Mutaffifin Suresi - 083Mutaffifin - 4. Sayfa

83- MUTAFFİFÎN SÛRESİ

İbn Mes'ûd, Dahhâk ve Yahya ibn Selâm Sûrenin mekkî olduğunu söyle­mişlerdir.

İbn Abbâs, el-Hasen, İkrime, Katâde ve Mukatil kavlinde ise medenîdir.

Ancak İbn Abbâs bu Sûrede sekiz âyeti istisna ederek bunların mekkî ol­duğunu söylemiştir. Bunlar: "Doğrusu suç işlemiş olanlar mü'minlere gülerler­di." (âyet: 29) âyetinden başlıyarak sûrenin sonuna kadar olan âyetlerdir. Mukatil de sûrenin medenî oluşundan sadece "Ona âyetlerimiz okunduğunda, öncekilerin masalları, der." (âyet: 13) âyetini istisna etmiştir.

Câbir ibn Zeyd ve İbnu's-Sâib de Sûrenin Mekke ile Medine arasında (her­halde hicret esnasında olmalı) nazil olduğunu söylemişlerdir. Hibetullah ibn Selâme de bu görüşte olup Sûrenin yarısının Mekke'ye, yarısının da Medine'ye yakın iken nazil olduğunu söyler.[1] İbn Abbâs ve Mukatil, Sûrenin Medine-i Münevvere'de ilk nazil olan sure olduğunu söylemişlerdir.[2] İbn Abbâs'tan gelen başka bir rivayete göre ise bu Sûre Mekke-i Mükerreme'de son nazil olan sûredir.[3]

Abdurrahman ibn Bişr ibni'l-Hakem ve Muhammed ibn Ukayl kanalıyla İbn Abbâs'tan rivayette o şöyle demiştir: Hz. Peygamber (sa) Medine-i Münev-vere'ye geldiğinde Medine halkı ölçü ve tartı bakımından insanların en kötüleri idiler. Bunun üzerine Allah Tealâ "Ölçüde ve tartıda hile yapanların vay hali-ne"yi indirdi de ondan sonra ölçülerini güzelleştirdiler.[4]

1. Ölçüde ve tartıda hile yapanların vay haline.

2. Onlar ki insanlardan bir şey aldıkları zaman kendileri ölçerek tam alır­lar.

3. Ama onlara bir şey ölçüp tartarak verdiklerinde eksik tutarlar.

Süddî der ki: Allah'ın Rasûlü (sa) Medine-i Münevvere'ye geldiğinde ora­da Ebu Cüheyne Amr adında tüccardan birisi vardı. Onun iki ölçeği vardı; biri­sini kendisi satın alırken, diğerini de satarken kullanırdı. Allah Tealâ bunun üze­rine (onun hakkında) bu âyet-i kerimeyi indirdi.[5] Bu, Ebu Hüreyre'den de rivayet edilmiştir.[6]

13. Ona âyetlerimiz okunduğunda "Öncekilerin masallarıdır. " der.

Bu âyet-i kerimenin en-Nadr ibnu'l-Hâris hakkında nazil olduğu söylenir. Kelbî'den rivayete göre ise el-Velîd ibnu'l-Muğîra hakkında nazil olmuştur. Ancak bunlardan hangisi hakkında inmiş olursa olsun âyet-i kerimenin hükmü böyle söyleyen ve düşünen her inkarcı hakkında geneldir.[7]

29. Doğrusu suç işlemiş olanlar mü 'minlere gülerlerdi.

30. Yanlarından geçtiklerinde birbirlerine göz kırparlardı.

Bu âyet-i kerimelerin nüzul sebebinde başlıca iki rivayet vardır:

a) İbn Abbâs'tan rivayete göre Hz. Peygamber (sa)'in ashabından Ammâr, Habbâb, Suheyb ve Bilâl gibilerine gülen, onlarla alay eden el-Velîd ibnu'l-Muğîra, Ukbe ibn Ebî Muayt, el-As ibn Vâil, el-Esved ibn Abdi Yağûs, el-As ibn Hişâm, Ebu cehl ve en-Nadr ibnu'l-Hâris haklarında nazil olmuştur.

b) Mukatil de bu âyet-i kerimelerin, münafıkların, yanında bir grup mü'minle Hz. Peygamber (sa)'in yanına gelen Hz. Ali ile birbirlerine göz kaş işareti yaparak eğlenmeleri üzerine nazil olduğunu söyler.[8]

Bu Mukatil rivayeti Keşşafta biraz daha ayrıntılı olarak ve herhangi bir kimseye nisbet edilmeksizin şöyle anlatılır: Ali ibn Ebî Tâlib, yanında bazı mü'minlerle birlikte bir grup münafığın önünden geçerlerken münafıklar onlarla alay etmişler, göz kaş işareti yaparak gülüşmüşler, sonra arkadaşlarına dönüp: "Bugün bir kel .(veya başı küçük) birisini gördük." demişler ve yine gülüşmüş­ler. Hz. Ali daha Hz. Peygamber (sa)'in yanına ulaşmazdan Allah Tealâ bu â-yet-i kerimeleri indirmiş.[9] Buna göre âyet-i kerime Medine-i Münevvere'de nazil olmuştur. Birinci rivayet ise âyetlerin Mekke-i Mükerreme'de nazil olduğunu andırıyor ki Alûsî de bu rivayeti tercih etmiştir.[10]