TAHRÎM SÛRESİ 2

Sûrenin Kapsadığı Başlıca Konular: 2

Meali: 2

İniş Sebebi 2

Allah'ın Helâl Kıldığı Şeyi Haram Saymak Mümkün Mü?. 3

Birden Fazla Evlilik. 3

Kadının Karakter Yapısı 4

Mü'minin Gerçek Dostları 4

Eş Seçilecek Kadında Aranılan Özellikler. 4

Âyetler Arasında Bağlantı 5

Meali: 5

İlgili Hadîsler. 5

Aile Reisinin Sorumluluğu. 6

Çocuk Terbiyesi 6

Cehennem Yakıtı 6

Cehennemide Görevli  Melekler. 7

Âhirette Özür Beyan Etmenin Hiçbir Yararı Yoktur. 7

Nasûh Tevbesi 7

Günahtan Dolayı Nasıl Tevbe Edilir?. 9

Tevbeyi Kabul Etmek İlâhî Sünnet Gereğidir. 9

Âhiret Gününde Işığı Sönenler Ve Sönmeyenler. 9

Âyetler Arasında Bağlantı 9

Meali: 10

İlgili Hadîsler. 10

Kâfirlere Karşı Cihâd Emri 10

Nankör Kadınlar. 10

Kadının Ölçüsüz Davranmasına Karşı Ne Yapılır?. 11

Âsiye Ve  Meryem.. 11

İlâhî Ruhun Meryem'e Üflenmesi 12

Örnek Hanımların Bazı Özellikleri 12

TAHRÎM SÛRESİ

 

Tamamı Medine'de inmiştir. Bazit sebeplerden dolayı Resûlüllah (A.S.) Efendİmiz'in eşlerinden birini veya bal şerbetini kendine haram kıldığı ko­nu edildiğinden, bu mânaya delâlet eden «tahrîm» sûreye isim olmuştur.

Âyet   sayısı    :      12

Kelime    »       :   247

Harf        »       : 1060 [1]

 

Sûrenin Kapsadığı Başlıca Konular:

 

1- Allah'ın helâl kıldığı bir şeyi kimsenin haram kılma yetkisinin ola-mıyacağı belirtiliyor. Dolayısıyla Resûlüllah'ın (A.S.) bu husustaki davra­nışı konu ediliyor,

2- Aile sırrı ve düzeni hakkında çok dikkatli olmamız üzerinde du­ruluyor ve bu konuda yönlendirici bilgi veriliyor.

3- Aile fertlerini her çeşit inkâr, ahlâksızlık ve maddeperestlikten uzak tutup korumamız emredilerek aile reisinin vazifesi hatırlatılıyor.

4- Kıyamet gününde inkarcı sapıkların, günahkâr azgınların özür beyân etmelerinin geçerli olmayacağı ve onlara bir yarar sağlamıyacağı haber veriliyor.

5- Mü'minlerin işledikleri günah ve kusurlardan dolayı inanarak cid­diyetle Hakk'a yönelip tevbe etmeleri emrediliyor.

6- Kâfir ve münafıklarla, şartlar ve ortam el verdiği nisbette cihâd edilmesi ve böylece küfür ve nifak tehlikesinin önüne geçilmesi emredi­liyor.

7- Kocalarına ihanet edip ilâhî sınırlan aşan peygamber eşi iki ka­dın ve Allah'a imân eden Flf avn'ın eşi, bir de Hz. Meryem misa! veriliyor.

Böylece aile çatısı altında ve toplum yapısında kadının önemi ve rolü üzerinde durularak mü'minlerin çok dikkatli ve tedbirli olmalarına işaret­te bulunuluyor.[2]

 

Meali:

 

1- Ey Peygamber! Eşleri’nin rızasını arzulayarak Allah'ın sana helâl kıldığını neden kendine haram ediyorsun? Allah çok bağışlayan, çok mer­hamet edendir.

2- Şüphesiz ki Allah, yeminlerinizin çözümünü   (keffaret vermeniz suretiyle) helâl kılmıştır. Allah sizin dostunuzdur, sâhibinizdir. O, bilendir, hikmet sahibidir.

3- Hani bir ara Peygamber, eşlerinden bîr kısmına gizli bir söz söy­lemişti; o da bu sözü (Peygamber'in diğer bîr eşine) haber verince, Al­lah, bu durumu Peygamberine açtı. O da kendisine açılan bilginin bir kıs­mını açıklamış, bir kısmını  açıklamaktan vazgeçmişti.  Peygamber, olup biteni o eşine haber verince, o, «Bunu kim size haber verdi?» dedi. Pey­gamber de; «Bana (her şeyi) bilen, (her şeyden) haberli olan (Allah) bil­dirdi» dedi.

4- (Ey Peygamberin iki eşi!) Eğer ikiniz de Allah'a tevbe ederseniz (Allah bağışlayandır). Çünkü gerçekten kalpleriniz (vâcib olandan) mey­letmiştir. Yok eğer Peygambere karşı birbirinize arka olursanız; şüphesiz ki Allah, O'nun dostu ve sahibidir; sonra da Cibril, sâlih mü'minler ve me­lekler O'nun yardımcısıdır.

5- Eğer O sizi boşayacak olursa, umulur ki, Rabbı O'na sizin yerinize sizden daha hayırlı, hakka teslimiyet gösteren, İnanan, Allah'a itaat edip ümit bağlayan, tevbe eden, ibâdete devam gösteren, oruç tutan dul ve bakire kadınları verir.

 

İniş Sebebi

 

Yapılan sahîh rivayete göre, Hz. Aişe (R.A.) Validemiz şöyle demiştir:

— Resûlüllah (A.S.) Efendimiz bal ve helvayı çok severdi. Aynı za­manda hemen her gün ikindi namazından sonra eşlerinin hücrelerine uğ­rar, onlarla görüşürdü. Bir gün Hz. Hafsa'nın yanına girdi, ama mutad süreden fazla onun yanında kaldı. Bunun üzerine kıskançlığım tuttu. Bi­rinden bunun sebebini sorduğumda şöyle denildi: «Hafsa'nın kavminden bir kadın, içinde bal dolu olan küçük bir tulumu ona hediye olarak getirdi ve o da bal şerbeti yaparak Resûlüllah'a (A.S.) ikramda bulundu.»

Kıskançlık duygum iyice kabardı ve : «Vallahi Peygambere karşı el­bette bir hile kuracağım» diye yemin ettim ve durumu Hz. Sevde'ye anla­tıp şöyle öneride.bulundum: «Ya Şevde! Peygamber (A.S.) Efendimiz se­nin yanına gelince, sana yaklaşmak isteyecek ve o sırada sen, «Ya Re-sûlellah! Meğafîr mi yediniz?» diye sor. O sana : «Hayır, böyle bir şey yemedim» der ve sen de : «Ya bu duyduğum koku nedir?» de..»

Şüphesiz Resûlüllah (A.S.) Efendimiz'e en çok ağır gelen ve hoşuna gitmeyen şey, kendisinden kötü, tiksindirici bir kokunun hissedilmesi idi.

O bakımdan Resûlüllah (A.S.) senin bu soruna karşılık: «Hafsa bana bal şerbeti içirdi» der ve sen de O'na : «O balın arıları urfuta (bir çeşit meşe ağacı) konup yayılmıştır» de. Ben de O'na aynı şeyleri söyleyeceğim ve «sen de ya safiye aynı şeyleri söyle.»

Resûlüllah (A.S.) Efendimiz Sevde'nin yanına girince, o, «Ya Resûlellah! Meğafir mi yedin» [3]diye sordu. O da: «Hayır...» deyince; Şevde: «Ya senden hissettiğim bu koku nedir?» dedi. O da: «Hafsa bana bal şerbeti ikram etti» dedi. Şevde: «Onun anları urfuta konup yayılmıştır» dedi. Hz. Peygamber (A.S.) oradan ayrılıp benim yanıma gelince, aynı şey­leri ben de söyledim. Beriden sonra Hz. Safiye'nin yanına gitti. O da O'na aynı şeyleri söyledi. Sonra oradan kalkıp Hz. Hafsa'nın yanına gitti. O da .-«Ya Resûlellah! Bal şerbeti ikram edeyim mi?» diye sordu. Resûlüllah (A.S.) ona: «Hayır, ihtiyaç duymuyorum» buyurdu. Bunun üzerine Hz. Şev­de : «Sübhanellah, biz O'nu bal şerbetinden mahrum ettik!» deyince, ben ona : «Sakin ol!» diye tenbihte bulundum.

