3- Kalpleri eğlencededir. O zulmedenler, aralarında şu konuşmayı gizlediler: "Bu (Mııhammed) de sizin gibi bir insan değil mi? Şimdi siz göre göre büyüye mi kapılacaksınız?"

4- Dedi ki: "Rabb'im gökte ve yerde konuşulan her sözü bilir. (O'ndan gizli kalan hiçbir şey yoktur). O, işitendir, bilendir."

5- "Hayır, dediler, (bu), karmakarışık hayallerdir; hayır onu

uydurmuş; hayır o şairdir. (Eğer gerçekten peygamberse) öncekilerin (mu'cizelerle) gönderildikleri gibi o da bize bir mu'cize getirsin."

6- Bunlardan önce helak ettiğimiz hiçbir şehir (halkı) inanmamıştı, şimdi bunlar mı inanacaklar.

Sözlük

İnsanlara hesapları yaklaştı. İnsanları sorgulama zamanı, yani kıyamet günü yaklaştı.

Ve onlar gaflet içindedirler. Hızla yaklaştıkları akıbetin farkında değildirler.

Yüz çeviricidirler. Yüz çeviriyorlar. Şirk ve günahları terket-tikten sonra, salih ameller işleyerek, kendilerini bekleyen aki-beti, sorgulama gününü önemsemiyorlar. Rabb'lerinden kendilerine gelen yeni hatırlatmadan. Yeni inen Kur'an-ı Kerim.Ve onlar oynuyorlar. Oyun konusu yapıyorlar. Alaya alıyorlar, küçümsüyorlar.

Kalpleri eğlence halindedir. Kalpleri batıl, şer ve kötülük gibi saçma sapan şeylerle dolu olduğu için uyarıyı algılayacak durumda değildir.Gizlice fısıldaştılar. Aralarındaki konuşmayı gizlediler. Karmakarışık düşler.

Bilakis onu uydurdu. Kendisi uydurdu. Onu yalan olarak düzdü. Kendisine vahiy olarak inmedi diye iftirada bulundular.Onlar mı inanacaklar? Yani, inanmazlar. İfadenin başındaki istifham edatı, olumsuzluk bildirir. [1]

Açıklama

Yüce Allah bildiriyor ve gerçeğin ta kendisi olarak buyuruyor ki: "İnsanları sorgulama zamanı yaklaştı."

İyi ve kötü amellerinden dolayı sorgulanmalarının zamanı geldi, iyice yaklaştı.

"Ama onlar gaflet içindedirler."Kendilerini bekleyen sorgunun ve cezanın farkında değildirler. Bu yüzden "yüz çeviriyorlar." Sorgulama gününe hazırlık amacı ile, kendilerine yöneltilen imana, yani, şirk ve günah esaslı hayat biçimini terkedip iman esasına dayalı ve salih amelle biçimlenen bir hayat tarzına geçiş yapmaya İlişkin çağrıya olumlu karşılık vermiyorlar."Kendilerine Rablerinden gelen her yeni ikazı mutlaka eğlenerek, dinlerler."

Kendilerine yönelik öğütler içeren ve âyetleri ile kendilerini uyaran Kur'an âyetleri indirildiği zaman, "bunu mutlaka oyun konusu yaparak dinliyorlar." Eğlenerek, alay ederek, üzerinde düşünme gereğini duymadan laubali bir tavır içinde Kur'an'ı dinlerler."Onların kalpleri eğlencededir."

Onların kalpleri meşguldür, yeni inmekte olan hidayet ve aydınlık nitelikli ayetlere ilgi duymazlar.

"Zulmedenler gizlice fısıldaştılar."Müşrikler aralarında gerçekleştirdikleri gizli toplantılarda dediler ki:

"Bu sizin benzeriniz olan bir beşer değil mi?"Muhammed de tıpkı sizin gibi bir insan değil mi? öyleyse nasıl O'na inanır ve getirdiği mesaja uyarsınız? O'nun getirdiği şey, sadece bir büyü ürünüdür.

"öyleyse, göz göre göre büyüye mi geleceksiniz."„ Ne oluyor size? Aklınızı mı yitirdiniz?.. Bunları aktardıktan sonra yüce Allah elçisine şöyle hitabediyor:"De ki: "Benim Rabbim, gökte ve yerde söylenen sözü bilir; O, işitendir."Kullarının sözlerini bilendir, kullarının yapip-ettiklerini hakkıyla görendir. Dolayısıyle sizin düzdüğünüz yalan sözleri de ve benim hak nitelikli çağrımı da işitir ve bilir.

"Hayır, dediler."Gizli toplantılar düzenleyen bu zalimler dediler ki:

"Bunlar karmakarışık düşlerdir."Rableri tarafından yeni bir yol gösterici olarak indirilen Kur'an hakkında

bunlar onun gördüğü düşlerdir dediler. Vahiy yoluyla indirilen Allah kelamı değildir dediler.

"Hayır, onu kendisi uydurmuştur."Dağınık düşünceleri yüzünden ne diyeceklerini, Kur'an'ı nasıl tanımlayacaklarını bilemiyorlar. Bu yüzden ikide bir görüş değiştiriyorlar. Bu şaşkınlar dediler ki;

"Hayır, O bir şairdir."Resûlûllah efendimizi bir şair olarak nitelendiriyorlar. Halbuki Peygamberimizin sözlerinin herhangi bir gerçekliği bulunmayan asılsız sözler olan şiirle bir ilgisi yoktur."Böyle değilse, öncekilere gönderildiği gibi bize de bir mucize getirsin."Eğe'r iddia edildiği gibi Allah'ın elçisi ise, bir şair ve büyücü değilse, o zaman bunu pekiştiren bir mucize gösterse ya. Önceki peygamberlerden Sa-lİh, Musa ve İsa'ya İndirilen mucizelere benzer mucizeler göstermesi gerekmez mi?"Kendilerinden evvel helak ettiğimiz hiç bir ülke halkı iman etmemişti."Söz konusu halklara mucizeler gösterilmiş ama onlar iman etmemişlerdi, bu yüzden Yüce Allah onları korkunç bir azapla helak etti. "Şimdi bunlar mı iman edecek?"Hayır bunlar inanmazlar. Çünkü geçmişte helak edilen milletlerle ortak özelliklere sahiptirler. Bu yüzden iman etmeleri için mucize göstermenin bir anlamı olmaz. Çünkü biz onların inanmayacağını biliriz.[2]

Sonuç

1- Kıyamet yakındır.

2- Müşrikler hızla yaklaşmakta olan akıbetlerinin farkında değildirler. Kalpleri dünya tutkusuyla oyalanmakta, bu yüzden tevhid davetinden, kıyamet ve sorgulamaya ilişkin uyanlardan yüz çevirmektedirler. Günümüz insanları bu bakımdan, o günkü müşriklerden daha kötü bir durumdadırlar.

3- Müşrikler ilahi vahiy ve peygamber karşısında açıkça bir panik halini yaşarlar. Nasıl davranacaklarını, daveti mesajı nasıl tanımlayacaklarım bilemezler.

4- inatla inkâr eden insanlar için bir zaman mucizeler hidayetlerine ebep

olmamıştır. Tam tersine böyle kafir insanların helak olmalarına neden olmuştur. Bu, inatçı kafir insanın karakteristik özelliğidir; inanmak ve hidayete ermek istemediği zaman, her türlü mucize gösterilse de inanmak istemez.[3]

7- Biz, senden önce yalnız kendilerine vahyedilen erkeklerden başkasını elçi göndermedik. Eğer bilmiyorsanız zikir ehline (yani meseleyi bilen, eski Kitab sahiplerine) sorun.

8- Biz onları yemek yemeyen ceset(ler) yapmadık. (Onlar), ölümsüz de değillerdi.

9- Sonra onlara verdiğimiz sözü yerine getirdik, onları ve dilediklerimizi kurtardık, aşırı gidenleri helak ettik.

10- Andolsun, size, içinde şanınız (şerefiniz) bulunan bir Kitab indirdik. Aklınızı kullanmıyor musunuz?

Sözlük

Senden önce. Ey Muhammed senden önce.

Zikir ehli. Daha önce inen kitapların bağlıları. Ehl-i kitap.

Ceset. İnsan cesetleri.

Vaad. Peygamberlere verdiğimiz söz.

İsraf edenler. Zulüm, şirk ve günah işlemek suretiyle ilahi ölçüleri çiğneyenler. Aşın gidenler.

Bir kitap. Yüce Kur'an.

İçinde zikriniz var. Size Rabbinizi hatırlatan uyarılar var. İnsanlar arasında şanla, şerefle anılmanızı sağlayan ilkeler içermektedir.[4]

Açıklama

Kur'an'a ve peygamber efendimize (s.a.v.) yönelik Kureyş müşriklerinin itirazları şöyle idi: "Elçi neden insanlardan seçilmiştir? Bu elçi niye yemek yiyor? Neden bir hazinesi veya ürünlerinden yiyeceği olağanüstü bir bahçesi yoktur? Neden Önceki peygamberlerin kavimlerine sundukları türden bir mucize ile çıkmıyor karşımıza?"

Katade bildiriyor ki:

Mekkeliler peygamber efendimize (s.a.v.) şöyle bir öneride bulundular: Madem ki, bize sunduğun mesaj haktır ve madem ki, inanmamız seni mutlu edecektir. Safa tepesini bizim için altına dönüştürsene.

Bunun üzerine Cebrail indi ve ona şöyle dedi: Eğer dilersen, kavminin isteği yerine getirilir. Fakat buna rağmen inanmayacak olurlarsa, bir an bile bekletilmezler. Yani hemen, oracıkta tepelerine dehşet verici azap indirilir. Şayet dilersen, kavmin hakkında acele edilmez, onlara mühlet verilir.

Peygamberimiz: "Kavmime zaman tanınmasını İstiyorum" dedi. Bunun üzerine Yüce Allah: "Kendilerinden evvel yıkıma uğrattığımız hiç bir ülke halkı iman etmemişti; şimdi bunlar mı iman edecek?" âyetini indirdi."

Ey Resulüm, "Senden önce de..." Kullarımıza iletilmesini dilediğimiz emir ve yasaklan vahyettiğimiz insanlar dışında elçi göndermedik."

"Eğer bilmiyorsanız, o halde zikir ehline sorun." Senin kavmin bu işin asimi, eğer bilmiyorsa, kendilerine daha önce kitap indirilen yahudi ve hris-tiyanların din bilginlerinden öğrenebilir. Onlar bugüne kadar gönderilen tüm peygamberlerin insan olduklarını bilirler.

"Biz onları, elçileri yemek yemez cesetler kılmadık."

Melek suretinde veya yemek yemez insanlar olarak göndermedik. Tam

tersine, onları yaşamak için yemek ve su içmek zorunda olan insanlar kıldık. Şu müşrikler neden peygamberlerin yemek yiyen, çarşılarda gezen insanlar olmalarına itiraz ediyorlar ki?

"Sonra onlara..." söz konusu Resullere "verdiğimiz söze sadık kaldık."

Şöyle ki: Kavimlerinin istedikleri mucizeleri gerçekleştirsek ve onlar da inanmayacak olsalar, kavimlerini helak edeceğiz.

"Böylece onları ve dilediklerimizi kurtardık."

Elçilerimizi ve onlara inanıp tabi olan mü'mİnleri kurtardıktan sonra, ayetlerimizi yalanlayan, küfür, inat, şirk, şer ve batıla dayalı bir hayat sürdürerek aşırı giden toplumlarını helak ettik, yurtlarını yerle bir ettik.

"Andolsun, size zikrinizin içinde bulunduğu bir kitap indirdik. Yine de akıllanmayacak mısınız?"

Burada Yüce Allah, helak olmalarına, köklerinin kurumasına sebep olabilecek mucizeler talep eden müşriklere hitab ediyor:

"Doğru yolu bulmanız, hal ve gidişinizi düzeltmemiz, dolayısıyle de mutlu olmanız için size bir kitap indirdik."

Bu kitabın şanı yücedir, "içinde zikriniz bulunur."

Sizi uyaran, size öğüt veren emirler bulunmaktadır. Milletler ve halklar arasında sizden söz edilmesini sağlamaktadır, daha önce milletler arasında adınız duyulmazdı. Çünkü bu Kur'an, tüm insanlığa sizin lisanınızla hitap etmektedir. Sizin özelliklerinizi gösteriyor. Başka insanlar bu hususta sizin izleyicileriniz durumundadır. Bu ise büyük bir onurdur. Böyle olmasına rağ-rnen, siz, şeytanca tuzakların, sinsi tuzakların peşinde mı koşuyorsunuz? İnanmamak için ayak mı diretiyorsunuz? Sizin için neyin iyi ve neyin kötü olduğunu akledemiyor musunuz?[5]

Sonuç

1- Peygamberler ancak insanlardan seçilirler.

2- İlim adamlarına sorulmadan öğren ilemeyecek olan dünya ve ahiretle ilgili meseleleri onlardan sorarak öğrenmek gerekir.

3- Her konuda israfa kaçmak, aşırı gitmek tıpkı şirk ve zulüm gibi kötüdür.

4- Kur'an bir hatırlatmadır. İçerdiği tevhide ilişkin delillerle ve geçmiş ümmetlerin kıssaları ile Allah'ı hatırlatır. Kapsadığı şeriat, hukuk, davranış ve ahlak sistemi ile de bağlılarına şeref kazandırır.[6]

11- Halkı zulmeden nice şehri kırıp geçirdik ve onlardan sonra başka bir topluluk getirdik.

12- Azabımızı hissettikleri zaman onlar, derhal oradan kaçmak için hayvanlarını mahmuzluyorlardı.

13- Boşuna kaçmayın, bol bol verilip içinde şımartıldığınız nimetlere ve yurtlarınıza dönün, çünkü sorguya çekileceksiniz!

14- "Eyvah bize, dediler, gerçekten biz nefislerimize zulmedenler/nişiz!

15- Bu mırıldanmaları sürüp giderken biz onları, biçilmiş ekin gibi yaptık, sönüp gittiler.

Sözlük

Ve nicelerini kırıp geçirdik. Nice ülke halkını helak etmek suretiyle kırıp geçirdik.

Onlar zalimlerdi. Helak ettiğimiz bu ülkelerin halkları, zalim

idi.Kaçıyorlar. Uzaklaşıp kaçıyorlardı.

Şımarıp azdığınız; lüks yiyecekler, içecekler, köşkler ve binitlerle göz kamaştırıcı bir refah yaşadığınız yere dönün.

Sorulacaksınız. Sizin öteden beri yaptığınız gibi, dünyanızla ilgili bazı hususlarda sorguya çekileceksiniz.

Şu çağırışları. Şu yakarışı sürekli tekrarlayıp durdular: "Yazıklar bize. Gerçekten biz, zalimmişiz."

Kırılıp geçirilmiş. Tek bir fert ayakta kalmayacak şekilde ilahi azap onları kırıp geçirdi. Biçilmiş ekin, sönmüş ocak gibi yeryüzünden silindiler.[7]

Açıklama

Yüce Allah, âyetlerini yalanlamakta ısrar eden ve elçilere uymama hususunda ayak direten geçmiş toplumların akibetine uğramamaları için Ku~ reyşlilere uyanda bulunuyor:

"Ülkelerden nicesini," nice Ülke halkını, "Zulmedenler oldukları için," "Kırıp geçirdik."

Helak ettik, taş üstünde taş bırakmamacasına yurtlarını yerle bir ettik. Bu ülkelerin halkları zalimler idi. Şirk ve günaha dayalı bir hayat sürdürüyorlardı, büyüklük kompleksine kapılıp Allah'ın ayetleri karşısında burun kıvırıyorlardı.

"Bunun ardından bir başka kavmi yarattık." Bunlar, helak edilenlerden daha iyiydiler...

"Bizim zorlu azabımızı hissettikleri zaman, oradan büyük bir hızla uzaklaşıp kaçıyorlardı."

Adı geçen zalimler, "bizim zorlu azabımızı" hissettikleri; gözleri ile, kulakları ile ve bilinçleriyle algıladıkları zaman, yaşadıkları beldelerinden "Büyük bir hızla uzaklaşıp kaçıyorlardı."

Ölümden kaçmaya çalışıyorlardı. Melekler de onları azarlayarak ve ite kaka sürükleyerek kaçmayın, "içinde şımarıp azdığınız refaha ve yurtlarınıza dönün." Yeme, içme, giyim-kuşam, barınma ve binek hususunda büyük ve ge-

niş imkanlara sahip kılındığı müreffeh ülkenize dönün.

"Çünkü sorguya çekileceksiniz?"

Adalet ilkesi uyarınca dünyevi meselelerinizden dolayı sorguya çekileceksiniz. Bu ortamda verdikleri cevap şu oldu:

"Yazıklar bize. Gerçekten biz, zalimmişiz."

Helak edilene kadar bu sözü tekrarlayıp durdular.

"Nihayet biz onları biçilmiş ekin, sönmüş ocak durumuna getirdik."

Köklerinden koparılmış ekinler gibi yere serildiler. Alevi sönmüş, geriye savrulup giden küllerinden başka bir şeyi kalmayan sönük bir ocağa döndüler.[8]

Sonuç

1- Zulüm büyük bir suçtur. Kınanmayı gerektiren bu suçun en büyük örneği de Allah'a ortak koşmaktır.

2- Azarlamak ve burnunu sürtmek amacı ile, azaba uğramış zalim bir müşrikle alay etmek caizdir.

3- Azaba uğrayanlar, bu ortamda tevbe etseler de bunun kendilerine bir yararı olmaz.

4- Azabın belirtileri baş gösterdiğinde, bu azabm dehşetinden kişi dengesini kaybeder, doğru düşünme ve doğru hareket etme yeteneğini yitirir. Ne dediğini bilmez hale gelir, saçmalar.[9]

16- Biz göğü, yeri ve bunlar arasında bulunanları, eğlence için yaratmadık.

17- Eğer bir eğlence edinme isteseydik, kendi katımızdan (bir eğlence) edinirdik. Yapacak olsaydık, böyle yapardık.

18- Hayır biz hakkı batılın üstüne atarız da o onun beynini parçalar, derhal (batılın) canı çıkar. Allah'a yakıştırdığınız niteliklerden ötürü de vay siz(in haliniz)e!

19- Göklerde ve yerde kim varsa hep O'nundur. O'nun yanında bulunanlar, O'na kulluk etmekten büyüklenmez ve yorulmazlar.

20- Gece gündüz teşbih ederler, hiç ara vermezler asla bırakmazlar. Onlar için ibadet tabii ve aralıksızdır.

Sözlük

Eğlence olarak. İyi ve olumlu bir maksadımız olmaksızın sırf oyun ve eğlence olsun diye.

Oyun ve oyalanma. Eş ve çocuk. Katımızdan. Hurilerden veya meleklerden.. Bilakis hakkı atarız. Hakkı batılın üstüne fırlatırız.

Ve başını parçalar. Giderek batılın beynini dağıtır ve helak eder.

