. DÜNYA SAĞLIK TEŞKİLATI(WHO)

Bir merkezden izlenen, düzenlenen, sürekli­lik arzeden, bir çok ülkenin ilgilendiği sağlık meselelerinde uzmanlaşan ve Bİrleşm işMillci-ler Sisteıni'ne bağlı bulunan bir organizasyon. Dünya Sağlık Teşkilatı, 1948'de Cenevre'de kuruldu. Teşkilâtın günümüzdeki üye sayısı 165'c ulaştı. En yüksek organı, izlenecek poli­tikayı ana hatlarıyla belirleyen Dünya Sağlık Kurukı'dur ki, bülün üyelerin temsilcilerin­in oluşur. İkinci organı, 30 uzmandan olu-•n Yürütme Kurulu'dur. Bir diğer organı da

Sckretarya'dır. Çalışmalarım 6 büyük bölge içinde yürütmeye çalışır; bu bölgeler Afrika, Kuzey ve Güney Amerika, Doğu Akdeniz, Av­rupa, Güneydoğu Asya ve Batı Pasifik'tir. Merkezi Cenevre'de bulunan WHO'nun kay­naklarını, üye ülkelerin ödedikleri aidatlar, ba­ğışlar ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Progra­mı fonları oluşturur. 1974'tc ABD'nin verdiği aidat % 26, Sovyet Rusya'nın % 13, öteki ülke­lerime % 10 civarındadır. Teşkilâtın 1980,1981 bütçesi 1.1 milyar ABD doları tuta­rı ndaydı.

Dünya Sağlık Teşkilâtı'nın, kuruluş tüzüğü­ne göre temel amacı, "herkesi en yüksek sağ­lık düzeyine ulaştırmaktır. "2000 yılında her­kes için sağlık", 1970'li yıllarda daha özel bir amaç şeklînde belirtildi. WHO'nun en önemli etkinlik alanı, "yoksul ülkelerdeki millî sağlık teşkilatlarıyla teknik işbirliğini sağlamak, sağ­lık hizmetinde görev alacakları eğitmek" şek­linde çizildi. Teşkilât ayrıca "sıtma, cüzam, bil-harziya, uyku hastalığı ve çiçek hastalığı" gibi hastalıklarla uğraşmayı ve bunları ortadan kal­dırmayı ilke edindi. Bunların yanı sıra, "millî sağlık programlarının geliştirilmesi, afet yardı­mı, ilaç konırolu, tıbbî araştırmaların teşviki, yeni bilgilerin elde edilmesi ve yayılması" ko­nularında da etkili olmayı amaç haline getirdi­ğini belirtti.

Ne var ki, Dünya Sağlık Teşkilâtı, bülün bu amaçlarına rağmen tifo, kolera, zührevî hasta­lıklar, sarı humma, verem, çiçek hastalığı ve özellikle sıtma gibi salgın hastalıkları Afrika, Asya (Pakistan, Hindistan, Bangladeş Sri Lan­ka), Lâtin Amerika ülkelerinde hâlâ önleyebil­miş değildir. Bunun da başlıca sebebi, bu teş­kilâtın bölgesel, global veya fonksiyonel bü­tünleşme organı niteliği taşıyıp, politik biçim­lendirmelerin fiilen etkisinde kalmış olması­dır. Milletlerarası her organizasyonda olduğu gibi, bu organizasyonda da kuvvetler dengesi rol oynadı ve teşkilât büyük devletlerin telkin­lerine boyun eğdi. Çünkü, "veto" mekanizması­nın İşlediği Birleşmiş Milletler Sistemi'ndc, güçlü devletler kimilerinin belirttiği gibi "pat­ron" konumunda kaldı sürekli. Patronların gü­cü,  organizasyonu, kendi  çıkarlarını  kendi araçlarıyla yürütmekten alıkoydu. Ayrıca, pat­ron ülkelerin parasıyla yaşaması, milletlerara­sı bürokrasinin de etkisi altında kalması, teşki­lâtın tarafsızlığını ortadan kaldırarak, belirle­diği amaçlar doğrultusunda ilerlemesini engel­ledi.

1980'li yılların bağından itibaren örgülün en önemli üyesi olan ABD ile yoksul ülkelerin arasındaki farkın sürekli arttığı gözlendi. ABD ve diğer Batılı devletlerin ağırlıkları so­nucu. Dünya Sağlık Teşkilatı, genellikle sağlık denetimlerinin az olduğu bir çok yoksul ülke­ye yıllarca Batıda kullanılmayan besinlerin, ilaçların gönderilmesine seyirci kaldı. Hatta al­kollü içki üreticilerinin, içkilerini ilaç yerine satmalarına, son derece tehlikeli ilaçları yeter­li bilgiyi vermeden dağıtmalarına göz yumdu. Kuşkusuz bu olumsuz tavırların ortaya çıkma­sında, patron devletlerin emperyalist güdüleri­nin .rolü büyüklü. Halen de görünen o ki, bu emperyalist güdülerin devamı durumunda, WHO'nun çalışmaları duraklayacak, yoksul ül­kelerdeki sağlık atılımları engellenecek; WHO içinde Güney (yoksul) ülkeleri, salgın hastalıklara boyun eğmeye devam edecek; WHO da tüzüğünde belirttiği amaçları gerçek­leştirmekten gittikçe uzaklaşacaktır.

AdemKANDEMİR Bkz. Biıieşmiş Milletler.