sütünden oluşan peynir parçalarının hacim ve yoğunluk bakımından hayvan sütlerinden daha küçük ve daha yumuşak olduğu ortaya çıkmıştır.

 

- Anne göğsünün güçlü bir psikolojik etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Çocuğu emzirmek, anneyle çocuğun duygusal yönden karşılıklı duyumlarını sağlamak için aralarındaki ilişkiyi daha yakın, daha derin ve daha çok yapar.

 

-Anne açısından emzirme, doğumdan sonra rahmin, hamilelik öncesi normal hacmine ulaşıncaya kadar büzülmesine yardım eder ve böylece doğumdan sonra kan kaybetme tehlikesi azalır.

 

b) Süt Kardeşliği

 

"Radâ"' veya "rıdâ"; Arapça "radaa" kökünden mastar olup; annesini emmek demektir. Bir isim olarak ise, süt kardeşliği ve süt emme anlamına gelir. Kur'ân-ı Kerim'de çocuğun kendi annesinden veya başka bir kadından süt emmesiyle ilgili çeşitli âyetler vardır:

 

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ اُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَاَخَوَاتُكُمْ

 

"Sizi emziren analarınız ve süt cihetinden kız kardeşleriniz (size haram kılındı.)”[195]

 

وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ اَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ اَرَادَ اَنْ يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ

 

“Emzirmeyi tam yapmak isteyen için anneler çocuklarını tam iki yıl emzirirler.”[196]

 

اَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ  وَاِنْ كُنَّ اُولَاتِ حَمْلٍ فَاَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ  فَاِنْ اَرْضَعْنَ لَكُمْ فَاتُوهُنَّ اُجُورَهُنَّ  وَاْتَمِرُوا بَيْنَكُمْ بِمَعْرُوفٍ وَاِنْ تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ اُخْرى

 

“Onları gücünüz ölçüsünde oturduğunuz yerin bir bölümünde oturtun, onları sıkıştırıp (gitmelerini sağlamak için) kendilerine zarar vermeye kalkışmayın. Eğer hâmile iseler, doğum yapıncaya kadar nafakalarını verin. Sizin için çocuğu emzirirlerse onlara ücretlerini verin, aranızda uygun bir şekilde anlaşın. Eğer anlaşamazsanız çocuğu, başka bir kadın emzirecektir.”[197]

 

İslâm hukukçuları diyâneten annenin çocuğunu emzirmesi gerektiği konusunda görüş birliği içindedir. Çünkü anne, çocuğunu korumak zorundadır. Ancak kadın emzirmek istemediği takdirde, kaza yoluyla zorlama yapılıp yapılamayacağı konusunda görüş ayrılığı vardır. Çoğunluk fakihlere göre, kadının çocuğunu emzirmesi menduptur. Zaruret olmadıkça emzirmeye zorlanamaz. Çocuğun emzirilme işi çocuğun babası üzerine vaciptir. O, karısını emzirmeye zorlayamaz.

 

Çünkü:

 

وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ اَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ اَرَادَ اَنْ يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ

 

“Emmeyi tamam yaptırmak isteyenler için, anneler çocuklarını iki bütün yıl emzirirler”[198] âyeti bir tavsiye niteliğindedir. Ancak çocuğun annesinden başkasının memesini kabul etmemesi durumu müstesnadır.

 

Şu üç durumda anne çocuğunu emzirmeye kaza yoluyla da zorlanabilir:

 

- Çocuk, annesinden başka kadının sütünü emmezse, çocuğu helâk olmaktan korumak amacıyla annesi emzirir.

 

- Başka bir süt anne bulunamaması halinde, kendi annesi yine çocuğun hayatını korumak için emzirir.

 

- Çocukla ilgilenecek baba bulunmaması ve çocuğun süt anne tutabilecek bir malının olmaması durumunda anne çocuğu emzirir.