O sebeple ilgili âyetler indi. [4]

Buharı ve Müslim'in Hz. Aişe (R.A.)dan naklettikleri bir diğer riva­yette ise, buna yakın bir anlatımla, fakat değişik isimler Özerinde duru­larak şöyle denilmektedir:

— Resûlüllah (A.S.) Efendimiz, Cahş kızı Zeyneb'in yanında oturup bal şerbeti içti. Benle Hafsa şöyle söz birliği ettik: «Hz. Peygamber biz­den kimin yanına gelirse, O'na: Senden meğâfîr kokusu alıyorum, yok­sa meğâfîr mi yedin? diye soracak..» Çok geçmeden Resûiüllah (A.S.) Efendimiz onlardan birinin yanına girince, eşi O'na önceden belirlenen sözleri söyledi. O da : «Hayır, ben sadece Cahş kızı Zeyneb'in yanında bal şerbeti içtim» diye cevap verdi ve bir daha Zeyneb'e dönmiyeceğini söy­ledi. Bunun üzerine yukarıdaki âyetler indi.

Sözünü ettiğimiz rivayetlerin dışında iniş sebebi olarak tefsirlerde ve siyer kitaplarında farklı rivayetlere yer verilmiştir. Ama hepsini biraraya getirdiğimizde ortaya şu temel kural çıkmaktadır: «Hiç kimse Allah'ın he­lâl kıldığı bir şeyi kendine haram kılma yetkisine sahip değildir.»

İbn Abbas (R.A.) ve İbn Ömer'in (R.A.) yaptıkları rivayete göre: Re­sûlüllah (A.SJ Efendimiz, Hz. Hafsa'nın evinde eşi Mariye ile buluştu. Bu­nun üzerine Hz. Hafsa üzüldü ve üzüntüsünü dile getirdi. Resûlüllah (A.S.)

onu hoşnut etmek için bir daha Mariye'ye dönmiyeceğine yemin etti. O sebeple ilgili âyetler indi.

[5]İbnü'l-Arabî'ye göre: Birinci rivayet daha sahihtir. İkinci rivayet za­yıftır, çünkü" râvîleri âdil değillerdir. Üçüncü rivayet her ne kadar mana yönünden daha yakınsa da BuharFde ona yer verilmemiştir. Aynı zaman­da mürsel olarak rivayet edilmiştir.[6]

 

Allah'ın Helâl Kıldığı Şeyi Haram Saymak Mümkün Mü?

 

«Ey Peygamber! Eşlerinin rı­zasını arzulayarak Allah'ın sana helâl kıldığını neden kendine haram edi­yorsun?»

Zorlayıcı ve tehlike arzedici bir sebep olmadıkça bu anlamda yemin edip helâl olanı kişinin kendine haram kılması takva yönünden doğru de­ğildir. Hele bazı kişilerin gönlünü almak veya onları hoşnut etmek için bu yola girilmez.

Resûlüllah (A.S.) Efendimizin günlük hayatında cereyan eden safha­lar ve olaylar, İslâm aile hukukunu da oluşturmakta ve bilinmeyen birçok meseleleri çözüme kavuşturmaktadır. O bakımdan hiçbir olay boşuna, an­lamsız ve hikmetsiz ortaya çıkmamıştır. Hz. Hafsa'yi memnun etmek için Mariye'yi kendine haram kılması, bu konuda yapılan yeminin keffaretle bozulmasının daha uygun olacağı hükmünü ortaya çıkarmıştır. Böylece yapılan yemini bozmakta hayır ve fayda söz konusu olduğu zaman, kef-faretini ödemek suretiyle o yemini bozmakta bir sakınca yoktur.

Ancak sözünü ettiğimiz olayda Resûlüllah'ın (A.S.) yemin ettiği kesin­lik kazanmamış, bir rivayette buna yer verildiği halde diğer rivayetlerde yer verilmemiştir.[7]

 

Birden Fazla Evlilik

 

Bilindiği gibi, kıskançlık, bencillik, kişisel çıkarı ön plâna alma gibi huylar insanın mayasında mevcuttur. Sağlam imân, iyi ahlâk, gelişmiş kültür ve her şeyden önce Allah korkusu bu gibi duyguları, kişinin İrfanı nisbetinde zararlı sınıra varmaktan al t koyar ve onun tesirini gidermekte nazım rol oynar; hiç değilse, kişi onu meşru bir sınırda tutmaya çalışır ve çoğu zaman olumlu netice alır.

Eğer insan ruhunda bu gibi duygular mevcut olmasaydı rekabet, hızh çalışma, başarılı sonuçlara gitme arzusu olmaz, hayat bir bakıma canlı­lık ve gelişme kazanmazdı. O halde kıskançlığı gıptaya, bencilliği kardeş­lik ve adalete; sonra da daha iyi ve daha sistemli çalışmaya bırakmak gerekir.

Bu bakımdan birden çok evlilik sisteminde önce erkek ve kadınları bu yüksek ahlâk ve fazilet düzeyinde eğitip yetiştirmek gerekir.[8]

 

Kadının Karakter Yapısı

 

Kadın daha duygusal, daha yufka yürekli, daha zarif ve ince ruhlu yaratılmıştır. Sevilmek, sayılmak, ilgi görmek ister. Ondan bazı yanlarıyla daha güçlü ve yetenekli yaratılan erkekten vefa ve sadakat bekler. Üstü­ne başka kadın edinilmesini istemez; diğer bir anlatımla, kumaya pek ta­hammülü yoktur.

O nedenle Peygamber terbiyesinde yetişen ezvac-ı tahirat (Resûlüllah'ın eşleri) sağlam imân, yüksek ahlâk ve hoşgörülü olmalarına rağmen bazen kıskançlık duygularını yenememişler ve kumalarının daha fazla ilgi gör­düğünü sanarak küçük çapta da olsa olay çıkarmışlardır. O günkü sosyal ve ekonomik şartlar karşısında bakımsız kalan cefakâr mü'mine kadınla­ra «mü'minlerin anası» payesini vermek ve kendilerini sıcak bir yuvaya kavuşturmak gerekiyordu. Hz. Peygamber (A.S.) Efendimiz her hayırlı ko­nuda* olduğu gibi, bu konuda da ashabına ve ümmetine öncülük yapmış, örnek hareketlerde bulunmuştur.

Ancak unutmamak gerekir ki, birkaç eşi birarada besleyip uyumlu, ahenkli ve huzurlu bir aile hayatı sürdürmek zaman zaman Resûlüllah (A.S.) Efendimiz için de zor olmuştur. O'nun yüksek dirayet ve şefkati, hoşgörü ve mütebessim çehresi ortaya çıkan zorlukları bertaraf etmeye yetmiş ve kadınların kalbini anında tamir etmesini başarmıştır.

Bundan çıkarılacak sonuç şu olabilir: Zorlayıcı sebepler, ihtiyaç his­settiren durumlar olmadıkça mevcut şartlar da dikkate alınarak bir veya iki kadınla evliliği sürdürmek çok daha huzurlu ve uyumludur. Zira kadı­nın karakter yapısı çok farklı ve çok renklidir. Onu memnun etmek pek kolay değildir. Çabuk kırılabilir ve üzülebilir.

Eşler arasındaki sır kutsaldır:

Ailenin mutluluğuna ve devamlılığına katkıda bulunan güzel haslet­lerden biri, vefa duygusu; biri de aile sırrını başkalarına açmama anlayı­şıdır. Nitekim Hz. Peygamberin {A.S.) eşi Hafsa'ya bir sır olarak söyler" şeyi, onun içinde tutmayıp Hz. Aişe'ye haber vermesi ilgili âyetlerle kınan­makta ve tevbeyi gerektiren bir günah ve suç olarak vasıflanmaktadır. Çünkü kalp ve duygu ahde vefadan caymış, ailenin selâmetini koruyan çizgiden sapmıştır. Dördüncü âyetle böyle bir tutum ye anlayışa dikkat çe­kiliyor ve özellikle kadınlar uyarılıyor.

Aile sırrını ifşa etmeyi âdet haline getiren ve böylece kendini rahata kavuşturmayı uman kadın veya erkek, bu huyundan dönüş yapmadığı, iş­lediği günah ve hatâdan dolayı tevbe ve istiğfar etmediği takdirde boşan­ma hayırlı olur. Gerçi Cenâb-ı Hakk'm yanında helâlin en kötüsü ve en sevilmeyeni, kadın boşamaktır; ama huzuru bozup hayatı çekilmez bir iş­kence haline getiren çiftlerin ayrılmaları elbetteki hayırlıdır. Böyle durum­larda muslihane yollar denenir ve olumlu sonuç alınmadığı zaman boşan­mak bir bakıma gerekli olur.

