FÂTIR YA DA MELÂİKE SÛRESİ 2

Bazı Kelimeler: 2

Açıklama: 2

Sevap Ve Ceza İlkesini İsbatın Yanısıra Vaaz Ve İrşad. 3

Bazı Kelimeler: 3

Açıklama: 3

Allah'ın Kudretine Ve Ölüm Sonrası Dirilişin Mümkün Oluşuna Delalet Eden Ayetler  5

Bazı Kelimeler: 5

Açıklama: 5

Va'z Ve İrşad. 6

Bazı Kelimeler: 6

Açıklama: 7

İnsanlar Allah'tan Farklı DerecelerdeKorkarlar. 8

Allah'tan En Çok Korkanlar En Fazla İlim Sahibi Olanlardır. 8

Bazı Kelimeler: 8

Açıklama: 8

Kur'an Ve Ona İnananlarla İnanmayanlar. 9

Bazı Kelimeler: 9

Açıklama: 9

Müşriklerle Münakaşa. 10

Bazı Kelimeler: 10

Açıklama: 10

Müşriklerin İç Yüzleri 11

Bazı Kelimeler: 11

Açıklama: 11

FÂTIR YA DA MELÂİKE SÛRESİ

 

Bütün müfessİrlere göre mekki bir sure olup 45 ayettir. Furkan suresin­den sonra nazil olmuştur. Bu'surede, Allah'ı hak ettiği vasıflarla tavsif etme­ye dair salim akideden bahsedilmekte, ayrıca kalplere sebat verecek ve insan­ların nazarlarını kainata ve onda mevcud olan ölüm sonrası dirilişe dair ilahî kudrete çeviren bir hitapla Peygamber efendimize hitapta bulunulmaktadır. Bu arada müşrikler tehdit edilmekte ve onlara cehennem azabı vaad edilmek tedir.

Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla.

1- Hamd, gökleri ve yeri yaratan, melekleri ikişer, üçer, dörder,kanath elçiler kılan Allah'a mahsustur. Yaratmada dilediğini artırır. Doğrusu Allah, her şeye Kâdİr olandır.

2- Allah'ın insanlara verdiği rahmeti önleyebilecek yoktur. O'rtun ön-îedİğİni de ardından salıverecek yoktur. O, güçlü'dür, Hakim'dir.

3- Ey İnsanlar! Allah'ın size olan nimetini anın; sizi gökten ve yerden rızıklandıran Allah 'tan başka bir yaratan var mıdır? O'ndan başka tanrı yoktur. Nasıl aldatılıp da döndürülürsünüz?

4- Ey Muhammedi Seni yalanlıyorlarsa bil ki senden önce de nice pey­gamberler yalanlanmıştır. Bütün işler Allah'a döndürülür.[1]

 

Bazı Kelimeler:

 

Birşeyi yoktan var eden manasına gelir. Kanatlı. ikişer ikişer, üçerüçer, dörder dörder,İmandan küfre çevriliyorsunuz.[2]

 

Açıklama:

 

Alemlerin Rabbi, Rahman ve Rahim olan Allah'a hamd olsun. Ululuk ve şeref O'na aittir. Kullarım öğretip te'dip ve terbiye etmek O'nun elindedir. Yalnız o güzel övgülere layıktır. Çünkü O, değerli işleri ve muazzam sanatla­rı yapandır. Ö'nun adı mübarektir. Yücedir. Noksanlıklardan münezzehtir. Göklerin, yerin yaratıcısıdır. Benzeri olmayan Allah yoktan var edendir. O ilk yaratma fiilinin sahibidir. Bİr şeyi İlk olarak yaratmaya muktedir olan zat, o şeyi yok ettikten sonra yeniden meydana getirmeye elbetteki muktedirdir. Melekleri ikişer, üçer, dörder, kanatlı varlıklar olarak yaratan da O'dur.

Bu ifadelerle meleklerin kanatlarının çok sayıda olduğu kastedilmekte­dir ki, kanatlarının sayısını ancak yüce Allah bilir. Evet böyle bir ifadenin kullanılmış olması, yaratıkların kendi idrakleri ile meleklerin hareket kuv­vetlerini ve Allah'ın sınırsız kudretini düşünüp tasavvur etmeleri içindir. Al­lah, yaratıklarında dilediği miktarda fazlalaştırma yapabilir, onlarda sınırsız ve ölçüsüz denebilecek kadar fazlalık meydana getirebilir. Bizler bunu nasıl anlayabiliriz? Bizler çok cahil varlıklarız. Kendi nefsimizin mahiyetinden dahi habersiziz. Bize en yakın olan şeyi bile bilmiyoruz. Böyle olunca da Allah'ın yaratıklarında meydana getirdiği fazlalığı nasıl idrâk edebiliriz? Her gün ilim, daha Önce bilmediğimiz yenilikleri ve fazlalıkları keşfedip ortaya çıkarıyor. Realite de bilmediğimiz hususlarla bizleri karşı karşıya getiriyor. Bizim bil-- diklerimiz, bilmediğimiz çok şeylerin sadece bir cüz'ünden ibarettir. Gayb ale­mini bilen yüce Allah, noksanlıklardan münezzehtir. Bu söylediklerimi garip bulmayın. Çünkü Allah herşeyi yapmaya muktedirdir. Yaratıklarını gör­mekte ve onlardan haber almaktadır. Allah insanlara bir rahmet gönderecek oldu mu o rahmeti tutup durduracak yoktur. Allah en büyüktür, övgüler O'na mahsustur.

Evet Cenab-i Allah'ın göklerde veya yerde insanlara göndereceği bir ni­meti durduracak ve geri çevirecek hiçbir varlık yoktur. O'nun hükmünü red­dedecek kimse yoktur. Yargısını engelleyecek bir varlık mevcud değildir. İşte müslüman kişi hayatında bu ilkeye sarılarak mutlu ve sakin bir hayat yaşa­malıdır. Adamın biri çikıpta şöyle bir soru ortaya atabilir: Allah'ın insanlara rahmet göndermesinden bahseden ayet-i kerimede gönderme fiilinin Arapça karşılığı olan J-»ji - kelimesi değil de, neden C^ fiili kullanılmıştır? Bu so­ruyu Zemahşeri ve onun yolundan giden Ebussuud şöyle cevaplamışlardır: "Gönderme fiilinin karşılığında ayet-i kerimede ^i fiilinin kullanılmasın­daki gaye; insanların elde etmek için biribirlerİyle yanşa girip rekabet edece­ği en kıymetli hazinelerin Allah katında bulunduğunu ilan etmek İçindir. Rah­met kelimesinin ayet-i kerimede nekre olarak kullanılması ise bu rahmeti umu­mi ve mübhem kılmak gayesine matuftur. Yani bu rahmet kelimesi ile kast edilen mana; O'nun katındaki hazinelerde bulunan nimet, sıhhat, emniyet, ilim, hikmet ve daha bunlara benzer sayılamayacak olan şeylerdir". Cenab-ı Allah'ın insanlara göndereceği bu rahmeti hiç kimse engelleyemez. Aynı za­manda onun alıkoyduğu nimeti de kullarına gönderebilecek güçte hiçbir var­lık yoktur.

Ayet-i kerimeye baktığımızda ne dakik bir kelime1 İle sona erdiğini görü­rüz. . O güçlüdür. Hiç kimse tarafından mağlup edilemez. Hiçbir şey O'nu aciz bırakamaz. Hakimdir. Yaptığı her işi yerli yerince ya­par. O rahmeti bir hikmete dayanarak gönderir. Yine bir hikmete dayanarak-ta yanında alıkoyan O güçlüdür, hikmet sahibidir.

Ey insanlar! Rabbinizin sayılamayacak derecede çok nimetlerini hatır­layın. Bu nimetleri lisanen ve kalben yadedin. Şükür ve hamd ile Rahman ve Rahim olan Allah'ı övgüde bulunarak yadedin. Ondan başka size nzık ve­ren bir yaratıcı var mıdır? O, inkarcıların ortak koştuklarından çok yücedir. Kainatta gökten veya yerden size nzık veren başka bir Tanrı mevcut mudur? Allah korusun. O'ndan başka hiçbir tanrı ve yine ondan başka hakkıyla ma-bud yoktur. Ey inkarcılar sizler imandan ve halis tevhid inancından şirke ve puta tapmaya nasıl çevriliyorsunuz? Halbuki putlar ne fayda, ne de zarar ve­remezler. Şaşıyorum size!

