NÛH SÛRESİ

 

71

 

İndiği Yer :

 

Mekke

 

İniş Sırası :

 

71

 

Âyet sayısı :

 

28

 

Nüzulü

 

Gerek mushaftaki sıralamaya gerekse nüzul sırasına göre yetmiş birinci sûredir. Nahl sûresinden sonra, İbrahim sûresinden önce Mekke'de inmiştir. [1]

 

Âdı

 

Sûrede Hz. Nuh'un peygamber olarak gönderilişi ve inkarcılara karşı verdiği mücadele anlatıldığı için ona bu ad verilmiştir. Buhârî'de "Sûretü innâ erselnâ" adıyla geçmektedir[2]

 

Konusu

 

Mekkî sûrelerin özelliklerini taşıyan Nûh sûresinde iman esaslarıyla birlikte Hz. Nuh'un peygamberliği, dini tebliği, inkarcılara karşı verdiği mücadele ve tufan konulan ele alınmakta, Nuh'un kendisi ve müminler için yapmış olduğu dua İle sûre sona ermektedir.[3]

 

Meali

 

Rahman re rahmi olan Allah'ın adıyla... 1. Biz Nuh'u, "Kendilerine can yakıcı bir azap gelmeden önce halkını uyar" diyerek toplumuna gönderdik. 2. Şöyle dedi: "Ey kavmim! Şüphesiz ben size gönderilmiş apaçık bir uyarıcı­yım. 3. Allah'a kulluk ediniz; O'na karşı gelmekten sakınınız ve bana itaat ediniz; 4- Ki Allah bir kısmı günahlarınızı bağışlasın ve sizi belirli bir vadeye kadar ertelesin. Şüphesiz Allah'ın belirlediği vade geldiğinde artık ertelen­mez. Keşke bilseydiniz! 5, Nûh, "Rabbim, dedi, doğrusu ben kavmimi gece gündüz hakka çağırdım; 6. Fakat benim yaptığım çağn onları daha da uzak­laştırdı. 7, Kendilerini bağışlaman için ben onları ne zaman çağırdıysam, par­maklarını kulaklarına tıkadılar; elbiselerini başlarına bürüdüler, ayak dire­diler, kibirlendikçe kibirlendiler. 8. Yine de ben onları açıkça çağırmaya de- vam ettim. 9. Onlara açık da söyledim, yerine göre gizli de söyledim. 10. De­dim ki: "Rabbinizden bağışlanmanızı dileyin; O, çok bağışlayıcıdır. 11. (Dile­yin ki) üzerinize gökten bot bot yağmur indirsin. 12. Mallar ve oğullar vere­rek sizi desteklesin, size bahçeler versin ve sizin için ırmaklar akıtsın. 13. Ne oluyor size de Allah'ın büyüklüğünü hesaba katmıyorsunuz! 14. Oysa O sizi türlü evrelerden geçirerek yaratmıştır. 15. Görmüyor musunuz Allah yedi göğü birbiriyle nasıl uyumlu yaratmıştır! 16. Onların içinde ayı bir ışık, gü­neşi ışık kaynağı yapmıştır. 17. Allah sizi yerden bitirip yetiştirmiştir. 18. Sonra sizi yine oraya döndürecek ve yeniden çıkaracaktır. 19-20. Allah yer­yüzünü sizin için sergi gibi döşemiştir ki onda geniş yollar edinip dolaşabife-siniz." 21. Nûh, "Rabbim, dedi, doğrusu bunlar beıü dinlemediler, malı ve ço­cuğu kendi ziyanını arttırmaktan başka bir şeye yaramayan kimseye uydu­lar. 22. Onlar çok büyük tuzaklar kurdular. 23. Dediler ki: 'Sakın ilâhlarını­zı bırakmayın; hele Vedd'en, Suvâ'dan, Yeğus'tan, Yeuk'tan ve Nesr'den as­la vazgeçmeyin!' 24. Gerçekten de birçoklarını saptırdılar; (Rabbim!) Sen de artık bu zalimlerin şaşkınlıklarım arttır!" 25. Günahları yüzünden tufanda boğuldular, ardından ateşe atıldılar, kendilerini Allah'a karşı koruyacak yar­dımcılar da bulamadılar. 26. Nûh "Rabbim, dedi, yeryüzünde inkarcılardan hiç kimseyi bırakma! 27. Sen onları bırakırsan kullarını saptırırlar; ahlâksız nankör nesillerden başkasını da yetiştirmezler. 28. Rabbim! Beni, ana baba­mı, inanmış olarak evime girenleri, mümin erkekleri ve mümin kadınları ba­ğışla, zalimleri ise dâima helak et."[4]

