EİNFÜHLUNG

Nesnelerle duygusal bir özdeşlik ilgisi kur­ma, kendini bir başkasının yerine koyma olayı­na Einfühhmg (Özdeşleyim) adı verilir. Ein­fühlung olayında biz, nesneleri içinden kavrar ve yaşarız. Ama bu nesnelerde kavradığımız, yaşadığımız şey, nesnenin kendisi değil, nesne­ye yüklenen, yüklediğimiz kendi duygulurımız-dır. Örneğin yıkık bir ahşap ev karşısında duy­duğumuz eziklik ve burukluk, eve değil, kendi­mize ait bir duygudur. Fakat bu eziklik ve bu­rukluk duygusunu kendimizde değil, o yıkık evde yaşarız. Yine dalgalı bir deniz karşısında duyduğumuz coşkunluk duygusunu, yine ken­dimizde değil, o dalgalı denizde yaşarız. Bu ör­neklerden anlaşıldığı gibi, biz nesnelerle ara­mızda bir özdeşlik ilgisi kuruyor, sahip olduğu­muz duygulan nesnelere yükleyerek sanki on­larla özdeşlemiyoruz. İşte bu özdeşleşme Ein-fühlung olayını meydana getiriyor.

Einfühlung'un psikolojik bir olay olmakla birlikte, fizyolojik temelinin olduğu da kabul edilir. Kuinz'e göre bu Carpenter'in bulduğu İdco-motorik fenomendedir, örneğin şoförün yanında oturan birisinin onunla birlikle frene ya da gaza basması gibi.

Einfühlung olayını psikoloji ve psikolojik es­tetik yönünden en iyi açıklayan düşünür The-odor Lipss'dİr. Lipps'in çıkış noktası insanın kavrayıcı etkinliği kavramıdır. Lipss'e göre her duyulur obje, ben için var olduğu sürece iki öğenin, duyulur veri ile benin kavrayıcı et­kinliğinin bileşkesidir. Kişiyi hazza, estetik hazza götüren bütün psikolojik süreç, özdeşle­yim olarak belirlenir. Yani bütün estetik sü­reç Lipps için bir Einfühlung sürecinden başka birşey değildir.

Einfühlungda biz kendimizden haz duyuyo­ruz, ama kendi varlığımızın dışında bulunan bir obje dolayısıyla kendimizden haz duyarız. Kendi dışımızda böyle bir obje olmadan öz­deşleyim olayı meydana gelmez.

Sanatta Einfühlung ise, bir sanat eseriyle onu algılayıp izleyen kişinin duyumsal bütün-leşmesidir. Bu kavram daha çok sanat eseri­nin kişiyi etkileme gücünü veya etkilemenin iş­leyiş tarzını açıklamak için kullanılır.

Einfühlung, kişinin bir sanat eserini veya herhangi bir eseri, kendi içinde yaşadığı ger­çekler dünyasının bir parçası olarak görme­yip, aksine, eserin dünyası içine girip, eserden o sanatsal gerçeklik dünyasında bütünleşerek etkilendiği teorisine dayanır.

Yüksel KANAR