KARİÂ SÛRESİ 2

Sûrenin Kapsadığı Başlıca Konular: 2

Meali: 2

İlgili Hadîsler. 2

Görüntü Ve Özelliğine Göre Kıyamet, Birtakım İsimlerle Anılmıştır. 2

Kıyametin İki Korkunç Safhası 3

Kıyametin Bir Diğer Safhası 3

Kötülükleri Ağır Basanların Yeri «Hâviye»dir. 4

Günahlardan Tamamıyla Kurtulmak Mümkün Mü?. 4

Açıklama : 4

Kariâ Sûresi İle Tekâsür Sûresi Arasında Münasebet: 5

KARİÂ SÛRESİ

 

Müfessirlerin hemen hepsine göre, sûre Mekke'de inmiştir. Nitekim İbn Merduye (veya Merdeveyh)in İbn Abbas (R.A.)dan yaptığı rivayete gö­re de Mekke'de indiği belirtilmiştir.[1]

Birinci âyetiyle kıyamet olayının tüyler ürpertici bir, iki safhası konu edilmekte ve buna delâlet eden «Kariâ» sûreye isim olmaktadır.

Allâme Zemahşerî'ye göre: Bu sûre, Kureyş Sûresi'nden sonra in­miştir.[2]

Ayet  sayısı: 11

Kelime sayısı: 30

Harf sayısı: 52.[3]

 

Sûrenin Kapsadığı Başlıca Konular:

 

1- Kıyametin iki müthiş ve korkunç safhası konu ediliyor.

2- Âhiret gününde iyilik ve sevapları ağır gelenlerin mutlu bir ha­yat süreceği; hafif gelenlerin ise yerlerinin Hâviye, yani iyice kızdırılmış ateş olacağı bildiriliyor[4]

.

Meali:

 

1- El-Kariâ : Kalplere korku salan o müthiş gürültü!.

2- Kariâ nedir?

3- Kariâ'nın ne olduğunu bilir misin?

4- O gün insanlar (ateşin çevresinde) dağılıp dökülen pervane gibi alacak,

5- Dağlar da atılmış renk renk yüne benzeyecek.

6- Artık kimin tartıları ağır basarsa,

7- O, memnun olacağı bir hayattadır.

8- Kimin de tartıları hafif gelirse,

9- Onun yeri Hâviye'dir.

10- Hâviye'nin ne olduğunu bilir misin?

11- İyice kızışmış bir ateştir.

 

İlgili Hadîsler

 

Ebu Hüreyre (R.A.)den yapılan rivayete göre, Resûlüllah (A.S.) Efen­dimiz şöyle buyurmuştur:

«Ademoğlunun yakıp tutuşturduğu ateş, Cehennem ateşinin yetmiş cüz'ünden bir cüz'dür, (ısı derecesi ondan yetmiş derece azdır).» [5]

«Şüphesiz sizin bu ateşiniz Cehennem ateşinin yetmiş cüz'ünden bir cüz'dür ki, (sizin ateşiniz) iki defa denize vurulup sokulmuştur. Eğer böyle olmasaydı Allah ondan hiç kimseye hiçbir menfaat meydana getirmemiş olurdu.» [6]

«Sizin bu ateşinizin, Cehennem ateşine nisbetle misali nedir bilir mi­siniz? Cehennem ateşi sizin ateşinizin dumanından yetmiş kat daha si­yahtır.» [7]

«Cehennem ateşi bin yıl yakıldı da kırmızı oldu. Sonra bin yıl daha yakıldı beyazlaştı ve sonra bin yıl daha yakıldı simsiyah oldu.» [8]

 

Görüntü Ve Özelliğine Göre Kıyamet, Birtakım İsimlerle Anılmıştır

 

«El-Kariâ : Kalplere korku salan o müthiş gürültü!. Kariâ nedir? Kariâ'nın ne olduğunu bilir misin?..»

Kur'ân-ı Kerîm'de kıyamet olayı, sergileyeceği görüntülere ve taşıya­cağı özelliklerine göre isimlendirilmiştir: Hakka, Tamme, Sahha, Ğâşiye, Kariâ bu cümledendir.

