DAR'UL-HARB

Sözlükte bina, arsa, mahalle, bir kavmin konakladığı ve yerleştiği yer, belde manalarına gelen "dar" kelimesi, İslam hukuk terminolojisinde, İslamî veya İslam-dışı bir yönetim ve hukuk nizamınının hakim olduğu ülke anlamına gelmektedir. Buna göre, bir ülkenin tayin ve tesbiünde temel ölçü İdare ve hakimiyet olup, ülkenin İslam'a veya küfre nisbet edilmesi ha­kimiyete dayanmaktadır.

Bazı fıkıh kitaplarında dâru'I-harb, "küfür hüküm ve idaresinin hakim olduğu ülke" veya "küi'far reisinin emir ve idaresinin yürürlükle olduğu ülke" peklinde tarif edilmektedir. Bu tariflerden anlaşılacağı gibi dfıru'1-harb İslam siyasi hakimiyetinin sınırları dışında kakın, ida­re ve hukuk nizaminin islam esaslarına dayan­madığı ülkedir. Müslüman hukukçular devle­tin ülkesini tarif ve tesbiı ederken dünyayı iki kısma ayırmışlar: devletin siyasi, İktisadi, idari ve hukuki nizamının İslam esaslarına dayandı­ğı, leş/i, kaza ve İcra yetkilerinin müslLiman otoritenin elinde olduğu ülkelere dânı'l-İs-lanı; bunun dışında kalan ülkelere de danıl-lıarb demişlerdir. Dâru'I-harb tabiri, her ne kadar ilk bakışta müslümanlarla aralarında fi-İİİ harb halinin mevcut olduğu ülke anlamını ifade ediyorsa da, klasik İslam fıkıh kaynakla­rında bu anlamda değil de, dâru'l-İslam dışın­da kalan ülkeler anlamında kullanılmıştır, üayrı müslim ülkelerin bu şekilde isimlendiril-meleri, uluslararası hayata hakim tarihi ve si­yasi şartlardan kaynaklanmıştır. Çünkü fıkıhçı-lartn müslüman bir devletle gayri muslini dev­letler arasındaki münasebetlere dair hukuki görüşleri ne olursa olsun, başlangıçtan beri, ta-

rihi birvakıa olarak müslümanlarla gayrimüs­limler arasındaki münasebetler genel olarak harb halinde sürüp gelmiştir. Zira İslam'ın zu­huru sıralarında uluslararası hayatta kuvvet tek hakimdi ve devletlerarası münasebetler hukuka değil, kuvvete dayanmaktaydı. İs­lam'ın uluslararası hayatın tanzimi için koydu­ğu devletler hukuku kaideleri, tabii olarak yal­nız ona tabi olanlarca uygulanabilmiştir. Orta­çağda Hıristiyan çevrelerde hakim telakki, yal­nız müslümanlara karşı değil, kendi araların­da bile karşılıklı münasebetlerin harb esasına dayanması şeklindeydi. Esasen, müslüman memleketlerin zapıedilmesinin hukuka uygun olduğuna dair fikir uzun süre yaşamaya de­vam etmiş olduğu gibi, kendi dinlerinde olma­yanlara karşı olağan halin harb olduğuna dair Hıristiyan Batı'daki doktrin XX. yüzyılın baş­larına kadar rağbet görmüştür.

Müslüman hukukçular da bu fiili durumu takrir mahiyetinde gayrı müslim ülkeleri dâ-ru'l-Harb şeklinde isimlendirmiş ve müslü-manların onlarla münasebetlerini tanzim eden hükümler koymuşlardır. Gayri müslim ülküler için dâru'l-Harb tabiri yanında <la-nt'ş-şirk, dânı'l-kiifr, dam'l-küjjar gibi tabirler de kullanılmıştır. Vakıa ve siyası şartlardan doğan bu isimlendirme ve dünyanın dârıı'l-İs-lâm ve dâru'I-harb şeklindeki taksimi, Batılı müelliflerin zan ve İddia ettikleri gibi İslam'a göre devletlerarası münasebetlerin harb esası­na dayandığı ve gayrı müslim devletlere karşı harbin daimi okluğu esasından kaynaklanma­maktadır. Batılı yazarların eîhad hakkındaki yanlış görüş ve telakkilerinden doğan bu id­dia, gerçeğe aykırı olup hiçbir sağlam mesne­di yoktur. Çünkü, her ne kadar azınlıkta kalan bazı alimler cihadın (harbin) sebebinin küfür okluğuna kani olarak gayri müslimlerle ımı-tad halin harb olduğunu ileri sürmüşlerse de,-ki bu hususta da mevcut uluslararası du­rum etkili olmuştur, hukaha çoğunluğuna gö­re cihadın hukuki mesned ve sebebi gayrimüs­limlerin müslümanlara karşı düşmanlık ve te­cavüzleridir. Dolayısıyla İslam'a göre uluslara­rası münasebetlerde normal ve daimi hal sulh (barış) halidir. Harb (savaş) İse geçici ve zarureı gereği başvurulan bir durumdur. Gayri­müslim ülkelere dâru'1-Harb adının verilmiş olması başlangıçtan beri müslümanlarla gayri muslini ülkeler arasında fiiliyatta savaş hali­nin sürüp gelmesidir- Bunun sebebi de İslam ve müslümanların gayri müslimlcre karşı lavrı değil, yukarıda izah edildiği gibi uluslararası camiada hakim bulunan telakkilerdi. Dâ-ru'l-İslanıla arasında fiili lıarb halinin bulun­duğu ülke manasına dâru'l-Harbi ise halkının müslümanlara, ülkelerine veya İslam davet ve davetçilerine düşmanlık ve tecavüzleri sebe­biyle, dâru'l-islam ile barışçı münasebetleri bozulan ülke şeklinde tanımlamak mümkün­dür.

Dâru'l-harb olan bir ülke, halkının müslü-man olması veya fetihten sonra orada İslam hükümlerinin tatbik edilmesiyle daru'l-İs-lam'a dönüşür. Bu hususta fıkıhçilar arasında ihtilaf mevcut değildir. Bir ülke, yalnız fetihle, orada İslam hükümleri uygulanmadan yani yurt haline getirilmeden dâru'l-İslam haline gelmez.

Ahmet ÖZEL

Bk. Ifrmş; Dânı 'l-!stâın; Dânı 's-Sıılh; Savaş; ül­ke.