Ey Muhammedi Eğer seni yalanlarlarsa sen, önce gelip geçmiş olan azim sahibi peygamberleri örnek al. Onlar da yalanlandılar. Çeşitli eziyetlere uğ­radılar. Fakat bütün bu zulümlere karşı dayandılar, sabrettiler. Çünkü Allah yolunda eziyete uğradılar. Herşey Allah'a döner. O, yalanlayıcıları ve kafirle­ri cezalandırır. Peygamberlere tecavüzde bulunanları da, yaptıkları kötü işlerden ötürü azaplandırır. Allah nankörden ve kâfirden başkasını cezalandı­rır mı hiç! İşlerinizi düzene koyan ve dininin emirlerini yürüten yalnız Al­lah'tır. Bütün Vıer sadece O'na döner. Sabrınızdan ve işlediğiniz salih amel­lerinizden do...yi sizleri mükâfatlandırır. O'nun size vereceği karşılık ne gü­zel bir karşılıktır![3]

 

Sevap Ve Ceza İlkesini İsbatın Yanısıra Vaaz Ve İrşad

 

5- Ey İnsanlar! Allah'ın verdiği söz şüphesiz gerçektir; dünya hayatı sizi aldatmasın. Allah'ın affına güvendirerek şeytan sizi ayartmasın.

6- Şeytan şüphesiz sizin düşmanmızdır; siz de onu düşman tutun; o, kendi taraftarlarını, çılgın alevli cehennem yaranı olmaya çağırır.

7- İnkar eden kimselere çetin azab vardır. Fakat inanıp yararlı iş işle­yenlere, onlara, bağışlanma ve büyük ecir vardır.

8- Kötü işi kendisine güze! gösterilip de onu güzel gören kimse, kötü­lüğü hiç İşlemeyene benzer mî? Şüphesiz Allah dilediğini saptırır, dilediğini de doğru yola eriştirir. Ey Muhammedi Artık onlara üzülerek kendini hara-betme; Allah onların yaptıklarını şüphesiz bilir.

9- Rüzgarları gönderip de bulutları yürüten Allah'tır. Biz bulutlan ölü bir yere sürüp, onunla toprağı ölümden sonra diriltiriz, insanları diriltmek de böyledir.

10- Kudret isteyen kimse bilsin ki, kudret, bütünüyle Allah'ındır. Gü­zel sözler O'na yükselir, o sözleri de yararlı iş yükseltir.Kötülük yapmakta düzen kuranlara, onlara, çetin azab vardır. İşte bunların kurdukları düzenler boşa çıkar.[4]

 

Bazı Kelimeler:

 

Sizi mutlaka aldatır. Çok aldatan, şeytan Onun etrafında toplanan arkadaşları.Kötü ameli. Doğ­ru, Nefsini helak etme.Hasret kelimesinin çoğulu olup elden kaçan fırsattan dolayı nefsin şiddetle üzülmesi anlamına gelir, Bulutlan hareket ettirir. Onur ve üstünlük.Yük­selir. Güzel kelimenin yükselmesi demek, Allah'ın o kelimeyi bilip kabul et­mesi anlamına gelir.Helak ve zayii olur.

Bu ayetler, önce icmali olarak açıklanan ölüm sonrası diriliş ve sevap ile ceza olayının hak olduğunu isbatlayan birer delildirler.[5]

 

Açıklama:

 

Ey insanlar! Ölüm sonrası diriliş ile sevap ve İkaba dair Allah'ın vadi gerçektir. O vaatde şüphe yoktur. Dünya hayatı, sizi geçici metaıyla aldatma­sın. Onun fanî ve süslü şeyleri sizi yoldan çıkarmasın. Hayırlı ve ebedi olan ahiret alemidir. Dünya, nimet ve lezzetleriyle sizleri ahİret için çalışmaktan alıkoymasın ki, yarınki günde, yani ahiret yurdunda "ah keşke bu ebedi ha­yat için dünyadayken çalışmış olsaydım!" diyenlerin durumuna düşmeyesi-niz. Ve şeytan sizi Allah'ın affına ümitlendirerek aldatıpta doğru yoldan sap­tırmasın. Şeytan ve ona tabi olanlar size derler ki: Siz dilediğinizi yapın. Şüp­hesiz Allah çok bağışlayandır. Kötülükleri affeden, hataları bağışlayandır.

Ey insanlar! Bu yalancı kuruntular sizi aldatmasın. Bu gibi asılsız kuruntulara aldana bazı kimselerin şöyle dediğini duyuyoruz: Biz Muhammed (S.A.V.) in yolunda yürüyüp ona tabi olan kimseleriz. Ahirette bize azap do­kunmaz!

Bu onların kuruntularıdır. Çünkü İman ve imanın sevabı asılsız kurun­tularla elde edilecek şeyler değildirler! "Şüphesiz şeytan sizin için düşman­dır. Siz de onu düşman tutun!" Aziz ve celİl olan Allah, şeytanın ezelden be­ri bizim için düşman olduğunu bizlere haber veriyor. Babamız Adem'i cen­netten çıkarıp hataya düşüren ve günah işlemeye sevk eden, ayrıca bizi saptı­rıp azdırmaya dair yemin eden odur. "Onlar (ı saptırmak) için senin doğru yolunun üstünde oturacağım. Sonra (onların) Önlerinden, arkalarından, sağ­larından, sollarından onlara sokulacağım"[6]. Şeytan'! dost edinmek ve iste­diği İşlerde ona itaat etmek, gerçekten bizim için şaşılacak bir durumdur. Kaldı ki onun bize emrettiği hususlarda bizim mahvımız ve perişanlığımız vardır. Bu sebeple Cenab-Allah: "Onu düşman tutun" diye emir buyuruyor. Evet ey insanlar! Bütün davranış ve haliniz de, gizli-açık işlerinizde onu karşınız­da bir düşman olarak görün ve şeytanın içinize girdiğine işaret olarak da ves­veseyi görün. Melek'in içinize girişini de ilhamı bir delil olarak görün. Pey­gamber (S.A.V.) efendimiz bir hadisi şeriflerinde şöyle buyurmuşlardır: "Şey­tanın kalpte meydana gelen bir geçişi vardır. Meleğinde bir geçişi vardır. Şey­tanın kalbe girip oradan geçişi insana kötülüğü- ve Hakkı yalanlamayı vâdet-mesidir. Meleğin kalbe^girip geçişi ise hayrı ve hakkı tasdik etmeyi vadetme-sidir." Bu hadisi Abdullah ibni Mes'ud Peygamber efendimizden rivayet et­miştir. Ey Müslümanlar! Şeytandan sakının. Onun adımlarını takip etmeyin. O kendi taraftarlarını ve tabiilerini helak çukuruna yuvarlamak için çağırır. Onları kendi oltasına düşürmek için davet eder ki, eninde sonunda onları ce­hennem ateşinin içine atsın ve onun çılgın alevleri içinde yanıp kül olsunlar. Size ne olmuş ki, derhal şeytanın taraftarlığını bırakıp Rahman'ın ve Kur1-an'm taraftarlığına yönelmiyor ve bu emniyetli alana girmiyorsunuz? Şüphe­siz küfreden ve şeytana tabi olanlar için şiddetli bir azap vardır. îman edip iyi işler yapanlara gelince onlar Allah'ın taraftarlarıdırlar. Onlar için bağış­lanma ve bol nzık ile büyük bir sevap vardır.

Cenab-ı Allah ayeti kerimede mü'min ve kafir iki grubu anlattıktan sonra Peygamberine şöyle buyuruyor: Kötü ameli kendisine hoş ve süslü gösterilip de bu kötülüğü kendi nefsinde güzel ve doğru bulan kimse, kötü ameli kendi­sine hoş ve süslü gösterilmeyen, bilakis hidayete erip Hak'ka tabi olan kimse gibi midir?!

Sanki bu soru karşısında Cenab-ı Peygamber efendimiz "hayır" cevabı­nı vermiş de Cenab-ı Allah O'na tekrar şöyle buyurmuştur: Şüphesiz Allah dilediğini saptırır, dilediğini de doğru yola getirir. Kötülük yapan kimsenin nihayet kalbi kararır ve içinde Allah korkusu kalmaz, çirkini güzel, güzeli de çirkin görür. İşte bu kategorideki insanlar Allah'ı unuturlar. O'nu terk ederler. Sapıklık içerisinde veya pislikte hayvanlar gibi debelenirler. Allah'ın saptırmasının manası işte budur. Bunun aksine doğru yolu bulup Allah'a yö­nelen kimselere gelince Allah bunları hidayete erdirir. Salih amel işlemeye mu­vaffak kılar ve bu hususta onlara yardımcı olur.

Şeytana ve heveslerine tabi olan kimselere Cenab-ı Allah böyle muame­le ettiğine göre ey Peygamber senin onlara aldırış etmemen ve işleriyle ilgi­lenmemen, ayrıca onlardan ötürü kederlenmemen, kendini helak edercesine hasret çekmemen gerekir. Onlar iman etmiyorlar diye üzülmemelisin. Zira Allah onların yapmakta oldukları işlerden haberdardır. Bu yaptıklarından ötü­rü kıyamet gününde onları cezalandıracaktır.