 

Yukarıdaki durumların dışında anne çocuğu emzirmekten kaçındığı takdirde, babanın bir süt anne tutması gerekir. Süt anne, çocuğu, öz annenin yanında emzirir. Çünkü, anne için "hıdâne" hakkı vardır. Bu hak, çocuğun kendi başına temizliğini yapabileceği, yaklaşık yedi yaşlarına kadar sürer. Baba süt anne tutmazsa, kadın, mahkeme yoluyla süt anne ücreti isteme hakkına sahiptir.Babanın evlilik içinde veya ric'i talaktan sonra iddet beklemekte olan karısına, kendi çocuğunu emzirmesi için ücret vermek zorunda değildir. Çünkü bu durumda karısına nafaka yükümlülüğü vardır. Bâin boşama halinde ise kadın iddet içinde kazaen emzirmeye zorlanamaz. Hanefîlerden sağlam görüşe göre, bu durumda, anne, emzirme ücreti talep edebilir.

 

Çünkü âyette:

 

فَاِنْ اَرْضَعْنَ لَكُمْ فَاتُوهُنَّ اُجُورَهُنَّ

 

"Onlar sizin için, kendilerinden olan çocuğunuzu emzirmişlerse, onlara ücretlerini verin”[199] buyurulur.

 

Bu âyet, boşanmış kadınlar hakkında inmiştir. Süt anne, süt emzirme ve örfün gerektirdiği şeyler dışında bir görevle yükümlü tutulamaz. Çocuğun yiyeceğini hazırlama, onu koruma, yıkama ve elbiselerini temizleme gibi hizmetler, örfe göre, süt anneye gerekebilir.

 

Çocuğun süt emme çağında kendi annesinden başka bir kadından süt emmesi halinde, bu çocukla süt emziren kadın ve bu kadının hısımları arasında bir süt hısımlığı meydana gelir. Kan yoluyla meydana gelen hısımlığa "nesep hısımlığı", evlilik yoluyla doğan hısımlığı ise "sıhrî hısımlık" denir. Süt hısımlığı bazı istisnalar dışında kan hısımlığı ile aynı yasakları doğurur.

 

Evliliği Haram Kılan Süt Hısımlığının Şartları  

 

-Sütün, bir kadına ait olması gerekir. Çoğunluğa göre, süt emziren kadının evli veya bekâr olması veya kocasının bulunmaması, sonucu değiştirmez. Sütten başka bir şeyi, meselâ; sarı su, kan veya kusuntuyu yemekle süt hısımlığı doğmaz. Erkeğin veya bir hayvanın sütü de hısımlık doğurmaz.

 

-Sütün , emen çocuğun midesine ulaşması gerekir. Sütü memeden emmekle, bir kap veya bardaktan içmek birdir. Çocuk memeyi ağzına alır, fakat süt emip emmediği bilinmezse, haramlık doğmaz. Çünkü şüphe ile hüküm sabit olmaz. Mâlikîlere göre ise bu durumda ihtiyatla amel ederek haramlık sabit görülür. Şâfiî ve Hanbelîler ise beş ayrı emmeyi şart koşarlar. Çünkü Hz. Âişe'den rivayete göre, Kur'ân'da önce; "On defa emmekle haramlık doğar" âyeti gelmiş, daha sonra inen bir âyetle emme sayısı beşe indirilmiştir. Bu âyet Kur'ân'da okunurken Hz. Peygamber vefat etmiştir.[200] Şâfiîlere göre emme sayısını beşe indiren bu âyet hükmü Kur'ân'a yazılıp, okunması neshedilmiş bir âyet olsa da hükmü devam etmektedir. İbnül-Hümâm (ö. 861/1457) beş defa emme bildiren âyetin yalnız tilavetinin değil, hükmünün de neshedildiğini belirtmiştir.[201] Hanefilerle Mâlikîlere göre süt emme miktarı az olsun çok olsun sonuç değişmez.

 

Delil:

 

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ اُمَّهَاتُكُمْ

 

"Süt emziren analarınız (size haram kılındı)"[202] âyeti ile, Nesepçe haram olanlar süt yoluyla da haram olurlar”[203] hadisidir. Bu âyet ve hadiste emme miktarı ve sayısı belirlenmemiştir.

 

- Emzirmenin ağız veya burun yoluyla olması gerekir. Çünkü süt, ancak bu iki yoldan boğaz yoluyla mideye ulaşır ve gıdalanma meydana gelir.Hanefi, Şâfiî ve Hanbelîlere göre, idrar yollarına, göze, kulağa veya bir yaraya akıtılacak kadın sütü ile hısımlık doğmaz.