Ve o zaman yok olup gidicidir. Ortalıktan kaybolur gider. Ve vasfettiklerinizden dolayı sizler için yazıklar olsun. Allah için eş ve çocukları vardır; elçisi için de iftiracı bir büyücüdür demenizden dolayı, bu tür asılsız yakıştırmalarınızdan ötürü

eyvahlar size.

Göklerde ve yerdekiler O'nundur. Göklerde ve yerde bulunanlar yaratılış, hükümranlık ve yönetim olarak O'nundurlar. Bu hususta ortağı yoktur O'nun.

Büyüklenmezler. Yorgunluk duymazlar, bıkıp tesbihatı terket-mezler.

Ara vermezler. Hiç durmadan teşbih ederler. Çünkü onlar bizim gibi yorulmazlar. Herhangi bir şeyden dolayı bu yükümlülüklerini savsaklamazlar.[10]

Açıklama

Yüce Allah'ın şirk ve günah dolu bir hayat sürdüren zalim toplumları helak etmesi gösteriyor ki, O, insanı ve hayatı oyun ve eğlence olsun diye yaratmamıştır. Bilakis insanı ve hayatı yaratmasının gerekçesi Allah'ı anıp şük-retmeleridir. Allah'ın kitabı Kur'an'dan yüz çeviren, O'na şükretme görevini yerine getirmeyen, dünya ve ahirette O'nun zorlu azabına maruz kalır. Önceki âyetin işaret ettiği gerçek budur. Âyet-i kerimede şöyle buyuruluyor.

"Biz, bir oyun ve oyalanma konusu olsun diye göğü, yeri ve ikisi ara-sındakileri yaratmadık."

bunları, uygun bir amacı olmaksızın, boşu boşuna yaratmış değiliz. Bilakis yeri, göğü hak esasına dayalı olarak yarattık. Yaratılışın esası, insanların bize kulluk etmeleri, bize karşı şükür görevini yerine getirmeleridir. "Eğer bir oyun ve oyalanma edinmek isteseydik."

Eğer eş ve çocuk edinseydik... Müşrik Araplara göre Allah (haşa) cinlerle evlenmiş ve ondan melekler türemişlerdi. Sapık hristiyanlara göre de Allah Meryem'i eş edinmiş ve ondan oğul (İsa) dünyaya gelmiştir. Allah müşrik kafirlerin bu tür yakıştırmalarından münezzehtir, yücedir. Yüce Allah bu tür asılsız iddiaları reddederek şöyle buyuruyor:

Şayet bir oyun ve oyalanma konusu olarak eş ve çocuk edinseydik, bunu kendi katımızdaki huri ve meleklerden edinirdik. Ama biz böyle bir şey edinmedik, böyle bir şey bize yakışmaz da. Göklerde ve yerde bulunan her şeyin ve herkesin sahibi. Her canlı kul konumundadır. Kulumuzu evlat ve eş edinmemiz akla uyar mı? Bir insan bile kölesini oğul ve cariyesini eş edinmezken?

"Hayır, biz hakkı batılın üstüne fırlatırız, o da onun beynini darmadağın eder."

Kur'an'ın hak delilleri, ortalıkta dolaşan bu saçma sapan fikirlerin, asılsız kuruntuların üzerine indikleri zaman o saçma fikirleri ve boş kuruntuları darmadağın eder. Geride bir kalıntı bırakmadan silinip giderler.

"Eyvahlar size"

Ey Allah'a çocuk, eş ve ortak yakıştıran, peygamberi sihirbazlık, şairlik, kahinlikle ve yalancılıkla suçlayan yalancılar, Rabbinize ve peygamberinize yönelik bu iftiralarınızdan dolayı azaba uğramanız kaçınılmazdır.

"Göklerde ve yerde kim varsa O'nundur."

Allah'ın eş ve çocuk edindiği şeklindeki iddianın asılsızlığı bir kez daha ortaya konuyor. Göklerde ve yerde bulunan herkesin sahibi olan Allah, demek ki, çocuk ve evlattan münezzehtir. Çünkü herk varlığın üzerindeki mülkiyet ve tasarruf yetkisi O'nun tekelindedir.

"O'nun yanında olanlar, O'na ibadet etmekte büyüklüğe kapılmazlar ve yorgunluk duymazlar."

Bu da müşriklerin iddialarım çürüten bir başka delildir. "Gece ve gündüz hiç durmaksızın teşbih ederler."

Peki, Allah'ın eş ve evlada ihtiyaç duyduğunu nasıl düşünebiliyorsunuz? O'nun katında bulunup da sayılamayacak kadar çok olan melekler O'na ibadet etmede büyüklenmezler. İbadete ara vermeyi düşünmezler, yorgun düşmezler. Gece, gündüz, tüm zamanlar boyunca O'nu teşbih ederler.

"Hiç durmaksızın"

Bİr süre için dinlenmek üzere teşbihe ara vermeleri dahi söz konusu değildir. Onların sürekli teşbih etmeleri ve bu yükümlülüklerini durmaksızın sürdürmeleri, insanoğlunun soluk alış verişine ve göz açıp kapamasına benzer. İnsanoğlu herhangi bir meşguliyetinden dolayı soluk alış-verişine veya gözünü açıp-kapamasına ara verir mi? Cevap "hayır"dır. İşte melekler de gece gündüz durmaksızın Allah'ı teşbih ederler.[11]

Sonuç

1- Yüce Allah oyun ve oyalanmadan, eş ve çocuk edinmekten münezzehtir, yücedir.

2- Kur'an'daki deliller haktır. Batıl fikirlerle karşılaşınca, onları çürüterek siler süpürür.

3- Batıl iddiaların asılsızlığını ortaya koymak için aklî kanıtlar ortaya koymak Övgüye değer bir yöntemdir. Bazen de bu yöntem kaçınılmaz olur.

4- Yüce Allah tüm yaratıklardan mutlak olarak münezzehtir.

5- Melekler sürekli Allah'a kulluk eder O'nu noksan sıfatlardan ve asılsız yakıştırmalardan tenzih ederler.[12]

21- Yoksa o müşrikler, yerden bir takım ilahlar edindiler de ölüleri onlar mı diriltecek?

22- Eğer yerde, gökte Allah'tan başka ilahlar olsaydı, ikisi de (yerde, gök de) bozulup gitmişti. Arş'ın sahibi Allah, onların

nitelendirmelerinden (ortaklara ve aracılara muhtaç olmaktan)

yüce (münezzeh) dir.

23- O, yaptığından sorulmaz, ama onlar, (yani o ilahlar veya kullar) sorulurlar.

24- Yoksa O'ndan başka ilahlar mı edindiler? De ki: "Bu hususta kesin delilinizi getirin. İşte benimle beraber olanların da öğütü ve benden öncekilerin de öğütü budur." Ama çokları hakkı bilmezler, bundan dolayı onlar, haktan yüz çevirirler.

25- Senden önce hiçbir peygamber göndermedik ki ona: "Benden başka ilahı yoktur, bana kulluk edin!" diye vahyetmiş olmayalım.

Sözlük

Yoksa yerden bir takım ilahlar mı edindiler? Yani, altın, gümüş, bakır ve taş gibi yeryüzünün madenlerinden kendi elleriyle bir takım heykeller yapıp bunları İlah mı edindiler.

Onlar. Ölüleri diriltiyorlar. Yani o ilah dedikleri mi diriltme işini yapıyor? Çünkü ölüyü diriltemeyen gerçek ilah olamaz.

Eğer o ikisinde. Yerde ve gökte.

Göklerin ve yeryüzünün düzeni bozulurdu. Çok ilah, zorunlu olarak beraberinde ilahlararası çatışmayı getirir. Bu da evrensel düzenin bozulmasını kaçınılmaz kılar.

Allah ululuğuna ve kusursuz kemalina yakışmayan noksanlıklardan münezzehtir.

Arşın Rabbi, yaratıcısı, sahibi, tek ve ortaksız egemeni. Vasfettiklerinden. Yüce Allah eş, çocuk ve ortak edinmek gibi noksan sıfatlardan münezzehtir.

Yaptıklarından sorulmaz. Çünkü O, sınırsız tasarruf yetkisine sahip ortaksız hükümrandır. O'nun dışındakiler yaptıklarından sorulurlar. Çünkü aciz, cahil ve yönetilendirler.

i De ki: Kesin delilinizi getirin. Allah'tan başka ilahlar edinmenizi haklı kılacak kesin deliller gösterin. Ama bu hususta bir delil gösteremezler. Çünkü yalancıdırlar. İşte benimle birlikte olanların zikri. Benimle birlikte olanların

kitabı Kur'an.

3Ve benden Öncekilerin zikri. Tevrat, İncil ve Allah tarafından indirilen diğer kitaplar. Bu kitapların tümü "Allah'tan başka ilah olmadığına" şahitlik ederler.

Hakkı bilmiyorlar. Onların çoğu hakkı bilmiyorlar. Yani, Allah'ın tek ve ortaksız ilah olduğunu, sırf O'na kulluk edilmesi gerektiğini bilmiyorlar, bu yüzden gerçeğe sırt çeviriyorlar.

Bana ibadet edin. Sırf bana kulluk eden. Kulluk sunulacak tek ilah olarak bana yönelin. Benimle birlikte bir başkasına ibadet etmeyin. Çünkü benden başkası ibadete layık değildir.[13]

Açıklama

Bu âyetler grubunda, Yüce Allah, şirke dayalı bir hayat ve inanç sistemine tabi oldukları için müşrikleri kınayarak ve ayıplayarak söze başlıyor:

"Yoksa onlar yerden bir takım ilahlar mı edindiler?"

Yeryüzünün taşlarından ve madenlerinden ilahlar mı ürettiler ve bu ilahlar, "Ölüleri mi diriltecekler?"

Bu sorunun cevabı kaçınılmaz olarak "Kesinlikle hayır! "dır. Onlar ölüleri diriltemezler. Ölüleri diriltemeyen de hiç bir şekilde ilahlık makamına layık değildir. Bunu "Yoksa onlar yerden bir takım ilahlar edindiler de, onlar mı ölüleri diriltecekler?" âyetinden anlıyoruz. Bundan sonraki âyette ise Yüce Allah, onların Allah'tan başka ilahlar edinmelerini kâinattaki şu gerçeğe işaret ederek reddediyor:

"Eğer ikisinde..." Göklerde ve yerde, "Allah'ın dışında ilahlar olsaydı, elbette ikisi de bozulup gitmişti."

Çünkü ilah çokluğu, ilahlar arası çatışmayı ve karşılıklı çatışmayı getirir. Şu ilah şunu yaratmak ister, şu ilah istemez. Beriki şuna vermek ister, öteki buna karşı çıkar. İlahların kaprisleri yüzünden hayat düzeni alt üst olur... Diğer taraftan yeryüzündeki hayatın asırlardır, belli bir düzen ve ahenk içinde sürüp gelmesi, yaratıcının tekliğine, O'nun vacibul vücuda (varlığı zorunlu) olduğuna, sırf O'na kulluk yapmanın bir görev olduğuna delalet etmektedir. Bu yüzden Yüce Allah kendini ortaklardan ve müşriklerin eş ve evlat türü yakıştırmalarından tenzih ediyor: ,

"Arşın Rabbi olan Allah, onların nitelendirdikleri şeylerden yücedir."

Ardından sınırsız ilahhğını ve ortaksız Rabliğini apaçık bir örnek göstererek vurguluyor:

"O, yaptıklarından sorulmaz, oysa onlar sorguya çekilirler."

Birşey yapan ve İlminden, gücünden ve hükümranlığından dolayı yaptığından sorulmayan, gerçek ilahtır. Yaptığı bir şeyle ilgili olarak "niçin yaptın?" "niye terkettin?" diye sorguya çekilen, hesap vermek durumunda bırakılan, yaptığının karşılığını alan bir kimse ancak kul olabilir. Bir Rabb tarafından yönetilen olabilir. Müşrikleri azarlama ve kınama amaçlı bir diğer ifade de şudur:

"Yoksa O'ndan başka ilahlar mı edindiler?"

Allah'ı bir yana bırakarak başka ilahlara mı kulluk sunuyorlar? Ey Rasû-lûm onlara "De ki: "Kesin delilinizi getirin."

Onların ilah olduklarına ilişkin iddianızı ispatlayan kesin belgeler sürün ortaya. Batılı hak diye gösterecek belgeyi nereden bulacaklar?

"İşte benimle birlikte olanların zikri" Yani, mü'minlerin kitabı olan Kur'an. Onlar bu Kur'an ile Allah'ı anıyorlar, onun yol göstericiliği ile Allah'a kulluk ediyorlar. Onun ibret dolu tebliğinden öğüt alıyorlar.

"Ve benden öncekilerin de zikri."

İşte Tevrat ve İncil de orta yerde bulunuyor. Bunlardan birinde, Allah'tan başka bir ilahın varlığından söz ediliyor mu? "Hayır!"... Öyleyse, şu müşriklerin iddialarını dayandırdıkları delil nedir? Doğrusu müşrikler mantık ve delil nedir bilmeyen cahiller topluluğudur. Bu yüzden haktan yüz çevirmeleri son derece normaldir. Şu ifade buna dikkat çekmektedir:

"Hayır, onların çoğu hakkı bilmiyorlar, bundan dolayı yüz çeviriyorlar."

Düşünme yeteneklerini kaybetmiş cahiller oldukları için, delilleri ve anlamları mümkün değildir. Tevhid gerçeğini kabule yanaşmamaları, tevhide ilişkin delilleri ve belgeleri onaylamamaları bu yüzdendir.

"Senden önce hiç bir elçi göndermedik ki, ona şunu vahyetmiş olmayalım: Benden başka ilah yoktur, öyleyse bana ibadet edin."

Eğer müşrikler bu gerçeği bilselerdi, Allah'a ortak koşmazlar ve şirki savunmazlardı. Ne yazık ki, onlar aldatılmış cahiller güruhudurlar.[14]

Sonuç

1- îlahlığın en belirgin özellikleri, yaratma, nzık verme, öldürme ve diriltmedir. Eğer bir kimse bunları yapamıyorsa o, ilah değildir.

2- Kainattaki düzenin birliği, yaratıcının tekliğini gösterir. Varlığın birliği de var edenin birliğine tanıklık eder. Bu, mantık birliğini olarak Allah'ın varlığını, kulluğun sadece O'na yöneltilmesi gerektiğini pekiştiren kesin bir belgedir.

3- Şirki doğrulayacak bir delil hiç bir zaman bulunamaz. Allah'tan başkasına kulluk yapmanın olumluluğuna ilişkin bir delilin olabileceğini akıldan geçirmek de doğru değildir.

4- Kur'an, Tevrat ve Allah'ın indirdiği diğer tüm kitaplar, Allah'ın birliğini vurgulama hususunda birbirlerini pekiştirirler.

5- Allah tek ve ortaksızdır. Müşriklerin O'na eş ve ortaklar koşmaları asılsız bir iddiadır.[15]

26- "Rahman çocuk edindi." dediler. O, (böyle şeylerden) yüce münezzehdir. Hayır Rahman'ın çocukları sandıklan melekler, O'nun değerli kullarıdır.

27- O'ndan önce söz söylemezler ve onlar, O'nun buyruğunu

yaparlar.

28- Allah, onların önlerinde ve arkalarında olanı bilir. Allah'ın razı olduğundan başkasına şefaat edemezler ve onlar, O'nun korkusundan titrerler.

29- Onlardan her kim: "ben O'ndan başka bir ilahım!" derse onu cehennemle cezalandırırız. Biz zalimleri böyle cezalandırırız.

Sözlük

Çocuk. Meleklerden çocuk edindi. Müşrikler, meleklerin Allah'ın kızları olduklarını iddia ediyorlardı. Allah bu tür asılsız yakıştırmalardan münezzehtir.

Allah çocuk edinmekten münezzehtir, yücedir.

Bilakis onlar yani, melekler ikrama layık görülmüş kullardır. Birinin kulu olan, onun oğlu veya kızı olamaz.

Sözle O'nun önüne geçemezler. O, söz söylemedikçe kendileri söz söylemez. Kula yanaşan da budur. Bir köle hiç bir konuda efendisinin önüne geçmemelidir.

Ve onlar O'nun emriyle yapip-etmektedirler. İtaatkardırlar. O'nun izni olmadıkça bir şey yapmayacak şekilde terbiye edilmişlerdir.

Ve şefaat etmezler.

Sadece kendisinden razı olduğu kişi için.

İçleri titremekte, korkmaktadırlar.

O'nun dışında. Yani, Allah'ın dışında. Örneğin İblis böyle bir iddiada bulunacak olursa...

Zalimleri böyle cezalandırırız. Şirk ve günah işleyerek nefsine zulmedenleri böyle cezalandırırız.[16]

Açıklama

Bundan Önceki âyetler de şirkin asilsızlği ve müşriklerin düşüncesizliği anlatılmıştı. Bu âyetlerde ise, müşriklerin bir diğer batıl inançları çürütülüyor: Allah'a evlat nisbet etmeleri şiddetle reddediliyor.

"Rahman olan Allah çocuk edindi, dediler."

Melekler Allah'ın kızlarıdır şeklinde bir iddia ileri sürüyorlardı. Yüce Allah bu âyet-i kerimede kendini bu tür noksanlıklardan tenzih ediyor.

"O, yücedir."

Müşriklerin asılsız iddialarını geçersiz kılarak kesin bir nokta koyuyor:

"Hayır, onlar ikrama layık görülmüş kullardır."

Onların Allah'ın kızları olduklarını iddia ettikleri melekler, Allah'ın ikramına layık görülmüş kullarıdır. Ardından yüce Allah onları şu şekilde anlatıyor:

"Onlar sözle O'nun önüne geçmezler."

Kulluk görevlerini kusursuz olarak yerine getirdikleri için, Allah söz söylemedikçe onlar söylemezler. O'nun emri doğrultusunda amel ederler. O, izin vermedikçe söz söylemezler, hareket etmezler. Yüce Allah onların gerilerini ve ilerilerini bildiğini haber veriyor... O'nun sınırsız ilmi onları kuşatmış bulunuyor, Allah'ın, hakkında şefaat edilmesinden hoşnut olduğu kimselerin dışında, herhangi bir şahıs için şefaatte bulunamazlar. Yüce Allah buyuruyor ki1

"Onlar şefaat etmezler, kendisinden hoşnut olunandan başka."

Bunun yamsıra onlar:

"O'nun haşmetinden içleri titremekte olanlardır."

Allah'ın korkusundan yürekleri titrer. Varsayalım ki, onlardan biri "ben ilahım" diyecek olsa, Yüce Allah derhal bu sözünden dolayı onu cehennem ile cezalandırır.

"Zalimleri biz böyle cezalandırırız?"

Şirk ve günaha dayalı bir hayat benimseyenleri işte böyle cezalandırırız. Böylece, müşriklerin "Melekler Allah'ın kızlarıdır. Bize Allah katında şefaatçi olsunlar diye onlara ibadet ediyoruz," şeklindeki iddialarının asılsız bir iftira olduğu ortaya çıkıyor.[17]

Sonuç

1- Müşriklerin, yahudi ve hristiyanlarm Allah'a çocuk nisbet edişleri batıl ve asılsız bir iftiradır.