ölüm sonrası dirilişin mümkün olduğuna ve Allah'ın kudreti altında ol­duğuna dair bir başka delil de şudur: Allah rüzgarları salar, onunla bulutlan kaldırır, harekete geçirir, dilediği tarafa sevk eder. Yani o yağmurla yüklü bu­lutları, içinde hiçbir ekin ve nebat bulunmayan ölü bir beldeye gönderir, yağ­mur sularıyla kurak topraklan canlandırır... Ekinli ve bitkili bir yere dönüş­türür. Halbuki daha önce oralar kül gibi savruk bir vaziyette idi. Eğrilik ve tümseklik dahi yoktu. Kupkuru çırılçıplak bir çölden ibaretti. Cenab-ı Allah gökten indirdiği yağmur sularıyla o ölü toprakları canlandırıp yeşertti. Bu da sevap ve mükâfat görmeleri için insanların ölüm sonrası yeniden diriltîle-ceklerinin bir delilidir.

Ebu Rezin el Ukaylî'den rivayet edilen bir hadiste şöyle bir olay anlatı­yor: Ey Allah'ın Resulü, Allah ölüleri nasıl diriltecektir? Mahlukat içinde bu­nun delili nedir? dedim. Buyurdu ki: "Sen kavminin kurak bir vadisine ikin­ci uğradığında oranın sarsılıp yemyeşil olduğunu görmedin mî?". Ben; evet, dedim. Resulullah (S.A.V.) de: "İşte Allah, ölüleri de böyle diriltir. Ve (ölüm sonrası dirilişe dair) mahlukatı için de âyeti budur" buyurdu.

Müşrikler puta tapıyorlar ve onlar vesilesi ile üstünlük talep ediyorlardı. "Kendilerine destek olsunlar diye Allah'tan başka tanrılar edindiler"[7] Mü­nafıklar da, kafirler nezdinde kendileri için destek arıyorlardı. "Onlar mü­minleri bırakıp kafirleri dost tutuyorlar. Onların yanında şeref mi arıyor­lar?"[8]. Burada Cenab-ı Allah üstünlüğün kendisine ve dostlarına ait oldu­ğunu açıklıyor. Kim üstünlüğü ve itiban isterse, Allah'tan istesin. Çünkü bunlar sadece Allah'a, Resulüne ve Mü'minlere aittir.

Ey insanlar! Üstünlük Allah'a, Resulüne ve mü'minlere aittir. Mısır'a, Şam'a veya başka yelere ait değildir. Üstünlük Allah'a aittir. O dilediği kulü-nu üstün kılar, dilediğini de alçaltın İki cihan üstünlüğünü talep eden kimse güçlü ve hikmet sahibi Allah'a itaat etsin.

Bundan sonra Cenab-ı Allah, dünya ve ahirette üstünlük elde edilmesine vesile olacak şeyi açıklıyor. Bu da iman ve salih ameldir. Güzel ve hoş keli­meler Allah katma yükselir. Allah tarafından kabul edilir. Allah katma yük­selmesi demek; bu sözlerin yani İmanla ilgili sözlerin Allah tarafından kabul edilmesi, bilinmesi ve mükâfatının verilmesidir. Güzel sözden kasıt Allah'ı zikretmek, iyiliği emredip kötülüğü yasaklamak, hayrı Öğretip insanları, ha­yır işlemeye teşvik etmek, dünya ve ahirette faydalı olacak şeyleri öğretmek gibi güzellik ve hoşlukla nitelenen her sözdür.

Salih amelin sevabı Allah tarafından verilir. Bu gibi işleri yapan kimse: ler hayır ve güzellikle mükafatlandırılırlar. Kötü tuzak ve hile kuranlara, gaybı bilen Allah tarafından —hileleri yapmaya çabalayanlar için— şiddetli bir azap vardır. Onların tuzakları boşa çıkıp helak olur. Onda hiçbir hayır yoktur. Çün­kü bu yapılan fiilleri kontrol eden, herşeyi gören ve herşeyden haberdar olan Allah'tır.[9]

 

Allah'ın Kudretine Ve Ölüm Sonrası Dirilişin Mümkün Oluşuna Delalet Eden Ayetler

 

11- Allah sizi topraktan, sonranûfteden yaratmış, sonra da sizi çiftler hafinde varetmişür. Dişinin gebe kalması ve doğurması, ancak O'nun bilgi-siyledir. Ömrü uzun olanın çok yaşaması ve ömürlerin azalması şüphesiz Ki-tab'dadır. Doğrusu bu Allah'a kolaydır.

12- İki deniz bir değildir Birinin suyu tatlı ve kolay içimlidir; diğeri tuzlu ve acıdır. Herbirinden taze balık eti yersiniz; takındığınız süsler çıkarır­sınız; Allah'ın lutfuyla rızık aramanız için gemilerin onu yararak gittiğini gö­rürsün. Belki artık şükredersiniz.

13- Allah, geceyi gündüze katar, gündüzü geceye katar; belirli bir süre içinde hareket eden güneş ve ay'ı buyruk altına almıştır. îşte bu, Rabbiniz olan Allah'tır, hükümranlık O'nundur. O'nu bırakıp taptıklarınız, bir çekir­dek kabuğuna bile sahip değillerdir.

14- Onları çağırırsanız, çağrınızı işitmezler; işitmiş olsalar bile size ce­vap veremezler; ama kıyamet günü sizin ortak koşmanızı inkar ederler. Her-şeyden haberdar olan Allah gibi, sana kimse haber vermez.[10]

 

Bazı Kelimeler:

 

Hiçbir canimin ömrü uzatılmazki...Çok tat­lı, içimi kolay. Çok tuzlu.Kendisiyle süslenilen bilezik ve­ya yüzük gibi zinet eşyası. Suyu yarıp giden. Çekirdek üze­rindeki ince zar.

Bu ayet-i kerimeler, Allah'ın bizim üzerimize yağdırdığı nimetleriyle fazlına ve kudretine delalet eden delillerdirler. Bunlar, ölüm sonrası dirilişi, bu mu­azzam kudret sahibinin gerçekleştirmesinin mümkün olduğunu ifade ediyorlar.[11]

 

Açıklama:

 

Ey Adem oğulları! Allah sizi topraktan yarattı. Yani babanız Adem'i top­raktan yarattı. Sonra sizleri, babalarınızın belinden çıkan bir spermadan yrattı. Bunun ardı sıra sizleri çifter çifter, sınıf smıf ve farklı şekillerde yarattı. Neredeyse İnsan kendî benzeri olmayan bir varlık haline gelmiştir. Hiçbir in­san diğerine benzemez. Bu da ölüm sonrası dirilişin mümkün olduğunu gös­teren kat'î bir delil değil midir, inkarcılar ölüm sonrası dirilişin mümkün ol­madığını zannediyorlar ve insanın Öldükten sonra hayat ile kendi arasındaki mesafenin çok uzun olduğunu iddia ediyorlar. Toprak olup yerin eczaları ara­sına karıştıktan sonra bize nasıl tekrar hayat verilir diyorlar. Darmadağınık hale gelmiş soğuk ve cansız toprak zerrecikleri ile içinde sıcaklık ve bütünlük bulunan hayat arasında çok uzun bir mesafe vardır diye iddiada bulunuyor­lar. İşte bu sebeple Cenab-ı Allah onların bu iddialarını reddediyor. Bunda bir gariplik yoktur. Yüce Allah Adem Peygamberi canlı bir insan olarak top­raktan yarattı. Halbuki canlılıkla toprak arasında çok uzun mesafeler vardır. Bİz insanoğlunu spermadan yarattık. Erkeğin ve kadının döl sularından mey­dana gelen bir zerre ile akıllı, duyan, hareket eden, yürüyen ve gören insan arasında uzun bir mesafe var mıdır, yok mudur?! Aslımız Adem Peygamber olduğuna ve bir tek şahıs olduğuna göre; şekil, renk, yaratılış, tabiat, adet ve her bakımdan biz insanlar arasındaki bu farklılığa ne dersiriiz? Bu, Al­lah'ın sonsuz kudretini isbatlamıyor mu? Öldükten sonra insanların hesaba çekilmek üzere kıyamet gününde yeniden diriltilmelerinin mümkün olduğu­nu göstermiyor mu?                                