 

-  Sütün başka bir sıvı ile karışmaması gerekir. Süt başka bir sıvı ile karışırsa, Hanefi ve Mâlikîlere göre çok olanı esas alınır. Süt fazla ise haramlık doğurur. Ebû Hanîfe'ye göre, bir gıda ile karıştırılan süt az olsun çok olsun haramlık doğurmaz. Çünkü bu gıda sütün kuvvetini giderir. Hüküm olarak gıda kısmı sütten fazla sayılır. İman Ebû Yusuf ve İman Muhammed, burada da çok olanı esas alırlar. Bir kadının sütü başka bir kadının sütü ile karıştırarak çocuğa içirilse, Ebû Hanîfe ve Ebu Yusuf'a göre, çok olan esas alınır. Sütler eşit olursa, karışma yüzünden her iki kadın bakımından da, haramlık doğar. Mâlikîlere, İmam Muhammed ve Züfer'e göre bu durumlarda her iki bakımdan süt hısımlığı doğar. Sütlerin eşit veya birisinin eksik ya da fazla olması, sonucu değiştirmez. Tercih edilen görüş budur. Çünkü sütler bir cinstir. Aynı cinsten iki şey arasında galipliğin hükmü bulunmaz. Günümüzde bazı ülke ve beldelerde görülen "anne sütü bankası"nda karışan anne sütlerini yukarıdaki esaslara göre çözümlemek gerekir. [204]

 

- Çoğunluğa göre, hısımlık doğuran sütün ilk iki yaş içinde emilmesi gerekir. Çünkü âyette "Anneler, çocuklarını iki bütün yıl emzirirler" buyurulmuştur. Nesep hısımı olan çocuklarla ilgili olan bu hüküm, süt emen diğer çocukları da kapsar. Hadiste "Süt hısımlığı ancak iki yaş içinde emzirilen sütle oluşur" [205] buyurulur. Ebû Hanife'ye göre ise emme süresi 30 aydır. Delil şu âyettir:

 

وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلاَثُونَ شَهْرًا

 

"Çocuğun ana karnında taşınması ile sütten ayrılmasının süresi otuz aydır."[206]

 

 Burada 30 ay, hem gebeliğin, hem de sütten ayrılmanın ayrı ayrı süresidir. Çoğunluk fakihlere göre ise, iki yıl emme süresi ile gebeliğin en kısa süresi olan altı ayın toplamı verilmiştir. Nitekim sütten ayrılmanın iki yıl olduğunu belirleyen başka delillerde vardır.

 

Süt Emme Yoluyla Meydana Gelen Evlenme Yasağı

 

Kur'ân-ı Kerîm'de:

 

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ اُمَّهَاتُكُمْ

 

"Sizi emziren analarınız ve süt kız kardeşleriniz (size haram kılındı)"[207] buyurulur.

 

Bu âyette yalnız iki tane süt hısımından söz edilmiştir. Bu konuda genel prensip şu hadisle konulmuştur. Nesepçe haram olanlar süt yoluyla da haram olurlar."[208] Yine nesep yoluyla, evlenmekle ortaya çıkan sıhrî hısımlıklara kıyasla, süt yoluyla da sıhrî hısımlıklar oluşur. Ancak bunun iki istisnası vardır.Süt yoluyla haram olanlar şunlardır:

 

- Bir kimsenin süt cihetinden usûlü. Süt annesi, süt ninesi gibi...

 

- Süt cihetinden fürûu. Bir kimse süt kızı, süt oğlunun kızı ve ilânihaye bunların çocuk ve torunları ile evlenemez.

 

- Süt ana ve babanın fürûu. Bir kimse ana baba bir, baba bir veya yalnız ana bir olan süt kardeşleri ve bunların ilânihaye fürûu ile evlenemez.

 

- Süt ana ve babanın usûlünden yalnız ilk füru'. Bunlar süt emenin, süt cihetinden amca, hala, dayı ve teyzeleri olup, bunlarla evlenmesi yasaktır.