2- Melekler Allah'a kullukta kusur etmezler. Allah'a karşı takındıkları edep ve itaatkarlık kemal düzeyindedir.

3- Müşriklerin; "melekler bizim için şefaatte bulunacaklar" şeklindeki inançları, asılsız bir hurafedir. Çünkü melekler ancak, Yüce Allah'ın, hakkında şefaat edilmesinden hoşnut olduğu kimseler için şefaatte bulunabilirler.

4- Kıyamet günü şefaat olacaktır. Ama bunun şartları vardır: Şefaatçinin şefaat etme hususunda izin almış olması, hakkında şefaat edilen kişinin de tevhid ehli olması gibi. Şefaatçıların şefaati müşriklere bir yarar sağlamaz.[18]

30- O nankörler görmediler mi ki göklerle yer bitişik idi, biz onları ayırdık ve her canlı şeyi sudan yarattık? Hâlâ inanmıyorlar.[19]

31- Yer, onları sarsmasın diye onun üstünde yüksek dağlar yarattık. Ve istedikleri yere gidebilmeleri için orada geniş yollar açtık.

32- Göğü, düşmekten korunmuş bir tavan yaptık; onlarsa hâlâ göğün, Allah'ın kudretini gösteren ayetlerinden yüz çevirmektedirler.

33- Geceyi, gündüzü, güneşi, ayı yaratan O'dur. Bunların her biri bir yörüngede yüzmektedir.[20]

Sozluk

Birbirleriyle bitişik idiler. İçinde açıklık bulunmayan, içice girmiş bir kütle halindeydiler.

Onları ayırdık. Göğü, yedi kat ve yeri de yedi kat şeklinde birbirinden ayırdık.

Sabit dağlar.

Hareket edip onları sarsmasın.

Geniş yollar. Bu yollar vasıtasıyla diledikleri yere kolaylıkla varabilirler.

Umulur ki, doğru giderler. Gitmek istedikleri yere varabilirler.

Ve onlar onun ayetlerinden. Onun güneş, ay, gece ve gündüz gibi mucizevi delillerinden yüz çeviriyorlar.

Her biri bir bunda yüzüp gidiyor.

Ay, güneş, dünya ve yıldızlardan her biri belli bir yörüngede hareket eder.[21]

Açıklama

Surenin akışı içinde, tevhid inancının işlenmesine, Yüce Allah'ın noksan

sıfatlardan ve yetersizlikten münezzeh olduğunun vurgulanmasına devam ediliyor:

"O inkar edenler görmüyorlar mı?"

Allah'ın birliğini, gücünü, ilmini ve sırf O'na ibadet edilmesi gereğini inkar edenler, mahrukatın içinde, yüceler âleminde, aşağı âlemde yer alan sonsuz İlminin, kudretinin ve hikmetinin göstergelerini görmüyorlar mı? Bundan önce göklerle yeryüzü bir duman kütlesi halindeydi. Yüce Allah bu kütleden göklerle yeryüzünü yarattı. Gökyüzü Allah'ın izniyle yağmur yağdırır. Yeryüzünde de değişik renkleri, kokuları, tatlan ve yararları olan muhtelif bitkileri yeşertir. Yeryüzünde yaşayan insan, hayvan, bitki ve tüm canlıların hayat kaynağı su'dur. Allah'ın varlığı, birliği ve sırf O'na ibadet edilmesi gerçeğine yönelik delil olarak bunlar yetmez mi?

İnsanlar neden inanmazlar ki? 30. âyet-i kerime, bir anlamda bu soruyu yöneltmiş oluyor:

"O inkar edenler görmüyorlar mı ki, başlangıçta göklerle yer, birbiriyle bitişik iken, biz onları ayırdık ve her canlı şeyi su'dan yarattık. Yİne de onlar inanmayacaklar mı?"

"Yeryüzünde sabit dağlar yarattık."

Yeryüzü sarsılmasın, dolayısıyle üzerindeki varlıklar savrulmasın diye sabit dağlar var ettik.

"Onda yeryüzünde geniş yollar açtık."

Ulaşım kolaylığını sağlayan geniş ve rahat yollar yarattık ki doğru gide-bilsinler? Amaçladıkları yerlere rahatlıkla varabilsinler.

"Gökyüzünü korunmuş bir tavan kıldık."

Şeytanların kulak kabartmalarına ve yıkılmaya karşı koruduk.

"Onlar ise bunun âyetlerinden."

Güneş, ay, gece ve gündüz gibi kainattaki Allah'ın kanunlarından yüz çeviriyor-lar."

Onlar üzerinde düşünmüyorlar, kendilerini hakka ulaştırarak bu işaretlerden yararlanmıyorlar. Sırf Allah'a kulluk edilmesi gerektiğini, bu olağanüstü kanun ve dengelerin aydınlatıcı ışığında yine de kavrayamıyorlar.

"Geceyi, gündüzü, güneşi ve ayı yaratan O'dur; herbiri bir yörüngede yüzüp gidiyor."

Güneş ve ayın herbirinin kendine has bir yörüngesi vardır. Tüm zamanlarda bu yörüngesinde yüzüp giderler. Felek, yuvarlak daire demektir. Güneş, ay ve yıldızlar bu küresel yörüngelerinin dışına çıkamazlar. Yörüngelerinden çıkacak olurlarsa kainattaki dengelerde bir yıkım meydana gelir. Sonsuz ilme sahip, her yaptığı yerinde olan Yüce Allah, noksan sıfatlardan münezzehtir. Bunların tümü ilahi gücün, bilginin ve hikmetin göstergeleridir. Tevhid gerçeğini anlatan apaçık delillerdir. Ne var ki, müşrikler bunlardan yüz çeviriyorlar; üzerlerinde düşünüp doğru yola girmiyorlar.[22]

Sonuç

1- Kâinat, Allah'ın gücünün, ilminin ve hikmetinin somut açık delillerle sergilendiği bir vitrindir. Bunlar Allah'ın birliğini, O'na inanmanın, O'na boyun eğmenin ve itaat etmenin zorunluluğunu dile getirirler.

2- Sabit dağların yaratılışı bir hikmete dayalıdır.

3- Kainattaki kanunlara hakim olan ilahi yasalar sistemi, olağanüstü bir dikkatin ve özenin eseridir. Yüce Allah'ın akıllara durgunluk veren ilminin ve hikmetinin göstergesidir.

4- Bir çok insan Kur'an'daki ayetlerden yüz çevirdikleri gibi kâinattaki delil ve hikmetlerden de yüz çevirirler. Cahillikleri, müşriklikleri, kötülüklerin ve bozgunculuklarının sebebi bu anlamazlıklarıdır.[23]

34- Senden önce hiçbir insana ebedi yaşama vermedik. Şimdi sen ölürsen onlar ebedi mi kalacaklar?

35- Her nefis, ölümü tadacaktır. Biz sizi sınamak için, şerre de hayra da müptela kılıyoruz. Ve (sonunda) bize döndürüleceksiniz.

36- Kafirler seni gördükleri zaman, seni ancak alaya alırlar: "sizin ilahlarınızı diline dolayan bu mu?" diye. Oysa kendileri Rahman'ın zikrini (O'nun uyarısını) kabul etmiyorlar.

37- 'İnsanın tabiatınde acelecilik vardır. Öyle acelecidir ki, sanki) insan aceleden yaratılmıştır. (Durun), size ayetlerimi göstereceğim, benden acele istemeyin.

38- "Doğru söyleyenler iseniz bu (bizi) tehdid (ettiğiniz azab) ne zaman?" diyorlar.

Sözlük

Ölümsüzlük. Dünyada kalıcı olma.

Ölümü tadıcıdır. Ruhun cesetten ayrılış acısını tadacaktır. Ve sizi deniyoruz.

Şer ve hayırla. Şerle denenmek; yoksulluk ve hastalık şeklinde, hayırla denenmekse zenginlik ve sağlık şeklinde belirir. İmtihan için. Bakalım sabredip, şükrediyor musunuz? Yoksa zaaf gösterip inkara mı sapıyorsunuz? Seni yalnızca alay konusu ediyorlar. İlahlarınızı diline dolamış, onları ayıplıyor.

Rahman olan Allah'ın sözünü inkar ediyorlar. Ayrıca Allah'ın "Rahman" ismini de inkar ederek "Rahman nedir?" diyorlardı.

İnsan aceleden yaratıldı. Allah Adem'i, Cuma gününün son saatinde acele ile yarattı. AdemoğuHarının aceleciliği de ya-

ratıhş olarak onun karakterinden geliyor.

ayetlerimi yakında göstereceğim. Ayetlerimin kapsadığı dünya ve ahiret azabına ilişkin tehditleri yakında göreceksiniz.[24]

Açıklama

Müşrikler "Nasıl olsa Muhammed bir süre sonra ölecek" diye, ellerini ovuşturup seviniyorlardı. "Başına bir felaket gelinceye kadar bekleyelim, o zaman ondan kurtuluruz," diyorlardı. İşte burada Yüce Allah, peygamberinden önce de ondan sonra da herhangi bir insana ölümsüzlük vermediğini haber veriyor. Her nefis kesinlikle ölümün acısını tadacaktır. Şimdi eğer Rasûlû ölecek olsa, müşrikler ölümsüz mü olacaklar? Hayır!.. Şu halde "Muhammed ölecek," diye sevinip el ovuşturmanın anlamı nedir?.. Kendilerinin de öleceklerini düşünemiyorlar mı?

"Senden önce hiç bir insana ölümsüzlüğü vermedik; şimdi sen ölürsen, onlar ölümsüz mü kalacaklar?"

Hayır!..

"Her nefis ölümü tadacaktır." Her nefis, ruhun bedenden ayrılma zamanında ölümü tadacaktır. Bunun hikmeti, kulun Ölümden sonra, hayır ve şer nitelikii amellerinin karşılığım görmesidir:

"Biz sizi, şerle de, hayırla da deniyoruz."

Zenginlik, fakirlik, hastalık, sağlık, zorluk ve rahatlıkla deneyip imtihan ediyoruz. Sizi sınamak amacı ile çeşitli deneylerden geçiyoruz, ki, sabredenler, şükredenler, zayıf karekterliler ve kafirler belli olsun.

"Bize döndürüleceksiniz.

Ölümden sonra sorgulanmak, hayır ve şer nitelikli amellerin karşılığını almak üzere bize döndürüleceksiniz.

"İnkar edenler seni gördüklerinde, seni yalnızca alay konusu ediyorlar"

Yüce Allah Rasûlûne, müşriklerin kendisini gördüklerinde sadece alay konusu yaptıklarını bildiriyor. Müşriklerin bu tavırları, Rasûlûllah'ın saygın makamını bilmemelerinden, üstün vasıflarının farkında olmayışlarından kaynaklanıyor. O'nun kendileri için bir doğru yol kılavuzu, bir yol gösterici olduğunu bilmedikleri için o seçkin insanı alay konusu ediyorlardı.

"Sizin ilahlarınızı diline dolayan bu mu?"

Bu mu, ilahlarınızı ayıplıyor, onları diline doluyor?.. Burada Yüce Allah araya giriyor ve şu gerçeğe dikkat çekiyor:

"Oysa Rahman olan Allah'ın sözünü inkar edenler kendileridir."

Bu müşriklere şaşmamak mümkün değildir. Fiilen kötülüğün en alçakca-sma üzülüyorlar, ama, gerçek Rableri Rahman olan Allah'ı inkar edişlerinden dolayı en ufak bir acı duymuyorlar. Hatta "Rahman'm Allah'ın bir ismi olmasını dahi inkar ediyor ve "Yemame'nin Rahman'ın"[25]dan başka "Rahman" yoktur; diyorlardı.

"insan aceleden yaratıldı."

Yüce Allah'ın bu gerçeği ifade buyurmasının sebebi, müşriklerin bir an önce başlarına azabın gelmesini istemeleridir. Müşrikler, Rasûlûllah ve mü'minlere: "Eğer doğruyu söylüyor iseniz, bu azab ne zamandır." demeleridir. Burada Yüce Allah, aceleciliğin insanın karekteristik özelliği olduğunu belirtiyor. Bunun yanısıra, üzerlerine azab indirmek suretiyle müşriklere varlığının ve birliğinin delili olan ayetleri pek yakında göstereceğini bildiriyor. Nitekim büyük Bedir Savaşı'nda bunun bir kısmını gözleriyle görmelerini sağladı.

"Size ayetlerimi yakında göstereceğim. Şimdi hemen acele etmeyin." Aceleye gerek yoktur.

"Eğer doğruyu söylüyor iseniz, Allah'ın tehdit ettiği azabı ne zamandır, derler."

Azabın bir an önce tepelerine inmesini isterlerken, bir yandan da: "Bu azab ne zaman gelecek, eğer doğru söylüyor iseniz?" diyorlardı. Onların bu tavırları bir açıdan, insanın doğuştan sahip olduğu aceleci karakterden, bir açıdan da müşrik kafirlerin cehaletinden kaynaklanıyordu. Yoksa aklı başında olan bir insan azab istemez. Tam tersine rahmet ve hayır ister. Azabtan ve kötülükten kaçar.[26]

Sonuç

1- Yüce Allah bu âyetlerde hiç bir insanın ölümsüz kılmmadığını haber veriyor.

2- Dünya hayatının hayır ve şerle donatılmış olmasının sebebi, insanları

denemedir.

3- Müşrikler, Rasûlûllah (s.a.v.)'ı ciddiye almayıp O'nunla alay ediyorlardı.

4- İnsanın karekteristik bir özelliği de "aceleciliktir. Başarılı ve sistemli bir eğitimle bu karakteri değişime uğrayan bir insan, ılımlı, ağırbaşlı ve ilmiyle hareket eden biri olur. İnsanların şereflilerinden, mükemmellerinden olur.[27]

39- İnkar edenler, ne yüzlerinden, ne de sırtlarından ateşi sav anlayacakları ve yardımda olunmayacakları zamanı bir bilselerdi (onu böyle acele istemezlerdi)!

40- Doğrusu o, onlara ansızın gelecek, onları şaşırtacak, ne onu reddedebilecekler, ne de kendilerine mühlet verilecek.

41- Andolsun, senden önceki peygamberlerle de alay edildi, ama onlarla alay edenleri, o alay ettikleri şey kuşatıverdi.

42- De ki: "Gece gündüz, sizi Rahmandan kim koruyacak?" (Çünkü O'nun azabı gece veya gündüz ansızın bastırır.) Hayır, onlar, Rabb'lerinin Zikr'inden yüz çeviriyorlar.

43- Yoksa onları, bize karşı koruyacak ilahları mı var? Ne kendilerine yardım edebilirler, ne de bizim tarafımızdan onlara sahip çıkılır.

Sözlük

Savamazlar. Ateşi engelleyemezler. Yüzlerinden püskürte-mezler.

Bilakis onlara ansızın gelir. Kıyamet onlara apansız gelecek. Ve onları şaşkına çevirecek.

5 Ve onlara süre verilmez. Tevbe etmeleri için hiç ummadıkları bir anda süre tanınmaz.

Ve onları kapladı. Alaya aldıkları azap kendilerini sarıp kuşatıverdi.Sizi kim koruyacak? Sizi kim savunacak?Rahmandan. Rahman olan Allah, azabını tepenize indirmekisterse sızı kim koruyacak.Bilakis onlar Rablerinin zikrinden yüz çeviriyorlar. Hayır, onlar Kur'an'dan yüz çeviriyorlar. Onu dinlemiyor, üzerinde düşünmüyorlar.Bizden bir yakınlık göremezler. Bizim azabımızdan kendilerini uzak tutacak birini bulamazlar.[28]

Açıklama

"O inkar edenler bir bilselerdi."

Azabın bir an önce başlarına gelmesi için acele edenler, onunla karşılaştıkları anı bir bilselerdi. Ateşin yüzlerini ve sırtlarını yaladığı zaman hallerinin ne olacağını bir bilselerdi. Ateşe karşı kendilerini koruyamayacak ve ateşi önleyecek birini bulamayacaklar. Eğer bunu bilselerdi ve kesinlikle inansa-

lardı, onun geleceği günün, yani kıyamet gününün bir an önce gelmesini talep etmezlerdi:

"O inkar edenler, yüzlerinden ve sırtlarından ateşi püskürteni ey ecekleri ve hiç bir yardım alamayacakları zamanı bir bilselerdi."

"Hayır, onlara ansızın gelecek de, böylece onları şaşkına çevirecek; artık ne onu geri çevirmeye güçleri yetecek ve ne onlara süre tanınacak?"

Kıyamet günü onların vaktini bildikleri ve hazırlıklı oldukları bir zaman da gelmeyecek ki, tevbe edebilsinler. Tam tersine "onlara ansızın gelecek," farkında olmadıkları bir sırada onunla burun buruna kalacaklardır.

"Böylece onları şaşkına çevirecek."

Şaşırıp kalacaklardır.

"Artık ne onu geri çevirmeye güçleri yetecek ve ne onlara süre tanınacak?"

Şirkten ve günahtan tevbe ederek, cehennem azabından kurtulmaları için kendilerine mühlet verilmeyecektir.

"Andolsun, senden önceki elçilerle de alay edildi, fakat içlerinden küçük düşürenleri, o alaya aldıkları azap sarıp kuşatıverdi."

Bu ifade, Rasûlûllah efendimize (s.a.v.) moral destek vermeye, O'nu teselli etmeye yöneliktir. Ki, Kureyşlilerin alaya almaları ve azabın bir an önce gerçekleşmesini istemeleri karşısında sabredebilsin. Çünkü O'ndan önce de peygamberler bu tür tepkilerle karşılaşmış, ama alaycıların başına o korkunç azap gelene kadar sabretmişlerdi.

"De ki: "Gece ve gündüz sizi Rahman olan Allah'tan kim koruyabilir?" Yüce Allah, Rasûlûne, azabın bir an önce tepelerine inmesini isteyenlere şu soruyu yöneltmesini emrediyor:

"Gece ve gündüz sizi kim koruyacak?"

Size azab etmeyi dilerse eğer, Rahman olan Allah'tan sizi kim kurtaracak? Hiç kimse bu güce sahip değildir. Öyleyse niye tevbe etmiyorsunuz; O'na inanmıyor, birliğini onaylamıyor, O'na ve Rasûlûne itaat etmiyorsunuz?

"Hayır, onlar Rabb'lerinîn zikrinden yüz çeviriyorlar."

Gerçeği kabul etmemelerinin sebebi Kur'an'dan, ayetlerinin üzerinde

kafa yormaktan, anlamlarını irdelemekten kaçınmalarıdır.

"Yoksa bize karşı kendilerini, engelleyerek koruyabilecek ilahları mı

vardır?"

Yüce Allah, bu ifadeyle müşrikleri Allah'ın azabına karşı koruyacak, azaba engel olacak ilahlarının olmadığım reddeder bir soru biçiminde dile getiriyor. Onların edindikleri düzmece ilahlar, başkasına yardım edecek güçten yoksundurlar.