Resûlüllah (A.S.) Efendimizin eşlerinin dedikoduda bulunmaları, kıs­kançlık izhar etmeleri pek uzun sürmedi. Hepsi de pişmanlık duyup hatâ­larından dolayı tevbe ve istiğfarda bulundular ve bozulan aile havasını düzelttiler; sonra da bir daha bu yola girmediler.[9]

 

Mü'minin Gerçek Dostları

 

«Yok eğer Peygambere karşı birbirinize arka olursanız; şüphesiz ki Allah, O'nun dostu ve sahibi­dir; sonra da Cibril, sâlih mü'minler ve melekler O'nun yardımcısıdır.»

İlk nazarda kişinin en yakınları, eş ve çoouklan; ana ve babası, kar­deş ve hısımlarıdır. Bunlar Hakk'm irâdesi doğrultusunda kendi yerlerini, hizmet ölçülerini; faydalı ve zararlı sınırları bilip doğru olanı uyguladıkları ölçüde ve imân düzeyinde kulluk görevlerini yerine getirdikleri takdirde cidden yakınlarımız ve dostlanmızdırlar. Aksine tutum ve davranışları ise, aradaki manevî bağların kopmasına sebep olur ki, o takdirde onlardan bize daha çok yakın olan Allah, melekleri ve sâlih mü'minler bize yeter. Bunlar en hakikî dostlarımızdır. Eş ve çocuklarımız bunları dost ve yakın bildiği ölçüde bizim için değerlidirler.[10]

 

Eş Seçilecek Kadında Aranılan Özellikler

 

«Eğer O sizi boşayacak olursa, umu­lur ki, Rabbı O'na sizin yerinize sizden daha hayırlı, hakka teslimiyet gös-

teren  dul ve bakire kadınları verir.»

Cenâb-ı Hak, Peygamber'in (A.S.) eşlerinden, olaya sebep olanların yanlış tutumlarında ısrar ettikleri takdirde, Hz. Muhammed'in (A.S.) onları boşayabileceğini ve kendilerinde altı kadar güzel vasıf ve özellik taşıyan başka kadınlarla evlenebileceğini bildirirken, dolayısıyla mü'min bir erke­ğin kendisine eş seçeceği kızda ne gibi özellikler araması gerektiğine işa­rette bulunuyor. O özellikler şunlardır:

1- Hakk'ın emirlerine teslim olmuş, mü'mine sıfatını almış olmak,

2- İman esaslarını bilip şüpheden uzak bir ciddiyetle onları uygu­lamak,

3- Hakk'a her bakımdan itaat edip ümitle bağlanmak,

4-Küçük ve büyük kusur ve günahlarını düşünerek pişmanlık duy­mak ve bu sebeple tevbe ve istiğfarda bulunmayı kulluğunun gereği say­mak,

5- İdaaetten zevk alıp ona devam etmek,

6- Oruç tutmak suretiyle nefis terbiyesi sağlamaya yönelmek veya gerektiğinde din ve ahlâk uğrunda hicret etmek suretiyle sadakatini isbat etmek..

Bu altı vasfı kendinde taşıyan kadının dul olması eş seçilmesine hiç­bir zaman engel sayılmaz.[11]

 

Âyetler Arasında Bağlantı

 

Yukarıdaki âyetlerle, Allah'ın helâl kıldığı şeyi kişinin kendine haram kılmasının doğru olmayacağı konu edildi ve Resûlüllah (A.S.) Efendimiz'in ailesi içinde meydana gelen nahoş bir ortam üzerinde durularak yönlen­dirici bilgi verildi. Sonra da eş seçilecek kadınlarda aranılan birtakım özel­liklere değinilerek mü'minlerin dikkati çekildi.

Aşağıdaki âyetlerle, aile çatısı altında bulunan fertleri din ve ahlâk düzeyinde eğitip yetiştirmek suretiyle onları Cehennem ateşinden koru­mamız emrediliyor. Dünya'da kulluk görevini yerine getirmeyen inkarcı az­gınların, sapık müşriklerin, suçlu günahkârların âhirette özür beyân et­melerinin hiçbir yararı olmayacağı haber veriliyor. Sonra da mü'minlere hitap edilerek, işledikleri kusur ve günahlardan dolayı ciddi pişmanlık duy­maları ve öylece Hakk'a yönelip tevbe etmeleri emrediliyor.[12]

 

Meali:

 

6- Ey imân edenler! Kendinizi ve ailenizi Cehennem ateşinden ko­ruyun ki onun yakıtı insan ve taştır; üzerinde kaba yapılı, sert tabiatlı olan görevli melekler bulunur ki onlar, Allah'ın kendilerine emrettiği husus­larda O'na karşı gelmezler; emrolunduklan şeyleri (kusursuz) yerine ge­tirirler.

7- Ey küfre sapanlar! Bugün özür dilemeye heveslenmeyin. Çünkü ancak yapageldiğinize karşılık cezalandırılacaksınız..

8- Ey imân edenler! Tam bir pişmanlık, gönül huzuru İçinde göste­rişten uzak ölçüde Allah'a tevbe ediniz. Umulur ki Rabbınız, kötülüklerinizi örtüp temizler ve sizi altlarından ırmaklar akan Cennetlere yerleştirir. O günde ki, Allah, Peygamberi ve O'nunla beraber bulunup İmân edenleri rüsvay etmez. Nurları önlerinde ve sağlarında yürür. «Ey Rabbımız! Der­ler, bize nurumuzu tamamla, bizi bağışla. Şüphesiz ki senin kudretin her-şeye yeter.»

 

İlgili Hadîsler

 

«Çocuğun babası üzerindeki hakkı: (Doğunca) ona güzel bir isim koyması ,(Allah'ın) kitabını öğretmesi ve ergen olunca onu evlendirmesidir.» [13]

«Hiç bir baba çocuğuna güzel edep ve terbiyeden daha üstün bir ba­ğışta bulunamamıştır, bulunamaz da.» [14]

«Çocuklarınıza, yedi yaşına girince namaz ile emredin; on yaşına gi­rince namaz (kılmadığı takdirde) dövün ve bu yaşta yataklarını ayırın.» [15]

«Allah şu adama rahmet etsin ki, gece kalkıp namaz kılar ve aile hal­kını uyandırır. Onlar kalkmadığı takdirde yüzlerine su serper. Cenâb-ı Hak şu kadına da rahmet eylesin ki, namaz kılar ve eşini uyandırır. Eşi kalk­madığı zaman yüzüne su serper.» [16]

İlgili âyet inince Hz. Ömer (R.A.) Resûlülloha (A.S.) şöyie sordu:

—  Kendimizi korumaya çalışıyoruz, ya aile halkını nasıl koruyalım? Cenâb-ı Peygamber (A.S.) şöyle buyurdu:

— Allah'ın sizi men'ettiği şeylerden onları men'edin; Allah'ın size em­rettiği şeyleri onlara emredin.» [17]

«Hepiniz birer idareci çobansınız ve hepiniz idare ettiğiniz şeyden so­rumlusunuz! Hükümdar idareci bir çobandır ve idare ettiği halktan sorum­ludur. Adam ev halkını idare eden bir çobandır ve idare ettiği o kimseler­den sorumludur. Kadın, kocasının evinde idareci bir çobandır ve idare et­tiği şeyden sorumludur. Hizmetçi, efendisinin malını koruyan bir çobandır ve idaresi ile memur olduğu şeyden sorumludur.

Evet, hepiniz birer idareci çobansınız ve hepiniz idare ettiğiniz şeyden sorumlusunuz.» [18]

 

Aile Reisinin Sorumluluğu

 

«Ey İmân edenler! Kendinizi ve aile-nizi Cehennem ateşinden koruyun..»

Altıncı âyetle, aile reisinin, yani ana ve babaların hem kendilerini, hem eşlerini, hem de çocuklarını ateşten korumaları emredilmektedir. An­cak ne ile korunabilecekleri sûrenin bütünlüğü dikkate alınınca anlaşıla­bilecek bir muhtevadadır. Az yukarıda eş olarak seçilecek kadınların ajtı kadar özelliği belirtilmişti ki, bu özelliklerden her birinin ateşe karşı birer engel teşkil ettiğinde şüphe yoktur.

O halde eş ve çocukları, Allah'a dosdoğru imân doğrultusunda sözü edilen özellik ve sıfatlarla donatmak ve İslâm'ın yönlendirici yüksek ahla­kıyla şekillendirmek, onları dünyada Allahsızlık, dinsizlik ve imansızlık ate­şinden, âhirette de Cenâb-ı Hakk'ın adaleti gereği Cehennem âteşinden korur. Zira insanın içinde ve dışında en uygun ve kalıcı disiplini sağlayan, Allah'a dosdoğru imândır ve O yüce kudretin her an üzerimizde bizi gö­rüp denetlediğini idrâk etmemiz ve bu idrâk içinde O'ndan, O'nun adale­tinden korkmamızdır.[19]

 

Çocuk Terbiyesi

 

Çocuğu şekillendiren, yönlendiren, İyi veya kötü düzeye getirip gelişti­ren iki önemli ortana söz konusudur:

a) Aile,

b) Çevre..