 

- Süt baba ve dedelerin eşleri: Burada zifafın olup olmaması, sonucu etkilemez. Nitekim bir kimse, nesep babasının karısı ile de evlenemez.

 

- Süt oğlun veya süt oğlun oğlunun, yahut süt kızın oğlunun karısı ile evlenmek yasaktır. Burada da zifafın olup olmaması, sonucu etkilemez. Nitekim, bir kimse gelinleriyle evlenemez.

 

Hanefiler şu durumları istisna etmişlerdir :

 

- Bir kimse süt cihetinden erkek veya kız kardeşinin annesi ile evlenebilir. Halbuki nesepçe kardeşin annesi ile evlenilemez. Meselâ; bir kadın bir çocuğa süt emzirse, bu kadının nesepçe bir oğlu bulunsa, bu oğul, süt emzirilen çocuğun annesi ile evlenebilir.

 

- Bir kimse süt bakımından oğul veya kızının süt kardeşi ile evlenebilir. Halbuki bu durum nesep bakımından caiz olmaz. Meselâ; bir kadın, bir çocuğa süt emzirse, bu kadının kocası süt emen çocuğun kız kardeşi ile evlenebilir.[209]

 

Sonuç olarak bu konuda şu esas söylenebilir: Süt emenin nefsi süt emzirenin nesline haram olmaktadır. Ancak süt emen çocuğun daha sonra doğabilecek çocukları dışında diğer nesep hısımları ile süt emziren kadının nesep veya sıhrî hısımları arasında bir akrabalık meydana gelmektedir. Kısaca; süt emen çocuğun nesepten kardeşleri ile, süt emziren kadının nesepten çocukları arasında bir evlenme engeli doğmaz. Çünkü onlar aynı kadından süt emmedikleri için, fizik ve biyolojik yapılarında ortak cüz söz konusu değildir.

 

Süt Hısımlığının Hükmü

 

Süt hısımlığı mutlak bir evlenme engeli doğurur. Yukarıda sayılan istisnalar dışında kalan süt hısımları her nasılsa evlenmişlerse, durum anlaşıldığında birbirlerini terketmeleri gerekir. Bunların nikâhı Ebû Yusuf ve İmam Muhammed'e göre bâtıl, Ebû Hanîfe'ye göre fâsittir.

 

Süt hısımları birbirine yabancı olmazlar. Bir fitne tehlikesi yoksa birbirine bakabilirler. Süt emmekle bir hısımlık doğarsa da, bununla nafaka, miras, şahitliğin reddi, nikâh ve mal velâyeti gibi diğer nesep hükümleri doğmaz.

 

Süt hısımlığı, nasslarda belirtilen hususlarla sınırlı kalır. Nesebe her bakımdan eşit haklar sağlamaz. Bu yüzden bir süt ana, süt oğlundan nafaka isteyemez, ona mirasçı olamaz ve bu çocuk üzerinde velâyet iddiasında bulunamaz.[210]

 

Süt Baba: Süt annede sütün meydana gelmesine sebep olan ve süt anne ile evli bulunan erkek, süt babadır. Bu arada süt babanın ölümü veya süt anneden boşanmış olması, sonucu değiştirmez. Süt emen çocuğa bu süt baba ile nesep ve sıhrî hısımları haram olur. Süt babaya ait çocukların hepsi de süt emenin süt kardeşleri olur.[211]

 

Süt Hısımlığının İspatı

 

Süt hısımlığı ikrar veya bir delille ispat edilir.

 

1) İkrar : Bu, erkeğin ve kadının birlikte veya bunlardan birisinin, süt hısımlığını itiraf etmesidir. Bir erkek ve kadın evlenmeden önce süt hısımlığını ikrar etseler, evlenmeleri helal olmaz. Buna rağmen evlenseler akit fasit olur ve kadın mehir isteyemez.

 

İkrar evlilikten sonra olmuşsa, derhal ayrılmaları gerekir. Kendiliğinden ayrılmazlarsa, hakim zorla ayırır. Çünkü akdin bozukluğu ortaya çıkmıştır. Burada, kadın, belirlenen mehirle, emsal mehirden az olana hak kazanır.