"Ve onlar bizden yakınlık bulamazlar."

Ne, edindikleri düzmece ilahlar ve ne de bir başkası onları Allah'ın azabına karşı koruyamaz. Allah'ın azabı geldiği gün, kimsenin onun önüne geçmeye gücü yetmez.[29]

Sonuç

1- Kıyamet ansızın kopacaktır.

2- Ölümden sonra diriliş ve hesaplaşma haktır.

3- Önceki Rasûllerin mücadeleleri ve ümmetlerinden gördükleri tepkiler, peygamberimiz (s.a.v.) için moral, destek ve ibret kaynağı olmuştur.

4- Müşrikler ilahi azaba uğratıldıkları gün, onların kulluk sundukları düzmece ilahlar, azabı savma konusunda kendilerine yardımcı olamazlar.

5- Müşriklerin şirk ve küfre dayalı bir hayat biçiminde ısrarlı olmalarının sebebi, Kur'an-i Kerim'i incelemeyi, âyetlerinini, kapsadığı hidayet ve nuru anlamaya çalışmayı kabul etmemeleridir.[30]

44- Biz onları ve atalarını yaşattık, nihayet kendilerine ömür uzun geldi, ebedi yaşayacaklarını sandılar. Bizim, yere gelip, onu uçlarından eksilttiğimizi görmüyorlar mı? Üstün gelenler onlar mı (yoksa biz miyiz)[31]

45- De ki: "ben ancak sizi vahiyle uyarıyorum. Ama sağırlar uyarıldıkları zaman çağrıyı işitmez(ler)."

46- Andolsun, onlara Rabb'inin azabından bir esinti dokun-sa, "Eyvah bize, biz gerçekten zalimler misiz," derler.

47- Kıyamet günü için adalet terazileri kurarız. Hiç kimseye bir haksızlık edilmez. İnsanın yaptığı iş, bir hardal tanesi ağırlığınca da olsa onu getiririz. Hesab gören olarak biz yeterfz.[32]

Sözlük

Onları ve atalarını faydalandırdık. Bahşettiğimiz çeşitli hayırlarla onları ve atalarını yararlandırdık.

Hayat hiç bitmeyecekmiş gibi geldi onlara. Bahşedilen nimetlere aldamp gurura kapıldılar.

Etrafından eksiltiyoruz. Peygamber ve mü'minlerin fetihleri sonucu egemenliklerinin alanını kısıyoruz.

Ben ancak onları vahiyle uyarıyorum. Allah'ın bana vahiy yoluyla bildirdiği haberlerle onları ve sizleri uyarıyorum. Benim kendime ait bir etkinliğim söz konusu değil.

Ufak bir şey. Azaptan hafif ve ufak bir esinti.

Bize yazıklar olsun, biz zalimleriz. Eyvahlar bize, biz zulme sapanlarmişız. Bu yüzden helak olduk.

Muhakkak ki biz zalimleriz. Şirke dayalı bir hayat sürdürmek ve Allah'ın elçisini yalanlamak suretiyle zulme saptık.

Duyarlı adalet terazileri.

Hiç kimse haksızlığa uğramaz. İyiliklerinde kısmaya, kötülüklerinde arttırmaya gidilmez.

Bir hardal tanesinin ağırlığı kadar.

Hesap görücüler olarak biz yeteriz. Herşeyi sayıp belirleyiciler olarak biz yeteriz.[33]

Açıklama

Surenin akışı içinde müşriklerin iddiaları birer birer çürütülüyor. "Evet biz onları ve atalarını yararlandırdık."

Kendilerine çeşitli nimetler sunduk. Ama onlar, kulluk ettikleri düzmece ilahların kendilerini koruyacaklarını sandılar. Oysa koruyucu Allah'tır. Ömürleri hiç bitmeyecekmiş gibi geldi. Dünya hayatının baş döndürücü büyüsüne kapılarak herşeyin bir sonunun olduğunu unuttular.

"Fakat şimdi, bizim muhakkak o dünyaya gelip onu etrafından eksiltmekte olduğumuzu görmüyorlar mı?"

Tüm belde halklarını teker teker İslâm'ın hakimiyetine soktuğumuzu far-ketmiyorlar mı?

"Şu halde, üstün gelenler onlar mı."

Üstün olan Yüce Allah'tır. Rasûlûnün ve mü'minlerin hakimiyetini sağlamlaştırdı. Bölgeyi ve çevresini onların hükümranlığına açtı... Sonra, Yüce Allah Rasûlûne; müşriklere "Ey Allah'ın ayetlerini yalanlayanlar, ben sadece sizi vahiy yoluyla, şirkin akıbetine karşı uyarıyorum. Söz ve hareketlerim va-

hiy ile belirleniyor. Ben kendiğilimden konuşmuyorum," demesini emrediyor. "Ancak sağır olanlar, uyarıldıklarında çağrıyı işitmezler." Onlar, batıla dayalı bir hayat biçimini sevgiyle benimsedikleri için kördürler. Şirke ve düzmece ilahlara yönelik sevgileri, onları hakka karşı sağır-laştırmıştır. Onları uyarmakla, uyarmamak birdir, kesinlikle hak olan mesajı işitemezler.

"Andolsun, onlara Rabbinin azabından 'bir ufak esinti' dokunacak olsa." Azaptan ufak bir parça onlara dokunacak olsa, hemen feryadı basacak ve kendilerine eyvahlar okuyacaklardır.

"Eyvahlar bize, gerçekten bizler zulme sapanlarmışız." Ya, kıyamet günü duyarlı adalet terazileri konulduğu zaman halleri ne olacak? Ki, o gün hiç kimse en ufak bir haksızlığa uğramaz! Az olsun, çok olsun, bir hardal tanesi ağırlığında dahi olsa, her yaptıklarını getirir bu duyarlı terazilerde tartarız.

"Hesap görücüler olarak biz yeteriz?"

Kuşatıcı ilmimizden ve karşı konulmaz gücümüzden dolayı kulların işledikleri tüm amelleri sayıp dökeriz ve karşılığını da adalet ilkesine göre veririz. Şu halde, ey akıl sahipleri Allah'tan korkup sakınalım![34]

Sonuç

1- Uzun ömür ve geniş rızık çoğu zaman sahibini aldatır, sapmasına yol açar.

2- Bir şeye yönelik sevgi, kişiyi ona karşı kör eder. Öyle ki, artık sevdiği şeyden başka bir şey göremez olur. Sadece sevdiği şeyi duyacak şekilde sağırlaşır.

3- İnsanoğlu zayıf bir varlıktır. Başına gelen en ufak bir azap karşısında dayanma gücünü yitirir ve "mahvoldum" diye feryad eder.

4- Ölümden sonra diriliş, hesaplaşma ve dünyada işlenenlerin karşılık görmesi haktır.[35]

48- Andolsun biz, Musa'ya ve Harun'a hak ve batılı ayırde-den ve korunanlar için bir ışık ve öğüt olan Kitab'ı verdik.

49- Korunanlar görmeden Rabb'lerinden korkarlar ve (kıyamet) saat(in)den de titrerler.

50- Bu (Kur'an) da ona (yani Muhammed'e) indirdiğimiz mübarek (çok faydalı) bir öğüttür. Şimdi siz onu inkar mı ediyorsunuz? (Ne kadar gaafilsiniz siz)!

Sözlük

Furkan. Hak ile batılı ayıran demek olan bu kelime, 'Tevrat' anlamında kullanılmıştır. Çünkü Tevrat da Kur'an gibi hak ile batılı birbirinden ayırır.

Aydınlık. İnanç ve yasalar sistemine ilişkin gerçekler gösterir. Zİkir. Öğüt.

Gayıpda Rablerinden korkarlar. Dünyada Rabb'lerini görmedikleri halde ondan korkarlar. Farzı terk ve haramı işlemek suretiyle O'na isyan etmezler.

Ve onlar saatten korkarlar. Kıyamet gününün dehşet verici manzaralarından ve yürek hoplatıcı azabından korkarlar.

Ve bu, mübarek bir zikirdir. Bu Kur'an mübarek bir öğüttür. O'nu okuyan ve onunla amel eden kimse bu bereketi elde eder

Siz mi onu inkar edicilersiniz.[36]

Açıklama

Bu âyetler de Yüce Allah Hz. Musa ile Hz. Harun'a (selam üzerlerine olsun) Furkan'ı, yani Musa ile Harun'un temsil ettikleri hak ile Firavun'un temsil ettiği batılı birbirinden ayıran Tevrat'ı verdiğini belirtiyor. Nitekim Furkan günü, hak ile batılın birbirinden kesin olarak ayrıldıkları gibi, Bedir günü

de şirk ile tevhidi birbirinden ayırmıştı... Hz. Musa ile Harun'a verdiği Tevrat bir aydınlıktı. Helali, haramı, yasaları ve hükümleri bilme hususunda yollarını aydınlatıyordu. Muttakiler, yanı Allah'ın emirlerini hakkıyla yerine getirenler için öğüt idi. Burada muttakilerin iki vasfından söz ediliyor. Önce, onların görmeden yani gayb ile Allah'tan korktukları belirtiliyor. Ardından, onların kıyamet saatinden korktukları, o sırada meydana gelecek dehşet verici olaylardan ve korkunç azabından çekindikleri vurgulanıyor...

"Bu, mübarek bir zikirdir."

Burada Yüce Allah kur'an-ı Kerim'e işaret ediyor ve O'nu mübarek, bereketli olarak nitelendiriyor. Kur'an'ın bereketi tükenmez. O'nu okuyan ve O'nunla amel eden herkes onun bereketine nail olur. Kur'an'ın bir harfini okuma insana, on iyilik kazandırır. Kur'an'ın harikulade üstünlükleri bitmez. Sırları tükenmez, içerdiği hakikatlerin sonu gelmez. Hidayete ermek isteyenler için yol göstericidir, şifa arayanlar için şifa kaynağıdır. "

Şu halde onu inkar edecek olanlar siz misiniz?"

Burada Yüce Allah, yahudilerin kitabına inandıkları, içeriği hakkında onlara çeşitli sorular yönelttikleri halde Kur'an-ı Kerim'i inkar eden Arapları kınıyor. Halbuki bu Kur'an onlar için şereftir, şan ve şöhrettir.[37]

Sonuç

1- Yüce Allah'ın Hz. Musa (a.s.)'ya ve kavmine Tevrat'ı indirmesi, Hz. Muhammed (s.a.v.)'e de Kur'an'i indirmesi, O'na ve ümmetine yönelik büyük bir lütuftur.

2- Görmeden Allah'tan korkmak, farzı terk ve haram işlemek suretiyle ona isyan etmekten kaçınmak, muttakilerin niteliğidir. Onlar daima kıyamet saatine karşı bir korku içindedirler.

3- Yüce Allah Kur'an'ı bereket kaynağı olarak indirmiştir.

4- Kur'an'ı inkar etmek, ondaki hidayet ve nuru tanımamak; kınanmayı, ayıplanmayı gerektiren kötü bir tavırdır.[38]

52- Andolsun biz,daha öncede İbrahim'e de doğru yolu bulma yeteneğini vermiştik, zaten biz onu(n olgun insan olduğunu) biliyorduk.

52- Babasına ve kavmine demişti ki: "Sizin şu karşısında durup taptığınız heykeller nedir?"

53- "Babalarımızı onlara tapar bulduk (da onun için biz de onlara tapıyoruz.)" dediler.

54- "Doğrusu siz de, babalarınız da açık bir sapıklık içine düşmüşsünüz!" dedi.

55- Dediler ki: "Sen bize gerçeği mi getirdin. Yoksa şaka yapanlardan mısın?"

56- "Hayır, dedi Rabb'iniz, göklerin ve yerin Rabb'idir ki, onları yaratmıştır. Ben de buna şahitlik edenlerdenim."

57- "Allah'a and olsun ki siz dönüp gittikten sonra putlarınıza bir plan kuracağım."

58- Nihayet İbrahim onları parça parça etti, yalnız onların

büyüğünü bıraktı; belki ona müracaat ederler diye.

Sözlük

Hidayetini Rabbinİ tanımasını, O'na inanmasını, itaat ve

yakınlaşma eğilimi ile sadece O'na yönelmesi gerektiğini Öğretmiştik.

Putlar. Heykeller. İnsanların kendi yaptıkları ve Allah'a şirk koştukları putlar.

Kulluk niyetiyle onlara yöneliyor, karşılarında saygı duruşunda bulunuyorsunuz.

Yoksa oyun oynayanlardan mısın? Sözünde ve davranışında ciddiyetten eser bulunmayan biri misin?

Rabbinİz göklerin Rabbidir. Kulluk edilmeye layık Rab, göklerin ve yerin tek ve ortaksız yaratıcısı olan Allah'tır.

Onları yaratan. Onları, bir örneği ve modeli olmaksızın yoktan vareden O'dur.

Putlarınızı kırıp parçalamak için bir plan hazırlayacağım.

Paramparça etti. Kırıp dağıttı.

En büyükleri hariç. En büyük putları hariç. Onu kırmadı.

Umulur ki ona dönerler diye. Ona baş vururlar diye. Düzmece ilahlarının çaresizliğini açık biçimde görür de Allah'a inanıp Onun birliğini, ortak sizliğini kabul ederler diye.[39]

Açıklama

Allah-Û Teâlâ, Hz. Musa ve Harun'a Tevrat'ın, Hz. Muhammed'e de Kur'an'ın verilmesini büyük bir lütuf olarak açıkladıktan sonra, bundan Önce Hz. İbrahim'e de lütufta bulunduğunu dile getiriyor. Daha küçük yaşta iken ona doğruyu göstermiş, celalim ve kemalini anlatmış, kendisine inanıp sadece O'na ibadet etmenin gerektiğini anlatmıştı. Hz. İbrahim çocuk denecek bir yaşta, Allah'tan başkasına ibadet etmenin batıl ve geçersiz olduğunu bu sayede öğrenmişti.

"Andolsun, bundan önce İbrahim'e rüşdünü vermiştik." "Ve biz onu bilenlerdik."

Davet hareketini yürütebileceğini, bu görevin üstesinden gelebileceğini biliyorduk. O'na bunu öğretmiştik.

"Hani bir zaman babası Azer'e ve kavmine, yaptıklarını onaylamaz bir tavırla demişti ki: "Sİzin, karşılarında bel büküp eğilmekte olduğunuz bu temsili heykeller nedir?"

Karşılarında ibadet kastıyla duruyor, saygı duruşunda bulunuyorsunuz. Hz, İbrahim'in bu sözlerine babasının ve kavminin tepkisi şöyle oldu:

"Biz atalarımızı bunlara tapıyor bulduk, dediler."

Bunu demek suretiyle cehaletlerini itiraf ettiler. Çünkü yaptıklarının doğruluğu, bu heykellere ibadet etmenin yararlı oluşuna ilişkin bir kanıt ileri süremediler. Tam tersine körükörüne taklidin kıskacında olduklarını gösterdiler. Aslında Allah'tan başkasına kulluk eden tüm insanların durumu bundan ibarettir. Allah'tan başkasına kulluk edenlerin ellerindeki tek belge, geçmiş atalarım bilinçsizce yaptıklarını, körükörüne taklit etmektir.

Hz. İbrahim onlara şu cevabı verdi:

"Dedi ki; "And olsun, siz ve atalarınız." Putatapıcıhkta kendinize örnek aldığınız atalarınız, "apaçık bir sapıklık içindesiniz."

Doğru yoldan uzaksınız. Bunun için sizi doğrulayan bir deliliniz de yoktu. Hz. İbrahim (a.s)'ın bu sözlerine şu cevabı verdiler: "Sen bize gerçeği mi getirdin?" "Siz ve atalarınız apaçık bir sapıklıktasınız," derken gerçeği mi söylüyorsun, yoksa bizimle oyun oynayanlardan mısın?"

Bize söylediğin bu sözlerle yoksa bizimle alay mı etmek istiyorsun? Hz. İbrahim (a.s)'inonlara cevabı şu oldu:

"Hayır, dedi. Sizin Rabbiniz, göklerin ve yerin Rabbidir. Onları kendisi yaratmıştır ve ben de buna şehadet edenlerdenim."

Sizin Rabbiniz bu heykeller değildir. Bilakis, ibadeti hakkeden gerçek Rabbiniz, gökleri ve yeri yaratandır. O, bunları olağanüstü bir şekilde ve geçmişte bir örneği olmaksızın yaratmıştır. Sizin Rabbinizin, göklerin ve yerin Rabbi olduğuna şahitlik ederim. Sizin O'ndan başka Rabbiniz yoktur. Tek ve ortaksız İlahınız O'dur.

"Andolsun Allah'a" "Sizin putlarınıza muhakkak bir tuzak kuracağım."

Onlara bir tuzak kurup hepsini paramparça edeceğim.

"Sizler arkanızı dönüp gittikten sonra."

Tapınma işlemlerinizi tamamlayıp günlük işlerinize döndükten sonra bunu yapacağım.

Hz. İbrahim (a.s.)'in kavmi kendi bayramlarından dolayı her yıl, bir günlerini şehir dışında geçirirlerdi. İşte böyle bir günde Hz. İbrahim putları kırdı, paramparça edip etrafa saçtı. Ama en büyüklerine dokunmadı.

"Olur ki ona baş vururlar diye." Belki Hz. İbrahim (a.s.)'e döner, onunla birlikte Allah'a ibadet ederler diye. Çünkü böyle bir durumda puta tapıcılığın saçmalığı anlaşılacaktı. Bu putlar kendilerini koruyamadıktan sonra, başkalarını nasıl koruyacaklardı?[40]

Sonuç

1- Yüce Allah peygamberlik görevi için seçtiği kullarına çeşitli nimetler bahşeder, onlara ikramda bulunur.

2- Peygamberlik görevi ve tevhid hareketi insanlık tarihinin ayrılmaz bir parçasıdır. Bu gerçek vurgulandıktan sonra şirk ve müşrikler ağır bir eleştiriye tabi tutuluyorlar.

3- Körükörüne taklit son derece kötüdür. Böyle bir taklit, aklitçinin inanç ve amellerine delil olamaz.

4- Hakkın yerine gelmesi ve kuvvetlenmesi bakımından, yeri geldikçe şahitlikte bulunmak farzdır.

5- Gücü yeten bir kimse için, kötülüğü el ile değiştirmek, dil ile değiştirmekten daha önceliklidir. Ama ikisini birlikte yapmak daha iyidir.[41]

59- (döndükleri zaman): "bunu ilahlarımıza kim yaptı? Muhakkak o zalimlerden biridir." dediler.

60- "Onları diline dolayan bir genç işittik, kendisine İbrahim deniliyormuş," dediler.

61- "Onu insanların gözleri önüne getirin de nasıl cezalandırılacağına şehid olsunlar" dediler.

62- (İbrahim'i getirdiler), dediler ki: "İbrahim, ilahlarımıza sen mi yaptın bunu?"