Burada kıyametin korkunç ve tüyler ürpertici bir şiddetle ses çıkar­tıp tepeden yıldırım hızından, gök gürlemesinden çok farklı bir gürültüy­le ineceği tasvir edilirken «kariâ» kelimesi kullanılmıştır. İki veya daha faz­la sert cismin şiddetle çarpışması sonucu çıkan korkunç ses ve gürültü anlamına delâlet eder. Aynı zamanda bir kavmin veya ülkenin başına inen şiddetli felâket de konu edilirken bu isme yer verilir. Nitekim Araplar bir kavmin başına çok korkunç, çok şiddetti bir felâket, bir musibet gelince : «Karaathümü'l-kariâ ve fekarathümü'l-fakıre»  derler. [9]

Bu manâyla kıyamete isim olan bu kelimenin delâletinden, kıyamet olayının bazı safhalarını şöyle anlamaktayız:

a) Mevcut gezegen ve yıldızlar yörüngelerinden çıkıp şiddetle çarpı­şacak.

b) Yürekleri yerinden hoplatacak kadar korkunç bir gürültü kopacak.

c) İnsanların başına çarparcasına tarifi   mümkün   olmayacak   kadar korkunç bir felâket inmiş olacak.

d) Yerküre üzerindeki dağlar birbirine çarpılıp tuz-buz olacak ve bir­kaç dakika veya saniye içinde her şey bitmiş olacak; canlı adına bir şey kalmayacak.

Cenâb-ı Hak bu müthiş olaya dikkatleri çekmek, gaflet içinde insanî hüviyetini kaybedenleri uyarmak; imân edenlerin her an bu olaya hazır­lıklı olmalarını ilham etmek için ilâhî üslûbu gereği, önce onu «kariâ» is­miyle anmakta, arkasından «kariâ»nın ne olduğunu sormakta ve sonra da bu olayın muhatabı tarafından bilinemiyeceğine atıfta bulunarak müs­tesna bir anlatım tarzıyla kalp ve kafaları kıyamete çekmekte ve hemen arkasından gereken açıklamayı yapmaktadır.[10]

.

Kıyametin İki Korkunç Safhası

 

«O gün  insamar (ateşin çevresinde) dağılıp dökülen pervane gibi olacak. Dağlar da atılmış renk renk yüne benzeyecek.»

Işığa ve ateşe doğru uçuşup dönen pervanelerin, o ışık veya ateşin bir anda sönüvermesi veya patlamasıyla dağılarak etrafa yayılması, dü­zensiz şekilde kaçışması misal verilerek, kıyamet olayıyla birlikte insan­ların şuursuzca sağa-sola dağılacakları ve düzensiz hareket edecekleri haber verilmektedir.

Bununla kıyametin beklenmedik bir anda kopmasıyla diğer canlıların büyük bir korku ve dehşete kapılacağı gibi, insanların da neye uğradık­larını henüz anlayamadan büyük bir şaşkınlık göstererek etrafa kaçışa-

cakları tasvîr ediliyor ve olayın ne zaman meydana geleceği bilinmediğine göre, herkesin ona göre sağlam ve tahkîk derecesinde bir imân atmos­feri içinde sâlih amellerle günlerini değerlendirmeleri isteniliyor.

Zira Cenâb-ı Hakk'a göre, bir olayın meydana geleceği takdîr edil­mişse, artık o meydana gelmiş gibi kabul ve tasvîr edilerek inananların ona göre ilâhî nizam düzeyinde bir hayat sürüp gaflet etmemeleri, nefis­lerine mağlûp olmamaları iş'âr ediliyor ve esasen konumuzu oluşturan sû­rede bu iş'arın ana teması işleniyor.

Dağların kendi renk ve özelliklerine göre kıyamet olayından mütees­sir olarak atılmış renk renk yün misali toz-duman olacağı ve korkunç, fa­kat dikkat çekici bir manzara arzedeceği ve arkasından belirsiz hale ge­leceği en anlamlı bir anlatımla haber veriliyor. Böylece kıyamet olayının ilk safhasının apayrı bir manzara oluşturacağına işarette bulunuluyor.

Şüphesiz bu safhada yerkürenin alacağı durum söz konusudur ki bu, az farklı anlatımlarla Kur'ân'ın onüç yerinde anılmakta ve özellikle bu âyeti açıklar anlamda dağların değişik renklerde yaratıldığı şöyle bildirilmekte­dir:

«Dağlardan da kimi beyaz, kimi kırmızı, muhtelif renklerde ve siyahım­sı görünümde çeşitli yollar meydana getirdik..» [11]

Sonra da dağların kum yığıntıları haline geleceği, yerlebir olup özel­liğini kaybedeceği tasvîr edilirken ayrıntılı bilgiler verilmektedir.[12]

 

Kıyametin Bir Diğer Safhası

 

«Artık kimin tartıları ağır basarsa, o, memnun olacağı bir hayattadır..»