Çocuk bu iki ortam ile içiçedir. Ruhunda doğuştan mevcut olan Allah ve din duygusu veya mayası, iyi bir aile ve sağlam bir çevre içinde ama­cına yönelik şekilde gelişmeye her zaman namzettir. Kötü bir aile ve sapık bir çevre içinde ise, körelip belirsiz hale gelmeye mahkûmdur.

O bakımdan dindar, ahlâklı, fazîletli ve kültürlü bir nesil yetiştirmenin yolu önce aileden geçer ve hemen arkasından çevre gelir. Kız kendine eş seçerken, belirtilen sıfatlan erkekte arama ihtiyacını duyar; erkek de ken­dine eş seçerken aynı ihtiyacı duyarsa, o takdirde temeli sağlam bir aile yuvası kurma imkânı ortaya çıkmış olur.

Çocuğa ana-baba seçmekte bu kadar duyarlı davranırken, ona çevre ve arkadaş seçerken de bir o kadar duyarlık göstermek gerekmez mi? Çünkü çocuk atıldığı, itildiği çevre ve toplumun, arkadaş ve yakınların renk ve karakterini alır ve ölünceye kadar bunun tesirinden kurtulamaz.

İşte çocuğu ateşten korumanın en tesirli çaresi budur.[20]  

 

Cehennem Yakıtı

 

«Ki onun yakıtı insan ve taştır..»

Âl-i İmrân Sûresi 10. âyette inkarcı azgınların ateşin yakıtları oldukla­rı belirtilirken. Bakara Sûresi 24. âyet ile konumuzu oluşturan âyette. Ce­hennem ateşinin yakıtının insan ve taş olduğu açıklanmaktadır.

Bakara Sûresin'de bu anlatım üzerinde iki ayrı yorumda bulunduk: Oluşumları en eski olan taş kömürüne işaret olabileceği gibi, tapınmak

için yontulup şekillendirilen taştan putlar da olabilir..

Ancak hemen belirtelim ki, bunlar bizim yorumlarımızdır. Daha uygun olanı ise şudur: Cenâb-ı Hakk'ın o âleme mahsus yarattığı taştan bir ya­kıttır ki, menşeini ve mahiyetini O'ndan başkası bilmez.

İnkarcı putperestlerin, azgın sapıkların ve taptıkları putların Cehennem ateşini tutuşturan birer cıra olabileceği şeklinde yorumda bulunmak ise, isabetli olmaz. Zira Cehennem yaratıldığı günden beri yanmaktadır. O hal­de cehennem yakıtı olan insan ve taş eski bir yakıt mıdır, yoksa bunlar yeni bir yakıt mı olacak? Ölen inkarcı azgınlar hemen yakıt durumuna getirilirler mi?

Cehennem'in güneşte olduğu gibi, kendine has ve devridaim halinde yanıp alev alev köpüren bir yakıtı vardır. O bakımdan ölen kâfirlerin hemen yakıt durumuna geçmesi söz konusu değildir. Çünkü ölenin bedeni toprağa, ruhu Berzah Âlemi'ne verilmektedir. Beden çürümekte, ruh yerleştiği o âlemdeki yerine ve inancına göre ya Cennet, ya da Cehennem kokusu al­maktadır. Kıyamet günü ise, sözü edilen inkarcılar, Cehennem'in kendine has yakıtıyla karışıp bir bakıma yakıt haline gelecekler; derileri yandıkça yerine yenisi gelecek ve bu peryodik olarak sürüp gidecektir.

Mü'min Sûresi 46. âyetle «Sabah-akşam ateşe arzolunurlar» sözüne gelince, bunu o sûrenin tefsirini yaparken şöyle yorumlamıştık: Bu sözden onların, yani kâfirlerin öldükten sonr,a Cehennem'e atılacakları istidlal edi­lemez. Çünkü Cehennem'e atılma ancak âhirette gerçekleşecektir. Ateşe arzolunma. Berzah Âlemi'nde kâfirlerin ruhlarıyla Cehennem arasında bir menfez meydana gelmesi ve sabah-akşam Cehennem'in kerih kokusunu alarak azap görmeleri demektir. Kıyamet kopup âhiret âleminin dönemi başlayınca, onların azap çekmekte olan ruhları bu defa bedenleriyle birle­şip doğrudan Cehennem ateşine atılmak suretiyle elim azaba uğratılırlar.[21]

 

Cehennemide Görevli  Melekler

 

«Üzerinde kaba yapılı, sert tabiatlı olan görevli melekler bulunur ki onlar, Allah'ın ken­dilerine emrettiği hususlarda O'na karşı gelmezler..»

Kâinatta bizce sayısı belirsiz melekler, ilâhî plân ve programı belirle­nen düzene göre yürütürler. Buna gelişmiş bir fabrikayı misâl verebiliriz: Her ünitesinin başında usta ve işçiler bulunmakta, bununla onun verimli çalışmasını sağlayıp faaliyetini sürdürmektedirler. Günün gelişen tekniğiyle ve elektronik cihazlarla bir fabrikayı elektronik beyinle çalıştırıp sonuç al­mak mümkündür. Buna rağmen her şey insan içindir felsefesinden hare­ketle, işsize iş bulmak temel prensiplerden biridir.

Bunun gibi, Cenâb-ı Hak dileseydi hiçbir meleği görevlendirmeden kâi­nat düzenini koruyup yürütürdü. Ama O'nun ezelî plânına göre, her şey üzerinde meleklerin görevlendirilmesi hükme bağlanmıştır. Artık O'nun plâ­nı ve hükmü değişmez.

O bakımdan Cehennem'de de görevli melekler vardır. İlgili âyetle on­ların özellikleri hakkında bilgi verilmekte ve dünya hayatında İlâhî sınırları hiçe sayan suçlu günahkârları, inkarcı sapıkları cezalandırırken kanunları kusursuzca uygulayan ve yürüten eğitilip yetiştirilmiş elemanlara ihtiyaç bulunduğuna işaret edilmektedir.

Sözü edilen meleklerin vasıf ve özellikleri:

1- Katı kalplidirler; merhamet dileyenlere acımazlar ve müsamaha etmezler.

2- Yapılarında sertlik, ilâhî buyruklara kayıtsız, şartsız bağlılık var­dır. Âyetteki «gılaz» sıfatı bu manaya delâlet eder.

3- Görünümleri korkunç ve ürkütücüdür. Sözleri sert ve kesindir. Bu, «şidad» sıfatının bir yorumudur.

İlâhî emirleri aynen uygularlar; O'na karşı asla isyan etmezler. Verilen görevi kusursuz yerine getirirler. [22]Cennet'teki görevli meleklere gelince : Onlar da o nisbette yumuşak, zarif, sevimli ve saygılıdırlar. Cennet ehlinin bütün isteklerini yerine getir­mekte ne gevşeklik izhar ederler, ne de aksatırlar.

4- İlâhî emirleri aynen uygularlar; O'na karşı asla isyan etmezler.

5- Verilen görevi kusursuz yerine getirirler. [23]

Cennet'teki görevli meleklere gelince: Onlar da o nisbette yumuşak, zarif, sevimli ve saygılıdırlar. Cennet ehlinin bütün isteklerini yerine getir­mekte ne gevşeklik İzhar ederler, ne de aksatırlar.[24]

 

Âhirette Özür Beyan Etmenin Hiçbir Yararı Yoktur

 

“Ey küfre sapanlar!”

Bugün özür dilemeye heveslenmeyin. Çünkü ancak yapageldîğinize karşı­lık cezalandırılacaksınız.»

Dünya hayatı bütünüyle gelişip olgunlaşma, teklîf ve sorumluluk taşı­ma dönemidir. Aynı zamanda işlenen günah ve kötülüklerden pişmanlık duyma, Hakk'a yönelip tevbe etme ve itizarda bulunma yeridir. İnsana, her iki hayatın hikmet ve anlamını, maksat ve gayesini anlayacak kadar akıl, zekâ, idrâk gibi yetenekler de verilmiştir. Bütün imkân ve kolaylıklara rağ­men tuttuğu yoldan ayrılmayıp ömrünü inkâr ve sapıklık, azgınlık ve ah­lâksızlık doğrultusunda noktalayan kimsenin âhiret gününde pişmanlık duy­masının, dönüş yapmak istemesinin ve yaptıklarından dolayı Özür dileme­sinin mâkul ve makbul hiçbir yanı ve anlamı yoktur. Çünkü orası teklîf, sorumluluk yüklenme yeri değil; hesap, mükâfat ve mücazat yurdudur. Bu tıpkı, derslerine ve verilen ödevlere çalışmayıp imtihan gününde kendini boşlukta hissedip hocalarından özür dileyen haylaz ve tembel talebeye benzerlik arzeder.