 

İkrar yalnız erkek tarafından ve evlilikten önce olmuşsa, evlenmesi helal değildir. Evlilikten sonra olmuşsa derhal ayrılmaları gerekir. İkrar yalnız kadın tarafından ve evlilikten önce olmuşsa, kadının bu erkekle evlenmesi helal olmaz. Fakat erkek, kadının yalan söylediği kanaatinde ise fetvaya esas olan görüşe göre, bu kadınla evlenmesi caizdir. Kadın evlilikten sonra ikrarda bulunsa, bu ikrar, onu kocası tasdik etmedikçe evliliğin sıhhati üzerinde etki meydana getirmez.

 

2) Beyyine: Burada beyyineden maksat, hâkim önünde süt hısımlığa şahitlik yapmaktır.

 

Dört mezhep de adaletli iki erkek veya bir erkekle iki kadının şahitliği ile süt hısımlığının sabit olacağı konusunda görüş birliği içindedir. Ancak tek erkek, tek kadın veya dört kadın şahitle süt hısımlığının sabit olup olmayacağı ihtilaflıdır. Hanefilere göre, bu şahitlikler kabul edilmez. Çünkü Hz. Ömer (r.a)'den; "Süt hısımlığı konusunda iki erkek şahitten daha az kabul edilmez" dediği rivayet edilmiştir. Sahabelerden bu uygulamaya karşı çıkan olmadığı için bu konuda icma oluşmuştur.

 

İmam Şâfiî ve İbn Hanbel'e göre dört kadının, İmam Malik'e göre bir erkek bir kadın veya iki kadının şahitliği ile süt hısımlığı sabit olur. Bu mezhepler süt emzirme konusunda erkek şahit bulma güçlüğünü dikkate alarak kadın şahide ağırlık vermişlerdir.[212]

 

c)Başın Traşı

 

Bebek Tıraşı  

Çocukla ilgili meşru olan hükümlerden biri de, onun başının tıraş etmenin müstehap olduğudur. Bu tıraş işlemi çocuğun yedinci gününde yerine getirilir, tartılarak ağırlığıca gümüş fakirlere, yoksullara dağıtılır.

 

Yeni doğan bebeğin saçını kesmek, saç köklerinin kuvvet kazanmasını sağlar, baştaki gözeneklerin açılıp rahat teneffüs etmesine yardımcı olur. Aynı zamanda göz, koku alma ve işitme gibi organların hassasiyetini artırır.

 

Çocuğun kesilen saçlarının ağırlığınca gümüş dağıtmak, sosyal yapıda yardımlaşma ve dayanışmayı ayakta tutan kaynaklardan biridir.Çocuğun saçının kesilip ağırlığınca gümüş tasadduk etmenin müstehap olduğuna dair deliller:

 

Cafer b. Muhammed’den o da babasından yaptığı sahih rivayete göre; Hz.Fatıma (ra) oğulları Hasan ile Hüseyin’in saçlarını kestirip ağırlığınca gümüş tasadduk etti. Aynı zmanda, Ümmü Gülsüm ile Zeyneb’in  saçları ağırlığınca gümüş tasadduk ettiği bir gerçektir.”[213]

 

Çocuğun saçını kesme meselesinden, saçlarının bir kısmını kesmek, ya da başının bir kısmının, ya da başın bir kısmının tıraş edilmesi hakkında Efendimiz (a.s), men etmiştir.

 

Abdullâh İbn-i Ömer radiya'llâhu anhümâ'dan, Resûlu'llâh Salla'llâhu aleyhi ve sellem'in çocuk başının bir kısım saçını tıraş edip bir kısmının bırakılmasını nehyettiğini işittim, dediği rivâyet olunmuştur.”[214]

 

Büyüklerin Tıraşı

 

Saç, sakal ve bıyığın fazlasının kısaltılması, kasıkta ve koltuk altında bulunan kılların gidermesi. İslâm, temizlik üzerine kurulmuş bir dindir. Hatta iman ve ibadetin temel esaslarından birini temizlik teşkil eder. Hz. Peygamber (a.s) bir hadisinde, "Temizlik imanın yarısıdır"[215] buyurmuştur. İslâm dini Müslümanların maddî ve manevî alanda temizliğe dikkat etmeleri için onlara yol göstermiştir. İslâm, insanları hayatın her sahasında yükseltir, melekler derecesinde temiz bir hayata ulaştırır, ruhları en üstün duygularla aydınlatır. Vücut ve ruh sağlığında temizliğin büyük bir yeri vardır.