Âhiret gününde terazi veya tartının ağır gelmesi, birkaç yorumu ge­rektirecek kadar esneklik arzetmektedir :

a) İmân temeli üzerinde işlenilen salih amellerin, yani Hak rızasına yönelik yapılan iyilik ve ibâdetlerin çokluk arzedip ağır gelmesi,

b) Dünya'da işlenilen iyilik ve kötülüklerin tartılacağı terazide, yani bizce mahiyeti bilinmeyen manevî bir değerlendirmede iyiliklerin ağır gel­mesi,

c) Dünya'da iken Hakk'a inanıp O'nun son dinine bağlı kalan mü'-minlerden yana âhiret gününde terazide hakkın ağır gelmesi, bâtılın ise hafif kalması..

Bu üçünden birinci ve ikinci yorumun daha sıhhatli olduğu söylene­bilir. Zira âyetin acık delâletinden, âhiret gününde iyilik ve kötülükleri tartılıp değerlendirilecek olanların sadece mü'minler olduğu anlaşılıyor. İyiliği kötülüğüne ağır gelenlerin mutlu ve huzurlu bir hayata kavuşacak­ları; kötülükleri ağır gelenlerin ise, günahları nisbetinde azap görecek­leri açıklanıyor.

Kâfirlere gelince, bu sıfatı hangi inanç ve davranışlarından dolayı almış olurlarsa olsunlar, İslâm'a göre «Küfür tek millettir» kuralınca hepsi aynı kefeye konulmakta ve Cenâb-ı Hak onların âhiret gününde amel­lerin tartıldığı dönemde durumlarını şöyle beyân buyurmaktadır:

«Onlar kî, dünya hayatında inkârlarından dolayı işleri boşa gitmiştir. Oysa onlar güzel, yararlı iş yaptıklarını sanırlar. Onlar ki, Rablerînin âyet­lerini ve O'na kavuşmayı inkâr etmişlerdir. O sebeple amelleri boşa git­miştir. Kıyamet gününde onlar için bir tartı tutmayacağız.» [13]

Böylece küfür üzere ölenler için âhiret gününde iyilik ve kötülüklerin tartılması diye bir fasıl olmayacaktır. Zira onların kendi anlayış ve iddiaları doğrultusunda işledikleri iyilikler bütünüyle boşa gitmiştir. Öyle ki, onlar bunun karşılığını dünyada elde etmişlerdir. Âhirete yönelik bir niyet ta­şımadıkları ve Hakk'ın hoşnutluğunu amaç seçmedikleri için âhiret günün­de onların bu iyilikleri karşılıksız kalacaktır. Geriye yalnız inkâr, tuğyan haklara tecavüz ve benzeri kötülükler kalmaktadır ki, tartılmaya değer bir anlam ve hüküm söz konusu değildir.

O halde konumuzu oluşturan âyetin kapsamına sadece mü'minler ve onların iyi ve kötü amelleri girmektedir. Gerçek bu olunca, imân nîmet ve devletine erişenler ölmeden önce kötülüklerini asgariye düşürmeli ve salıh amellerine ağırlık kazandırmak suretiyle ikinci hayata huzur ve gü­ven içinde göc etmelidirler. Cenâb-ı Hakk'ın muradı da bu doğrultudadır.[14]

 

Kötülükleri Ağır Basanların Yeri «Hâviye»dir

 

«Kimin de tartıları hafif gelirse, onun ye­ri Hâviye'dir..»

Cennet, nasıl sâlih amelleri ağır gelenlerin ana yurdu ve ana kucağı ise, Cehennem de kötülükleri ağır gelenlerin ana kucağı mesabesindedir. Nitekim Arap edebiyatında, üzerinde donup ölündüğü için toprağa «ana» denilmiştir. İbn Cerîr Taberî'nin İbn Abdila'lâ tarikiyle el-Eş'âs'den yaptığı rivayete göre, adı gecen şöyle demiştir:

