ETNOSENTRİZM

Kendi ırkının, kendi kültürünün diğer etnik gruplarınkindcn daha üstün olduğuna etkin bir duygu ite inanma. Etnoseıüıizm kurulu bir topluluğa, bir millete, bir kavme bağlı bulun-makiün kaynaklanan sosyal bir olgudur. Etno-sentrik yönelimler, dalıa ziyade milletlerarası rekabetler arttıkça sözkonusu edilir. Güçlü ve aşırı emosentiıizm, bir millete ve ırka dayalı olarak çıktığında oldukça tehlikeli bir boyut kazanabilir.

Etnosentıizm, bir kültürün içinde toplanma­yı kayıtsız gerekli görür. Bu gerçekleşmeye başladığı anda ise, ortaya bir iç-grup, bir de dış-grup çıkar. İç grupta üyeler karşılıklı bir dayanışma İçine girer. Kendi dışındakilere, ya­ni dış-gruplara karşı da bir husumet besleme­ye başlar. Kimi zaman bu hu su met/zıddiyet minimuma iner ve dış-grpularla rekabetler taş­kınlıklara pek meydan vermeden sürüp gider. Kimi zamansa dış-gruplara (dernekler, kulüp­ler, milletler), yani rakiplere duyulan husu­met maksimuma erişir ve düşmanca duygular­la beslenir. Dış-gruplara beslenen bu düşman­ca duygular, iç-gruplarda ise dayanışmayı, grup ahlakını, fedakarlığı ve sadakati güçlendi­rir. Bunun sonucunda kesin ve değişme/, yargı ortaya çıkar: Kendi grubu(m) "en iyi", "en gü­zel", "en üstün"; diğer gruplar İse "işe yara­maz", "kötü" ve "dcğersiz"dir.

Kimilerine göre, bir topluluğun ya da etnik grubun, kendi insanlarına değer yargılarını, gelenek-göreneklerİni, karakter yapısını ve kendince doğruluğun yollarını öğretmeye ça­lışması/ya da zorunda olması, cmosauıiznnn asıl nedenidir, bu neden şu sonucu da kaçınıl­maz kılar: Yalnızca bizim yolumuz doğrudur, diğer yollar ise yanlıştır, o halde grup içinde yer alan her birey, düşmanın kötü, İşe yara-

maz, mütecaviz gidişatına ve yoluna karşı dur­malıdır. Etnosentrizmİn nedeni ve sonucu ba­zılarınca olumlu karşılanmıştır. Bunlara göre, etnosentrîzm "insan grpularını bir arada tu­tan; kopmaktan, dağılmaktan koruyan" bir ol­gudur. Bu olumlu bakışın yanı sıra, bazı kimse­ler de etnosentrizm olumlu görmemişlerdir. Bunlara göre ise, etnosentrizm "başka toluluk-lara hayat hakkı tanımayan temel bir dürtü"-dür.

Etnosentrik davranış biçimleri, kimi zaman Şiddet hareketlerinin, kıyımların, zorbalıkla­rın, işkencelerin mazur gösterilmesine de hiz­met etmişlerdir. Amerika'da güneyli beyazla­rın kurduğu "Ku Klux Klan" derneği, siyahla­rın linç edilmesini mantıkî kılmak için "beyaz kadını korumak" sözde nedenini kullanmıştı. Amerika'ya yerleşmeye çalışan batılılar, Kızıl­derilileri katledip ülkelerinden sürgüne gön­derirken, bu mezkûr olaya, Tanrı'nın onlar için tasarladığı "aşikâr kader" meselesi olarak bakmışlardı.

(SBA) Bk. Irk.