İnsan bedeninin toprakta veya suların derinliklerinde veya balıklarla ca­navarların karınlarında darmadağınık hale geldikten sonra cüzlerinin ve par­çalarının bir araya getirilmesi mümkün olmadığı için ölüm sonra diriliş anında insanların bedenini bir araya getirmek mümkün değildir, diye bir yanlış dü­şünce aklınıza gelmesin! Böyle bir zanna asla kapılmayın. Gayb ve şehadet alemlerini bilen görülenden ve görülmeyenden haberdar olan Allah insanın dağılan zerreciklerini bir araya getirme kudretine sahiptir. O her kişinin kal­binde taşıdığını, rahimlerin gizlediğini ve arttırdığını bilir. Herşey O'nun ya­nında bir ölçü iledir. Dişiler O'nun ilmi ve bilgisi olmadan ne gebe kalır, ne de doğururlar. Üreme cihazındaki bileşimlerden, gebelik ve doğum işlevle­rinden ve bu gibi işlerin nasıl tamamlandığından haberdar olan ve bu konu­larda bilgi sahibi olan kimseler, Allah'ın kapsamlı ilmini ve sonsuz kudretini hakkıyla tanıyıp takdir ederler. Bu gibi işlevleri ancak O'nun kendi ilmiyle kapsayabileceğine iman ederler. Yaşayan bir kimseye verilen ömrün ve insan­ların hayatlarından eksiltilen ömrün bir kitapta mutlaka yazılı olduğu, bilin­mesi gereken bir gerçektir. Ömürlerin arttırılıp kısaltılması, kainat olayları­na göre değişen işler değildirler. Bütün bunlar Allah'ın yanındaki bir kadere bağlıdırlar. Gerçekten de bir kimse rızkının genişletilmesini ve ecelinin uza­tılmasını isterse dostlarıyla akrabalarını ziyaret edip onların haklarına riayet etsin. Nitekim sahih bir hadis-i şerifte de bu husus açıkça İfade edilmektedir. Ömrün uzatılmasından kasıt insanın ömrüne bereket verilmesi demektir. Yoksa Kur'an-ı Kerim insan ecelinin mahdut olduğunu sarahatle ifade etmektedir: "Ecelleri geldiği zamanda bir saat dahî ne geri kalırlar, ne de İleri geçerler "[12]

Ecellerin yazılması, Ömürlerin tesbit edilmesi, var olan şeylerin tedvin edilip düzene konulması Allah'a göre kolay bir İştir. Bu 'işleri yapmakta liya­kat sahibi olan da O'dur.

Çevrenizdeki sulara bakın. Birisi tatlı, içim kolay, rahatlıkla elde edile­bilen, susuzluğu gideren bir sudur. Diğeri ise tuzlu ve içimi güzel olmayan bir sudur. Her ne kadar suların aslı tatlı ise de, bütün tatlı suların aslının tuz­lu olan deniz suyu olması doğrulanabilir mi? Bu işler Allah'a göre zor değil­dir. Elbetteki iki deniz bir olamaz: Birisi tuzlu ve acı, diğeri tatlı ve içimi ko­lay. Her birinden taze etler yiyor ve tuzlu denizden takındığınız zinetler elde ediyorsunuz "İkisinden de inci ve mercan çıkar"[13]. Ağır yükleri taşıyan ge­milerin gidiş ve dönüşlerinde denizin kabaran sularını yarmakta olduklarını görürsünüz. Cenab-ı Allah, ticaret veya seyahatla lütfundan yararlanasınız diye bu denizleri ve gemileri sizin emrinize verdi ki kendi kudretiyle denizi sizin emrinize boyun eğdiren Rabbinize şükredesiniz.

Tatlılıkta ve tuzlulukta elbetteki farklar vardır. Denizden çıkarılan inci ve mercan gibi zinetlerle denizin sulan içinde yaşamakta olan balıklar ara­sında da farklılıklar vardır. Deniz suyunun üstünde akıp giden ve denizin di­bine batmayan gemilerde de farklılıklar yok mudur? Ama bütün bunlar Al­lah'ın kudretiyle olup bitmektedirler. Ölüm sonrası dirilişHnkar etmeyin. O Allah geceyi gündüze katar, gündüzü de geceye katar. Yani bazen geceyi gün­düze katar, gündüzü uzatır. Bazende gündüzü geceye kadar, geceyi uzatır. Şüp­hesiz bütün bunlarda İnsanı hayrette bırakan kudretler vardır. Allah güneşi ve ayı sizin emrinize boyun eğdirdi. Hepsi belli bir süreye kadar felekte deve­ran ederler. İşte bunları sizin emrinize veren Allah güçlü ve muktedirdir. Gö­rünen ve görünmeyen herşeyi bilendir. Büyük küçük bütün nimetleri size bah­şedendir. O sizin Rabbinizdir. Bütün mülk sadece O'na aittir. İşler, yalnızca O'nun elindedir. O'na kulluk edin. Ve hiçbir şeyi O'na orfiak koşma­yın. O'na, Peygamberlerine ve ahiret gününe iman. edin. Allah'ı bırakıpta ken­dilerine taptıklarınız çok küçük bir şeye dahi malik değildirler. Onlar hurma çekirdeğinin üzerindeki ince zara ve küçücük noktaya, en küçük ve en değer­siz şeylere dahi sahip değildirler. Onlar, kendilerine çağrıda bulunduğunuz zaman çağrınızı işitemezler. İşitmiş olsalar bile size cevap veremezler. Onlar putlar ve taşlardan başka bir şey değildirler En büyük korku günü olan kı­yamette, sizin kendilerini Allah'a ortak koşmuş olmanızı inkâr ederler, sizden kaçıp kurtulmak isterler.

Bakınız Cenab-ı Allah, ahirette Meryem oğlu İsa'nın söyleyeceği şu ger­çek sözü ne veciz bir şekilde haber veriyor: "Ben onlara: benim ve sizin Rab-biniz olan Allah'a kulluk edin, diye senin bana emretmiş olduğundan başka bîr şey söylemedim"[14]. Yine "Haşa, dedi, sen yücesin, benîm için gerçek ol­mayan birşeyi söylemek bana yakışmaz"[15]. Bütün bunları sana —-herşeyden haberi olan bîri gibi— hiçkimse bildiremez. O, herşeyden haberi olan, nok­sanlıklardan münezzeh olan yüce Allah'tır.. O yaratıklarının durumunu bi­lendir. "Yaratan bilmez mî? O latiftir (bilgisi herşeyin içine geçen herşeyi) haber alandır"[16]. Bütün bu ayetleri nakletmekten maksat, kafirlerin taptıkları tan­rılar hakkında verilen haberleri tahkik ve te'kid etmek, ayrıca onların tanrı diye iddia ettikleri varlıkların tanrılıkla alakalarının olmadığını bildirmektir.[17]

 

Va'z Ve İrşad

 

15- Ey İnsanlar! Siz Allah'a muhtaçsınız, Allah ise müstağnidir, övülmeğe layık olandır.

16- Dilerse sizi yok eder, yeniden başkalarını yaratır.

17- Bu, Allah'a göre zor değildir.

18- Günahkâr kimse diğerinin günahını çekmez. Günah yükü ağır olan kimse, onun taşınmasını istese, yakını olsa bile, yükünden bir şey taşınmaz. Ey Muhammedi Sen ancak, görmediği halde Rablerinden korkanları, nama­zı kılanları uyarırsın, kim arınırsa, ancak kendisi için arınmış olur; dönüş ancak Allah'adır.

19-21- Kör ile gören, karanlıklar ile ışık ve gölgelikle sıcaklık bir değil­dir.

22- Dinlerle ölüler de bir değildir. Doğrusu Allah, dilediği kimseye işittirir. Ey Muhammedi Sen, kabirlerde okinlara işittiremezsin.

23- Sen sadece bir uyarıcısın.

24- Şüphesiz Biz seni, müjdeci ve uyarıcı olarak gerçekle gönderdik. Geçmiş her ümmet içinde de mutlaka bir uyarıcı bulunagelmistir.

25- Eğer seni yalancı sayıyorlarsa bil ki, onlardan öncekiler da yalan­lamışlardı. Peygamberleri onlara belgeler, sayfalar ve nurlu kitablar getirmiş­lerdi.

26- Sonra Ben, İnkar edenleri yakaladım. Beni inkar etmek nasıl olur?[18]

 

Bazı Kelimeler:

 

Muhtaçlar. Günahkâr olan hiçbir kim­se başkasının günahını çekmez.Arınır, temizlenir.Çok sayıda cemaat, Yazılı kitaplar.[19]

 

Açıklama:

 

Ey insanlar! Gizli ve açık bütün işlerinizde sizler Allah'a muhtaç olan fakirlersiniz. Bütün yaratıklar Allah'a muhtaçtırlar. Ancak insanın Allah'a olan ihtiyacı, diğer canlılarınkine nîsbetle daha fazladir.Bu ayet-i kerimede sanki Cenab-ı Allah insanlara: Yoksul olan sadece sizlersiniz demek istemiş­tir. Bunu derken de diğer canlıların ihtiyaçlarını önemsememiştir. Zengin olan ve hiçbir şeye muhtaç olmayan sadece yüce Allah'tır. O kulların ibadetine muhtaç değildir. Kulların işledikleri günahlar ve irtikab ettikleri masiyetler O'na asla zarar ulaştiramaz. O zengindir, göklerde ve yerde övülmektedir. Yani zenginliği ile başkalarına fayda verendir. Yaratıklarına karşı çok merhametli ve esirgeyicidir.

Ey insanlar! bilin kî, Allah herşeye muktedirdir. Dilerse sizi yok edip gi­derir ve yerinize, sizden daha itaatkar daha temiz bir kavım getirir. Sizi götü­rür, yerinize yepyeni bir halk getirir. Bu, Allah'a zor değildir. Çünkü gökler­de ye yerde onu aciz bırakacak hiçbir şey mevcut değildir. Ve sunuda bilin ki, hiçbir günahkâr başkasının günahını çekemez. Günahkâr olan bir nefis başka bir nefsin günah yükünü taşımaz. Aksine her nefis kazandığına (işle­diği amele) karşı bir rehinedir. "İnsana çalışmasından başka bir şey yoktur. Ve çalışması da yakında görülecektir. Sonra onu tastamam karşılığı verile­cektir"[20]. Her nefis, kim olursa olsun başka bir nefsin günah yükünü asla taşıyamaz. Yükü ağır olan bir kimse, omuzundaki günah yükünü alıp taşı­ması için bir başkasını çağırsa, kimse onun günah yükünü ahpta taşımaz.