O bakımdan Cenâb-ı Hak o günde: «Ey küfre sapanlar! Bugün özür dilemeye heveslenmeyin. Çünkü ancak yapageldîğinize karşılık cezalandı­rılacaksınız» buyurarak, dünyada inkâr hastalığına yakalananların o gün­kü halini tasvîr etmekte ve yaşamakta olan kâfirleri ve suçlu günahkârları uyarmaktadır.

Böylece her kişinin ceza ve mükâfatının nüvesini dünyada kazanıp be­raberinde âhirete götüreceğine işarette bulunularak, Cenâb-ı Hakk'ın kim­seye haksızlık etmiyeceği ve sadece adaletiyle, tecelli edeceği haber veri­liyor.[25]

 

Nasûh Tevbesi

 

«Ey imâ'n edenler! Tam bir pişman­lık, gönü[ huzuru içinde gösterişten uzak ölçüde Allah'a tevbe ediniz..»

Âyet-i Kertme'de önce imân edenlere seslenilerek tevbe etmeleri em­rediliyor. Emir vücubu gerektirdiğine göre, günah ve kusurlardan vazgeçip pişmanlık duyarak tevbe etmek vacip oluyor. Bunun için güneş batıdan doğuncaya kadar tevbe kapısının açık tutulacağı haber verilmiş ve- insana geniş imkân ve yararlanabileceği kadar fırsatlar tanınmıştır.

Diğer bir yorumla, kişi ölünceye kadar tevbe kapısı ona açık tutulur. Her zaman ve her yerde bu kapıya yönelip kendini günah kirlerinden te­mizleyebilir.

«Nasûh» kavramı hayli geniş ve kapsamlıdır. Sözlükte: Temizleyip paklayıcı, öğüt verici ve alıcı, sadık kalıcı gibi manalara delâlet eder. Terim olarak: Birbirinden az farklı 24 kadar mâna içerdiği tesbit edilmiştir:

1- Sağılan süt nasıl bir daha memeye dönemiyecekse, yapılan tev-beden sonra bir daha günaha dönmemek söz konusudur.

2- Katade'ye göre, doğru dönüş ve öğüt alınacak bir yöneliş İle tevbe etmek demektir.

3- Gösterişten, şüpheden uzak, katıksız bîr pişmanlık duyup Cenâb-ı Hak'tan af ve bağışlanma dilemektir.

4- Hasan el-Basrî'ye göre, severek işlediği günaha iyice üzülüp ne­damet duymak ve her hatırladıkça Allah'tan rahmet ve mağfiret dilemektir.

5- Kabul edileceğine tam emin olmayıp hatıra geldikçe üzülmek, en­dişelenmek ve bu hava içinde bir daha o gibi günahlara dönmemeye az­metmektir.

6- Öyle bir pişmanlık ve dönüştür ki, kendini o çizgiye getirenin artık tekrar, tekrar o hususta tevbe etmeye ihtiyaç duymamasıdır.

7- Kelbî'ye göre, gönülden pişmanlık duyup ciddi ve samimi dönüş yapmak; dil ile de istiğfarda bulunup günahtan uzaklaşmak ve bir daha dönmemeye kalp yatışkanlığı sağlamaktır.

8- Tabiînden Saîd b. Cübeyr'e göre, makbul olan tevbedir ki, şu üç şartla kabul edilmesi umulur: a) Kabul olunmaz korku ve endişesini duy­mak, b) bununla beraber kabul edilir ümidini yitirmemek suretiyle taât ve

ibâdete devam etmek, c) bir daha o günaha dönmemeye azmetmektir.

9- Saîd b. Müseyyeb'e göre, kendi kendinize öğüt vermeniz, için için pişmanlık duyup Hakk'a yönelerek tevbe etmeniz demektir.

10- Müfessir el-Kurezî'ye göre, şu dört özelliği kendinde toplayan bir tevbedir:

a) Dil ile istiğfar etmek,

b) Bütün organları günahtan uzak tutup arındırmak,

c) İşlenen günaha bir daha dönmemeye azmetmek,

d) Kötü ahlâktan uzaklaşıp güzel ahiâk iklimine göçetmek..

11- Süfyan es-Sevrî'ye göre, «nasûh tevbe»nin dört belirtisi vardır: Kıllet, illet, zillet ve gurbet.

Birincisi, günahı azaltmaktır. İkincisi, günahı hatırladıkça rahatsızlık duymaktır. Üçüncüsü, işlediğinden dolayı kendini kınayıp alçaltmaktır. Dör­düncüsü, işlediği o günahtan dolayı Cenâb-ı Hak'tan uzaklaşıp gurbette kal­dığını hissetmektir.

12- Fudayl b. lyaz'a göre, günahı iki gözünün arasında bulundurmak ve her an onu görüyormuş gibi dikkatli olup bir daha günaha dönmemeye çalışmaktır.

13- İbn Semmak'e göre, Allah'tan utanma duygusunun zayıfladığı an­da işlediği günahtan dolayı pişmanlık duyup Allah'tan utanmak ve o gü­nahı göz önünde bulundurarak kendisini nasıl bir sonucun beklediğini dü­şünmek ve ona göre tedbîr almaktır.

14- Ebû Bekir el-Verrak'a göre, işlediğin günahtan dolayı, bütün ge­nişliğine rağmen yeryüzünün sana dar gelmesi ve o yüzden nefsinin seni için için sıkmasıdır.

15- Ebû Bekir el-Vâsıt'a göre, bir karşılık beklemeden yapılan ciddi tevbe demektir. Çünkü dünya hayatında nefsini hoş tutmak için günah iş­leyen kimse, sonradan pişmanlık duyup âhiret saadetini elden kaçırma­mak ve öylece nefsini o âlemde de hoş tutmak için tevbe ederse, onun bu tevbesi bütünüyle nefsine yönelik ve onu korumaya matuftur, Allah için değildir.

16- Ebû Bekir ed-Dakkak el-Mısrî'ye göre, işlenen zulüm ve haksızlık­ları giderip zulmettiği kişilerin hakkını vermek, hasımlarıyla helallaşmak, ibâdete devam edip kulluğun gereğini yerine getirmektir.

17- Ruveym'e göre, Allah'a yönelip O'nun huzurunda kafasız bir yüz olmaktır. Nasıl ki günah işlerken yüzsüz bir kafa durumunda idiyse..

18- Zinnûn el-Mısrî'ye göre, nasûh tevbesinin alâmeti üçtür: a) Az konuşmak, b) az yemek, c) az uyumak..

19- Şakik el-Belhî'ye göre, günah sahibinin kendini çokça kınaması, pişmanlıktan ayrılmaması ve öylece günah afetinden selâmetle kurtulma­ya çalışmasıdır.

20- Seriyyi Sakatî'ye göre, nasûh tevbe, ancak kendi nefsine ve mü'minlere nasihatta bulunmakla gerçekleşebilir.

21- Cüneyd el-Bağdadî'ye göre, günahı unutup bir daha hatırlama­maktır. Çünkü tevbesi sıhhatli olan kişi Allah dostluğuna erişir. Allah'a dost olup O'nu gönülden seven, O'ndan başkasını unutur.

22- Enes b. Mâlik'e (R.A.) göre, «nasûh tevbesisnde bulunan kimse­nin akıp duran bir göz yaşı, günahlardan ürküp kaçan bir kalbi vardır.

23- Fetih el-Mevselî'ye göre, «nasûh tevbesi»nin alâmeti üçtür: a) Nefsanî arzu ve heveslere muhalefet etmek, b) çokça ağlamak, c) açlık ve susuzluğa yönelip bir süre nefse eziyet çektirmektir.

24- Sehl b. Abdillah et-Tüsterî'ye göre, Ehl-i Sünnet ve'I-cemaatten olan kimsenin tevbesidir. Zira bid'at sahibinin makbul bir tevbesi olmaz.[26]

 

Günahtan Dolayı Nasıl Tevbe Edilir?

 

Günahlar genel anlamda ikiye ayrılır: Birincisi, Allah'a ait haklara te­cavüzden; ikincisi, kullara ait haklara tecavüzden doğar.

