KEVSER SÛRESİ

108

İndiği Yer :

Mekke

İniş Sırası :

15

Âyet sayısı :

3

Nüzulü

İniş sırasına göre on beşinci, mushaftaki sıraya göre yüz sekizinci sûredir. Adiyât sûresinden sonra Tekâsür sûresinden önce Mekke'de inmiştir. Medine'de indiğine dair rivayetler de vardır.[1]

Adı

Sûre adını ilk âyetinde geçen "kevser" kelimesinden almıştır. Ayrıca "İnnâ a'taynâ..." ve "Nahr" adlarıyla da anılır.[2]

Konusu

Sûrede Hz. Peygamber'e dünya ve âhirette verilen nimetlerden bahsedilmek­te, kendisine Allah'a kulluk etmesi ve kurban kesmesi emredilmektedir. Ayrıca ona düşmanlık edenler kınanmaktadır,[3]

Meali

Rahman ve rahim olan Allah'ın adıyla... 1. Şüphesiz biz sana bitip tükenmez nimetler verdik. 2. Şimdi sen rabbin için namaz kıl, kurban kes. 3. Asıl sonu gelmeyecek olan, sana karşı nefret duyandır.[4]

Tefsiri

1-3. Kevser kelimesi "çokluk" mânasına gelen "kesret" kökünden türemiş olup çok değerli ve çok önemli şeyleri ifade eder. Tefsirlerde kevser, "çok hayır, Kur'ân-ı Kerîm, Kur'an'ın tefsiri ve şer'î hükümlerin hafifletilmesi, peygamber- lik, Makam-i mahmûd[5]  cennetteki bir nehir veya havuz, Hz. Pey-gamber'in nesli, Ashabının ve ümmetinin çokluğu, duasının kabul olması, şanının yüceliği, başkasını kendine tercih etme, kalbin nuru, şefaat, mucizeler, kelime-i tevhîd, din konusundaki bilgi, beş vakit namaz, İslâm dini" gibi çeşitli anlamlar­da yorumlanmıştır.[6]  Ancak biz, bun­lar içinde Şevkânî'nin de uygun bulduğu, "çok hayır" anlamına uygun düşen "bi­tip tükenmez iyilik" şeklindeki kapsamlı anlamı tercih ettik. Râzî, buradaki "kev-ser" kelimesiyle Duhâ sûresinden buraya kadar doğrudan veya dolaylı ifadelerle Cenâb-ı Hakk'ın, Resûlü'ne lütfettiği, her biri dünyalara değer nimetlerin, şan ve şeref sebeplerinin kastedildiğini belirterek, dolaylı bir ifadeyle ona "Sen de bu lü-tufkâr rabbine ibadet etmek ve kullarını kendileri için en iyi olan yola çağırmakla meşgul ol" buyurulduğunu söyler. Aynı müfessire göre "kevser" kelimesi, Al­lah'ın Resûl-i Ekrem'i düşmanlarına karşı koruyup kendisine zaferler nasip edece­ği, dünya ve âhirette bol nimetler bağışlayacağı yönünde müjdeler de içermekte­dir.[7]

Erkek çocuğu yaşamadığı için kendisine "sonsuz, nesli kesik" diyen müşrik­lerin sözlerinden dolayı üzülmüş olan Hz. Peygamber'e "kevser", yani bitip tüken­mez nimetler verildiği müjdelenerek üzüntüsü giderilmiş, müşriklerin bu konuda­ki dedikoduları reddedilmiş ve Hz. Peygamber'İn şanının yüceliği gösterilmiştir.

2. âyette, kendisine pek çok hayır lütfedilmiş olan Hz. Peygamber'İn bu ni­metlerin şükrünü eda etmek üzere sadece Allah'a yönelerek namaz kılması ve O'nun rızası için değerli mallarından kurban kesmesi emredilmiş; bu suretle put­lar için kurban kesen müşriklerin çok tanrılı inancını silip tevhid İnancını yerleş­tirmesi ve kesilen kurbanlar sayesinde sosyal yardımın sağlanması amaçlanmıştır.

Bilindiği gibi namaz, azdan çoğa göre arttırılarak Mekke döneminde, yaygın kanaate göre hicretten üç yıl kadar önce gerçekleşen Mi'rac olayı sırasında farz kı­lınmış; kurban ibadeti İse Hz. Peygamber tarafından hicretten iki yıl sonra uygu­lanmaya başlanmıştır, Bu âyette geçen namazın beş vakit namaz mı, bayram na­mazı mı olduğu konusunda farklı tespit ve değerlendirmeler vardır. Âyetteki kur­banın da vâcib veya sünnet kurban mı yoksa nafile de dahil mutlak kurban mı ol­duğu tartışmalıdır. Bize göre âyette vurgulanan husus, belli bir namaz ve kurban olmayıp namaz, kurban gibi ibadetlerin yalnızca Allah'a, bütün nimetlerin sahibi­ne özgü kılınması, yalnızca Rabbe ibadet edilmesidir.

Araplar erkek çocuğu olmayan kimseyi "sonsuz, soyu kesik" gibi sıfatlarla niteler ve bu tür lakaplarla anarlardı. Tefsirlerde anlatıldığına göre Hz. Peygam­ber'İn erkek çocukları ölünce müşrikler onu da "ebter" lakabıyla anmaya başla- mışlar ve "Bırakın onu; o, sonu gelmeyecek, soyu kesik bir adamdır!" diyerek ha­karet etmek istemişlerdir.[8]  İşte 3. âyet, onların bu davra­nışlarını kınamakta, her ne kadar erkek çocukları bulunsa da asıl soyu kesilecek­lerin kendileri olduğunu haber vermektedir. Çünkü onlar kıyamete kadar lanetle anılırken Hz. Peygamber rahmetle anılmakta, ismi dünyanın her tarafında günde beş vakit ezanda Allah'ın adıyla birlikte okunmaktadır. Mekke putperestleri, olay­ların sadece dış yüzüne baktıkları için Hz. Peygamber'i arkasız ve güçsüz, kendi­lerini kalabalık ve güçlü görür ve buna dayanarak Resûl-İ Ekrem'in davasının so­nuçsuz kalacağından emin olduklarını söylerlerdi. Ama -Râzî'nin ifadesiyle- "Al­lah durumu onların aleyhine çevirdi; asıl güçlü olanın, Allah'ın destekledikleri ve güçsüz olanların da Allah'ın zillete uğrattıkları olduğunu bildirdi. Böylece kesret ve kevser (geniş topluluk ve bol nimet) Hz. Muhammed'in olurken ona düşman olanların payına da ebterük, alçalış ve zillet düştü"[9] Bu ifadeler, do­laylı olarak Peygamber'in yolunu izleyen, inanç ve kararlılığını devam ettiren mü­minler için de bir müjdedir.[10]