 

Tefsiri

 

1-4. Nûh (a.s.), Kur'an'da adı çokça geçen ve dini tebliğ konusunda kavmiy-le mücadelesine yer verilen peygamberlerin ilkidir. Kur'aa'da Nuh'tan önceki bazı peygamberler de anılmakta birlikte onların inkarcılarla mücadelesi hakkında detaylı bilgi verilmemiştir. Nuh'un soyu, hayatı, peygamberliği, inkarcı top­lumuna karşı sergilediği mücadele ve Nûh tufanı hakkında Hûd sûresinin tefsirin­de genişçe bilgi verilmiştir.[5]

İlk âyette Nuh'un peygamber olarak gönderildiği ifade edildikten sonra ger­çeği inkâr edenlerin bu dünyada başlarına gelmesi mukadder olan felâketlere işaret edilmiştir. Müfessirler bu felâketin Nûh tufanı olduğu kanaatindedirler.

4. âyette Nuh'un, bir taraftan "... sizi belirli bir vadeye kadar ertelesin" der­ken, diğer taraftan Allah'ın belirlediği vâde geldiğinde artık ecelin ertelen­meyeceğini söylemesi müfessirlerce iki şekilde açıklanmıştır:

a) Allah, topluluk olarak iman etmeleri şartıyla insanlar için bir ecel tayin etmiştir. Ancak inkârda ıs-rar ettikleri takdirde belirlenen ecel gelmeden yine topluluk olarak cezalandırılıp helak edilmeleri de ilâhî takdirin gereğidir. İman etmeleri halinde ise belirlenen o vakte kadar toplumsal varlıklarını devam ettirirler,

b) Maksat, ömrün zamansal an­lamda uzayıp uzamaması değil, bereketli, hayırlı ve verimli geçip geçmemesidir. Şu halde burada Allah tarafından belirlenen ecelin değişebileceği bildirilmemiş; fakat insanların değişmeyecek ecelleri gelinceye kadar iman ederlerse mutlu ve huzurlu olarak yaşayıp ölecekleri, ama iman etmezlerse mutsuz ve huzursuz yaşayacakları, nihayet hayatlarının da felâketlerle son bulacağı anlatılmak isten­miştir.[6]

 

5-7, Bir peygamberin görevi davetini eksiksiz yapmaktır; davetin etkisi, sonuç getirip getirmemesi ise insanların kabule yönelmesine ve Allah'ın hidayet etmesine bağlıdır. Burada da Hz. Nuh'un gece gündüz demeden bütün gücüyle halkının kurtuluşu için çalıştığı, böylece sorumluluğunu yerine getirdiği bildiril­mektedir. Nuh'un insanları kurtuluşa çağırması karşısında günahkârların parmak­larını kulaklarına tıkamaları ve elbiselerini başlarına bürümeleri, peygamberin teb­liğ ettiği dini reddettiklerini ifade eden mecazî bir anlatım olarak görülmektedir. Ancak peygamberin konuştuklarını işitmemek için gerçekten parmaklarını kulak­larına tıkamış, onu görmemek ve duymamak için elbiselerini başlarına bürümüş de olabilirler.[7]

 

8-9. Hz. Nuh'un, şartlara ve kişilerin özelliklerine göre tebliğlerini açıktan veya gizli olarak sürdürdüğü bildirilmekte, böylece farklı davet ve tebliğ metot­larının kullanılabileceğine işaret edilmektedir.[8]

 

