BOLŞEVİKLİK

XX.yüzyılın başlarında Rus Sosyal Demok­rat Partisi'nin Lcnin'in başkanlık ettiği aşırı ih­tilalci grubu tarafından ileri sürülmüş ve prole-terya ihtilâlini gerçekleştirmek amacıyla kurul­muş, profesyonel İhtilâlcilerin yer aldığı, mer­keziyetçi yapıda bir siyasal partiyi savunan gö­rüş.

Rusça'da "daha büyük", "çoğunluk" gibi an­lamlara gelen bolşe kelimesinden türemiş olan Bolşeviklik veya Bolşevizm, Rus Sosyal Demokrat Partisi'nin 1903 yılında Brüksel ve Londra'da yapılan ikinci kongresindeki bölün-melerden ve tartışmalardan ortaya çıkmıştır. 1900 yılında yayınlanmaya başlamış olan Isk-ra'nınyazı kadrosunda sertlik ve ılımlılık yanlı­ları arasındaki mücadele, 1903 kongresinde iyice ortaya çıkarak iki grup arasındaki çatış­ma parti üyeliği konusundaki şartlar, parti teş­kilâtının yapısı, partinin hareket tarzı ve Isk-/n'nın genel politikası konularında şiddetlen­miştir. Senlik yanlısı grubun liderliğini yapan Lenin, partiye üye olacakların partinin verece­ği bütün emirlere aynen uyacak kişiler olması­nı, partinin aynen bir askerî teşkilât gibi mer­kezî yapıda bulunmasını, hareket tarzı olarak proleterya ihtilâlinin asıl amaç olarak alınma­sı gerektiğini ve Iskm'mn genel politikası ile yayımlanan yazıların kontrol edilmesi gerekti­ğini savunmuştur. Buna karşılık ılımlı grubun lideri Martov ise Lenin'in önerilerine karşı çı­karak parti prensiplerine sempatisi olan her­kesin üye kaydedilmesini, genel oy yöntemi­nin benimsenmesini, liberal burjuvalarla iş bir­liğine gidilmesini ve uzlaşmadan yana olunma­sını istemiştir. Kongre'de Işkın ile düşüncele­rin kesin olarak belirlenmesi amacıyla yapılan oylamada sertlik ve proleterya ihtilâli yanlısı

Lenin ve taraftarlarının tezinin yirmi üçe kar­şı yirmi beş oyla kabul edilmesi üzerine Lenin taraftarlarına, daha çok anlamında Bolşevik, karşı gruba da daha az anlamında Menşevik denmiştir.

Aslında, Lenin, proleterya ihtilâli amacına yönelik profesyonel ihtilalcilerin yönetiminde ve İyice merkezîleşmiş yapıda parti düşüncesi­ni ilk kez 1902 yılında yayımlanan Ne yapma­lı ? adlı kitabında dile getirmiş ve bu görüşünü 1903 kongresinde savunmuştur. Iskra hakkın­da yapılan oylamadan sonra Lenin, gazetenin yönetimini taraftarları arasından seçilen bir merkez komitesine bırakmış ve Iskra 'nın kon­trolü bu komitece yapılmıştır. Kongreden son­ra sertlik yanlısı Bolşevikler ile ılımlı Menşe­vikler arasında ayrılık giderek büyümüştür. 1905 İhtilâli öncesinde Lenin'in kendi grubu üzerindeki hakimiyeti sarsılmış, bazı kişilerin Menşeviklcre geçmeleri üzerine Martov, Par­tiye egemen olmuştur. Lenin bunun üzerine İleri (Vprt'd) gazetesini çıkarmış ve ayrı bir parti kurmuştur. 1905 ihtilâlinden sonra kuru­lan Duma çalışmalarına hem Bolşeviklerin, hem de Menşeviklcrİn temsilcileri katılmışlar, Menşevikler kanun dı§ı hareketlere son veril­mesini istemişlerdir. Bolşevikler ise Duma'­nın değersiz bir topluluk olduğunu, proleter ihtilâlin parlamenter rejim yoluyla gerçekleş­meyeceğini savunmuşlardır.

1907 Londra kongresinde Bolşevikler ile Mc-ncşvikler arasında iş birliğinin yapılamayacağı İyice ortaya çıkarken 1910 Paris kongresinde artık iki grup arasında i§ birliğinden söz edile­mez olmuştur. 1912 Prag kongresinde ise sade­ce Lenin ve taraftarlarının teklifleri kabul edil­miş ve Partinin adı Rus Sosyal Demokrat (Bolşevik) Partisi adını almıştır. 1917 Ekim İh­tilâli ile Bolşeviklik Sovyetlerde iyice yerleş­miş ve Komünist anlamında kullanılmıştır. İh­tilâlin ilk aylarında iktidara egemen olan Men-şeviklerin (Kerensky yönetimi devrilip iktida­rın Bolşeviklerin eline geçmesinden sonra) Rus Sosyal Demokrat partisi yerini "Bütün Birliği Şamil Komünist (Bolşevik) Partisi" ad­lı bir partiye bırakmıştır. Lenin'in İktidarı ele almasıyla yönetimdeki etkileri kınlan Menşevikler 1920'den sonra siyaset alanından silin­mişlerdir. Bu partinin adı, 1952 yılındaki XIX.kongrede "Sovyetler Birliği Komünist Partisi" olarak değiştirilmiştir.

Sovyetler Birliği dışında "bolşevik" sözcüğü, genellikle bir kişiyi küçük düşürücü anlamın­da kullanılmıştır. Günümüzde hem bolşevik, hem de mcnşcvik sözcükleri pek kullanılma­maktadır.

Davut DURSUN Bk. Komünizm; Leninizm.