63- "Hayır dedi, (büyük putu göstererek) işte şu büyükleri yapmış onlara sorun, eğer konuşurlarsa(l)"

64- Kendi vicdanlarına başvurup (içlerinden): "Hakikaten sizler haksızsınız!" dediler.

65- Sonra yine eski kafalarına döndürüldüler: "Sen de bilirsin ki bunlar konuşmazlar," dediler.

Sözlük

İlahlarımıza. İlah diye nitelendirdikleri putları kastediyorlar. Bunlara tapıyor ve ilah diye tanımlıyorlardı.

Bir genç onları söylüyordu. Onlardan bahsediyordu. Bir genç onları diline dolamıştı. Onların çeşitli kusur ve ayıplarının olduğunu sayıp döküyorlardı.

İnsanların gözü önünde. Onların görebilecekleri şekilde.

Şahit olurlar ki ona şahit olsunlar. İlahlarını onun parçaladığına şahitlik etsinler ve uğrayacağı akıbeti seyretsinler. "Bunu sen mi yaptın? Muhatabı konuşturmaya ve ondan cevap

almaya yönelik bir ifade tarzı

Bilakis şu büyükleri yaptı ona. Hayır, bu yapmıştır, bu onların büyükleridir... Parmağı ile büyük putu gösterdi ki, baltayı boynuna asmıştı. Bunu derken de yalan söylememiş olmak için parmağını geri çevirdi.

Ve nefislerine döndüler. Düşünüp taşındıktan sonra, konuşmayan şeylere taptıkları için kendilerinin zalim olduklarına hükmettiler.

Başaşağı oldular. Hakkı itiraf ettikten sonra, tekrar batılda karar kıldılar. Tepeleri üstüne ters döner gibi oldular. Bunlar konuşmazlar. Onlardan sormamızı nasıl istersin?[42]

Açıklama

Sûrenin akışı içinde Allah'ın dostu Hz. İbrahim (a.s) ile arasındaki karşılıklı konuşması konu ediliyor. Kanuşmanm mahiyeti inanç sistemiyle ilgilidir. Hz. İbrahim (a.s) bayram münasebetiyle şehir dışına çıkan halkın ardından, bu durumu fırsat bilerek tapınağa girdi ve oradaki putları paramparça etti. Baltayı da düzmece ilahların en büyüğünün boynuna astı ve orayı terk etti. Akşam olup da halk kırlardan dönünce, yaptıkları ilk iş hazırladıkları çeşitli yiyeceleri alıp putların önüne koymak oldu. Asılsız inançlarına göre yiyecekler böylece bereketleniyordu. Fakat ilahlarının paramparça olmuş hallerini görünce çığlığı bastılar.

"Bizim ilahlarımıza bunu kim yaptı? Şüphesiz o, zalimlerden biridir, dediler."

İçlerinden bazıları şöyle dediler:

"Bir gencin bunları diline doladığını işittik."

Bir gencin ilahlarımızı küçümsediğini, onlarla alay ettiğini duyduk, Adı İbrahim'di. Bunun üzerine şöyle dediler:

"Öyleyse onu insanların gözü önüne getirin."

Onu görelim, tahkikatta bulunalım. Eğer onun yaptığı kesinleşirse, onu cezalandırırız. İnsanlar da onun cezasını seyretsinler ki, bu caydırıcı bir ibret tablosu olsun. Gidip Hz. İbrahim (a.s)'ı getirdiler ve halkın gözü önünde sorguya çektiler.

"Bunu sen mi yaptın?" Putları kırıp parçalayan sen misin "Ey İbrahim?"

Onlara şu cevabı verdi:

"Hayır, dedi. Bu yapmıştır, bu, onların büyükleridir."

Parmağını da gizleyerek büyük puta işaret ediyordu.

"Eğer konuşabiliyorlarsa, siz onlara soruverin."

Bu ifadenin altında onlara yönelik bir kınama ve kabahatlerini yüzlerine vurma vardır. Bu sırada kendi vicdanları ile başbaşa kalıp tutumlarını kınayıcı bir şekilde, kendi içlerinde şöyle dediler:

"Gerçek şu ki, zalim olanlar sizlersiniz."

Konuşamayan, cevap veremeyen ve kendini savunamayan şeyleri ilah edinmekle asıl zalimler sizlersiniz. Kendilerini koruyamayanlar, sizleri nasıl koruyacaklar?

"Sonra yine tepeleri üstünde ters döndüler.".

Allah onları başaşağı etti. Biraz önce gerçeği kabul edip kendilerini kınamışlardı, şimdi ise, batılı savunma amacı ile tartışmayı sürdürüyorlar. Dediler ki:

"Biliyorsun ki ey İbrahim bunlar konuşmazlar."

Onların konuşamayacaklarını bildiğin halde, niçin onlara sormamızı istiyorsun? Aslında, düzmece ilahların konuşamayacaklarını söylemeleri de, bir bakıma tepeüstü dikilmek gibiydi. Çünkü bununla düzmece ilahların asılsızlığını itiraf ediyorlardı.[43]

Sonuç

1- Aslında bütün insanlar zulmü bilir, ondan tiksinirler. Ama nefislerine zulmeden bazı kimseler onu insanlar arasında yaygınlaştınrlar.

2- İddiaları isbatlamaya yönelik belgeler ortaya koymak, insanlar arasında Öteden beri başvurulan bir yöntemdir. Bundan önceki şeriatlarda bu husus yer alır.

3- Yargılama tarzı, öncelikle soru-cevap şeklinde başlar.

4- Yalan söylemiş olmamak İçin ihtimalli söz söylemek meşrudur.[44]

66- "Peki dedi, siz Allah'ı bırakıp da size hiçbir fayda ve zarar vermeyen şeylere mi tapıyorsunuz?"

67- "Yuh size ve Allah'tan başka taptıklarınıza. Aklınızı kullanmıyor musunuz siz?"

68- Dediler: "Onu yakın, ilahlarınıza yardım edin, eğer bir iş yapacaksanız. "

69- Biz de: "Ey ateş, İbrahim'e serin ve esenlik ol!" dedik.

70- Ona bir tuzak kurmak istediler. Biz de, asıl kendilerini hüsrana uğrattık.

71- Onu ve Lut'u kurtarıp, alemlere bereketli kıldığımız bir yere getirdik.

72- Ona İshak'ı hediye ettik, üstelik (torunu) Yakub'u da fazladan verdik. Hepsini de iyi insanlar yaptık.

Sözlük

Size hiç bir yarar dokunduramayan. Düzmece ilahlar. Bunlar size zarar vermek isteseler onu da yapamazlar.

Sİze yazıklar olsun. Yuh olsun size ve Allah'ı bir yana bırakarak kulluk yaptığınız düzmece ilahlarınıza.

Dediler ki onu yakın. Kırıp parçaladığı ilahlarınıza yardım amacı ile, onu ateşe atıp yakın.

Soğuk ve esenlik. İbrahim'e karşı soğuk ve esenlik ol. Böylece ateş Hz. İbrahim (a.s.)'ı yakmadı, sadece ellerini bağladıkları ipi yaktı.

Tuzak kurmak. Kesin olarak kendisinden kurtulmak için onu ateşle yakmaları için plan yaptılar.

Onları daha çok hüsrana uğrayanlar kıldık. Allah O'nu ateşten çıkarttı. Yarmasına izin vermedi, O'nu ellerinden kurtardı, hilelerini boşa çıkardı,düzenlerini başlarına geçirip sonuçsuz kıldı.

Onu ve Lut'u kurtardık. Yani İbrahim'i ve kardeşi Haran'ın oğlu Lut'u kurtardık.

Orada. Bereketli kıldığımız. Bereketli kıldığımız, Şam ülkesine çıkardık.

Ve Yakub'a nafile olarak. Yakub'u da fazladan verdik. O bir çocuk İstemişti, Allah da ona istediği evladı ve üstüne de Yakub'u verdi.

Her birini salihler kıldık. Allah'ın ve insanların haklarını kusursuzca gözetiyorlardı.[45]

Açıklama

Bu âyetlerde Yüce Allah, Hz. İbrahim'im, kavminin puta tapmalarını ya-dırgayıcı bir ifadeyle onlara şöyle dediğini haber veriyor:

"Allah'ı bırakıp da sizlere yararı olmayan ve zararı dokunmayan şeylere mi tapıyorsunuz?"

Siz Allah'tan başka ilahlara mı tapıyorsunuz? Oysa onların size bir yarar veya zarar dokundurmadıklarını, konuşamadıklarını, bir soru yönelttiğinizde cevap veremediklerini biliyorsunuz.

"Yuh size ve Allah'tan başka taptıklarınıza."

Yazıklar olsun size ve yaratan, rızık veren, zarar ve yarar dokundurma gücüne sahip bulunan Allah'ı bir yana bırakıp da kulluk ettiğiniz düzmece ilahlarınıza...

"Siz yine de akıllanmayacak mısınız?"

Onlara kulluk yapmanın ne kadar iğrenç, onları ilahlaştırmanın ne kadar yanlış olduğunu anlamayacak mısınız? Bunlar duymaz, konuşmaz, fayda sağlamaz ve zarar vermez cansız varlıklardır. Hz. İbrahim'in bu sözlerine karşı şu tepkiyi gösterdiler:

"Onu yakın" İbrahim'i ateşe atın. İlahlarınıza yardımda bulunun."

Onun küçük düşürdüğü ve parçaladığı ilahlarınıza arka çıkın.

"Eğer bir şey yapacaksanız?"

Gerçekten ve samimi olarak onlara yardım etmeyi düşünüyorsanız. Ü-zerinde görüş birliği sağladıkları bu cezayı infaz etmek üzere harekete geçtiler. Özel bir mahalde odun yığıp ateş tutuşturdular. Ateşin alevleri o kadar şiddetli azgındı ki, Hz. İbrahim'i ancak mancınıkla içine atabildiler. Yüce Allah ateşe söyle seslendi:

"Biz de dedik ki: "Ey ateş, İbrahim'e karşı soğuk ve esenlik ol."

Ateş, Yüce Allah'ın emrine uydu. Sadece ellerini ve ayaklarını bağlamak için kullandıkları ipi yaktı. Eğer Allah ateşe "esenlik ol" demeseydi, onun Hz. İbrahim'i helak edecek dondurucu bir buz dağına dönüşmesi de mümkün olabilirdi. Rivayete göre, Hz. İbrahim'in babası, ateşin oğlunu yakmadığını gördüğünde, yüzündeki terler akar halde: Ne güzel senin Rabbin ey İbrahim?" demiştir.

"Ona bir tuzak kurmak istediler, fakat biz onları daha çok hüsrana uğrayanlar kıldık."

Hz. İbrahim'i ateşe atarak işini bitirmek istediler. Allah onların çabalarını sonuçsuz kıldı, kulunu ve dostunu ateşten kurtardı. Tuzaklarını başlarına geçirdi. Böylece Hz. İbrahim'i yoketmeye yönelik tüm çabalarında hüsrana uğramalarını sağladı.

"Onu ve Lut'u kurtardık." Hz. İbrahim'i ve kardeşi Haran'ın oğlu Lut'u kurtardık.

"Alemler için bereketler kıldığımız yere çıkardık."

Şam ülkesine ulaştırdık. Hz. İbrahim Filistin'i, Lut da bugün yerinde bir ölü göl bulunan Lut kavminin yaşadığı topraklara yerleşti.

"Alemler içinde bereketli kıldığımız:"

O bölgeyi, ağaçları, nehirleri ve ürünleri bol, bereketli bir bölge kıldık. Oraya yerleşen kafir ve nıü'min tüm insanlar yararlanır. Çünkü Allah "alemler için" buyuruyor. Bu kavramın kapsamına da tüm insanlar girer.

"Ona armağan ettik."

Yani, Hz. İbrahim'e Hz. İshak'ı armağan ettik. Çünkü Allah'tan bir evlad istemişti. Allah üstüne bir de Yakub'u verdi.

"Herbirini salİhler kıldık."

Herbirini, Allah'ın şeriatında öngördüğü bizim de O'na kulluk eden, Rab-lerinin haklarını eksiksiz yerine getiren, insan haklarını gözeten salih kullar kıldık. İşte bu, salihliğin ve yapıcılığın son noktasıdır.[46]

Sonuç

1- Hz. İbrahim kafirlerle tartışırken güçlü bir delile sahipti. Davet üslubu son derece sağlamdı. Bütün bu delilleri Rabbi İbrahim'e öğretmişti.

2- Batıl ehlini azarlamak ve kınamak meşrudur.

3- Yüce Allah'ın iradesi doğrultusunda ateşin Hz. İbrahim'i yakmayıp sadece, ellerini ve ayaklarını bağladıkları ipi yakması bir mucizedir.

4- Allah'a tevekkül etmenin, güvenip dayanmanın gücüydü bu mucizenin sebebi. Çünkü Hz. İbrahim; "Allah bana yeter, O, ne güzel vekildir" demişti. Yüce Allah ateşe: "Ey ateş, İbrahim'e karşı soğuk ve esenlik ol," emrini vermiş ve ateş de öyle olmuştu. Bu hususta, tevekkülünün sağlamlığını yetmişti. Rivayete göre, ateşe atılmasından az önce Cebrail (a.s) ona gelmiş ve: "Ey İbrahim bir ihtiyacın var mı?" demiş, o da: "sana ihtiyacım yok, bana Allah yeter, O, ne güzel vekildir," demiştir.

5- Tevhid gerçeği bir kez daha pekiştiriliyor, şirk ve müşrikler eleştiriliyorlar.

6- Hz. İbrahim (a.s.)'in Irak topraklarından çıkıp Şam topraklarına yerleşmesi, tarihte Allah yolunda gerçekleşen ilk hicrettir.[47]

73- Onları, emrimizle doğru yolu gösteren önderler yaptık ve onlara hayırlı işler yapmayı, namaz kılmayı ve zekat vermeyi vahyettik. Onlar bize kulluk eden (insan)lardı.

74- Lut'a da hüküm (hükümranlık, peygamberlik, hikmet) ve ilim verdik ve onu çirkin işler yapan bir şehirden kurtardık. Gerçekten onlar yoldan çıkan kötü bir kavim idiler.

75- Ve onu rahmetimizin içine soktuk. Çünkü o, salihlerden

idi.

76- Nuh'u da (an), o da bunlardan önce bize yalvarmıştı. Biz de onun duasını kabul edip kendisini ve ailesini büyük sıkıntıdan kurtarmıştık.

77- Ve ayetlerimizi yalanlayan kavimden onun öcünü almıştık. Onlar, kötü bir kavim olmuşlardı, biz de onların hepsini boğmuştuk.

Sözlük

Önderler. İnsanlar tarafından izlenen hayrın öncüleri.

Emrimizle hidayete yöneltirler. İnsanlara doğru yolu gösterirler. Allah'ın İzniyle onlara, erdemliliğe, kurtuluşa ve mutluluğa yol açan şeyler öğretirler. Çünkü Allah onları tebliğ misyonuna sahip elçiler kılmıştır.

jBize ibadet edenlerdi. İçleri titreyerek bize itaat ederlerdi, emrimizi yerine getirirlerdi.

Ve Lut'a hüküm ve ilim verdik. Lut'a da hükmetme, hasımların arasını bulma yetkisini vermiştik. Onu dinde fakih kılmıştık. Bütün bunlar, Nebiliğin ve Rasûllûğun kapsamına giren yetkilerdir, Çünkü Allah onu Nebi ve elçi olarak görevlendirmiştiÇirkinlikler yapıyorlar. Eşcinsellik ve benzeri iğrençlikler istiyorlardı.

Fasıklar. Şeriatın hükümlerini çiğneyen, onunla amel etmeyi

bir yana bırakan isyanlardı.Ve Nuh önceden nida ettiğinde. Nuh'u da hatırla. Bir zaman kafir soydaşlarına karşı Allah'a dua etmişti.Büyük yüceden. Tüm yeryüzünü kapsayan büyük tufanın yol açtığı boğulma hadisesinden.[48]

Açıklama

Sûrenin akışı içinde Yüce Allah'ın Hz. İbrahim ve evladına yönelik lütufları anlatılıyor. Yüce Allah buyuruyor ki:

"Onları emrimizle doğru yolu gösteren önderler kıldık." Hz. İbrahim'i, İshak'ı ..ve Yakub'u önderler kıldık. İnsanlar hidayette onları örnek alırlar. İnsanları Allah'ın dinine yöneltirler. Allah onları Nebi ve Rasûl kılmak suretiyle bu yetkiyi onlara vermiştir.

"Onları, kendi emrimizle hidayete yönelten önderler kıldık."

"Onlara hayrı kapsayan fiilleri, namaz kılmayı ve zekat vermeyi vahyettik."

Tüm hayırları işlemelerini vahyettik. İçinde Allah'ın rızası gözetilen her yararlı şeyi emrettik. Namaz kılmayı ve zekat vermeyi vahyettik.

"Onlar bize ibadet edenlerdi."

Emrettiklerimizi eksiksiz yerine getirdiler: Bize itaat ile. Kulluk ederlerdi, yürekleri titrerdi. Ulu Allah burada en güzel sıfatlarla ve en tatlı hallerle onları, övgüsüne layık kılıyor.

"Kulumuz Lut'a da bir hüküm ve ilim verdik ve onu çirkin işler yapmakta olan şehirden kurtardık. Şüphesiz onlar, bozulmaya uğrayan kötü bir kavimdi."

Hz. İbrahim ve evladına bahşettiğimiz nimetler ve seçkin nitelikler gibi Lut'a da bahşettik. Amcası Hz. İbrahim'le birlikte hicret etmişti. Biz de ona hüküm ve ilim verdik. Onu bir Nebi kıldık. Tebliğ ettiği mesaj, hükmün en güzelini ve hakimiyetin en adilini kapsıyordu. Şeriatın sırlarım ona gösterdik, onu dinde fakih kıldık. Bir diğer lütfumuz da, onu iğrençlikler ve çirkin ameller işleyen şehirden kurtarmamızdı. Kötü bir kavim oldukları için onları helak ettik. Çünkü her davranışları, yaratıklara kötülük veriyordu. Tutumları emrimizin dişındaydı. Ve bize itaat etmeleri söz konusu değildi.

"Onu rahmetimize soktuk, çünkü o, salihlerdendİ."

Bu da büyük bir lütuftu. Allah'ın rahmetinin kapsamına girenler arasına sokulmuştu. Allah'ın salih kullarından olduğu için bu büyük lutfa mazhar olmuştu.

"Nuh da," Ey Muhammed, söz konusu salihler arasında, kulumuz ve elçimiz Nuh'un da adını an. Bir zaman o, İbrahim'den önce Rabbine seslenmişti: "Ben yenildim, bana yardım et." diye yakarmiştı.

"Biz onun çağrısına cevap verdik, onu ve ailesini büyük bir üzüntüden

kurtardık."

O zaman Yüce Allah onu ve ailesini kurtarmıştı. Karısı ve oğlu Kenan hariç. Bu ikisi, onun ailesi sayılmazlardı. Çünkü küfre sapmış, böylece zalimlerden olmuşlardı. Bundan dolayı da boğulmaları kaçınılmaz olmuştu.