Allah'a ait bir hakkı, bir vazifeyi yerine getirmemekten doğan günahın, pişmanlık duyup kaçırılanı yerine getirmekle, yani kaza etmek suretiyle Hakk'a yönelerek tevbe etmekle affolunması umulur. Vaktinde kılınmayan namaz, tutulmayan oruç, verilmeyen zekât bu cümledendir.

Kullara ait bir hakka tecâvüzün ise, onu asıl sahibine çevirip teslîm et­mek ve helâllaşıp haktan beri olmak suretiyle mütecavizin Cenâb-ı Hak ta­rafından affolunması me'muldür. Meselâ namuslu beri bir kişiye zina isna­dında bulunmak veya bir kimseyi dolaylı, dolaysız aldatıp malına el uzat­mak, kul hakkının kapsamına girer. Bunun affolunması için, zina isnadın­da bulunup onu dört şahitle belgelendiremiyen kişinin kadıya baş vurup kendisine «hadd-i kazf» olarak 80 değnek vurdurması gerekir. Aksi halde bu suçun cezasını âhirette daha ağır şekilde çekmeye maruz kalır. Tecavüz edilen mal veya para ise, bu günahın affolunması için, mütecavizin gaspettiği veya hileli yoldan ele geçirdiği mal ve parayı götürüp asıl sa­hibine teslim etmesi, onunla helallaşması; aynı zamanda Cenâb-ı Hakk'a yönelip tevbe ve istiğfarda bulunması gerekir.

O halde işlenen günah, ilâhî haklara dayanıyorsa, tevbe ve istiğfarla; kul hakkına dayanıyorsa, "hem tevbe ve istiğfarla, hem de gaspedilen veya hileli yoldan elde edilen şeyi asıl sahibine teslîm etmekle günahkâr kişi bağışlanabilir. Zira Allah çok bağışlayan, çok merhamet edendir.[27]

 

Tevbeyi Kabul Etmek İlâhî Sünnet Gereğidir

 

 «Umulur ki  Rabbınız,  kötülüklerinizi örtüp temizler..»

Hiçbir şeyi yapmak veya yapmamak Cenâb-ı Hak üzerine farz veya vacip değildir. Ancak ezelde hazırladığı plân gereği her şeyi programla­mış, birtakım esaslara, kanunlara ve prensiplere bağlayarak denge ve dü­zeni kurmuştur. O bakımdan günahından dolayı tevbe eden kişi, şartları­na uygun pişmanlık duyup dönüş yaparsa, onu bağışlamak ilâhî sünnetin gereğidir. Çünkü böylesine bir dönüş, ilâhî programa uymakta ve O'nun rızasına uygun düşmektedir.

Kul ve millet hakkıyla ilgili günahlara gelince, yukarıda da kısaca be­lirttiğimiz gibi, onun davacısı Allah değil kul veya millettir. O bakımdan hak sahibinin hakkı geri çevrilip kendisine ödenmedikçe, onun tevbe ve istiğfarla affolunması umulamaz.

Sekizinci âyette «umulur» sözüyle çevirisini yaptığımız «asâ» kelime-si, Kurtubî'ye göre, Allah tarafından ise vücup ifâde eder. Nitekim Resû-lüllah (A.S.) Efendimiz: «Günahtan tevbe eden kimse, hiç günahı olma­yan kimse gibidir» [28] buyurmuştur.

İşlediği günahların kime karşı işlendiğinin idrâki içinde olup derin piş­manlık duyan ve bütün ciddiyet ve samimiyetiyle Hakk'a yönelip o kirler­den temizlenmeye çalışan kimse, bir daha günahlara dönmez ve ömrünü bu temizlikle noktalarsa, mükâfat olarak kendisine âhirette, altlarından ır­maklar akan cennetler verilir. Zira Cenâb-ı Hak o günde Peygamberlerini ve imân edenleri rüsvay etmez.[29]

 

Âhiret Gününde Işığı Sönenler Ve Sönmeyenler

 

«Nurları önlerinde ve sağlarında yürür..»

Allah'a dosdoğru imân eden mü'minlerin kalbinde kök salan imân cev­heri, ebediyen sönmeyecek bir nur mahiyetindedir. Dünya hayatında kişi­nin işlerini ilâhî rızaya göre düzenleyip ruhunu ve kafasını aydınlatır. Âhi­rette ise, bu nur daha da belirginleşip sahibinin önünde ve sağ yanında yer alıp çevresini aydınlatır. Kâfirlerin hiçbir nuru yoktur. O bakımdan on­lar dünya hayatında kalplerini ve ruhlarını küfür kiriyle ve isiyle kararttık­ları gibi, âhirette de mutlak karanlık içinde kalacaklardır. Münafıklara ge­lince, kıyamet gününde onlara geçici bir ışık verilir, onlar bununla sevi­nirlerken birden o ışık sönüverir ve tam bir şaşkınlık ve bocalama içinde kalırlar. Zira ceza amelin cinsinden olur. Onlar dünyada iken zahiren Müs­lüman görünürler, içleri inkâr ve düşmanlıkla dolup taşardı. İkiyüzlülükleri­ne karşılık âhirette onlar da böylece aldatılırlar.

Âhiret gününde münafıkların nurunun söndüğünü gören gerçek mü1-minler korkmaya başlarlar ve şöyle niyazda bulunurlar: «Ev Rabbımız! Bize nurumuzu tamamla, bizi bağışla. Şüphesiz ki senin kudretin her şeye yeter.»[30]

 

Âyetler Arasında Bağlantı

 

Yukarıdaki âyetlerle, ailj reisinin, ana-babanın evlâdına karşı görevi ve sorumluluğu konu edildi. Böylece aile eğitiminin önemine değinilerek çocuklar üzerinde ciddiyetle durulması istendi. Sonra da dinî ahlâk ve ter­biye dışında bırakılanların âkibetinin çok üzücü olacağına değinilerek âhi­ret gününde kâfirlerin hiçbir özürlerinin fayda vermeyeceği bildirildi. Gü­nahtan dolayı pişmanlık duyup tevbe etmenin lüzumu belirtilerek bu ko­nuda mü'minler aydınlatıldı.

Aşağıdaki âyetlerle, âhirette ancak kişinin kendi inancının ve sâlih ame­linin değer kazanacağı hususu üzerinde durularak dört kadın misâl veriliyor. Kişinin babasının veya kocasının peygamber, âlim ve velî olmasının değer ölçüsü olamıyacağına dikkatler çekiliyor.[31]

 

Meali:

 

9- Ey Peygamber! Kâfirler ve münafıklarla cihâda devam et; onlara karşı katı ve sert davran. Onların eyleşeceği yer Cehennemdir. Ne kötü gidiş yeridir!.

10- Allah, o inkâr edenlere Nuh'un eşiyle Lût'un eşini misâl verir. İkisi de sâlih kullarımızdan iki kulun nikâhı altında idi. Öyle iken onlara hı­yanet ettiler; o sebeple o iki sâlih kul, Allah'tan inen azaptan hiçbir şeyi onlardan geri çeviremediler. Onlara : «Haydi ikiniz de, girenlerle beraber ateşe girin!» denildi.

11- Allah, imân edenlere de Fir'avn'ın karısını misâl veriyor. Hani o şöyle demişti: «Rabbım! Benim için kendi katında Cennet'te bir ev yap ve beni hem Fir'avn'dan, hem onun amelinden kurtar; beni bu zâlim milletten de kurtar.»

12- (Allah), İmrân kızı Meryem'i de misâl verir; o ki, iffet ve namusu­nu korumuştu. Biz de ona kendi ruhumuzdan üflemiştik. O Rabbının sözle­rinin ve kitaplarının doğruluğunu bilip kabul etmiş ve umut bağlayıp itaat edenlerden olmuştu.

 

İlgili Hadîsler

 

İbn Abbas (R.A.)dan yapılan rivayette, adı geçen şöyle haber vermiştir:

— ResûlüNah (A.S.) Efendimiz elindeki çubukla toprak üzerine dört çizgi çizdi ve ashabına : «Bunun ne olduğunu bilir misiniz?» diye sordu. Onlar da : «Allah ve Resulü daha iyi bilir» diye cevap verdiler. Bunun üze­rine ResûlüNah (A.S.) şöyle açıklamada bulundu: «Cennetlik kadınların en üstünü, Huveylid kızı Hatice, Muhammed kızı Fatıma, İmrân kızı Meryem ve Mezahim kızı, aynı zamanda Fir'avn'ın eşi Âsiye'dir.» [32]

Ebû Musa el-Eş'ârî (R.A.)den yapılan rivayete göre, Resûlüllah (A.S.) Efendimiz şöyle buyurmuştur: «Erkeklerden çok kimseler kemal merte­besine erişmiştir. Kadınlardan ise, ancak Fir'avn'ın eşi Âsiye, İmran kızı Meryem, Huveylid kızı Hatice kemal mertebesine erişmiştir. Şüphesiz ki Aişe'nin kadınlara olan üstünlüğü, şeridin (yağ veya et suyuyla ıslatılmış ekmek kırıntıları) diğer yiyeceklere olan üstünlüğü gibidir.» [33]

 

Kâfirlere Karşı Cihâd Emri

 

Ey Peygamber! Kâfirler ve münafıklarla cihâda devam et; onlara karşı katı ve sert davran..»