 

İslâm'da daima temizlik dış ve iç diye iki yönlü olarak açıklanır. Dış temizlik, bir kısım ibadetlerin şartı, başlangıcı ve anahtarı durumundadır. Buna ilişkin olarak Hz. Peygamber (a.s) şöyle buyurmuştur: "Namazın anahtarı taharettir."[216] Bu açıklamalardan anlaşıldığına göre öngörülen temizlik yerine getirilmedikçe emredilen ibadet görevini yapmak ve Allah'ın manevi huzuruna girmek mümkün olamaz. İslâm bilginlerince temizlik, sağlığı koruyan sebeplerden biri ve rızkın artmasına neden olarak kabul edilmektedir.

 

Bu esaslardan hareket ederek maddî ve bedenî temizliklerden birini oluşturan kasık tıraşının anlaşılması kolaylaşır. Şevkânî (ö. 1250/1834), Ebû Hureyre (r.a) yoluyla nakledilen; "Beş şey fıtrattandır: Kasık tıraşı, sünnet olmak, bıyık kesmek, koltuk altı kıllarını yolmak ve tırnakları kesmek"[217] hadisiyle ilgili olmak üzere şu görüşlere yer vermektedir: "Bu anlatılanlar yapıldığında faili, Allah'ın insanları yarattığı fıtratla nitelenmiş olur. Yüce Allah, kullarını en olgun sıfatlarda ve en güzel şekillerde olmaları için bunlara teşvik etmiş ve bunları onlar için tercih etmiştir". Beydâvî ise şöyle demektedir: "Fıtratla ilgili bu özellikler peygamberin seçtikleri ve dinlerin üzerinde ittifak ettikleri eski sünnetler olup, sanki bunlar dinlerin özünde mevcut olan yaratılışla ilgili bir emirdir."

 

Konuyla ilgili bir başka hadiste hadisin râvisi olan Enes b. Mâlik (r.a) "Bize bıyıkları kesme, tırnakları kesme, koltuk altı kıllarını yolma ve kasık tıraşı yapma hususunda kırk günden daha fazla geciktirmeme müddet olarak tayin edildi" demiştir.[218]

 

Hz. Peygamber (a.s) şöyle buyurmuştur: "On şey fıtrattandır: Bıyıkları kesmek, sakalı uzatmak, misvak kullanmak, burna su çekmek, tırnakları kesmek, parmak mağsallarını hilallemek, koltuk altındaki kılları yolmak, kasık tıraşı yapmak, abdest bozduktan sonra su vb. ile temizlik yapmak ve abdest alırken suyu ağızda çalkalamaktır."[219]

 

Hattâbî, (ö. 388/998) bu hadiste işaret edilen hususlar hakkında şu açıklamayı yapmıştır: Hadiste geçen "fıtrat" kelimesini İslâm bilginleri sünnetle tefsir etmişlerdir. Bunun yorumu, şüphesiz bu hasletler kendilerine Kur'an'da:

 

اُولئِكَ الَّذينَ هَدَى اللّهُ فَبِهُديهُمُ اقْتَدِهْ قُلْ لَا اَسَْلُكُمْ عَلَيْهِ اَجْرًا اِنْ هُوَ اِلَّا ذِكْرى لِلْعَالَمينَ

 

“İşte o peygamberler Allah'ın hidayet ettiği kimselerdir. Sen de onların yoluna uy. De ki: Ben buna (peygamberlik görevime) karşılık sizden bir ücret istemiyorum. Bu (Kur'an) âlemler için ancak bir öğüttür”[220] diye işaret edilen Peygamberlerin sünnetlerindendir. Bunlarla ilk emredilen Hz. İbrâhîm (a.s) olmuştur. Yine bu konuya şu ayette temas edildiğini görüyoruz:

 