"Ve âyetlerimizi yalanlayan kavimden ona yardım edip öcünü almıştık."

Azgın kavminin elinden kurtarmak suretiyle ona yardım ettik. Ona en ufak bir zarar veremediler. Yoldan çıkmış ve zalim bir topluluk oldukları için, Hz. Nuh'un tüm kavmini o korkunç tufan esnasında suda boğduk.[49]

Sonuç

1- İnsanları Allah'a davet etmek büyük bir fazilettir. Bu görevi yerine getirenler büyük bir şerefe nail olurlar.

2- Namaz kılmak, zekat vermek ve hayır işlerde bulunmak üstün bir meziyettir.

3- Yüce Allah dostlarını (velilerini) ve salih kullarını ibadet edişleri ve huşu içinde itaat edişleriyle övüyor.

4- Bir toplumda çirkin işler, iğrenç davranışlar yaygınlık kazanıp tüm toplumu kapsarsa, o toplumun cezalandırılması kaçınılmaz olur.

5- Fasıkhkta (yani şeriatın çerçevesinin dışına çıkmaktan) kaçınmak gerekir. Çünkü bu, fert ve toplum için yıkımdır. Allah'a sığınırız böyle bir yıkıma karşı...

6- Bu tür kıssalar, gaybın kapsamına giren bu tür haberler ancak vahiy yoluyla öğrenilebileceği için, bir bakıma bunlar Hz. Muhammed'in peygamberliğini isbatlama ve pekiştirme işlerini görüyorlar.[50]

78- Davud ile Süleyman'ı da an; hani onlar, toplumun davarının yayıldığı bir ekin hakkında hükmediyorlardı, biz de onların hükümlerine tanık idik.[51]

79- O hükmü Süleyman'a bellettik. Onların hepsine de hükümdarlık ve bilgi verdik. Davud'a dağları ve kuşları boyun eğdirdik, onunla beraber teşbih ediyorlardı. Biz bunları yaparız.

80- Ona, sizi, savaşın şiddetinden korumak için zırh yapmayı öğretmiştik. Ama siz şükrediyor musunuz ki?

81- Süleyman'a da fırtınayı boyun eğdirmiştik. Onun emriyle, içinde bereketler yarattığımız yere akıp giderdi. Biz her şeyi biliriz.

82- Kendisi için denize dalan ve bundan başka işler yapan bazı şeytanları da emrine vermiştik. Biz onları onun emrinde tutuyorduk.

Sözlük

Ekin tarlalarında. Hayvanların geceleyin yayılıp otladıkları üzüm bağları konusunda.

Orada otluyorlardı. İçinde geceleyin başı boş otluyorlardı.

Şahid. Şahİd idik. Meseleye ilişkin hüküm verirlerken biz orada hazır idik ve hiç bir şey bize gizli değildi.

Biz onu kavrattık. Hakkında hüküm verilecek meseleyi ona kavrattık.

Hepsine de hüküm ve ilim verdik. Davut ve Süleyman'ın her-birine hüküm, peygamberlik ve ilim, Allah'ın hükümlerini bilme ve derinden kavrama bahşettik.

Teşbih ederler. Onunla birlikte teşbih etsinler.

Yapanlar biz idik. Bunları yapanlar biz idik. Dağların ve kuşların teşbih etmesine şaşırmayın. Çünkü bunları yapan biz idik.

Sizin için zırh sanatını. Savaşlarda giyilen zırh yapımını sizin için ona öğrettik.

Sizi koruması için. Sİzi kılıç ve mızrak darbelerine karşı korusun diye.

Siz şükredenler misiniz? Yani şükredin. Buradaki istifham, 'emir' anlamında kullanılmıştır.

Bereketlendirdiğimiz yere. İçinde bereketler kıldığımız yere. Şam diyarına.

Dalıyorlar. Cevherler çıkarmak için denizin dibine dalarlardı.

Bundan başka işler de yapıyorlar. Dalgıçlığın dışında, bina yapmasını ve diğer bazı işleri de görürlerdi.

Biz onların koruyucuları idik. İşlerini koruma altına almıştık ki, bunları bozmaya kalkışmasınlar.[52]

Açıklama

Sûrenin akışı içinde, Yüce Allah'ın kullarından dilediği kimselere yönelik lütuf ve nimetlerinin açık örnekleri sunuluyor. Bunun bir amacı da Kureyşli müşriklerin yalanladıkları Hz. Muhammed (s.a.v.)'in peygamberliğini kesin delillerle ispatlamaktır. İşte bu arada yüce Allah peygamber efendimize hitaben şöyle buyuruyor:

"Davud ve Süleyman'ı da."

An, ey elçimiz.

"Hani ekin tarlaları konusunda hüküm yürütüyorlardı."

Onların bu alanda hüküm yürütmelerini hatırla. Bu tarlaların "İçine kavmin hayvanları girip yayılıyordu." Hayvanların başında çoban bulunmadığından geceleyin tarlalara girip yayılıyorlardı, ekinleri mahvediyorlardı.

"Biz onların hükmüne şahid idik."

Herbirinin ne hüküm verdiği bizce gizli değildi. Hz. Davud (a.s) tarla sahibinin, telef olan ekinine karşılık sürüyü almasına hükmetmişti. Çünkü mahvolan ekinin zararı, sürünün değerine eşitti. Hz. Süleyman (a.s.) ise sürü sahibinin tarlayı alıp onu eski haline getirene kadar ilgilenmesine, tarla sahibinin de sürüyü alıp yününden, sütünden ve kuzularından yararlanmasına hükmetti. Tarladaki üzümler eski haline gelince de, tarla sahibi sürüyü sahibine iade edip tarlasını alacaktı. Yüce Allah bu hükmü Hz. Süleyman'a kavrattığını bildiriyor ki, bu, önceki hükümden daha âdildi.

"Bunu Süleyman'a kavrattık."

Hükmetmeyi veya meseleyi ya da fetva vermesini öğrettik. Ama Hz. Davud da verdiği hükümden dolayı kınanmıyor. Yüce Allah şöyle buyuruyor:

"Her birine hüküm ve ilim öğrettik."

Bu ifade, Hz. Davud'un bilgi ve hikmet açısından oğlundan daha aşağı kaldığı şeklindeki bir düşünceyi bertaraf etmeye yöneliktir.

"Davud ile birlikte teşbih etsinler diye, dağlara ve kuşlara boyun eğdirdik"

Hz. Davud'a bahş edilen bazı nimetler hatırlatılıyor. Teşbih ettiği zaman Hz. Davud, dağlar ve kuşlar da onunla birlikte teşbih ederdi. Bu, ister Yüce Allah'ın emredip de onların İtaat etmesi şeklinde olsun, ister kendiliklerinden teşbihe katılmaları şeklinde olsun farketmez. Her ikisi de mümkündür.

"Bunları yapanlar biz idik."

Dağlar ve kuşların Hz. Davud ile birlikte teşbih etmeleri, hayretle karşılandığı için Yüce Allah, bu işi yapanın kendisi olduğunu hatırlatıyor. Çünkü Allah her şeye kadirdir. O'nun gücü herşeye yeter. Bunu kaderler ki-tabında yazmıştır. Günü gelince de yürürlüğe koymuştur.

"Ona (Davud'a) zırh yapma sanatını öğrettik."

Böylece savaş alanında bu zırh, kişiyi kılıç ve mızrak darbelerine karşı koruyacaktı. Bu yüzden yüce Allah "zorlu savaşınızda sizi korusun diye" buyuruyor.

"Buna rağmen siz şükredenler misiniz?"

Aslında bu ifadede Yüce Allah, kullarını nimetlerine karşı şükür görevini yerine getirmelerini emrediyor. Şükür de Allah'a hamdetmek, bahşettiği nimetleri itiraf etmek, O'na itaat hususunda kusur etmemek, bu nimetleri, O'nun öngördüğü doğrultuda sarfetmek şeklinde belirginleşir.

"Süleyman için de."

Yani Süleyman'a da "fırtına biçiminde" büyük bir hızla "esen rüzgarı boyun eğdirdik."

"Kendi emriyle, içinde bereketler kıldığımız yere akıp giderdi."

Hz. Süleyman sabahın erken saatlerinde sefere çıkar, akşam dönerdi. Rüzgar günümüzün büyük bir savaş gemisi gibi onu, Allah'ın içinde bereketler kıldığı Şam diyarına taşırdı.

"Biz her şeyi bilenleriz."

Burada Yüce Allah insanların gördüğü ve görmediği her şeyi bildiğini vurguluyor. Çünkü evrende meydana gelen her gelişme, O'nun bilgisi, izni, takdiri ve hikmeti çerçevesinde gerçekleşir. Bu yüzden O'na itaat etmek, O'nu tek ve ortaksız ilah bilmek, dolayısıyle kulluğu sırf O'na sunmak bir zorunluluktur.

"O'nun için denizde dalgıçlık yapan cinlerden bazı kimseleri de emrine

verdik."

Bir takım şeytanları Hz. Süleyman'ın hizmetine soktuk. Bunlar, onun için mücevher çıkarmak üzere denizin derinliklerine dalarlardı.

"Bundan başka işler de görüyorlardı."

Bina, heykel, mihrab ve çanak çömlek yapmak gibi.

"Biz onların koruyucuları idik."

Biz bu cinlerin yaptıklarını koruma altına almıştık, onları biliyorduk. Ki, bu işleri yaptıktan sonra bir tuzak veya hile olarak bozmasınlar. Çünkü rivayete göre cinler bîrşeyler yapar, sonra İstifade edilmesin diye onları bozarlardı. Bunların tümü Yüce Allah'ın Hz. Davud ve Süleyman'a (selam üzerlerine olsun) bahşettiği nimetlerdir. Bunların dışında daha bir çok nimet bahsetmiştir.

Kullarına sayısız nimetler ve lütuflar bahşeden alemlerin Rabbi, tek ve or-taksız ilah olan Allah, her türlü noksanlıktan münezzehtir, O'nun şanı pek yücedir.[53]

Sonuç

1- İnsanlar arasında hükmetmek üzere hakim tayin etmek farzdır.

2- Bizden önceki şeriatlarda geçen hükümlerin bizim için de aynen geçerli olması için şu şartlar lazımdır.

A- Önceki şeriatları geçen hükümler Kur'an veya hadiste anlatılmalıdır

B- O hükümlerin önceki ümmetlere mahsus olduğuna dair her hangi bir kayıt olmamalıdır.

C- Kur'an o hükümleri anlatırken bizler için haram olduğunu gösteren bir üslup kullanmamalıdır.

3- Allah'ı teşbih etmek büyük bir fazilet ve övgüye değer bir davranıştır.

4- Savaş gereçleri yapmak ve Allah yolunda cihad için gerekli donanımı haznlamak tarzdır.

5- Kulun kavuştuğu her nimete karşılık yeniden Allah'a şükretmesi lazımdır.

6- Yüce Allah cinleri Hz. Süleyman'ın emrine vermişti ve onlar, onun için çalışırlardı.

7- Hz. Muhammed (s.a.v.)'in peygamberliği bir kez daha isbatlanıyor. Çünkü yukarıda adı geçen peygamberleri gönderip onlara bunca nimet bahşeden Yüce Allah'ın O'nu da peygamber olarak göndermiş olması yadırganacak bir durum değildir. Çünkü O'ndan önce de bir çok peygamber gönderilmiştir.

8- Kâinatta meydana gelen her olay, Yüce Allah'ın bilgisi dahilinde, takdiri çerçevesinde ve öngördüğü bir hikmete dayalı olarak gerçekleşmektedir.[54]

83- Eyyub'u da an. O, Rabb'ine: "Bu dert bana dokundu, sen merhametlilerin en merhametlisisin!" diye dua etmişti.

84- Biz de onun duasını kabul etmiş, kendisine bulaşan derdi kaldırmıştık; ona tarafımızdan bir rahmet ve ibadet edenler için bir öğüt olarak ailesini ve onlarla beraber bir delili daha vermiştik.

85- İsmail'i, İdris'i, Zu'l-kifVi de an; hepsi de sabredenlerdendi.

86- Onları rahmetimize soktuk, çünkü onlar salihlerdendi.

Sözlük

Ve Eyyub (a.s.). Eyyüb'ü de an.Rabbine nida ettiğinde. Rabbine dua ederek seslendiğinde. Malını ve evladını yitirdiği, bedeninde bir hastalığa mübtela olduğu için Rabbine dua etti.Bana zarar dokundu. Dert beni sardı. Bedenindeki hastalık veya mal ve evlad kaybı bana zarar verdi.İbadet edenler için bir öğüttür. Sabredip kararlılık göstersinler diye.

Onları rahmetimize soktuk. Peygamberlik görevini verdik. Peygamberlerin izinde giden salihler kıldık.[55]

Açıklama

Yüce Allah'ın salih kullarından dilediği kimselere yönelik lütuf ve nimetleri konu alan surenin akışı devam ediyor. Bu arada yüce Allah (83.) âyette şöyle buyuruyor:

"Eyyüp'ü de:"

Kulumuz Eyyüb'ün şükrünü, sabrını ve süratle Allah'a tevbe edişini hatırla. Allah ona sağlık, mal ve evlad vererek denemişti. O, bütün bunlara karşı şükretmişti. Sonra bunları elinden aldı, o, sabretti. Hani o, "Rabbine çağrıda bulunmuştu." Musibetler artık had safhaya ulaşınca yakararak Rabbine şöyle çağrıda bulunmuştu:

"Şüphesiz bu dert beni sarı verdi, sen merhametlilerin en merhametli olanısın."

"Böylece onun duasına icabet ettik. Kendisinden o derdi giderdik;" "Ona ailesini eş ve çocuklarını onlarla birlikte bir katını daha verdik,"

Başına gelen musibete sabrettikten sonra kendisinden alınanın kat kat fazlası ona bahşedildi. Hz. Eyyub (a.s)'e ihsan edilen mala gelince, peygamber efendimiz şöyle buyuruyor:

"Eyyub'un üzerine altın çekirgeler yağdırıldı. O da bunları hemen toplayıp elbisesine doldurmaya başladı. AUah-u Teâlâ bunun sebebini sorduğunda: "Kim senin bereketine muhtaç değil ki yarabbi?" dedi.

"Katımızdan bir rahmet olarak:"

Onun özel olarak rahmetimizin kapsamına aldık. Onun kıssasını, bize kulluk edenlere bir ibret dersi, bir öğüt kıldık. Ki, onları darlıkla ve bollukla denediğimiz zaman şükretsinler, sabretsinler. Kulumuz Eyyüb'ün tavrından ibret alsınlar.

"Gerçekten biz onu sabredici bulduk. O, ne güzel kuldu. Çünkü o, daima Allah'a yönelip dönen biriydi." (Sad Suresi, 44)

"İsmail, İdris ve Zülkif [56]Sabır ve şükür ehli arasında Hz. ibrahim Ha-

lil'in oğlu İsmail'i, İdris'i (ki asıl adı Ahnuh'tur) ve Zülkifl'i de an. "Hepsi sabredenlerdendi."

Bize kulluk etme hususunda sabrettiler, nimetlerimize karşılık şükür görevini yerine getirdiler. Onları rahmetimizin kapsamına aldık. Kimini peygamber yaptık ve tümüne büyük nimetler bahşettik. Onları yakınımızdaki derecelerle onurlandırdık. Onlar sal inlerdendi.[57]

Sonuç

1- Sabır yüce bir makamdır. Kuşkusuz şükür de ona denktir. Birincisi yoklukta, ikincisi ise bollukta olması gereken bir niteliktir.

2- Dua büyük bir fazilettir. Kabulün kapısı ve yoludur.

3- Salih insanların hayatları bizler için öğüt, geçmişlerin kıssaları da ibret tablolarıdır.

4- Malı, ailesi veya evladı hususunda sınanan bir kimse sabrederse, hiç şüphesiz Yüce Allah ona yönelik mal, aile ve evlad bağışını yineleyecektir. Musibet anında şöyle demek lazımdır: "Biz Allah içiniz ve O'na dönücüleriz. Allah'ım, bu musibetten dolayı bana sevap ver ve o musibetten sonra benim için hayır bırak."[58]

87- Zunnun'u (balık karnına girmiş olan yunus İbn Matta'yı) da an; zira (o, kavmine) kızarak gitmişti, bizim kendisine güç yetiremeyeceğimizi, (kavminin arasından çıkmakla kendisini kurtaracağını) sanmıştı. Nihayet karanlıklar içinde (kalıp): "Senden başka ilah yoktur. Senin şanın yücedir, ben zalimlerden oldum!" diye yalvardı.

88- Biz de onun duasını kabul ettik ve onu tasadan kurtardık. İşte biz, inananları böyle kurtarırız.

89- Zekeriyya'yı da (an). Rabbi'ne: "Rabb'im beni tek bırakma (bana bir çocuk ver. Ama vermezsen de gam yemem. Çünkü) sen, varislerin en iyisisin (her şeyim sana kalacaktır.)" diye dua etmişti.

90- Onun duasını da kabul buyurduk ve ona Yahya'yı armağan ettik. Eşini de kendisi için ıslah ettik (çocuk doğurmaya elverişli bir hale getirdik). Gerçekten onlar hayır işlere koşarlar, umarak ve korkarak bize dua ederlerdi ve bize derin saygı gösterirlerdi.

91- O ırzını korumuş olan (Meryem)i de an; ona ruhumuzdan bir çocuk üflemiş, kendisini ve oğlunu alemlere bir ibret yapmıştık.

Sözlük

Ve balık sahibi. Yunus b. Metta (a.s) Kendisi büyük bir balık tarafından yutulduğu için bu isimte anılmıştır.

Kızmış vaziyette gittiğinde.

Ve kendisine takdir etmeyeceğimizi sanmıştı. Kendisini sıkıntıya düşürmeyeceğimizi sanmıştı. Öfkelenip gitmesinden dolayı onu balığın karnında sıkıntıya sokacağımız aklına gelmemişti.

Karanlıklar içinde. Balığın karnındaki karanlık, denizin dibinin karanlığı ve gecenin karanlığı...

Ve onu sıkıntıdan kurtardık. Balığın karnında olmaktan dolayı çektiği üzüntüden onu kurtardık.

Beni yalnız bırakma. Beni, peygamberliği, ilmi ve hikmeti benden miras alacak bir evlattan yoksun bırakma. Bunu kastettiğini ve "yerise mİn âli yakub "Yakub'un soyuna varis olacak" ifadesinden anlıyoruz.

Umarak ve korkarak ümrf&rnek.

iNanıasunu en güzel bir şekilde muhafaza eden. Irzını fuhuştan, hayasızlıktan koruyan Meryem.

Ruhumuzdan. Ona kendi ruhumuzdan üfledik. Yani Cebrail onun elbisesinin yakasına üfledi.