İslâm'ın birlik ve dirliğini bozmaya, mü'minlere sıkıntı vermeye, din kar­deşliğini yıkmaya, istiklâl ve hürriyetleri çiğnemeye yönelen kâfirlere kar­şı, Allah'ın dinini korumak, İslâm birliğini kuvvetlendirip ayakta tutmak şart­tır. Bunun için kâfir ve münafıklara karşı cihâd ilân etmek ve onları tesirsiz kılmak için günün şartlarına, imkânlarına ve mevout ortama göre soğuk, ya da sıcak savaşı sürdürmek emrediliyor. Bunun ihmali veya benimsen-memesi, İslâm'ın bütün şubeleriyle yıkılmasına, ahlâk ve faziletin çökme­sine, birlik ve dirliğin ortadan kalkmasına göz yummak olur.

O bakımdan bu iki yıkıcı zümreye karşı sert tedbirler almak vaciptir. Çünkü küfür ve nifak ateşini ancak sert ve kararlı tutumla söndürmek mümkündür. Bunlar nezaket, hoşgörü ve müsamahadan anlamazlar; ak­sine büsbütün cesaretlenirler ve daha rahat faaliyette bulunma imkânı elde ederler.

Böylece Cenâb-ı Hak, kâfirleri ve münafıkları iki ateş arasına alıyor .-Dünyada imân cephesinin güçlü ve kararlı cihâdı, âhirette ise cehennem azabı.[34]

 

Nankör Kadınlar

 

«Allah, o  inkâr edenlere Nuh'un eşiyle Lût'un eşini misâl verir. İkisi de sâlih kullarımızdan iki kulun nikâhı altında idi.,»

Resûlüllah (A.S.) Efendimiz'in birden fazla evliliği, Medine'ye hicre­tinden sonra başlar. Şüphesiz bu çok evliliğin birtakım sosyal, ekonomik, ahlâkî, dinî ve siyasî sebepleri vardır. Din farkının ortaya çıkmasıyla eş­lerin birbirinden ayrılması, Medine'ye hicretle dul kadınların ekonomik sı­kıntıyla yüzyüze gelmesi, ardarda sürüp giden savaşlarda erkeklerin şehîd düşmesiyle dul kadınların çoğalması ve gerek Mekke ve civarından, ge­rekse Medine ve çevresinden İslâmiyeti benimseyip kocasını terkederek Medine'ye gelip yerleşen kadınların sayısının gün geçtikçe artması, ister istemez çözüm bekleyen önemli olaylardan biri idi. Her konuda ümmetine en güzel şekilde misâl teşkîl eden ve örnek olan Resûlüllah (A.S.) Efendi­miz bu mü'mine kadınları sıkıntıdan 'kurtarmak, İslâm'a olan hizmetlerini takdir edip ellerinden tutmak İçin onlarla evlenmeyi en uygun çare ve çö­züm olarak gördü ve öyle yaptı. Bu sayede kimsesiz, naçar kalan birçok mü'mine kadın huzur ve güvene kavuşturulmuş oldu.

Tefsirimizin hacmi buna müsait olmadığından kanunun detayına inme­dik. Ancak kısa bilgi vermek suretiyle okurlarımızı kısmen aydınlatmaya çalıştık. Biz burada 10, 11, 12. âyetlerin kadınlar hakkında verdiği değişik bilgi ve misâller üzerinde durmak istiyoruz. Önce şunu belirtelim ki, pey­gamberler de, onların yolunu izleyenler de birer mürşit ve mübelliğdirler. Hak'tan aldıklarını halka tebliğle görevlidirler. Diğer mürşitler ise, pey­gamberin teblîğ ettiği dini ve şeriatı, günün şartlarına ve metoduna göre açıklayıp doğru yolu göstermekle yükümlüdürler. Doğru yola eriştirmek ise, ancak Allah'a aittir. Hidâyet bütünüyle O'nun elindedir ve me-şietine bağlıdır, dilediğine bu kapıyı açar, dilediğine kapatır. Ancak bu iki durumda da birtakım sebepler, vesîleler ve ortamlara göre sünnetullah hük­münü yürütür. Peygamberler, mürşitler, dinî ahlâkçılar ve terbiyeciler sözü edilen sebep ve vesîlelerin başta gelenidir.                                            .   .

O halde teblîğ ve eğitime rağmen Nuh Peygamber'in eşinin, ona deli ve dengesiz diyecek kadar kalpleri kararmış, basîretleri kapanmış inkar­cılara destek olmasından, Lût Peygamber'in eşinin, cinsel sapıklara sinyal vermek için gece ateş yakmayı, gündüzleyin duman çıkarmayı âdet edinme-sinden.dolayı kocalarını sorumlu tutmaya hakkımız yoktur. Zira bu her iki peygamber de kendine düşeni lâyıkıyla yerine getirmiş; irşau ve tebliğde; eğitim ve öğretimde kusur etmemiştir. Mayaları bozuk olan eşlerine hidâ­yet güneşinin, rahmet yağmurunun bir faydası olmamıştır. Çorak toprağın ürün vermemesinde güneş ve yağmurun ne suçu olabilir?

Resûlüllah (A.S.) Efendimizin iki veya üç eşine gelince, onlar ne küfre saptılar, ne kâfirlerden yana oldular, ne de ihanette bulundular. Beşerî zaafları gereği günaha sapıp Resûlüllah (A.S.) Efendimiz'i biraz üzdüler, daha doğrusu ölçüsüz davrandılar. Sonra da ilâh: hidâyete mazhar bulun­dukları için de hemen dönüş yapıp tevbe ve istiğfarda bulundular.[35]

 

Kadının Ölçüsüz Davranmasına Karşı Ne Yapılır?

 

Resûlüllah (A.S,) Efendimiz hayatı boyunca ne bir eşine sert davran­mış, ne de onlara bir fiske vurmuştur. Hoşgörü, af, nezaket, edep, terbiye, sevgi ve saygı Onun değişmeyen şiarı idi. O, eşlerinden bir kısmının zaman zaman kadınlık halet-i ruhiyesiyle. bazı ölçüsüz söz ve davranışlarını gör­mezlikten gelmiş; kırıcı, kişiliğini zedeleyici, kalbini rencide edici kaba ve sert bir sözden ve hareketten kesinlikle kaçınmıştır. O bakımdan Resûlüllah (A.S.) aynı zamanda çok mükemmel bir aile reisi idi.

Hz. Hafsa, Hz. Aişe, Hz. Şevde ve Hz. Zeyneb'in (Allah hepsinden razı olsun) âyette işaret edilen yanlış tutumları aile otoritesini sarstığı, dedi­kodu ve huzursuzluğa sebep olduğu için Resûlüllah (A.S.) onların bu dav­ranışını kınamak, saygılı bir düzeye getirmek maksadıyla bir ay süreyle hiçbirinin odasına ayak basmamış ve günün önemli bir kısmını Mescid'de mü'-minleri irşad edip eğitmekle geçirmiştir.

İşte bu çok akıllıca ve nezih davranış, uslandırıcı, yönlendirici bir ted­birdir. Böylece Resûlüllah (A.S.) Efendimiz, sözü edilen ortam ve durum­larda yatakların, gerekirse odaların ayrılmasını tavsiye ediyor.

Unutmayalım ki, nankörlük beşer tabiatında vardır ve kadınların bu tabiatı daha açık ve belirgindir. Nuh (A.S.) ile Lût (A.S.)ın eşleri bunun ti­pik misâllerinden biridir.[36]

 

Âsiye Ve  Meryem

 

«Allah,  imân   edenlere  de Fir'avn'ın karısını misâl veriyor...»

Tarihte oelip geçen kavim ve milletlerden, olgunluğun, sağlam imân ve köklü güzel ahlâkın doruğuna yükselen iki hanım misâl veriliyor: Fir'­avn'ın eşi Âsiye ve İmrân kızı Meryem..

