EKONOMİ ÇEVRİMLER VE DALGALAN­MALAR

Ekonomik çevrimler ve dalgalanmalar, ikti­sadi faaliyetin her seviyesinde ekonomik siste­min büyümesine veya gerilemesine yönelik uzun-vadeli eğilimine aifedİlemeyen hareket­lerdir. Çevrim, bu hareketlerin ne bir dönemli-liğine ne de ardarda gelen hareketlerin aynı öl­çüde genişliğine işaret etmektedir. Dalgalan­ma terimi ise sözkonusu hareketlerin dönemlİ-lik, eşit ölçüde genişlik yahut düzenliliğini İfa­de etmekledir.

Ekonomik sitemin işleyişi hareketli bir süreç olduğuna göre, iktisadî faaliyetin bir görününıü de değişmedir. Özel teşebbüse dayanan kapitalist bir ekonomide meydana gelecek de­ğişme tipleri üç açıdan ele alınabilir; ancak bunlardan yalnızca birinde ekonomik çevrim ve dalgalanma sözkonusu olmaktadır.

1- Bir ekonomik sistemin herhangi bir kısmı, iktisadi faaliyetin her seviyesinde önemli bir net eıki yapmaksızın değişme geçirebilir. Söz­gelimi, buğdayın fiyatı yükselirken pamuğun fiyatı düşebilir; yahut, petrol sanayiindeki is­tihdam artış gösterirken, kömür ocaklarında istihdamın azaldığı görülebilir. Bu tür değişik­likler, ilgili Özel sanayi kollarına dair çalışma­lar dışında, hiçbir zaman ekonomik çevrim ve dalgalanma kategorisine girmiş sayılmazlar.

2- Ekonomik faaliyet hacmi uzun yılları kap­sayan -muhtemelen bir yüzyıl- bir dönem için kullanılan kişi başına rcel gelir hesaplamasına benzer bir indeksle ölçüldüğünde, uzun vadeli büyüme ve gerileme yönünde hareket cdebi-iir. Çevrim ve dalgalanma terimleri, bu tür eği­limlere işaret etmek İçin kullanılmaz.

3-  Bir ekonomik sistemin faaliyeti sırasında, işsiz sayısı, toptan eşya fiyatları ve milli gelir gibi İndekslerdekî hareketlerle Ölçülecek şekil­de yer değiştirmeler meydana gelebilir. İşte çevrim ve dalgalanma deyimleri bu değişim alanında kullanılmakladır.

İş dünyasındaki çevrimler ile dalgalanmalar arasındaki ayırım kesin bîr şekilde belirlenmiş değildir. A.F. Burns bir yerde, "İş dünyasında­ki çevrimler iktisadi faaliyetin bütünü içerisin­deki dalgalanmalardan başka bir anlama gel­mez" derken, birkaç sayfa sonra şunları ekle­mektedir: "Ekonomik dalgalanmalar yaklaşı­mı yeni yeni tümevarıma bir basamağa alla­maya başlamaktadır." Böyle bir kullanım bu terimlerin zaman zaman birbirleriyle değiştiri­lerek kullanılabildiğini, başka bağlamlarda ise bir ayırıma gidildiğini göstermektedir. A.H. Hanscn'İn düşüncesine göre; soruna deneysel açıdan yaklaşanlar, verilerde görülen çok sayı­da düzensizliklerden dolayı ekonomik dalga­lanma terimini tercih ederken; değişim düzen­liliği gösteren leorik modeller çok clalıa ko'ay­lıkla kurulduğu içindir ki, soyul teorisyenler ekonomik çevrim terimini kullanmaya eğilim-

li görünmektedir. Bu alandaki deneysel araş­tırmalarda öncü durumunda olan ABD Milli İktisadi Araştırma Bürosu, ekonomik çevrim­ler terimini benimsemiş bulunmaktadır.

Standart bir uygulama haline gelmemekle beraber, ekonomik çevrimler ile dalgalanma­lar arasında ayırıma gidildiği zaman, ekono­mik faaliyetin bütünündeki hareketlerle ilgili olarak düzenlilik yahut dönemiilik ima edil­mek istenmediğinde dalgalanma İfadesi kulla­nılmaktadır. Öte yandan ekonomik çevrim tc-riminin kullanımı, düzenlilik ve kısmen de dö-nemliliğe işaret edecek şekilde ele alınmakta­dır.

1- W.C. MitchelFe göre "Ekonomik çevrim­ler organize olmuş toplulukların İktisadi faali­yetlerindeki dalgalanmaların özel bir türüdür. "Ekonomik" İfadesi tanıma, sistemli olarak ti­cari bir temel üzerinde yürütülen faaliyetler­deki değişmeleri İma edecek bir özellik kazan­dırmaktadır. "Çevrimler" ifadesi ise, bir ölçü­de düzenlilik ar/.etmeycn değişmeleri konu­nun dışına çıkarmaktadır. "Bununla beraber, Mitchcll, terimin dönemlilik kavramını içine aldığını kabul etmemektedir.

2-  J.A.Schumpeter, takvim zamanına göre dönemliliğin terimin uygun kullanımıyla tutar­lı olmadığını düşünmektedir. Gene de, Schum-peter'e göre, "Sistemli olarak, birbirini takip eden verimlilik ve çöküntü dönemleri doğu­ran bir süreç..." mevcuttur.

3- Deneysel çalışmalarından elde edilen bil­giler ışığında olay şu şekilde tasvir edilebilir; "Ekonomik çevrimler başka birtakım düzenli­likler İfade etmekle beraber, takvim zamanı­na göre dönemlilik göstermemektedir. Genel bir eğilim olarak dönemliliğin ekonomik çev­rimlerin karakteristiği olduğuna dair bir bek­lenti var olmuştur. Sıradan insanın kafasında ve büyük ihtimalle çoğu iktisatçının düşünce­sinde, ekonomik çevrimler terimi hala bir dö-ncmlilik fikrini içinde barındırarak varlığını sürdürmektedir. Bu, muhtemelen, ekonomik dalgalanmalar  teriminin   dönüşümlü   olarak gitgide niçin daha çok kullanıldığını açıklama­ya yaramaktadır.

R.F.  Harrod'uıı J.R.  Hicks'İn  eserlerininadında da görüldüğü üzere, İngiliz araştırma­cıların tercihî, ekonomik çevrimlerden çok, ti­cari çevrimler (trade eyelos) terimini kullan­ma yönündedir. Yine de bu iki terim arasında hiçbir temel fark bulunmamaktadır.

(SBA) Bk. Denge.