Rivayet olunur ki kıyamet gününde bir adam babasının yanına gelip ona şöyle der: Ben sâna iyilik yapan, sana saygılı davranan ve sana iyilikte bulu­nan biri değil miydim? Bu gün ne halde olduğumu görüyorsun! Ne olursun, iyiliklerinden ve salih amellerinden birazını bana bağışla, yahut günahlarım­dan ve kötülüklerimden birazını üzerimden al da kendin taşı.

Adam oğluna şu cevabı verir: Benden çok şey istemiyorsun ama bende senin gibi korku ve endişe içerisindeyim.

Yine rivayete göre kıyamet gününde kadının biri oğluyla karşılaşır ve ona şöyle der: Ey oğlum! Karnım dünyada iken senin için bir sığınak, kucağımda senin için bir barınak değil miydi? Oğlu: Evet anacağım, der. Bunun Üzerine kadın şöyle der: Yavrucuğum günahlarım omuzumu çökertti. Bu yükü taşı­yamaz hâle geldim. Ne olursun, benden sadece bir günahı kaldır da, kendin taşı.

Anasının bu talebi karşısında oğlu şu cevabı verir: Anacağım: başının çaresine bak. Çünkü ben ancak kendi günahımı taşımakla meşgulüm?

Sana gelince ey Muhammed sen, ancak gayb halinde Rablerindea kor­kup sakınanları uyarırsın. Evet sen ancak bu gibi kimselere uyarıda buluna­bilirsin. Diğerlerine gelince onların kalpleri senin kendilerini davet etmekte

olduğun hakkın sesine karşı örtülüdürler. Onların imana geîmeyişleri senin umurunda olmasın. Ancak Rablerinden gıyaben kofkttp senin davetine ku­lak veren kimseler senin bu çağrın ile doğru yola gelirler. Bunlar gayb halin­de Allah'a iman ederler. O'nu görmedikleri halde O'na inanırlar. İnsanlar iki çeşittirler. Bir çeşidi kudret sahibi bir Allah'ın mevcudiyetine iman eder­ler. Bu kudretin, kâinatı hareket ettiren bir el olduğuna Şikad ederler. İşte bu sınıftaki insanların kalpleri peygamberlerin mesajlarını kabule açıktırlar. Bunun yanısıra diğer sınıftaki insanlar maddeci olup sadece maddeye inanır, gaybî kuvvete ve ilahi güce inanmazlar, işte bu gibi kimselere senin uyarının faydası olmaz.

Sen ancak gayb halinde bile Rabbinden korkup sakınan, namazı dos­doğru kılan, zekâtı eksiksiz veren kimseleri uyarabilirsin. Kim kendi nefsini kötülüklerden ve küfürden anndınrsa, Onun acındırmasının faydası yine ken-disinedir. Dönüş Allah'adır. înanan ile inkâr eden bir olur mu? Bunların eşit muamele görmeyeceklerini sanırım. Nasıl bir olsunlar ki? Kör ile gören, ka­ranlık ile nur, gölge ile hararet, dirilerle Ölüler bir olamazlar. Mü'min, mutlu bir hayat yaşayan canlı kimsedir. Kafir ise hayvan gibi yaşayan ölü kalpli bi­risidir. Onun hayatı muteber sayılmaz. Şüphesiz Allah dilediğine Hakkın se­sini işittirir. O kullarının kalplerinde onları bilendir. Kalplerinde hayır bu­lunduğunu bildiği kimseleri, Hakka yönelmekte muvaffak kılar. Kalplerinde şer ve kötülük bulunan kimseleri de yardımsız bırakıp Hak'tan uzak tutar. Sana gelince ey Muhammed, bunların halleri' sana malum değildir. Bu ne­denle sen onların iman etmelerini arzularsın. Ama sen Hak1 km sesini, kalp-lerindeki duyguların dumura uğradığı ölülere İşittiremezsİn. Onlar mezarlar-daki ölüler gibidirler. Hatta daha da duygusuzdurlar. Onların İmana gelme-yişlerinden ötürü senin üzerinde bir sorumluluk yoktur. Sen sadece bir uya­rıcısın. Rabbin seni cennet ile müjdeleyen, cehennem ateşi ile korkutup uya­ran birisi olarak Hak İle gönderdi. Senden önceki ümmetlerden her birine mutlaka uyarıcı bir Peygamber göndermişizdir. Şu kafirler seni yalanlarsa on­ların bu dvranışlanndan ötürü hüzünlenme. Çünkü senden önce de Peygam­berler yalanlandılar. Apaçık belgelerle yazılı kitaplarla, Tevrat, Zebur, incil gibi,yollan aydınlatan nurlu kitaplarla geldikleri halde kavimleri ve milletle­ri Peygamberleri yalanladılar. Yalanladıklarından dolayı da, Rabbim gücüne ve iktidarına yaraşircasırıa onları yakaladı ve azaplandirdı. Kafirleri azaplan-dırişımm nice olduğuna bak ey Muhammed![21]

 

İnsanlar Allah'tan Farklı DerecelerdeKorkarlar.

Allah'tan En Çok Korkanlar En Fazla İlim Sahibi Olanlardır

 

27- Allah'ın gökten su indirdiğini görmez misin? Biz onunla türlü türlü renkte ürünler yetiştirmiş; dağlarda da beyaz, kırmızı, siyah ve türlü renkte yollar varetmişizdir.

28- İnsanlar, yerde yürüyenler ve davarlar da böyle türlü türlü renkte-dirler. Allah'ın kulları arasında O'ndan korkan, ancak bilginlerdir. Doğrusu Allah güçlüdür, bağışlayandır.

29- Allah'ın Kitab'ma uyanlar, namazı kılanlar, kendilerine verdiği­miz rızıktan gizli ve açık sarfedenler, tükenmeyecek bir kazanç umabilirler.

30- Çünkü Allah bu kimselerin ecirlerini tam verir ve lûtfu ile arttırır. Doğrusu O, bağışlayandır, şükrün karşılığını bol bol verendir.[22]

 

Bazı Kelimeler:

 

Cüdde kelimesinin çoğulu olup değişik renkteki yollar demek­tir. Simsiyah, Zayi olmaz.

Bu ayet-i kerimeler, daha önceki ayetlerde anlatılan insanların değişik hallerini isbatlamak için değişikliğin umumi bir durum olduğunu açıklıyor. Değişikliğin bütün yaratıklarda mevcut olduğnu ifade ediyor.[23]

 

Açıklama:

 

Allah gökten su indirdi. O su ile miktarlannca dereler akıttı. Ve Alland­ın kendisi için hayır dilediği kimseler o sudan yararlandı. Herkes kendi gü­cünde İstifade etti. Şeriatlarda bu bakımdan sulara benzerler. Su, ölü top-, rakları diriltir, susuzluğu ve pası giderir. Aynı şekilde dinde ölü kalpleri can­landırır, onlardaki susuzluğu ve pası giderir. İnsanlar, şeriatlar karşısında de­ğişik haller arz ederler. Kur'an-ı Kerim'in bu husustaki ifadelerinin inceliği­ne dikkatle bakmak gerekir. Din de, insanların değişik yapılarda karekterler-de oluşlarından söz ederken önce insanların benzeri olan sudan bahsederek işe koyuluyor.

Görmezmisin ve bilmezmisin ki noksanlıklardan münezzeh olan yüce Al­lah gökten su indirdi. O su vasıtasıyla yerden değişik renkte ve türde ürünler, meyveler çıkardı. Bu nar, şu elma ... Aynı sınıfta olan meyvelerle ürünler de değişik renkte oluyorlar. Biri sapsarı, diğeri bembeyaz, bir üçüncüsü kıp­kırmızı... Portakala ve onun değişik şekillerde, renklerde, tatlarda ve hacim­lerde oluşunada bakmaz mısınız? "Arzda birbirine komşu kıtalar (toprak par­çalan), üzüm bağlan, ekinler, çatallı ve çatalsız hurmalıklar vardır; Bunların hepsi bir su ile sulanır ama ürün(lerin)de bunları, birbirinden üstün yapıyoruz"[24].

