HÜMEZE SÛRESİ

104

İndiği Yer :

Mekke

İniş Sırası  :

32

Âyet sayısı :

9

Nüzulü

Mushaf'taki sıralamada yüz dördüncü, iniş sırasına göre otuz ikinci sûredir. Kıyamet sûresinden sonra, Mürselât sûresinden önce Mekke'de inmiştir.[1]

Âdı

Sûre adını birinci âyette geçen ve "arkadan çekiştirme" anlamına gelen "hü­meze" kelimesinden almıştır.[2]

Konusu

Sûrede insanları küçümseme, kusur arama gibi davranışlar eleştirilmekte; yanlış bir zenginlik zihniyetinin kişiye ne büyük zararlar getireceği anlatılmaktadır.[3]

Meali

Rahman ve rahim olan Allah'ın adıyla... 1-2. Servet toplamış ve onu sa­yıp durmuş olan, arkadan çekiştiren, ayıp kusur arayan herkesin vay haline! 3. O, malının kendisini sonsuzca yaşatacağını zanneder. 4. Hayır! Andolsun ki o, Hutame'ye atılacaktır. 5. Nedir o Hutame bilir misin? 6. Allah'ın tutuş­turulmuş ateşi! 7-9. Uzatılmış direklere bağlı olarak içine hapsedildikleri, yükselip yürekleri saran ateş![4]

Tefsiri

1-3. "Vay haline" diye çevirdiğimiz "veyl" kelimesi "çetin azap, helak, yok olma, rezil rüsva olma, cehennemde bir vadi, beddua" anlamlarına gelmektedir. Mealde bunların tümüne işaret eden "vay haline" lafzı kullanılmıştır. "Arkadan çe­kiştiren" diye çevirdiğimiz "hîimeze" kelimesi ise "birini arkasından çekiştirmek, kaş-göz, el-kol işaretleriyle onunla alay etmek, aşağılamak" manalarına gelen "hemz" kökünden türemiş bir sıfat olup "insanları arkadan çekiştirmeyi, şeref ve haysiyetlerini yaralamayı alışkanlık haline getiren, bundan zevk alan kimse" de­mektir. "Ayıp kusur arayan" diye çevirdiğimiz "lümeze" kelimesi de benzer dav­ranışları arkadan değil, kişinin yüzüne karşı gösteren kimseyi ifade eder. Bu âyet­lerin, mal ve servetinin çokluğuyla gururlanıp insanlarla alay ederek onların şah­siyetlerini zedeleyen Ahnes b. Şüreyk isimli putperest Arap hakkında indiği riva­yet edilmiştir.[5] Ancak sûrenin iniş sebebinin özel olması hükmünün genel olmasına engel değildir. İslâm dini, insan şahsiyetinin ve onuru­nun korunmasına son derece önem verdiği için Kur'an bu tür davranışları kına­makta ve böyle davranışlar sergileyenlerin âhirette ateşle cezalandırılacağım haber vermektedir. 2-3. âyetler servetinin çokluğuna gururlanıp insanlarla alay eden kimselerin aynı zamanda helâl haram demeden mal toplayan, onu saklayan, fakir­lik korkusuyla cimrilik ederek onu hayır yolunda harcamaktan kaçman, fakirin hakkını vermeyen ve servetinin kendisini ebedîleştireceğini sanan kimseler olduk­larını da ifade etmektedir.[6]

4-9. "Hutame", "kıran, parçalayan" anlamında bir sıfat olup içine atılan her şeyi yakarak kırıp geçiren cehennemi veya onun özel bir bölümünü ifade eder. "Hayır" anlamına gelen 4. âyetin başındaki "kellâ" kelimesi, asıl gerçeğin yukarı­da nitelikleri anlatılan o bedbaht inkarcının düşündüğü gibi olmadığını gösteren bir uyan amacı taşır. Nitekim devamında onun mutlaka cehenneme atılacağı bil­dirilmektedir. 5. âyetteki soruyla cehennemin son derece korkunç bir yer olduğu­na vurgu yapılmıştır.

Burada dünyadayken gönül incitip yürek yakan suçluların, günahkârların -zindandaki mahpuslar, esirler gibi- uzun direklere, sütunlara bağlandıkları, ateş­ten kaçıp kurtulmanın mümkün olmadığı bir cehennem tasviri yapılmaktadır. Öy­le ki, her şeyi yakıp kavuran ateş, ta yüreklere kadar bütün vücudu sarıp kuşatıyor! Çünkü o günahkâr da dünyada zayıf, çaresiz masumların yüreklerini yakmıştı. Her kötülük önce kalptedir, oradan başlar ve inkâr, hakaret, küfür, alay, aşağılama, çe­kiştirme, saldın vb. eylemler olarak dışa taşar. Onun için âyette azabın da kalple­ri saracağı belirtilmiştir.[7]