Alemlere delil olması için. İnsanlığa bir ayet kıldık. Allah'ın gücünün, O'nu zikretmek ve şükretmek suretiyle O'na kulluk sunmanın gerekliliğinin alâmeti kıldık.[59]

Açıklama

Sûrenin akışı, Yüce Allah'ın kullarından dilediği kimselere yönelik lütuf ve nimetlerinin açık örneklerini sunarak devam ediyor. Bu meyanda Yüce Allah "Balık sahibini de" Balık sahibi Yunus b. Metta'yı da an. "Hani o, kız-mış vaziyette gitmişti."

Allah'ın rızası için kavmine öfkelenmişti. Çünkü kavmi onun Allah katından tebliğ etmiş olduğu emirleri kabul etmiyordu. Allah'ın birliğine davet ettiği, sırf Allah'a kulluk etmeye, O'na ve Rasûlüne itaat etmeye çağırdığı kavmi bunu kabul etmeyince, Yunus (a.s.) kavmi için azab dilemişti. Fakat kavmi

tevbe ettiğinden, üzerlerindeki azab kaldırılmıştı.

"Kendisini sıkıntıya düşürmiyeceğimizi sanmıştı."

Hz. Yunus, Yüce Allah'ın kendisini balığın karnına atıp sıkıntıya sokmayacağını sanmıştı. Bu, onun Rabbine yönelik hüsnü zannıydı. Fakat, üzerlerindeki azap kaldırıldığı halde Rabbinin rızası için öfkelenip halkına dönmemesi, böyle bir cezaya çarptırılmasını gerektirmişti. Üç karanlıktan geçirilmesi, onun için muhalefet lekesinden arınma niteliğindeydi. Gece, balık ve deniz karanlığı... Sonra Yüce Allah, kurtuluşuna vesile olacak duayı ona ilham etti. Üç karanlığın ortasında, Rabb'ini teşbih ediyordu:

"Senden başka İlah yoktur. Seni tenzih ederim. Şüphesiz ben, zalimlerden oldum."

Bunun üzerine Yüce Allah onun duasını kabul etti.

"Balık sahibi Yunus'u da: Hani o, kızmış vaziyette gitmişti ki: Bundan dolayı kendisini sıkıntıya düşüremeyeceğimizi sanmıştı. Karanlıklar İçinde: "Senden başka ilah yoktur. Sen yücesin, gerçekten ben,zulmedenlerden oldum [60]diye çağrıda bulunmuştu. Bunun üzerine duasını kabul ettik ve onu üzüntüden kurtardık."

Çünkü karanlıklar içinde bulunuyordu. Arkadaşsız, yiyeceksiz, içeceksiz bir tutsak gibiydi. Yüce Allah'ın azabtan kurtardığı kavmin yanına döneme-menin neden olduğu vicdan azabı da üzüntüsünü bir kat daha arttırıyordu. Başına gelen musibetin sebebi buydu.

"İşte biz, iman edenleri böyle kurtarırız."

Başkalarına bir musibet gelince, sonuçta onları kurtuluşa erdiririz. •

"Zekerİya da."

Ey Rasûlüm, Rabbine yalvardığı zaman, Zekeriya'yı da an.

"Rabbim, beni yalnız başıma bırakma."

Beni çocuksuz, peygamberliğine, ilmine ve hikmetine varis olacak kimsesiz bırakma. Yakuboğullarının peygamberlik görevine varis olacak bir evlad bağışla.

"Sen mirasçıların en hayırlısısın."

Hz. Zekeriya (a.s.)'nın bu son sözü, duada Allah'ın razı olduğu bir ameli aracı kılma amacına yöneliktir. Nitekim Yüce Allah onun duasını kabul etti, ona Yahya'yı bahşetti. Güzel huylu ve yaradılışlı eşini kısırken çocuk doğurmaya elverişli kıldı.

"Gerçek onlar," Zekerİya, Yahya ve annesi "hayırlarda yarışırlardı."

Allah'a İtaat etme, O'nun rızasına yönelik hayırlar işlemede birbirleriyle yarışırlardı.

"Umarak ve korkarak bize dua ederlerdi."

Bu ifade de onlara yönelik bir övgü niteliğindedir. Allah'ın rahmetini umarak ve O'nun azabından korkarak dua etmek bir fazilettir, övgüye değer bir niteliktir.

"Bize derin saygı gösterirlerdi."

Boyun eğerek, alçak gönüllülükle ve derin bir saygı içinde, her vesileyle Allah'a kulluk sunarlardı.

"Irzını koruyan Meryem: Biz ona kendi ruhumuzdan üfledik."

Ey Rasûlüm, ırzını koruyan, Allah'ın haram kıldığı fiillerden kaçınan İm-ran kızı Meryem'i de an. O'nu da nimetler bahşettiğimiz, büyük lütuflara ma-zhar kıldığımız salih kullarımızla birlikte an. Ona kendi ruhumuzdan üflemiş-tik. Ruhul Kudüs Cibril (a.s.)'e elbisesinin yakasına üflemesini emrettik. Cebrail'de Meryem'in elbisesinin yakasına üfledi. Böylece hamile kaldı ve aynı günün bir saatinde doğum yaptı.

"Onu ve çocuğunu."

Allah'ın kelimesi ve ruhu İsa'yı "bir delil kıldık."

Varlığımıza, kudretimize, hikmetimize ve nimetlerimize, ayrıca sırf bize kulluk edilmesi gerektiğine, başkalarına yönelik kulluktan vazgeçilmesinin lazım geldiğine ilişkin olarak, tüm insanlığa yönelik büyük birer alamet kıldık.[61]

Sonuç

1- Hz. Yunus'un: "Senden başka ilah yoktur, sen yücesin, gerçekten ben zulmedenlerden oldum," şeklindeki duası, bu ümmete yönelik büyük bir Iütuftur. Çünkü bu duayı yapan mü'minin isteğinin kabul edileceği rivayet edilmiştir. "İşte biz, iman edenleri böyle kurtarırız," ifadesi de bunu pekiştirmektedir.

2- Sırf süs ve eğlenmek için değil, fakat salih ve olumlu bir amaç için ev-lad istemek güzel bir şeydir.

3- Salih bir eş; dünyanın güzelliklerindendir.

4- Hayırlarda yarışmak, umarak ve korkarak dua etmek, ibadetlerde, özellikle namaz ve dua esnasında huşu içinde olmak, saygılı bir iç ürpertisi hissetmek bir mü'minde olması gereken faziletli niteliklerdir.

5- İffet, ırzı korumak Allah katında büyük bir fazilettir.

6- Hz. Meryem ve oğlu Hz. İsa (a.s.) insanlığa yönelik bir delil kılınmışlardır. Çünkü Hz. Meryem evlenmeden (cinsel birleşme olmadan) çocu sahibi olmuştur. Hz. İsa da babasız dünyaya gelmiş, beşikteyken insanlarla konuşmuş ve Allah'ın izniyle ölüleri diriltmiştir.[62]

92- İşte bu sizin ümmetiniz olan tevhid ve İslâm milleti, bir tek ümmettir. Rabb'iniz de benim. Yalnız bana kulluk edin.

93- Ama insanlar, işlerini aralarında parçaladılar. Rablerin-den gelen dini parça parça ettiler, ayrılığa düştüler; hepsi sonunda bize döneceklerdir.

94- Şimdi kim inanmış olarak iyi işlerden yaparsa onun çalışmasına nankörlük edilmez, biz onun çalışmasını yazanlarız.

95- Helak ettiğimiz bir ülkeye artık yaşamak haramdır, onlar bir daha geri dönemezler.

96- Nihayet ye'cuc ve me'cuc'un Önü açıldığı ve onlar her tepeden akın etmeye başladıkları zaman.

97- Gerçek vaad yani kıyamet yaklaşmış olur. İnkar edenlerin gözleri birden donup kalır. "Vah bize, biz bundan gaflet içinde idik bunun doğru olacağını hiç düşünmüyorduk. Meğer biz zulmediyormuşuz! "

Sözlük

Sizin bu ümmetiniz. Yani, dininiz İslâm, Adem (a.s.) döneminden Hz. Muhammed (s.a.v.) dönemine kadar sürüp gelen tek bir dindir. Çünkü bütün peygamberlerin dini birdir: Allah'ın belirlediği yasalar çerçevesinde sırf Allah'a kulluk etmek.

Ben sizin gerçek ilahmızım, sizi yarattım, sizi rızıklandirdim, sırf bana kulluk edin. Benden başkasına sakın ibadet etmeyiniz.

İşlerini aralarında böldüler. Dinlerinde bölünmeler yaptılar. Her grubun kendine özgü bir dini oldu. Yahudilik, hristiyanlık, mecusilik ve puta tapıcılık adı altında ayrı ayrı dinler türedi.

Hepisi bize dönücüdürler. Peygamberlerin ortak dini olan İslâm'ı bölüp parçalayarak yeni dinler icad eden bu grupların her biri bize dönecektir. Biz de kazancının karşılığını vereceğiz.

Çalışması için nankörlük edilmez, emeği ve çabası inkar edilmez. Bilakis karşılığını eksiksiz veririz.

Biz onu yazıcılarız. Kiramen katibun adlı melekler kulların

hayır ve şer nitelikli amellerini yazarlar.

Ve haramdır. Dünyaya yeniden dönmeleri yazaktır.

Yecuc ve Mecuc. Bir şeddin gerisinde tutulan iki kabile.

Kıyamete yakın bir zamanda bu sed açılacaktır.

Tepe. Her tepeden.

Akın ederler. Gerçek vaad. Kıyamet.

Bundan gaflette. Kıyamet gününden ve o gün meydana gelecek hadiselerden habersizdirler.[63]

Açıklama

Yüce Allah'ın adı geçen peygamberlere yönelik lütuf ve nimetlerinin ya-nısıra, bu elçilerin sahip oldukları eşsiz olgunluğa dikkat çekildikten sonra, Yüce Allah tüm insanlığa bir hitap yöneltiyor:

"Gerçekten, sizin bu ümmetiniz" dininiz "tek bir ümmettir."

İlk peygamberden son peygambere kadar kesintisiz olarak sürüp gelen tek bir dindir. Bu din, kulluğu sırf Allah'a mahsus kılma, şirkin her çeşidinden kurtulma esasına dayanan İslâm'dır.

"Onlar işlerini aralarında parça parça dağıttılar."

İslâm esaslı dini değiştirip yahudilik, hristiyanlık gibi yeni dinler icad ettiler. Bunun sonucu tek bir millet parçalanıp, değişik gruplar ortaya çıktı.

"Hepsi bize döneceklerdir."

Yüce Allah burada, insanların öldükten sonra kaçınılmaz olarak kendisine döneceklerini haber veriyor. İleride, kazandıklarından dolayı onları cezalandıracağını, bu arada İslâm orijinlini değiştirip uydurma dinler icad etmelerinin, bir tek ümmeti parçalamalarının da karşılıksız kalmayacağını duyuruyor.

"Kim salih amellerde bulunursa."

Bir mü'min olarak salih amellerden maksat, Yüce Allah'ın şeriatının kapsamında yasalaştırdiğı sözlü, kalbi ve fiili ibadetlerdir.

"Onun çabası için karşılık olarak nankörlük yoktur."

Kişinin amelleri noksanlaştırılmaz. Aksine onların karşılıkları eksiksiz olarak verilir.

"Şüphesiz biz, onun yazıcılarıyız."

Melekler bizim buyruğumuz doğrultusunda onun amellerini kayda geçirirler. Biz de onların karşılığını en güzel şekilde veririz. Hiç kuşkusuz bu, Yüce Allah'ın salih ameller işleyen mü'min kullarına yönelik bir müjdesidir. Allah bizi onlardan kılsın ve onlarla birlikte hasretsin (âmin).

"Yıkıma uğrattığımız bir ülkeye tekrar dünya hayatı haramdır."

Burada Yüce Allah, günahlarından dolayı yıkıma uğratılan bir toplumun yeniden dünya hayatına dönmesinin kesinikle olduğunu vurguluyor. Bu anlamı şu tahlile dayanarak verebiliyoruz. İfadedeki "la" anlamı pekiştirmeye yarayan, fazlalık bir kelimedir. İfade için bir diğer anlam da muhtemeldir: Buna göre, Yüce Allah'ın dünya ve ahİrette azaba uğratılmasını öngördüğü bir memleket halkının gerçek ve içten bir tevbe ile iman ve itaate yönelmesi imkansızdır. Hiç kuşkusuz bu yargı, onların Allah'ın ayetlerini yalanlamalarından, inatçılık etmelerinden, zulme sapmalarından, doğru yoldan sapmalarından, dolayısıyla kalpleri mühürlenmesinden sonra karara bağlanmış olur. Böyle olunca da onların pişmanlık duyup tevbe etmeleri hiç bir şekilde mümkün olmaz. Ayet-i kerime İçin bir üçüncü anlam da söz konusudur. Şöyle ki: Yüce Allah'ın günahlarından dolayı helak ettiği bir topluluğun, kıyamet günü Allah'a dönmemeleri, mümkün değildir. Bilakis onlar Allah'ın huzuruna çıkarılır, hesaplaşma ve yargılanma alanına götürülür ve cezaları hiç bekletilmeksizin verilir. Bu anlamların tümü de doğrudur. Ancak, ifadedeki (la) sıla yerine "nafiye" olarak kabul edildiğinde, son anlam daha bir belirginlik kazanır.

"Ye'cuc ve Me'cuc'un şeddi açıldığında."

Burada onların kıyamet günü Allah'a dönüş yolları açıklanıyor. Başlangıcı da, büyük belirtilerin baş göstermesidir. Bunlardan biri de Ye'cuc ve Me'cuc'un şeddinin yıkılması, bunların her tepeden akın ederek yeryüzünü yakıp yıkmaları, taş üstüde taş bırakmamalarıdır.

"Onlar her bir tepeden akın ederler."

Akın akın gelirler.

"Gerçek olan vaad yaklaşmıştır."

Din günü, hesaplaşma ve yargılanma zamanı yaklaşmıştır.

"İşte o zaman inkar edenlerin gözleri yuvalarından fırlayacak."

Kabirlerinden kalkıp mahşere doğru akın ettiklerinde büyük bir pişmanlık ve yürek sızısı içinde şöyle derler:

"Eyvahlar bize." Mahvolduk "biz bundan fani bir gaflet içindeydik." Dünya hayatında, bu kaçınılmaz gerçeğin farkında değildik. "Hayır, bizler zalim kimselerdik."

Böylece günahlarını itiraf ederler. Ne var ki böyle bir günde tevbe kabul edilmediği için itirafları yarar sağlamaz.[64]

Sonuç

1- Din tektir, İslâm tüm insanlığın yegane dinidir. Çünkü İslâm, Allah'ın tek ve ortaksız ilahkğı, kulluğun O'nun şeriatında öngörüldüğü biçimde sırf O'na yöneltilmesi prensibine dayanır.

2- Heva ve hevesleri, ihtiras ve arzulan, beşeri amaçları doğrultusunda İslâm orijinli dinini değiştirip parça kendi arzularını din edinen toplumları dünya ve ahirette korkunç bir azap beklemektedir.

3- Yüce Allah, İman edip salih amel işleyenlere güzel bir ödül, yani cennet vaadetmiştir.

4- Şu kesin ve tartışılmaz bir gerçektir ki; bir milletin helakına hükme-düdiğinde, o milletin tevbe etmesi imkansız denecek kadar güçtür. Yüce Allah'ın yıkıma uğrattığı bir topluluk da artık dünya hayatına dönemez. İnsanlık sonunda Allah'a dönecektir. İnsanların sonuçta Allah'a dönmemeleri imkansızdır. Sonunda Allah'a dönecek ve kıyamet günü sorguya çekilip amellerinin karşılığını eksiksiz alacaklardır.[65]

98- Siz ve Allah'tan başka taptıklarınız cehennemin odunusunuz. Siz oraya gireceksiniz.

99- Eğer onlar ilah olsalardı oraya girmezlerdi. Oysa hepsi orada sürekli kalacaklardır.

100- Onlar için bir inleme ve soluma vardır! Ve onlar orada azabın dehşeti içinde hiç bir şey işitmezler.

101- Ama bizden kendilerine ezelde güzellik geçmiş mutluluk takdir edilmiş olanlar, işte onlar cehennemden uzaklaştırılmışlardır.

102- Onun uğultusunu duymazlar. Ve canlarının çektiği nimetler içinde sürekli kalırlar.

103- O en büyük korku, onları asla tasalandırmaz. Melekler onları şöyle karşılar: "İşte bu, size vaadedilen gününüzdür!"

104- O gün göğü yazı tomarlarını dürer gibi toplarız. İlk yaratmaya başladığımız gibi onu yine iade ederiz. Üzerimize sözdür; biz bunu mutlaka yapacağız.

Sözlük

Allah'ın dışında taptığınız. Düzmece ilahlar, putlar, heykeller.

Cehennem odunu. >J Eğer onlar İlahlar olsalardı.

Oraya girmezlerdi. Güçlü ilahlar(!) oldukları için, kulları(!) ile ateşin arasına girer, onların yanmalarına engel olurlardı. Ama gerçek ilah değildirler. Bu yüzden kendilerine kulluk edilenlerin cehenneme girmelerine engel olamazlar.

Ve hepisi orada kalıcıdırlar. Düzmece ilahlara kulluk eden insanlar, kulluk edilen şeytanlar ve putlar orada temelli kalacaklardır.

Onlar için inleme vardır. Ateş ehli. Orada kemik çatırdatan, şiddetli iniltiler çıkarır, hırıltılı soluklar alıp verirler.

Bizden onlar için güzellik geçti. Yüce Allah'ın ezelden cennet ehli olduklarına hükmettiği kimseler.

Uğultu. Cehennemin çıkardığı uğultulu ses.

Kıyametin şiddeti onları üzmez. Sura ikinci kez üfürüldüğü zaman, onlar kabirlerinden güven içinde ve hiç bir üzüntü duymadan kalkarlar.

Tıpkı kitap yapraklarının katlanması gibi. Yüce Allah gökleri ve yeri, zarfa konulacak bir yaprak gibi katlar.

İlk yaratmayı yaptığımız gibi tekrar yaratırız. Yüce Allah varlıkları ilk kez yarattığı gibi yeniden yaratır. İnsanlar kabirlerinden yalın ayak, çıplak ve sünnetsiz olarak dirilirler. Tıpkı doğdukları günkü gibi hiç bir organları noksan olmaz.[66]

Açıklama

Yüce Allah, bu ayetler grubunda hitabı müşriklere yöneltiyor. Nitekim sûrenin başında da söz onlardan açılmıştı. İşte Yüce Allah Kureyş kabilesine mensup müşrikleri şu şekilde tehdit ediyor:

"Siz de, Allah'ın dışında taptıklarınız" da düzmece ilahlarınız, putlarınız ve heykellerinizde "cehennem odunusunuz."

Siz ve düzmece ilahlarınız, cehennemin yakıtı olacaksınız, oraya girmeniz kaçınılmazdır.

"Eğer onlar gerçek ilah olsalardı."