13-14. Müfessirlerin 13. âyetle ilgili değişik yorumlarım şu şekilde özet­lemek mümkündür:

a) Âyeti tevil etmeksizin zahirî anlamına göre yapılan yorum: "Neden Allah'ın sevabım ummuyorsunuz (ve azabından korkmuyorsunuz)?"

b) "Tercûne" fiilini "önem vermek" anlamında tevil ederek yapılan yorum: "Neden Allah'ın büyüklüğüne önem vermiyorsunuz?" Bu yorum, "Neden Allah'ın büyük­lüğüne önem verip de azabından korkmuyorsunuz?" anlamına gelir,

c) "Vakar" kelimesini "imanın sonucu" anlamında tevil ederek yapılan yorum: "Neden Al­lah'tan İmanın sonucunu beklemiyorsunuz?" Yani iman edip iyi işler yaptığınız takdirde Allah'ın size sevap vereceğini neden ümit etmiyorsunuz?

d) "Ne oluyor size de Allah'ın büyüklüğünü hesaba katmıyorsunuz!" Mealde bu anlam tercih edilmiştir.[9] .

14. âyette sözü edilen yaratılış evrelerinden maksat ya ilk insanın topraktan başlayarak mükemmel insan haline gelinceye kadar geçirdiği aşamalardır veya sperm halinden itibaren gerek ana rahminde gerekse doğduktan sonra bedensel ve zihinsel olarak gelişimini tamamlayıncaya kadar geçirdiği aşamalardır.[10] Hz. Nûh, Allah'ın insanı aşama aşama yaratarak mükemmel bir varlık haline getirdiğini hatırlatıp insanın O'na minnettar olması, varlığını ve birliğini tanıyıp kulluk etmek suretiyle minnet ve şükrünü göstermesi gerektiğine işaret etmektedir.[11]

 

15-16. Nûh (a.s.) önceki âyetlerde Allah'ın varlığını ve kudretini gösteren in­sanın oluşum ve gelişimiyle İlgili delillere dikkat çekmişti; burada da dış dün­yadaki delillerden örnekler verilmektedir.[12] Ay, ışığını başkasından aldığı için âyette ona "ışık" (nûr) denilmiştir; güneşin ışığı ise kendinden olup bizzat aydınlatıcıdır. Bu sebeple âyet­te ona "kandil, ışık kaynağı, aydınlatıcı" anlamına gelen "sirâc" adı verilmiştir.[13]

 

17-18. "Allah'ın İnsanları yerden bitirip yetiştirmesi" iki türlü yorumlanmış­tır: a) İnsanlığın atası olan Hz. Âdem'in topraktan yaratılışına bir işarettir, b) Her bir İnsanın gelişmesi ve yaşaması için gerekli olan organik ve inorganik besinler doğrudan veya dolaylı olarak topraktan alındığı için insanların yaratılıp geliştiril­mesi bitkilerin yerden bitirilmesine benzetilmiştir.[14] Âyette insanın, bedeniyle ait olduğu toprağa geri gönderileceği, ancak bir kez daha top­raktan hayat alanına çıkarılacağı bildirilerek uhrevî sorumluluğunu unutmaması gerektiğine işaret edilmiştir.[15]

 

19-20. "Allah yeryüzünü sizin için sergi gibi döşemiştir" ifadesi arzın düz ol­duğu şeklinde anlaşılmamalıdır. Arza insanların rahatça hareket edilebilecekleri bir yapı verildiği, üzerindeki yollardan ve her türlü nimetten yararlanılabilecek bir yapıda yaratılmış olduğu anlatılmaktadır.[16]

 

21-22. Sonraki birçok peygamber gibi Hz. Nuh'un da, kendi halkının ileri gelenlerinin direnişiyle karşılaştığı anlaşılmaktadır. Halkın peşlerinden gittiği bu üst tabakanın servet ve mevkileri, kibirlerini ve küstahlıklarım arttırarak onları bir yok oluşa sürüklemiştir. Âyette sadece dünyevî nimet ve ikballere önem vermenin uzun vadede mutlaka manevî değerleri yok edip toplumun temel dokusunu tahrip edeceği gerçeğine de işaret edilmektedir.

