BASKI GURUBU

Talepleri doğrultusunda siyasî ve idarî karar­ların alınması için çeşitli yollarla iktidarı ve yö­nelimi etkileyen örgütlü çıkar grubu.

Bir baskı grubu üstün saydıkları değerler doğrultusundaki kararların alınmasını sağla­mak için ellerinde bulundurdukları biiıüıı araçlarla ve özellikle yönetim kademelerine etki edebilecek yollar aracılığıyla teşebbüse geçen, ortaklaşa hedefler ve tavırlarla birbiri­ne bağlı kişilerin meydana getirdikleri birlik-lir. Önceleri Amerikan siyasî hayatının onaya çıkardığı bu  terim, başka ülkelerde  "çıkar

grupları" ifadesiyle anılır olmuştur. Dolayısıy­la baskı grupları ve çıkar grupları terimleri si-yasel bilimcileri tarafından birbirinin yerine geçecek şekilde kullanılabilmekte ise de, ara­larında fark vardır. Bir çıkar grubu zamanla baskı grubu haline gelebildiği gibi, bir baskı grubu da çıkar grubu şeklinde davranabilir. Günümüzde çıkar gruplarının çoğu bir baskı grubu olarak faaliyet göstermektedirler. Bas­kı gruplarını lobilerden ve diğer çıkar grupla­rından ayıran en önemli vasıf bunların örgütlü olmaları ve yalnızca belli siyaseti yürütmekle görevli kişileri etkilemek istemeleri ile yöne­lim üzerinde düzenli bir denelim kurma hede­fi güimeyişleridir. Bu yönleriyle baskı grupları siyasî bir çizgiyi temsil elmeksizin siyaseti etki­leme ve çıkarları doğrultusunda kararların alınması amacını güden insan toplulukları sa­yılmalıdır. Baskı grupları zamanla temel ama­cı İklİdara gelmek olan bir siyasal parti haline gelebilirler.

Baskı grupları gönüllü kuruluşlardır ve top­lum hayatı içinde kendilerine gerekli olan bir faydanın doğması veya bir davanın daha etkili bir şekilde savunulmasını temin için harekete geçerler. Yönetimin şekil değiştirmesi veya si­yasî sistemin değişikliğcuğramasını beklemek­sizin bazı konularda istekleri doğrultusunda si­yasî mekanizmaya etkide bulunmayı hedefleri arasına almışlardır. Baskı grupları İsledikleri kararların alınmasını sağlamak için grev veya İşİ yavaşlatma gibi yapı irim yöntemleri benim­seyebilirler.

Türkiye'de baskı grupları 1960'dan sonra et-kİlİ olmaya başlamışlardır. 1961 Anayasasının sağladığı yasal imkanlarla örgütlenen sendika­lar, kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluş­ları, üniversiteler, TRT ve çeşitli dernekler ik­tidar üzerinde etkili olmuşlardır. 1980 öncesin­deki toplumsal-siyasal bunalımlarda baskı gruplarının yönelim üzerindeki etkisinin bü­yük payı olduğuna İnanan 12 Eylül kadrosu 1982 Anayasası ile baskı gruplarının hareket alanlarını daraltarak," iktidar üzerinden etkisi­ni sınırlandırmağa çalışmıştır.

Davul DURSUN Bk. Lobi.