ENOSİS

"Birleşme" anlamına gelen Yunanca bir de­yim olan enosis, günümüzde Yunanistan'ın 2.Dünya Savaşı'ndan İtibaren Kıbrıs adasını kendisine ilhak etmek için izlediği politikayı belirtmek için kullanılmaktadır. Enosis deyi­mi, Balkan savaşları ve Girit adasının Yuna­nistan'a ilhakı sırasında da sıkça kullanıldı. Bütün Rumlar tarafından benimsenen Eno­sis, "megalo idea"ın (Pan-Elenizm) bir uzantı­sı olarak çıktı ortaya.

Enosis, daha ziyade 1950'li yıllardan sonra belirgin bir hal aldı. Türkler'in adayı ilhak et­mek İstememesine rağmen, adada bulunan Rumlar, Türklcr'i adanın politik ve ekonomik hayatından silip atmak ve militan bir Rum azınlığın girişimiyle de adayı Yunanistan'la birleştirmek istiyorlardı. Bu amaç doğrultu­sunda kışkırtmalar, adanın İngilizler tarafın­dan deneti İdiği yıllarda başladı. Türkler aralık­sız saldırılara maruz kaldı. Türkiye ile Yuna­nistan arasındaki ilişkiler de bu yıllarda İyice gerginleşti. 1960'da, Türkiye, İngiltere ve Yu­nanistan'ın garantörlüğü altında bağımsız bir cumhuriyet oldu Kıbrıs. Ancak, Kıbrıs'taki hü­kümetin kilit noktaları yine Rumlar'ın elinde kaldı; yine Rumlar ticaret ve ekonomiye ege­men oldu, en kötü işler ve toprakla uğraşmak da Türkler'e bırakıldı. Bunun yanısıra Enosis isteği iyice su yüzüne çıktı. Adadaki Türkler, Rum kıyımıyla karşı karşıya kaldı. Türkiye'nin girişimleri ve kimi Önlemleri, Türkler'e karşı girişilen kıyımları bir süre durdurdu. Ne var ki 1967'dc Türkler'e karşı başlatılan yeni saldırı­lar, Türk Hükümeti'ni "adadaki Türktcr'in çı­karlarını güvence altına almak için" bir anlaş­ma yolu bulmaya zorladı. Yapılan görüşmeler­de Enosis'i gerçekleştirme hayaline kapılan Yunanistan, Türkiye'ye yazılı tekliflerde bulu­narak, Kıbrıs'ın Yunanistan'la birleşmesine (Enosis) razı olmasını İstedi. Bunun karşılığın­da da Türkiye'ye Batı Trakya sınırlarında bazı tavizler verileceğini bildirdi. Ancak benzeri daha önce de tekrarlanan bu teklif derhal ve şiddetle reddedildi.

Kıbrıs üzerine toplumlar arası görüşmelerin sürdürüldüğü sıralarda, Makarios, Yunanis­tan'daki askerî cunta ile anlaşmazlığa düştü. Bunun yanı sıra Enosis hayaliyle tutuşan Gri-vas, E.O.K.A örgütünün başında çalışmaları­na devam etti. Enosis'in gerçekleşmesi konu­sunda daha ağır hareket eden Makarios)Ja da arası gittikçe açıldı. Bu iki durum Kısrıs'taki durumu daha da kötüleştirdi ve sonunda, Ma-karios'a karşı yapılan bir hükümet darbesi çık­tı ortaya. 1974 yazında Millî Muhafızları tara­fından yapılan bu darbeden sonra Makarios adadan kaçmak zorunda kaldı. Çok geçme­den E.O.K.A. tedhişçilerinden Nİkos Samp-son'un başında bulunduğu bir yönelim kurul­du. Ardından Kıbrıs Elen Cumhuriyeti ilân edildi. Sampson, adayı Yunanistan'la birleştir­mek amacını açıkladı. Enosis eğilimleri ateş­lendi, Türkler yeniden öldürülmeye başlandı. Bunun üzerine, Türkiye adaya asker gönder­mek ve BanşHarekatı'nı başlatmak zorunda kaldı. Barış Harckatı'nı izleyen gelişmeler, Enosis hayalînin yıkılışını hazırladı.

(SBA) Bk. Kıbns Sontnu