"Görmedin mi, Allah (nasıl) gökten su indirdi de, onunla renkleri çeşit çeşit meyveler çıkardık" ayet-i kerimesindeki fiilinin nefsi mütekellim maal gayr sigası İle kulianılışmdakİ sırra dikkatle bakmak gerekir. Aslında yerine fiilinin kullanılması gerekirdi ki, önce geçen  fiili ile vezin bakımından bir uyum sağlansın. Ama böyle değilde şeklinde kul­lanıldı. Bu üsluba, gaybetten tekellüm üslubuna iltifat ve intikal üslubu de­nir. Çünkü yerden değişik meyveleri çıkarma nimeti, gökten su indirme ni­metine nisbetîe daha m jazzam ve daha değişik şekillerde olur. Ayrıca yerden Çeşitli türlerdeki meyvelerin ve ürünlerin çıkarılması, Allah'ın kudretinin ek-siksizliğine daha çok ve daha kuvvetlice delalet eder. Şu aşağıdaki ayet-i ke­rime de üslub bakımından tefsir etmekte olduğumuz ayet-i kerimeye benze­mektedir: "Allah'tır ki, gönderdiği rüzgarlar bir bulut kaldırırlar, derken biz onu ölü bir ülkeye süreriz,"'

Dağlarda değişik renkte yollar açılmıştır. Mamafih dağların hepsi de top-

raktan ya da kayadandırlar. Bunların renklerini değiştiren kimdir? Bunların içinde bembeyaz, kıpkızıl, sapsarı ve simsiyah olanlar vardır. Bunların hepsi apayrı renktedirler. Aynı şekilde insanlarla davarlar, diğer canlılar içinde muh­telif renklerdeki sınıflar vardırlar. Bunların renkleri; sıfat ve miktarı doz ve ton bakımından çok farklıdır. Aynı sulardan beslendikleri halde bu davarla­rın, ekinlerin ve diğer canlıların değişik renk ve yaratılışta olmaları gibi, in­sanlar da aynı dinden feyz aldıkları halde Allah'tan korkma bakımından de­ğişiklik arzederler. Halbuki feyz aldıkları dinleri, herkesin eşit derecede Al­lah'tan korkmalarını kendilerine tavsiye eder. Allah'tan ancak, alim kulları çok korkarlar. Gerçekten de insanlar içinde onların Allah'tan daha fazla kork­maları gerekir. Çünkü onlar, insanlar içinde Allah'ın kudret ve azametini daha iyi bilen kimselerdirler. İlmi ile amel etmeyen alimler işte bu nedenle kıyamet gününde insanlar içinde öncelikle azaba uğratılacaklardır.

Kimdir bu alimler? İbnî Abbas dedi ki: Alimler, Allah'ın herşeye muk­tedir olduğunu bilen kimselerdir. Hadisi şerifte şöyle buyruhmıştur: "Allah'ı en çok bilenleriniz, ondan en çok korkanlarmızdır". Adamın biri, Şa'biye şöyle demiş: Alimin kim olduğunu bana bildir. Şa'bi şu cevabı vermiş: Alim, Allah'tan korkan kimsedir.

Yukarıdaki ayet-i kerime cümlesiyle nihayete ermiş­tir. Bu da İnsanı Allah'tan korkmaya davet eden bir cümledir. Zira güçlülük ve izzet: isyankarları cezalandırıp kahretmeyi; itaatkârları da sevaplandırıp affetmeyi gerektirir. Cezalandırılan ya da mükafatlandırılan kimsenin Allah'tan korkması icâb eder. Kur'an-i Kerim, alimleri araştırma işini bize bırakmamış ve şöyle buyurmuştur: Alimler, o kimselerdir kî, Allah'ın kitabını okurlar, namazı dosdoğru kılarlar, kendilerine nzik olarak verdiğimiz şeyleri gizli ve aşikar suretlerde, Allah'ın güzel mükafatını ve eksiksiz ücretiyle fazla İütfu-nu ümit ederek sarf ederler. Yine alimler o kimselerdir ki, Allah'ın kitabım okuyup incelerler. O'nu öğrenirler. Ondaki hükümlerle amel ederler. Huşu ve teslimiyet içerisinde namazlarını dosdoğru edâ eder, zekatlarını ve sada­kalarını elden geldiğince gizlice öderler. Şartlar gerektirdiği zamanda açıkça öderler. Onlar söz ve amellerinde Allah'a karşı ihlash olurlar. Allah'tan baş­kasından sevap ve mükafat beklemezler. Yaptıkları salih amelleri de riya için yapmazlar. Sadece Allah'tan kazanç beklerler ki, bu şekilde yapılan manevi ticaret asla zararla neticelenmez. Bu iyi amellerin sevabı asla "boşa gitmez. Bu nitelikteki kimseler Allah'tan fazla sevap ve lütuf talep ederler. O kötü­lükleri bağışlayan, yapılan az İşlere ve az amele karşı çok sevap verendir.

Kendilerinde bu gibi nitelikler bulunan kimseler ilmi ile amel eden âlim­lerdirler. Allah'tan, bizleri de bu gibi kimselerden kılmasını diliyoruz.[25]

 

Kur'an Ve Ona İnananlarla İnanmayanlar

 

31- Ey Muhammedi Bu, sana vahyettiğimîz, öncekileri doğrulayan ger­çek Kitab'dır. Allah şüphesiz kullarından haberdardır, görendir.

32- Sonra bu Kİtab'ı kullarımızdan seçtiğimiz kimselere miras bırak-mışizdır. Onlardan kimi kendine yazık eder, kimi orta davranır, kimi de Al­lah'ın izniyle, iyiliklere koşar, İşte büyük lütuf budur.

33- Bunlar, Adn cennetlerine girerler. Orada altın bilezikler ve inciler­le süslenirler, oradaki elbiseleri de ipektir.

34- Derlerdi: "Bizden üzüntüyü gideren Allah'a hamd olsun. Doğru­su Rabbimiz bağışlayandır, şükrün karşılığım verendir."

35- "Bizi lûtfuyla, temelli kalınacak cennete O yerleştirdi. Orada bize ne bir yorgunluk gelecek ve ne de usanç gelecektir."

36- İnkâr edenlere cehennem ateşi vardır. Ölümlerine hükmedilmez ki ölsünler; kendilerinden cehennemin azabı da hafifletilmez. Her inkarcıyı böylece cezalandırırız.

37- Orada; "Rabbimiz! Bizi çıkar; yaptığımızdan başka, yararlı iş işleyelim" diye bağmşırlar. O zaman onlara şöyle deriz: "Öğüt alacak kişi­nin öğüt alabileceği kadar bir süre sizi yaşatmadık mi? Size uyarıcı da gel­mişti. Artık azabı tadınız, zalimlerin yardımcısı olmaz!'

38- Allah şüphesiz, göklerin ve yerin gaybİni bilir. Doğrusu o kalbler-de olanı bilendir.[26]

 

Bazı Kelimeler:

 

Kitabı miras olarak verdik.Seçtik.Zulüm kelimesi haddi tecavüz etmek manasını İfade eder. Orta halde olan. Hayırlar işleyerek başkalarını geçen. Bile­zikler. Çok nankör. Cehennem ateşinde iken yüksek sesle imdat dilerler. Sizi bir süre yaşatırız.[27]

 

Açıklama:

 

Ey Muhammedi Sana vahyettiğimiz Kur'an haktır. İçinde şek ve şüphe yoktur. O kendisinden ön'ce inen kitapları doğrular ve onları kollar. Allah, bu kitabı-, Peygamberlerinin sonuncusu Muhammed (S.A.V.)'e belirli bir dü­zende indirmiştir. Zira ilahi hikmet ve adalet bunu gerektirmektedir. Allah, kullarını gören ve onlardan haberdar olandır.

Ey Muhammed! Kitabı sana vahycttik. Sonra Onu seçtiğimiz kullarımı­za miras olarak bıraktık. Onlardan kimi kendi nefsine zulmeden, kimi orta yolda giden, kimi de Allah'ın izniyle hayırlarda pek ileri gidendir.

Dikkat edin bu ayet-i kerimede müşkillik vardır, sahabilerle tabiiler bunu fark etmişlerdir. Tefsİrciler de bu husustan haberdar olmuşlardır. Şöyle ki: Ayet-i kerimede seçilmiş kullardan söz edilirken onların bir kısmının kendi nefislerine zulmettiklerinden söz edilmektedir. Bundan sonrada bu gibi kim­selerin Adn cennetlerine girecekleri anlatılmaktadır. İşte bu anlaşılması güç ve müşkil olan bir cümledir. Çünkü bir kimse seçkin kullardan olduğu hal­de nasıl olurda kendi nefsine zulmeder? Ve Adn cennetlerine gireceği de Al­lah tarafından bildirilir?! Bu gibi müşkillere, Allame Kurtubi, tefsirinde de­ğinmekte ve bu hususta birçok görüşler zikretmektedir. Ömer, Osman, Ebu'd-Derda, İbni Mes'ut, Ukbe bin Amir ve Aişe Hazretlerinden özetle şöyle bir rivayet nakledilmektedir: Nefsine zulmeden kişi bazı küçük günahları işle­yen mü'mİndir. Orta yoldan giden kişi ise, hem dünyanın, hem de ahiretin hakkını verendir. Bu üç sınıf mü'min de Adn Cennetlerine girecektir. Ka'bül Ahbar'ın şu sözüde bu görüşü te'yid etmektedir: Yukarıda sözü edilen mü­minlerin omuzları (dereceleri) eşittir. Yalnız —Kabe'nin Rabbİne yemin ol­sun ki— buniar sadece amel bakımından birbirlerine nisbetle yüksek derece­lere varmışlardır.