«Mü'min ölünce onun ruhu alınıp mü'minlerin ruhlarının yanına götü­rülür ve onlar şöyle derler: «Kardeşinizi rahat ve huzura kavuşturun. Çün­kü o, dünyadan kaynaklanan gam ve üzüntü içinde bulunuyor.» Sonra da ondan: «Falan adam ne yaptı?» diye sorarlar. O da : «O öldü, size gel­medi mi?» der. Onlar: «Hayır, onu alıp anası sayılan Hâviye'ye götürdü­ler» diye haber verirler.» [15]

Amelleri ağır gelenlerle hafif gelenler hakkında (men) kelimesi kul­lanılmıştır. Bu, genellikle akıl sahiplerine yönelik bir anlam taşır. Böylece Cenâb-ı Hak, âhiret günündeki tartı safhasını konu edinirken akıl sahiple­rine seslenmekte ve ölmeden önce akıllarını iyice kullanmalarını dolaylı şekilde istemektedir[16]

.

Günahlardan Tamamıyla Kurtulmak Mümkün Mü?

 

Kariâ Sûresi'nin son 6-11. âyetlerin delaletiyle cok önemli bir konu­ya ışık tutulmaktadır. Şöyle ki: Âhiret gününde ameller ve niyetler ortaya dökülünce, peygamberler dışında hic kimsenin bütünüyle günahsız olduğu söylenemez. İmân eden her kişinin az-çok birtakım günahlarının bulunaca­ğı anlaşılıyor. Gerçek bu olunca, ilâhî takdîr ve hüküm eksere göre tecelli eder: Kimin imân doğrultusunda sâüh amelleri ağır gelirse, o, mutlu ve hoşnut olacağı bir hayata lâyık görülür. Kimin de sâlih amelleri hafif ge­lir de kötülük ve günahları ağır basarsa, o da azaba lâyık görülür.

O halde dünya hayatında günah ve kötülük işlemekten tamamıyla uzak kalıp melek misali bir ömür geçirmek, hilkatimizin özelliği gereği he­men hemen mümkün değildir. Bu durumda aklı  imânla birleştirip iyilik|er yani sâijn amellere ağırlık kazandırmak ve imkânların, ortam ve şart­ların elverdiği kadar günahlardan kaçınmak ve azaltmaya çalışmak her mü'min için azmedilmeğe değer şerefli bir hayat düzeni ve devamlı izle­necek emîn bir yoldur.

Zira Cenâb-ı Hak, hikmeti gereği ancak peygamberlere «ismet sıfa-tı»nı verip onları günahlardan korumuş; diğer insanlara bu sıfatı verme­miş, ancak korunmaları için kitap indirmiş ve peygamber göndermiştir.

Bunun içindir ki, konumuzu oluşturan sûrede «Kimin tartıları ağır ba­sarsa..» buyurulmuş; «Kimin amel ve niyeti bütünüyle iyilik ve hayır olur­sa» denilmemiştir.

Şüphesiz bu bizim âyetten anlayabildiğimiz bir yorumdur. Daha doğ­rusunu ve iyisini Allah bilir.[17]

 

Açıklama :

 

Âyette tartısı hafif gelenlerden söz edilirken önce «hâviye» kelimesi kullanılmış ve arkasından bunun ne demek olduğu «nârün hamiye» ile açıklanmış; böylece önoe icmal, sonra tafsîl kuralı uygulanmıştır. Şüphe­siz bu da, uslûb-i ilâhî düzeyinde, önce mânası hemen bilinmeyen bir ke­lime ve isme dikkatleri toplamaya ve sonra da ona açıklık getirip hafı­zalarda iz bırakmaya yönelik bir anlatım tarzıdır ki son derece faydalıdır.[18]

 

Kariâ Sûresi İle Tekâsür Sûresi Arasında Münasebet:

 

Kariâ Sûresine, kıyametin o çarpıcı, şaşkına çevirici, korku ve deh­şet uyandırıcı safhası konu edilerek başlandı ve âhiret gününde iyi-kötü amellerin çokluğuna ve azlığına göre ilâhî hüküm ve adaletin tecelli ede­ceği açıklanarak sûre noktalandı.

Tekâsür Sûresinde, âhiret gününde Cehennem'in ayan-beyân görüle­ceği ve her kişiden dünyada kendisine verilen her nimetten mutlaka so­rulacağı bildirilerek tamamlayıcı ve açıklayıcı bilgiler veriliyor.

Hamd, âlemlerin Rabbı Allah'a mahsustur. Selât-ü selâm, âlemlere rahmet olarak gönderilen Resûlüllah (A.S.) Efendimiz'e olsun.[19]

 

---