وَاِذِ ابْتَلى اِبْرهيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَاَتَمَّهُنَّ قَالَ اِنّى جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ اِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتى قَالَ لَايَنَالُ عَهْدِى الظَّالِمينَ

 

“Şunu da hatırlayın ki, bir zaman Rabbi İbrahim'i bir takım kelimelerle (emirlerle) imtihan edip de, bunları tamamen yerine getirince: "Ben seni bütün insanlara imam yapacağım" buyurdu."[221]

 

Abdullah b. Abbas (r.a) demiştir ki: Allah on hasletle Hz. İbrahim'e emretti ve onları saydı. Bunları işlediği zaman, Allah şöyle buyurdu: "Ben seni, sana uymaları ve senin sünnetinle amel etmeleri için bütün insanlara imam yapacağım." Özellikle bu ümmet (Müslümanlar) Hz. İbrahim'e tâbi olmakla emrolunmuştur. Bu husus Kur'an'da şöyle ifade edilmektedir:

 

ثُمَّ اَوْحَيْنَا اِلَيْكَ اَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ اِبْرهيمَ حَنيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكينَ

 

“Sonra da sana, muvahhid (Allah'ın birliğine inanan) bir Müslüman olarak İbrahim'in dinine uymanı vahyettik."[222]

 

Buna dair İslâm bilginleri şöyle demiştir: Bu sayılan on haslet Hz. İbrahim'e farz idi, bize ise sünnettir. [223]

 

d) Kulak Delme

 

Allah (c.c) küçük büyük ayırımı yapmadan kadınların zînet kullanmalarına müsâade etmiştir:

 

وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ اَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدينَ زينَتَهُنَّ اِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى جُيُوبِهِنَّ  وَلَا يُبْدينَ زينَتَهُنَّ اِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ اَوْ ابَائِهِنَّ اَوْ ابَاءِ بُعُولَتِهِنَّ اَوْ اَبْنَائِهِنَّ اَوْ اَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ اَوْ اِخْوَانِهِنَّ اَوْ بَنى اِخْوَانِهِنَّ اَوْ بَنى اَخَوَاتِهِنَّ اَوْ نِسَائِهِنَّ اَوْ مَا مَلَكَتْ اَيْمَانُهُنَّ اَوِ التَّابِعينَ غَيْرِ اُولِى الْاِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ اَوِ الطِّفْلِ الَّذينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِاَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفينَ مِنْ زينَتِهِنَّ  وَتُوبُوا اِلَى اللّهِ جَميعًا اَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

 

“Ve mü'min kadınlara da söyle, gözlerini sakınsınlar ve avret mahallerini muhafaza etsinler ve ziynetlerini açmasınlar, onlardan her zahir olanı müstesna ve başörtülerini yakalarının üzerine sarkıtsınlar ve ziynetlerini açıvermesinler. Ancak kocalarına veyahut kendi babalarına veya kocalarının babalarına veya kendi oğullarına veya kocalarının oğullarına veya kendi kardeşlerine veya kendi kardeşlerinin oğullarına veya kendi kızkardeşlerinin oğullarına veyahut kendi kadınlarına veya kendi ellerinin malik olduğu cariyelerine veyahut erkeklikten kesilmiş hizmetçilerine veya kadınların avret mahellerine muttali olmayan çocuklara (karşı açıverilmesi) müstesna. Ve ziynetlerinden gizledikleri bilinsin diye ayaklarını da birbirine vurmasınlar. Ve cümleten Allah'a tevbe ediniz, ey mü'minler! Tâ ki felaha erebilesiniz.”[224]

 

Hz.Peygamber  (a.s):

 