Üsame bin Zeyd'den rivayet olunduğuna göre Peygamber (S.A.V.) efen­dimiz yukarıdaki ayet-i kerimeyi okuduktan sonra "Bunların hepsi de cennettedirler" buyurmuştur. Ömer bin Hattab'dan rivayet olunduğuna gö­re Peygamber (S.A.V.) efendimiz yukarıdaki ayet-i kerimeyi okumuş sonra da şöyle buyurmuştur: "(Hayırlı ameller işleyerek) öne geçenleriniz, orta yolda bulunanlarınız kurtulmuşlardır, (nefislerine) zulmedenleriniz ise bağışlanmış­lardır''. Bu kavli nazarı dikkate aldığımız takdirde.ayet-i kerimesindeki fiilinin mef'ulümukadderomr ki, o da din kelimesidir. Nitekim bunu daha önce de söylemiştik. Bu durumda seçme fiili o kulların şahıslarına değil de dinlerine yönelik olmaktadır. "Al­lah, sizin için o dini seçti"[28] Diğer görüşlerin özetine gelince; zalim kimse kafir ve fasık veya büyük günah işleyendir. O cennete giremez. Birinci görüşe gelince zannımca o daha güzeldir, çünkü kâfir, münafık ve fasık kimseler Allah tarafından seçilmezler. Allah tarafından seçilen mü'minlere gelince onlar için büyük lütuf vardır. Çünkü onlara kitap verilmiştir. Bundan daha büyük lü­tuf düşünülebilir mi? Onlar Adn cennetlerine girerek orada Allah'ın dilediği bir zaman kadar ikamet ederler. Yani Allah dilemedikçe oradan çıkmazlar. Adn cennetlerinde bazısı gümüş, bazısı altın bileziklerle, İncilerle, ipekten giy­silerle süslenip zinetlenirler.

Şüphesiz ki cennetteki asıl nimetler bu sözünü ettiklerimizin çok daha üzerindedirler. Sadece bunlardan söz edilmiştir ki bizim basit zihin ve idrakimize anlatılsın. Adn cennetlerine giren mü'minler derler ki: Bize lütfettiği nimetlerinden ve üzerimizdeki Allah korkusu ile azabından ürkmekten kay­naklanan, hüznü gideren, Allah'a hamd olsun. "Daha önce biz, ailemiz içinde (iken sonumuzdan) korkardık. Allah bize lütfetti de bizi o (vücudun) de~ Hkcİler(in)e İşleyen (kavurucu) azaptan korudu"[29]

Şüphesiz Rabbimiz kötülükleri ve günahları bağışlayandır. Yapılan taat-lerden ötürü de kullarına mükafat verendir. O kendi bağış ve lütfü ile bizleri ikamet yurdu olan Adn cennetlerine konuk etti. Orada bize yorgunluk ve zah­met dokunmaz. Gevşekliğe de uğramayız.

îşte bunlar Kur'an'a inanan, Allah'ın taraftarlarıdırlar; Şeytanın taraf­tarları olan ve Kur'an'ı inkar eden kafirlere gelince onlar İşte şu kimselerdir: Küfredenler var ya onlar için, içinde temelli kalacakları cehennem ateşi var­dır. Orada kendilerine ölümle hükmedilmez ki, ölüpte rahata kavuşsunlar. Bilakis ateşte yanan derileri yanıp İyice pişirdikten sonra yerine yeyeni bir deri veririz. Böylece sürekli yanarlar. Onların azaplarını asla hafifletmeyiz. Al­lah'a ve Resulüne karşı çok nankör ve kafir olan kimseleri böyle bir ceza ile cezalandırırız. Bunlar cehennem ateşinin içinde yüksek sesle bağırarak im­dat diler ve şöyle derler: Ey Rabbimiz! Bizi şu Cehennem ateşinden çıkar da dünyaya geri gönder ki, orada daha önce yaptığımız kötülüklerin aksine iyi ameller işleyelim.

Cenab-ı Allah onların, bu isteklerine şu karşılığı verir; Sinin ve orada asla konuşmayın. Ağzınızı açmayın. Biz sizi dünyada yeterince yaşatmadık mı? Allah'ı hatırlamak isteyen kimseler Allah't anmak için yeterli süreyi dün­yada bulmadılar mı? Halbuki size kitap ve Peygamber gibi uyarıcılar geldi. Saç ağarması ve ölüm gibi haberciler geldi ama siz bir şeyden ibret ve öğüt almadınız. Dünya sizi aldattı. Şeytanda Allah'ın sizi azaplandırmayacağım söyleyerek sizleri yoldan çıkarıp aldattı. Tadın cehennem azabını. Biz size yap­tığınızdan fazlasıyla azap tattırmıyoruz. Tadın cehennem azabını. Zalimler için yardımcı yoktur.

Kafirlerin cehennem ateşinden kurtulup dünyaya geri gönderilmek iste­melerine müsbet cevap verilir mi? Hayır, şayet dünyaya geri gönderilecek ol­salar daha önce yaptıklarına nisbetle çok daha büyük kötülükler yaparlar. Ey Muhammedi Senin Rabbin göklerin ve yerin gaybini bilendir. O göğüsler­deki gizli bulunan şeylerden de haberdar olandır.[30]

 

Müşriklerle Münakaşa

 

39- Sizleri yeryüzüne de hakim kılan O'dur. înkâr edenin inkârı kendi aleyhinedir. İnkarcıların inkarı, Rabîeri katında yalnız kendilerine olan gaza­bı artırır. İnkarcıların İnkarı, hüsrandan başka birşey artırmaz.

40- Ey Muhammedi Deki: "Allah'ı bırakıp da taptığınız putlarınıza hiç baktınız mı? Yeryüzünde yarattıkları nedir? Bana göstersenize!" Yoksa onların Allah'la ortaklığı göklerde midir? Yoksa Biz onlara Kitab verdik de ondaki delillere mi dayanırlar? Hayır; o zalimler, birbirlerine sadece altadıcı söz söylerler.

41- Doğrusu, zeval bulmasın diye gökleri ve yeri tutan Allah 'tır. Eğer onlar zevale uğrasa O'ndan başka, and olsun ki onları kimse tutamaz. O, şüp­hesiz Halim'dir, bağışlayandır.[31]

 

Bazı Kelimeler:

 

Halife kelimesini çoğuludur. Şiddetli gazap. Batıl ve aldanma.[32]

 

Açıklama:

 

Allah'ın, kendileri ve bütün insanlar üzerindeki nimetleri sayılarak, ay-nca O'nun kudretinin eksiksizliği açıklanarak müşriklerle tartışma ve mü­nakaşaya girilmektedir bu ayetlerde. Ayrıca eser ve hakikatleri bilinsin diye putlanyla tanrılarının üzerine projektörler tutulmaktadır, bu ayetlerde.

O Allah'tİr ki sizleri yeryüzünde halifeler yöneticiler ve tasarruf sahip­leri kaldı. Sahip olduğunuz mülkleri biribirinize devredersiniz. Sizler yeryü­zünde Allah'ın halifelerisiniz. "Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım"[33]. Bu da sizin bu dünyayı günün birinde mutlaka terk edeceğinizi gerektirmek­tedir. Şu halde dünyaya aldanmayın. Kendi nefislerinize bakın. Sizler bu dün­yada Allah'ın halifelerisiniz. Şerefli bağlarla size nisbetleri olmayan varlıkla­rı Allah'a eş koşmayın.

Benim arzımda sizler benim haiİfelerimsinİz. Ben küfreden kimsenin küf­rünün günahının kendisinin aleyhinde olmasını hükmettim. İnsanlar içinde her kim küfrederse onun küfrünün günahı nefsinedir. Kafirlerin küfrü Allah katında kendileri aleyhine şiddetli bir gazab ve öfkeyi arttırmaktan başka bir işe yaramaz. Ahirette de onlar İçin kayıp, ziyan ve elemli bir azaptan başka bir şeyi arttırmaz.

Ey Muhammedlonları kınayıp azarlayarak şöyle de: Allah'ı bırakıpta ça­ğırmakta ve tapmakta olduğunuz ortaklarınızı bana bildirin ve gösterin. Ha­ni onlar yeryüzünde ne yaratmışlardır?! Gökleri yaratma işinde onların Al­lah'la bir ortaklıkları olmuş mudur? Bu gibi ortaklıkta bulunduklarına ta­nıklık eden bir kitap onlara verilmiş mi? Herhangi bir şeyi yaratmakta Al­lah'ın ortaklan olduklarına delalet eden bîr delilleri ve lehlerine tanıklık eden belgeleri var mıdır?! Hayır, böyle bir şey asla mevcud değildir.