Birincisi, küfür ve tuğyan ortam ve şartlarının en amansız dönemin­de küfür kokan bir sarayda ve maddî imkânların en çarpıcı ve göz kamaş­tırıcı ihtişamı içinde gönlünü geçici maddeye değil, ebedî mutluluğu vaa-deden Cenâb-ı Hakk'a çevirmiş bulunuyordu. Hiçbir nîmet ve devlet ona Allah'a imândan daha cazip görünememiştir. O bakımdan bu hanım cidden kemal mertebesindedir ve büyüktür; her yönüyle ahlâk ve faziletin tim­sâlidir. Aynı zamanda nefse hâkimiyetin eşsiz misâllerinden biridir. O ba­kımdan Kur'ân'da ona yer verilmekte, Cenâb-ı Hak onu anmakta ve ismini tarihin silinmez sahifesine nakşedip kalıcı kılmaktadır.

İkincisi, İsa Peygamber'in (A.S.) anası Meryem'dir ki, bu müstesna hanım, küçük yaşından beri mabede adanmış bir kadındır. [37]Her yönüyle iffet ve namusun timsali; yalnız Hakk'a kul olmanın parlak örneğidir. Me­lek Cebrail'in nefhasına lâyık görülen büyük veliye bir annedir. O bakım­dan Cenâb-ı Hak Kur'ân'da 34 yerde onun ismini anmış ve kıyamete kadar da anılmasına kapı açmıştır.

İşte Hakk'a selîm bir kalple erişme düzeyinde ve basiretinde olan Hz. Meryem, imân.eden bütün kadınlara güzel bir örnek olarak gösteriliyor.[38]

 

İlâhî Ruhun Meryem'e Üflenmesi

 

«(Allah), imrân kızı Meryem'i de misâl verir; o ki, iffet ve namusunu korumuştu. Biz de ona kendi ruhumuzdan üflemiştik..»

Kur'ân-ı Kerîm'de «nefh» sözü, üç yerde Adem Peygamber hakkında[39], iki yerde Meryem hakkında kullanılmaktadır. Ayrıoa 12 yerde kıyame­tin kopmasını sağlayan İsrafil (A.S.)ın Sûr'u konu edilirken; iki yerde ise İsa Peygamber'in (A.S.) çamurdan kuş yapıp diriltmesi belirtilirken; bir yer­de de Zulkarneyn'in yaptırdığı şedden söz edilirken anılmaktadır.

[40]Nefh : sözlükte havayı bir cisme üflemektir. Ancak kıyamet olayında Sûr'a üflenmesinin keyfiyetini bilemiyoruz, sadece inanıyor ve Kur'ân'ı tas-dîk ediyoruz.

Melek Cebrail'in nefhasının ne demek olduğunu anlayc!:::r^ek. Onun nasıl bir ruh, bir kudret olduğunu bilmemize bağlıdır. Enbiya Sûresi 91. âyetin tefsirinde kısaca belirttiğimiz gibi. Melek Cebrail nur ve ruhun birleşmesiyle vücut bulmuştur. Cenâb-ı Hakk'm yarattığı en büyük ruh Odur. Onun için büyük bir enerji ve hayat kaynağıdır. Dokunduğu yerde hayat başlar. Hz. Meryem'e üflemesi, onda ayrı bir hayat var kılmaya yöneliktir. Bunun da keyfiyetini bilemiyoruz. Çünkü ruhun mahiyeti hakkında kay-dadeğer bir bilgimiz yoktur.

Diğer bir yorum ise şöyledir:

Gerek Enbiya Sûresi 91. âyette, gerekse konumuzu oiuşturan 12. âyet­te Cenâb-ı Hak: «Kendi ruhumuzdan ona üfledik» buyurmuştur. Hicir Sû­resi 29, Sad Sûresi 72. âyetlerde ise aynı tabir ve anlatım Adem (A.S.)ın yaratılması hakkında da kullanılmıştır.

Cenâb-ı Hak, ruhları bedenlerden önce yarattığına ve sayısını dondur­duğuna göre, gerek Adem Peygamberin ruhunu, gerekse İsa Peygamberin ruhunu da yaratmış bulunuyordu. İlâhı kudretin sınırsızlığı ve her şeye yet­tiğini göstermek için Adem ve İsa {Salât-ü selâm ikisine de olsun) hakkın­da biyolojik kanunun ayrı ve istisnaî yanı uygulanmış veya bu kadın bütü­nüyle iptal edilmiştir. Böylece Melek Cebrail, Adem Peygamber'in ruhunu ruhlar âleminden alıp şekillenen cisme ilka ederek ona hayat vermiştir.

Öyle ki, Melek Cebrail'in Adem'in şekillenmiş çamuruna dokunmasıyla on­da hayvanî hayat oluşmuş ve hemen arkasından insanî ruh nefh edilmiştir.

Meryem'e gelince, onda biyolojik ortam zaten mevcuttu. Ancak rah­mine hayvanî ruha sahip spermanın intikali söz konusu idi. Melek Ceb­rail'in nefhası bu hayvanî ruha sahip canlıyı meydana getirmiştir. Sonra da İsa'ya (A.S.) ait ruh ona ilka edilerek gebelik dönemi başlamıştır.

Erkekte oluşan sperma tekâmül göstererek vücut bulur. Şöyle ki, ye­nilen gıdalar hücrelere de dönüşürler ve her hücre yüklendiği programa göre vücut dokusunu meydana getirir. Görüldüğü gibi, topraktan çıkan gı­da maddeleri vücuda girince, belli bir ameliyeden sonra bir kısmında can­lılık başlamakta ve böylece bedenin hayatiyetinin devamını sağlamaktadır. Hücre ve sperma bunun açık birer misâli sayılır. Melek Cebrail ise, zaten büyük bir hayat ve enerji kaynağı olarak bulunuyor. O bakımdan keyfiyeti­ni bilmediğimiz nefhası hayat neşretmektedir.

Hem, hücre ve spermadaki hayvanî hayatı, yani canlılık vasfını yine görevli rnaieKİerin şaşmayan kanunlarla gerçekleştirdiklerinde şüphe yok­tur. Her biri ilâhî kudretin tecellisinin birer harikası sayılır. Zira kâinatta küçük-büyük hiçbir olay yok ki üzerinde görevli bir melek bulunmasın. Vücut mekanizmasının düzenli, sistemli çalışması da belli kanunlarla ger-çekleşiyorsa da, o kanunları uygulayan görevli melekler vardır. Meryem hakkında ise, değişik bir program uygulanmak suretiyle hem Allah'ın kud­retinin sınırsızlığına değiniliyor, hem de insan aklına ışık tutularak ipucu veriliyor.[41]

 

Örnek Hanımların Bazı Özellikleri

 

Konumuzu oluşturan âyetlerle, Allah'a dosdoğru imân eden iki hanı­mın iffet, namus, teslimiyet ve gönül yatışkanlığı misâl veriliyor. Şüphesiz gerek Âsiye'nin, gerekse Meryem'in kendine has birtakım vasıf ve özel­likleri vardır. Az yukarıda da açıkladığımız üzere bu iki hanımı şöyle tasvir mümkündür:

Fir'avn'ın eşi Âsiye:

a)  Geçici hayatın şatafatına kendini kaptırmamjştır.

b) Sarayın da, krallığın da arızî şeyler olduğunu unutmamış ve asıl kalıcı olan değerlere yönelmiştir.

c) Kalbini kutsal değerlere acık tutmuş, kendini maddenin ihtirasın­dan, sarayın kalpleri katılaştıran havasından uzak bulundurmuştur.

d) Dünyadaki ihtişama arkasını dönüp Allah'a el açarak arzuladığı şey­leri şöyle dile getirmiştir: «Rabbım! Benim için kendi yanında Cennet'te bir ev yap; beni hem Rr'avn'dan, hem de onun amelinden kurtar ve beni bu zâlim milletten de kurtar.»

İsa'nın (A.S.) annesi Meryem :

a) Her yanıyla iffet ve namusun simgesi idi.

b) Küçük yaştan beri iyi bir dinî terbiye almış ve bu düzeyde en sağlam ellerde yetiştirilmiştir.

c) Böylece Melek Cebrail'in nefhasına lâyık görülmüştür.

d) Cenâb-ı Hakk'ın sözlerinin ve kitabının doğruluğuna kesinlikle İna­nıp onları kabul etmiştir.

e) Cenâb-ı Hakk'a hep umut bağlayıp itaat ve ibâdette kusur etme­meye çalışmıştır.

Tahrîm Sûresi'ne aile hukukunun önemli bir kısmını oluşturan «boşan­ma» konusuyla başlandı ve örnek iki mü'mine hanımdan söz edilerek sûre noktalandı.

Bu sûrenin de tefsirini bize müyesser kılan Allah'a sonsuz hamd-u se­nalar; örnek bir aile hayatı süren Resûlülah (A.S.) Efendimiz'e salât-ü se­lâmlar olsun.[42]

 

---