ـ وعن أبى هريرة رَضِيَ اللّهُ عَنْه قال: ]أتَتِ امْرَأةٌ النَّبىَّ  فقَالَتْ يَا رَسُولَ اللّهِ: سِوَارَيْنِ مِنْ ذَهَبٍ؟ فقَالَ: سوَارَيْنِ مِنْ نَارٍ، فقَالَتْ: طَوْقٌ مِنْ ذَهَبٍ؟ قَالَ: طَوْقٌ مِنْ نارٍ قَالَتْ: قُرْطَيْنِ مِنْ ذَهَبٍ؟ قالَ: قُرْطَيْنِ مِنْ نَارٍ، فكَانَ عَلَيْهَا سِوَارَانِ مِنْ ذَهَبٍ فَرَمَتْ بِهَما وَقالَتْ: إنَّ المَرْأةَ إذَا لَمْ تَتَزَيَّنُ لِزَوْجِهَا صَلِفَتْ عِنْدَهُ فقَالَ: مَا يَمْنَعُ إحَدَاكُنَّ أنْ تَصْنَعَ قُرْطَيْنِ مِنْ فِضّةٍ: ثُمَّ تُصَفِّرُهُ بِزَعْفَرَانٍ، أوْ بِعَبِيرٍ.

 

-Ebû Hüreyre (radıyallâhu anh) anlatıyor: "Bir kadın Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'a gelerek sordu:"İki altın bilezik hakkında ne dersiniz, (takayım mı?)""Ateşten iki bileziktir, (takmayın!)" deyip cevap verdi. Kadın devamla:

"Pekâlâ altın gerdanlığa (ne dersiniz?)" diye sordu. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)'dan yine:"Ateşten bir gerdanlık!" cevabını aldı. O, yine sordu:"Bir çift altın küpeye ne dersiniz?""Ateşten bir çift küpe!"Kadında bir çift altın bilezik vardı. Onları çıkarıp attı ve:"(Ey Allah'ın Resûlü), kadın kocası için süslenmezse, onun yanında kıymeti düşer" dedi. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm):"Sizden birine, gümüş küpeler takınmasından, bunları za'feran veya abîr ile sarartmasından kimse engel olmaz!" cevabını verdi" ([225]29).

 

Görülüyor ki, Rasulüllah (a.s) devrinde kulak delme yapılıyordu ve buna karşı çıkılmadı.[226]

 

Kulak da, bidâyet' ten beri zînet yerlerinden biri, olarak görülmüştür.[227]

 

Binaenaleyh kulağın delinmesi, süslenme hakkını kullanabilmesi için kadının maslahatına olan bir şeydir.[228]

 

Rasûlüllah zamanında birbirlerine kocalarını vasfeden kadınlar olayı vardır. Onlardan Ümmü Zer, kendi kocasının anlattığı cümlelerinden birinde de, "kulaklarımı şıngır şıngır takılarla doldurdu." demektedir. Kocalarını onların böyle vasfetmelerini Âişe vâlidemiz Rasûlüllah'a aktarınca o; "Ümmü Zer'e göre Ebû Zer (onun kocası) nasılsa ben de sana göre öyleyim" buyurmuştur.[229]

 

Bu, kadının kulaklarını küpeyle süslemenin cevabını anlatır. O da elbette kulağın delinmesine muhtaçtır. Kezâ Buhârî ve Müslim'deki bir rivâyete göre Rasûlüllah kadınları sadaka vermeye teşvik edince onlar, kulaklarındaki küpelere kadar vermişlerdir. Bu da o zamanki sahâbe kadınlarının küpeli olduğunu göstermektedir.[230]

 

Binaenaleyh, kadınların küpe takmak için kulaklarını deldirmelerinde bir beis görülmemiştir. Hüküm budur.Oğlan çocuklarında böyle bir maslahat olmadığı için onların kulaklarını deldirmeyi kimse câiz görmemiştir.Ama birisi çıkıp şöyle derse onu da bütün bütün haksız görmemek gerekir: Bütün bu deliller, direkt olarak (ibaresi ile) küpe için kulağın delinebileceğini değil, zinet olarak küpenin kullanılabileceğini gösterirler.

 

Sonuç olarak, çocuğa yapılacak dini ameliyelerden biri de, kız çocuğunun kulağının delinmesidir. Bu zinet maksadıyla kız çocukları için tanınan bir cevazı ifade eder, erkek çocukların kulaklarının delinmesi mekruhtur.

 

Hanbeli mezhebi kız çocuklar için kulak delinmeyi mekruh sayarken Hanefi mezhebi Hz. Peygamber (as)’ın bu konuda herhangi men edici ifadeleri olmadığı için kadının süsü olduğuna hükmetmişlerdir.