Müşriklerin taptıkları bu taştan yontulmuş heykeller, gerçekten ilah olsalardı, onlara kulluk edenler ateşe girmezlerdi, buna engel olurlardı. Kuİ-larını(!) ateşten kurtarırlardı. Müşriklerin ateşe girecek olmaları gösteriyor ki, taptıkları putlar ve heykeller gerçek ilah değildirler. İbadeti hakketmemiş-

lerdir.

"Onların tümü içinde temelli kalacaklardır."

Düzmece ilahlar ve onlara kulluk eden müşrikler ebediyyen cehennemde kalacaklardır.

"Orada kendileri için kemikleri çatırdatan inlemeler vardır. Onlar orada İşitmezler de."

Yüce Allah, müşriklerin ateşte korkunç iniltiler çıkaracaklarını bildiriyor. Bu dehşet verici azabın şiddetindendir. Her taraftan yükselen iniltiler, korkunç sesler ve azabın yürek hoplatan her çeşidi yüzünden hiç bir ses işite-mezler.

"Ama bizden kendilerine güzellik geçmiş bulunanlar; işte onlar, ondan uzaklaştırılmışlardır. Onun uğultusunu bile duymazlar. Onlar nefislerinin arzuladığı sayısız nimet içinde ebedi kalıcılardır."

Bu âyet-i kerime İbn İzbire'ra"ya cevap olarak inmiştir. Rivayete göre o şöyle demişti: Eğer Muhammed'in bizim ve taptıklarımızın cehennemde olacakları şeklindeki sözleri doğru ise, melekler de bizimle yanacaklardır, çünkü biz onlara da tapıyoruz. Yine İsa ve Üzeyir de cehenneme gireceklerdir. Çünkü hristiyanlar ve yahudiler onlara tapıyorlar. "Bunun üzerine Yüce Allah, kendi rızası dışında tapılan ve Allah'a kulluk ederek yakınlaşmak isteyen, itaat eden salih kimselerin bu kapsamın dışında olduğunu haber vermiştir. Yüce Allah buyuruyor ki:

"Bizden onlar hakkında güzellik geçmiştir. Cennete girecekleri ve ateşten uzak tutulacakları öngörülmüştür.

"Onun uğultusunu bile duymazlar."

Cennette ve canlarının çektiği sayısız nimetler içinde oldukları için cehennemin uğultulu sesini işitmezler. Kabirlerinden kalktıkları zaman.

"Onları, o en büyük korku hüzne kaptırmaz." Bilakis, güven içinde olurlar. "Melekler onları karşılayacaklardır."

Kabirlerinden kalktıkları zaman melekler onları selam ve hüsnü mukabele ile karşılayıp, onlara şöyle diyeceklerdir:

"İşte bu sizin gününüzdür, size vaadedilmişti." "O gün göğü katlarız."

Kabirlerinden kalkacakları bu günde, yüce yaratıcı göğü katlayıp bir yana koyacaktır.

"Kitabın sahifelerini katlar gibi."

"Burada kıyamet günündeki gelişmeden sözediliyor. O gün yeryüzü, bir başka yeryüzüyle, gökyüzü de bir başka gök yüzüyle değiştirilecektir.

"İlk yaratmaya başladığımız gibi, yine onu eski durumuna iade edeceğiz."

İnsanlar ilk kez olduğu gibi yeniden yaratılırlar. İnsanlar kabirlerinden yalınayak, çıplak ve sünnetsiz olarak kalkarlar.

"Bu, bizim üzerimizde bir sözdür. Elbette, biz yapıcılarız."

İnsanları ölümden sonra yeniden yaratacağımızı vaadetmiş bulunuyoruz. Biz elbette vaadimizi yerine getireceğiz. Bunu gerçekleştirecek güce sahibiz.[67]

Sonuç

1- Bu âyetlerde Allah'ın tek ve ortaksız ilahlığı, peygamberlik görevi ölümden sonra diriliş ve yargılanma vurgulanıyor.

2- İnsanları kendine taptıran, bunu emreden ve bundan hoşnut olan kimse, tapıcıları ile birlikte cehenneme yakıt olacaktır. Böyle bir şey emretmediği ve bundan hoşnut olmadığıhalde ilah edinilen kimseye gelince, o, tapıcıları ile birlikte ateşe girmeyecektir. Sadece tapıcılar cehenneme gireceklerdir.

3- Yüce Allah'ın kıyamet günü göğü katlayıp bir yana koyması, yeryüzünü de kabzasının içinde tutması, O'nun sonsuz gücünün ve azametinin göstergesidir.

4- İnsanların kıyamet günü yalın ayak, çıplak ve sünnetsiz diriltilmeleri, cinsel organın ucundaki deri dahil, vücutlarından hiçbir şeyin eksik olmaması.

"ilk yaratmaya başladığımız gibi, yine sizi eski durumunuza iade edeceğiz."

Sözünün açığa çıkmasıdır. Tek ve caydırıcı güce sahip, üstün iradeli ve Cebbar olan Allah müşriklerin asılsız yakıştırmalarından münezzehtir.[68]

105- An dolsun Tevrat'tan sonra Zebur'da da: "Arza mutlaka iyi kullarım varis olacak bu yer onların eline geçecek," diye yazmıştır.

106- Şüphesiz bunda kulluk eden kimseler için yeterli bir öğüt vardır.

107- Ey Muhammed, biz seni ancak alemlere rahmet için gönderdik.

108- De ki: "Bana, ilahınız, ancak bir ilahdır; diye vahyolu-nuyor, O'na teslim olacak mısınız bu inancı kabul edip taptığınız putları bırakacak mısınız?"

109- Eğer yüz çevirirlerse de ki: "Ben sizin hepinize eşit biçimde açıkladım. Artık tehdid edildiğiniz şeyin yakın mı, yoksa uzak mı olduğunu bitmem."

110- "Şüphesiz O, sözün açığını da bilir, gizlediklerinizi de bilir."

111- "Bilmem belki de o azabın ertelenmesi sizi denemek ve bir süreye kadar yaşatmak içindir."

112- Allah'ın Rasûlü dedi: "Rabb'im aramızda hak ile hükmet, Rabb'imiz çok merhamet edendir. Sizin nitelendirdiğinize iftiralarınıza karşı O'nun yardımına sığınılır O, bizi her tehlikeden korur!"

Sözlük

Ve biz sayfalarda yazdık. İbrahim'in sayfalan, Tevrat, İncil ve

Kur'an gibi tarafımızdan indirilen kitaplarda yazdık ki...

Zikirden sonra. Bunu zikirde, yani Levh-i mahfuzda yazdıktan

sonra.

Arz. Cennetin arzı. t Salih kullarım. Her peygamberin tabilerinden iman edip salih

amel işleyen kimseler.

Muhakkak ki bunda tebliğ vardır. Kur'an'da bir mesaj vardır.

Cennete girmek için yeterli bir yol göstericilik ve açıklama

vardır. O'na inanan ve O'nun yol göstericiliği altında amel

eden herkes cennete girecektir.

İbadet eden kavim için. Allah'a ve Rasûlüne itaat eden bir

topluluk için. j Alemler için rahmet olarak. İnsanlar ve cinler için bir rahmet

olarak gönderdik seni. Çünkü günahlardan sakınan mü'minler

cennete girerler. Kâfirler de, Önceki toplulukların başlna gelen

kökten yok etme, yeryüzün-den silme azabından kurtulurlar.

Müslüman olacak mısınız? Yani, müslüman olun. İfadenin soru şeklinde olması, emir vazifesini görür.

Bilemem.

Sizin için bir imtihandır.

Sizin nitelendirmelerinize karşı. Yalan söylemeniz, peygamber bir büyücüdür, Allah çocuk edindi ve Kur'an şiirdir," demenize karşı.[69]

Açıklama

Bu âyetlerde, Yüce Allah Rasûlüne ve mü'minlere, onur verici bir müjdesinden sözediyor. Bu müjdeyi zikirde, yani Levh-i mahfuz denilen, kaderler kitabında, azdıktan sonra, vahiy yoluyla indirilen kitaplarda da yazmıştır. Buna göre, cennetin Allah'ın salih kulları cennetin mirasçısı olacaklardır. 105. ayetin ifade ettiği anlam budur.

"Gerçek şu ki kulluk eden bir topluluk için bunda açık bir mesaj vardır."

Bu Kur'an, Allah'a kulluk eden; farzları yerine getirip yasaklardan kaçınan kullar için olağanüstü bir öğüt konumundadır. İnsanları Allah'ın hoşnutluğuna ve cennete ulaştıracak yeterliktedir.

"Biz seni yalnızca alemler için bir rahmet olarak gönderdik."

Yüce Allah, Hz. Muhammed (s.a.v.)'in insan, cin, mü'min, kâfir, tüm alemlere rahmet olarak gönderildiğini vurguluyor. Mü'minler O'na tabi ol-dmakla cennete girerler, yani Allah'ın rahmetine kavuşurlar. Kâfirler de,. geçmiş ümmetlerin uğradıkları 'kökleri kurutma, yeryüzünden silme' azabından emin olurlar. Kuşkusuz bu da onlara yönelik bir rahmettir.

"De ki: Gerçekten bana; sizin ilahınız yalnızca bir tek ilahtır, diye vah-yolunuyor; artık siz müslüman olacak mısınız?"

Yüce Allah burada peygamberine, soydaşlarına ve tebliğini ulaştırdığı diğer topluluklara şöyle demesini emrediyor: Bana vahiy yoluyla bildirilen şudur: Sizin ilahınız, hak mabudunuz tek ve ortaksiz Allah'tır. Başkası değil.

"Artık siz müslüman olacak mısınız?"

Kalplerinizi ve yüzlerinizi O'na yöneltip teslim olun, sırf O'na ibadet edin, kulluk ve itaat özelliği taşıyan davranışlarınızı O'ndan başkasına yöneltmeyin. Ey Rasûlüm bu mesajı bütün açıklığıyla onlara duyun

"Buna rağmen yüz çevirecek olurlarsa."

Senin bu isteğine karşı büyüklük kompleksine kapılıp burun kıvırırlarsa, kabule yanaşmazlarsa "de ki: Size eşitlik üzere açıklamada bulundum."

Mesajı, aranızda hiç bir ayırım gözetmeksizin duyurdum. Benimle sizin aranızda, bundan böyle bir anlaşma noktası olamaz. Aramızda savaş hali vardır.

"Tehdit edildiğiniz gün yakın mı, uzak mı, bilemem."

Onlara de ki, ey Rasûlüm: Sizin için öngörülen azab gününün, yakın veya uzak olduğunu bilemem. Ne zaman olursa, bu günle karşılaşacaksınız, ama ben onun zamanını tayin edemem. Bu ayet-i kerimede şiddetli ve açık bir tehdit mesajı vardır. "Şüphesiz o, sözün açıkta söylenenini de bilmekte, saklamakta olduklarınızı da bilmektedir."

İslâm'a, Kur'an'a ve peygambere yönelik açıktan eleştirilerinizi, dil uzatmalarınızı bildiği gibi, bana yönelik olarak içinizde beslediğiniz düşmanlığı ve kini de bilmektedir. Bu, aynı zamanda onlara yönelik uyarı nitelikli bir tehdittir de. Tutumlarıyla böyle bir tehdidi hak etmişlerdi zaten.

"Bilemem; belki de" haketmenize rağmen, azabı sizden belli bir süre tehir edilmesi, siz islâm'a ve Rasûlüne savaş açmış olduğunuz halde"sizin için bir denemedir." Belki tevbe edersiniz diye, sınamaya tabî tutulmaktasınız, ki, üzerinizden azab kaldırılsın, ya da eceliniz dolana kadar, hayattan yararlanmanız öngörülmektedir. Sonra ölümümüzün ardından azaba çarptırılacaksa-mz. Buna ilişkin bilgi yalnız Rabbimin bilgisi dahilindedir. O, böyle söylememi emretti.

"Dedi ki: Rabbim, hak ile hükmet."

Bir kıraatte "dedi" manasına gelen "gale" kelimesi, "de" manasına gelen "gul" şeklinde okunmuştur. Allah'ın bu emrinden sonra, peygamber dedi ki: Ey Rabbim benimle, ayetlerini yalanlayan, senin davana ve mü'min kullarına savaş açan kavmim arasında hak ile hükmet. Bana zafer bahşet, veya üzerlerine gazabını indir.

"Rabbimiz, sizin her türlü nitelendirmelerinize karşı yardımına sığınılan Rahman olan Allah'tır."

Rahman olan Rabbimiz, salihleri üstün kılmaya muktedirdir.[70]

Sonuç

1- Salihler, yani muttaki mü'minler kalıcı nimetler yurdu olan cennetin

mirasçılarıdır.

2- Kur'an-ı Kerim'de, inanıp salih amel işleyenleri ahiret mutluluğuna eriştirecek yeterlilikte açıklık ve doğru yol klavuzluğu vardır.

3- Hz. Peygamber (s.a.v.) Allah katında üstün ve onur verici bir makama sahibtir. Öyle ki, Yüce Allah onu tüm alemler için bir rahmet olarak göndermiştir.

4- Şirk ehli ile tevhid ehlinin birbirlerinden ayrılmaları bir zorunluluktur.

5- Her türlü zorluk ve meşakkate karşı kulun Allah'tan yardım dilemesi gerekir.[71]

[1] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/378.

[2] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/378-380.

[3] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/380-381.

[4] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/381-382.

[5] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/382-383.

[6] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/383-384.

[7] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/384-385.

[8] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/385-386.

[9] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/386.

[10] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/387-388.

[11] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/38-389.

[12] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/389-390.

[13] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/391-392.

[14] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/392-393.

[15] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/394.

[16] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/395.

[17] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/395-396.

[18] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/396-397.

[19] Bu âyet de çağımız ilminin ulaştığı bir gerçeği açıklamaktadır. İlmin teshiline göre bütün kainat, başlangıçta bir gaz bulutu halinde idi. Sonra bu maddeden küreler şeklinde cisimler fırlamıştır. Dünyamız da bu cisimlerden biridir. Güneşten ateş bulutu halinde kopan dünya, kendi ekseni etrafında dönerken yavaş yavaş soğuyup kabuk bağlamıştır. Oluşum sırasında dünyada yükselen gazlar ve buharlar, yağmur şeklinde tekrar dünya üzerine dökülmüş; denizler, okyanuslar meydana gelmiş; önce denizlerde yosun şeklinde bitkisel hayat başlamış ve nihayet gelişe gelişe şimdiki bu dünya şeklini almıştır. Yani gök cisimlerinin birbirinden ayrılmasıyle dünya meydana gelmiş ve dünyada teşekkül eden sudan hayat doğmuştur. İşte âyet öz bir ifade ile bu gerçeği açıklamaktadır.

[20] Bu âyet, bütün gök cisimlerinin bir felekte, yani belli bir yörüngede yüzmekle olduklarını açıklıyor. Kur'an indiği sırada ilim çevrelerine hakim olan Batlamyus teorisine göre güneş ve ayı hareket ettiren, felektir. Halbuki âyet, bunların felekte yüzdüklerini söylemekle o teoriyi yıkmıştır. Nitekim bugünün ispatlanmış bilgisine göre de bu varlıkların her biri , Kur'an'ın dediği gibi bir yörüngede yüzmektedirler. Yüce Kudret şu uzayda, birbirine çarpmadan hareket eden pek çok gezegenler yaratmıştır.

[21] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/398.

[22] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/398-400.

[23] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/400.

[24] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/401-402.

[25] Yemame, bir bölge ismidir.

[26] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/402-403.

[27] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/403-404.

[28] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/405.

[29] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/405-407.

[30] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/407.

[31] Yerin uçlarından eksilmesi, klasik tefsir kitablanna göre puta tapanlara ait ülkelerin, özellikle Mekke'nin m üs 1 umanların eline geçeceğine işarettir. Fakat âyeti, mecazi değil de hakiki manasiyle anlarsak yerin uçlarından eksiltil-mesi, yağmurların, sellerin ve rüzgarların etkisiyle dağların aşınmasına işaret olduğu gibi kutup bölgelerinin basıklığına da işaret olabilir.

[32] Bazı tefsirlere göre terazilerin konması, doğru hesap görmenin ve amellere uygun ceza vermenin temsilidir, yani sembolik bir anlam ifade eder. İbni Abbas (r.a)'ın rivayetine göre, iyi ameller, güzel şekillerle, kötü ameller de çirkin kıyafetlerle gelip terazilere konacaktır.

[33] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/408-409.

[34] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/409-410.

[35] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/410.

[36] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/411.

[37] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/411-412.

[38] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/412.

[39] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/414.

[40] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/414-416.

[41] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/416.

[42] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/417-418.

[43] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/418-419.

[44] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/419.

[45] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/421.

[46] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/421-423.

[47] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/423.

[48] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/425.

[49] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/425-426.

[50] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/427.

[51] Bir adamın ekin tarlasına, toplumdan birinin davarı girmişti. Davud, tazminat olarak davarın, ekin sahibine verilmesine hükmetti. Davud (a.s.)'ın oğlu. Süleyman (a.s.) bu hükme iliraz ederek "daha doğru ve daha adil hüküm şu olur" dedi: Davar ekin sahibine verilir, ekin sahibi davarın sütünden, yününden istifade eder. Ekin de davar sahibine verilir, o da ekin, eski halini alıncaya kadar ekine bakar. Ekin eski halini alınca davar sahibi davarına, ekin sahibi de ekinine sabip olur." Süleyman'ın bu hükmünü, babası da uygun bulmuştu. İşte bu hükmü Süleyman'a ilham eden, Allah idi.

[52] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/428-429.

[53] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/429-432.

[54] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/432.

[55] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/433.

[56] ZülkhTin kim olduğu hususunda farklı görüşler ileri sürülmüştür. En kuvvetli görüş, Ebu Musa'nın Rasûlûllah'tan rivayet ettiği şu hadistir: "Züikifl peygamber değildi. Fakat salih bir kul idi. Başka bir salih bir adam ölürken, onun işini yürütmeye kefil oldu. Günde yüz rekat namaz kılardı. Bu yüzden yüce Allah ondan Övgüyle söz etti."

[57] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/434-435.

[58] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/435.

[59] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/437.

[60] Ebu Davud hadis kitabında peygamberimiz (s.a.v.)'in şöyle dediğini rivayet eder: Zunnun (balık sahibi) balığın karnında şöyle dua etti: La ilahe illa entesübhaneke inni kuntu minez-zaümin" (Senden başka ilah yoktur. Sen yücesin.Gerçekten ben zalimlerden oldum." Herhangi bir müsliiman bu şekilde dua

ederse duası kabul olur.

[61] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/437-439.

[62] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/439-440.

[63] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/441-442.

[64] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/442-444.

[65] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/444.

[66] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/446.

[67] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/446-448.

[68] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/448-449.

[69] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/450-451

[70] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/451-452.

[71] Ebu Bekir Cabir el-Cezâiri, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları: 5/452-453.

Enbiyâ Sûresi - Kuran - 021Enbiya - 23. Sayfa

Sözlük

Sözlük

Hata Bildir

Hata Bildir / Öneri Gönder