İnkarcı önderlerin "tuzak kurmaları"nı anlatan ifade, ayak takımını Nuh'u öl­dürmeye kışkırtmaları veya kendilerinin zengin ve güçlü olduklarım hatırlatarak bunu, doğru yolda bulunduklarının bir sonucu olarak göstermeleri şeklinde açık­lanmıştır.[17]

 

23. Tefsir kaynaklarında burada geçen isimlerin, Adem'in çocuklarına veya sâlih kişilere ait İsimler olduğu bildirilmektedir. Salih kişilerin ölümünden sonra, önceleri onların anılanın canlı tutmak ve hatıralarına saygı gösterip şefaatlerini dilemek amacıyla heykelleri yapılarak her birine temsil ettiği salip kişinin ismi verilmiş; fakat zamanla kutsallık yüklenen bu heykellere tanrı gözüyle bakılıp tapılmıştır. Kaynaklar bu heykellerin Câhiliye dönemi Araplan'nın da tanrıları arasında yer aldığını kaydetmektedir. Nitekim Araplar çocuklarına "Vedd'in kulu, Yeğûs'un kulu" anlamında Abdu Vedd, Abdu Yeğûs adlarını veriyorlardı.[18] Nûh tufanında her şey sular altında kalıp harap olduğu halde bunların sonraki nesillere nasıl intikal ettiği bilinmiyor. Muhtemelen bu isimler Nuh'un gemisinde bulunan müminler tarafın­dan sonraki nesillere anlatılmış, onlar da tanrılarına bu isimleri vermişlerdir.[19]

 

24. Hz. Nuh'un bu ifadesinden anlaşıldığına göre toplumun ileri gelenleri yani zalimler etkili propaganda ve baskılarıyla birçok kimseyi yoldan çıkarmış, putperest yapmışlardır. İnsanları hidayete erdirmek için gönderilmiş olan peygam­berin, onların sapkınlıklarının arttırılmasını istemeyeceğini belirten müfessirler, Nuh'un "(Rabbim!) Sen de artık bu zalimlerin şaşkınlıklarını arttır!" mealindeki bedduasında kullandığı dalâl (sapkınlık) kelimesine, "ceza" veya "haksız eylem­lerinde başarısızlık" gibi anlamlar vermişlerdir.[20]  Onların iman etmeyecekleri vahyin bildirimiyle kesinlik kazandığı için Nuh'un haklarında beddua ettiği de söylenebilir.[21]

Bu âyet Nuh'un sözü değil, Allah'ın kelâmı olup inkarcılar hakkında ve­rilen hükmü ve uygulanan muameleyi haber vermektedir. Nûh kavminin, günah­ları yüzünden tufanda boğularak dünyada hak ettikleri cezaya çarptırıldıkları, âhirette de cehenneme gönderilecekleri bildirilmiş; böylece dolaylı olarak onlar gibi putlara tapan Araplar da uyarılmıştır.[22]

 

26-27. Nûh peygamber, artık bundan sonra inkarcılar arasından kendisine iman-edenlerin çıkmayacağını vahiy yoluyla öğrenince yeryüzünde İnkarcılardan hiç kimseyi bırakmamasını Allah Teâlâ'dan niyaz etmiştir. Âyetin devamı Nuh'un kişisel sebeplerden değil, gelecek nesillerin kurtuluşu için böyle bir bedduada bulunduğunu göstermektedir.[23]

 

28. Kaynaklar Hz. Nuh'un anne ve babasının mümin olduklarını, bu sebeple onlar için dua ettiğini kaydetmişlerdir. "İnanmış olarak evime girenleri" ifadesiy­le mümin olmayan karısı ve oğlunu duasının dışında tuttuğu anlaşılmaktadır. Nûh aleyhisselâmın duasının kıyamete kadar gelecek olan bütün müminleri kapsadığı, aynı şekilde zalimler aleyhindeki bedduasının da kıyamete kadar gelecek olan bütün zalimler hakkında geçerli olduğu kabul edilir.[24]

---