Böyle bir İfadenin kullanılmasının faydası, nazarları onlara yöneltmek, akılları da batıllarına çevirmektir ki tefekkür edip düşünsünler! Zalimlerin reisleri, kumandanları ve şeytanları; kendilerinden başka zalimlere, peşlerin­de yürümekte olup kendilerine uymakta olan diğer zalimlere ve kendi nefis­lerine yazık edenlere: "Ölümden sonra diriliş ve hesap yoktur. Var olsa bile Tanrılarımız bize şefaatte bulunur ve Muhammed'in sizi tehdit etmekte ol­duğu azabı sizden savarlar. Bizler bu dünyada efendi olduğumuz gibi ahiret­te de aynı durumda olacağız" diyerek biribirlerine aldatma ve gururdan baş­ka şey vâdetmiyorlar. Evet onların bütün bu yaptıkları gurur ve aldatmadan başka bir şey değildir! Bundan ne çıkar? Bundan önce de, bundan sonra da emir sadece Allah'ındır. Gökleri yükselten ve yeri yayan O'dur. Gökleri düş­mekten ve zail olmaktan korumuş ve ebede kadarda koruyacaktır. Evet göklerle yerlerin zail olmasına hükmetseydi, varlıklardan hiçbiri O'nun bu hük­münü engellemeye güç yetİremezdi. Göklerle yeri hiç kimse buna rağmen ye­rinde tutup bekletemezdi. Şüphesiz Allah yaratıklarına karşı halim ve yumu­şak huyludur. Onların günahlarım bağışlayandır. Bakın ey müşrikler, sizler neredesiniz?!.[34]

 

Müşriklerin İç Yüzleri

 

42-43- Kendilerine bir uyarıcı gelince, ümmetler içinde en doğru yolda gidenlerden biri olacaklarına, and olsun ki, bütün güçleriyle Allah'a yemin etmişlerdi; fakat kendilerine uyarıcının gelmesi, yeryüzünde büyüklük tasla­mak ve kötü düzen kurmak ile uğraştıklarından sadece nefretlerini artırdı.

Oysa pis pis kurulan kötü tuzağa ancak sahibi düşer, öncekilere uyguîana-gelen yasayı görmezler mî? Sen Allah'ın yasasında bir değişiklik bulamaz­sın. Sen Allah'ın yasasında bir başkalaşma da bulamazsın.

44- Yeryüzünde gezip, kendilerinden öncekilerin sonlarının nasıl oldu­ğunu görmezler mi? Onlar, kendilerinden daha kuvvetliydiler. Göklerde ve yerde Allah'ı aciz bırakabilecek yoktur. Şüphesiz O bilendir. Kadir olandır.

45- Allah İnsanları işlediklerine karşılık hemen yakalayıverseydi, yer­yüzünde bir canlı bırakmaması gerekirdi. Ama onları belli bir süreye kadar erteler. Süreleri gelince gereğini yapar. Doğrusu Allah kullarını görmektedir.[35]

 

Bazı Kelimeler:

 

Yeminlerinin bütün gücüyle.Yüz çevirip hida­yetten uzaklaşmak. Kuşatır ve dolanır.Beklerler.O'nu geçmek ve aciz bırakmak için.

Peygamber (S.A.V.) efendimizin risalede görevlendirilmesinden önce ehl-i kitabın,, kendi Peygamberlerini yalanladıkları haberi Kureyşe ulaştığında Ku-reyşliler şöyle dediler: Allah Yahudilerle Hristiyanlara lanet etsin. Peygam­berleri kendilerine geldi de, onlar Allah'ın kendilerine göndermiş olduğu o elçileri yalanladılar. Allah'a andolsun ki, bize bir Peygamber gelecek olursa, biz ümmetlerin içerisinde en fazla doğru yola eren ve'hidayeti bulan kimseler olacağız.

Fakat Peygamber (S.A.V.) efendimiz risalede görevlendirildiğinde Kureyş-liler de onu yalanladılar.[36]

 

Açıklama:

 

Var güçleriyle ve olanca yeminleriyle Allah adına kasem ettiler. Kureyş-lüer, babalarının ve putlarının adına yemin ederlerdi. Fakat durumları zorla-şinca ve Hak'kın tahakkuk etmesini isteyince var güçleriyle ve olanca yemin­leriyle Allah adına yemin ettiler. Ye şöyle dediler: Eğer bize kendi içimizden bir uyarıcı ve Arap bir Peygamber gelirse, biz ümmetler içerisinde en çok doğru yola giren ve hidayeti bulan kimselerden olacağız. Bize gelen Peygambere de derhal iman edeceğiz.

Onlar kendilerine Arap bir Peygamberin gönderilmesini istiyorlardı. Çün­kü o zamana kadar gönderilen Peygamberler Israİloğullarından gelmişlerdi. Nihayet kendilerine Araplardan bir uyarıcı, kabilelerinin en şereflisi olan Ha-şimîlerden bir Peygamber gelince bunlar ondan daha çok yüz çevirip Hak­tan kaçtılar. Yeryüzünde büyüklük taslayarak hased ettiler ve taşkınlık gös­terdiler. Zayıf kimselere, tebeaya kötü düzenler kurdular. Dünyanın aldatıcı nimetlerine düşkünlüklerinden, geçici metalara tutkunluklarından dolayı müs-lümaniara karşı tecavüzde bulundular. Ama kurulan kötü tuzaklar ve dolaplar sadece onu düzenleyenlerin boynuna dolanır. Kazdıkları kuyuya kendile­ri düşer. Yaptıkları kötü amellerin cezasını kendileri çeker. Dünya ve ahirette apaçık bir kayba uğrarlar.

Kendilerinden önceki ümmetlere, Peygamberlerin doğruluklarına tanık-hk eden ayetler ve mucizeler gönderildikten sonra Peygamberlerini yalanla­dıkları için Allah'ın azabı, değişmez bir yasa olarak uygulandı. Şu Mekkeli kafirler de Peygamber Muhammed (S.AY.) i yalanladıklarından dolayı, ön­ceki milletlere uygulanan yasanın da mutlaka kendilerine uygulanacağım bil­sinler. Önceki milletlere inen azabın kesinlikle kendilerine de dokunacağını bilsinler. Bu Allah'ın uyguladığı bir yasadır. Sen Allah'ın yasasında değişme göremezsin.

Şu müşrikler hep yerlerinde mi oturdular? Yeryüzünde dolaşmadılar mı ki Şam, Irak ve Yemen'e gidip gelirken baskınlar da kendilerinden önce gelip geçmiş ve Peygamberlerini yalanlamış, nefisleriyle hevesleriyle uymuş millet­lerin akıbetlerinin nice olduğunu görsünler? Kendilerinden önceki milletler, şu Mekkeli müşriklerden daha da güçlü, daha da zengin ve daha çok evlat sahibi idiler. Fakat bütün bu varlıkları, onları Allah'ın azabına karşı koruya­madı. Göklerde ve yerde, Allah'ı aciz bırakacak hiçbir şey mevcud değildir. O'nu nasıl aciz bırakabilirler ki? O herşeyi yaratan, her şeyi bilen ve herşeyi kudretiyle kuşatandır. Şüphesiz o bilendir ve kudret sahibidir. Ayet-i kerime cümlesiyle sona erdirilmektedir ki, bu da çok dikkat çekici bir ifadedir. Bundan sonra yüce Allah kendisinin; kullarına karşı esirgeyen ve ba­ğışlayan, kötülüklerini ve kusurlarını örten bir zat olduğunu açıklıyor. Şayet Allah, işledikleri masiyetlerden ötürü insanları bu dünyada yakalayıp sorgu­ya çekecek, azaplandıracak olsaydı yeryüzünde bir tek canlı dahi kalmazdı. Fakat ilahi hikmet ile Rabbani rahmet onları, Allah katında bilinen bir süre­ye kadar ertelemeyi gerekli kıldı. Bu erteleme Peygamber (S.A.V.) efendimize bir ikramdır. O'nun ve ümmetinin hatırı için konulmuş bir kanundur. Umu­lur ki, O'nun günahkâr ümmeti tevbe edip doğru yola yönelsinler. Onlar için Allah tarafından belirlenen ecel geldiği zaman ne bir saat geri bırakılır, ne de bir saat Öne alınabilir. Ecelleri tamam olduğu zaman derhal dünyayı terk ederler. Amellerinden ötürü de hesaba çekilirler. Hayır işlemişlerse hayır, şer işlemişlerse şer ile mukabele göreceklerdir. Bunda bir gariplik yoktur. Şüp­hesiz Allah, kullarını gören ve onlardan haberdar olandır. Ey insanlar! Fırsat eldeyken derhal Allah'a tevbe edin ve O'na dönün. Bu işi tez elden yapın. Çünkü ecelinizin ne zaman nihayete ereceğini bilemezsiniz. Belki bu gece ya-. tağa girersiniz de sabaha eremezsiniz. Belki ağzınızdan çıfan nefesiniz tekrar ciğerinize dönmez. Ama her şeye rağmen Allah'ın rahmetinden ümidinizi kes­meyin. Şüphesiz o bütün günahları bağışlayandır. O çok bağışlayan, çok esir­geyendir. Kullarını gören ve onlardan haberdar olandır.[37]

 

---