HAC

Sözlükte Hac kutsal yerleri ziyaret et­mek demektir. Dini yönden ise-şöyle ta­nımlanmıştır. "Bir takım özel işlerle belli bir zamanda, belli bir yeri ziyaret etmek." Özel işlerden maksat; ihrama girmek, Arafat ve Müzdelİfe'de vakfe'de bulun­mak, Mekke'deki Beytullah'ı tavat et­mek, Mina'da şeytan taşlamak, Safa ile Merve arasında say yapmak ve kurban kesmektir.

İslam'ın beş şartından biri olan hac, şart­larını kapsayan her mûslümana ömürde bir kere farzdır. Haccm farz olmasının şartları ise şunlardır: Müslüman olmak, akıllı olmak, erginlik çağına girmiş ol­mak, hacca gidip dönünceye kadar kendi­sinin ve çoluk çocuğunun nafakasınm te­min edilmiş olması ve sıhhat.

Haccın fert ve topluma yönelik bir çok yarar ve anlamları vardır. Ancak müslü-manlar haca bu faydaları için değil, Al­lah'ın emri olduğu için yaparlar. Haccm bu yarar ve anlamlarının bir kısmını şöyle ifade edebiliriz.

1- Hac bir ibadetler kollekstyonudur. Hem mal, hem de beden ile yapılan bir ibadet olup tüm ibadetleri içine alır: Hac'da namaz, oruç (nafile), zikir, teş­bih, tekbir, telbİye, sadaka, kurban, ta­vaf, ihram ve diğer ibadetler yeralır. Bu sebeple Hac, kişinin manevi yönden tat­mine ulaştığı çok büyük ve külli bir ibadet­tir. Kişi bu ibadeti yerine getirmekle ken­di varlığını tüm müslümanlann varlığında eritmiş olur. Böylece kendi ibadetlerini bütün müslümanlann ibadetlerine kata­rak onlara ortak olur. İslam böylelikle ümmetin sosyal bütünleşmesini temin et­me yönünde bir adım atar.

2- Hac, müslümanlara, dış görünüşü iti­barı ile mahşer gününü hatırlatır. Bir gün Allah'ın huzurunda böyle bir toplanma­nın olacağını ve herkesin hesap vereceği­ni temsili olarak hatırlatır.

3- Hac müslümanı eğitir. Böyle bir top­luluğa katılmakla kişiler bir çok yönler­den kendilerini eğitirler. Kibir, gurur, ha­sislik, haset, cimrilik ve benzeri kötü huy­lardan arınırlar. Başkalarım birçok ba­kımdan örnek alırlar. Eksiklerini tamam­layarak daha mükemmel bir kişilik kazan­maya çalışırlar. Hac görevini eksiksiz ola­rak yerine getiren toplumlar, günahlar­dan ve kötülüklerden, kötü huylardan arı­nıp ruhi yönden yükselirler. Hac, toplum fertlerinin zorunlu bir eğitimden, nefis tezkiyesinden geçirilmesi olayıdır.

4- Hac bir seyahattir. Yıllarca köy ve ka­sabalarından dışarı çıkmamış, değişik ik­lim ve kültürlerle karşı karşıya gelmemiş bir müslüman, hac emrini yerine getirin­ce, bütün İslam dünyası ile temasa geçer, yolculuğu esnasında birçok değişik ülkeyi ve beldeyi ziyaret etme fırsatını bulur.

5- Hac, tüm İslam dünyasını bütünleşti­ren, bir ibadettir. Hac İslam birliğinin ve Tevhİd inananının en açık bir işareti ve delilidir. Aynı inanca bağlı değişik ülkeler­den yüzbinlerce müslüman, sadece Allah emrettiği için, Kabe'nin etrafında ilahi Tevhid aşkı ile dönmekte, elele vererek birbirine destek olmaktadırlar. İnanç birligi, zaman birliği, mekan birliği ve gaye birliği, bu bütünleşmenin ana noktalarını teşkil eder.

6- Hac Allah'a teslim olmayı sembolize eder. Hacılar hac boyunca şu sözleri sü­rekli tekrarlarlar; "Lebbeyk, Allahumme Lebbeyk!" (Emrini bekliyorum, emrinde­yim Allah'mı!) Kul, bu ibadet esnasında kendisini bütünüyle Allah' a teslim etmiş­tir.

7- Hac mükemmel bir kültür alışverişi­ne neden olur. Yıllardan beri belli bir ül­ke ve bölgenin kültürü ile yetişen müslü-manların, bir araya gelmeleri sonucu bir­birleriyle   temasa  geçmesi,   bir   kültür alış-verişini meydana getirir. Kültür ve medeniyet yönünden üstün olan müslü-manlar, diğerlerine Örnek olarak onlarm da ileri bir kültüre sahip olmalarına yar­dıma olurlar. Hac, İslam dünyasının bir tür aynası gibidir. Böyle bir topluluk vesi­lesiyle İslam dünyasının kendi kendini kontrol etme imkanı doğar.

8-  Hac İslam Dünyasının bir tür yıllık kongresidir. Bu kongrede müslümanlar kendi durumlarını gözden geçirerek geri­de bıraktıkları bir yılın maddi-manevi mu­hasebesini yaparlar. Gelecek yıla kadar yapmaları gerekenleri programlarlar. İs­lam dünyasındaki gelişmeler gözden geçi­rilerek buna karşı tedbiler alınır, destekle­yici çalışmalar yapıhr. Hz. Peygamber (s.)'in Veda Haccındaki konuşması, İs­lam'ın ana ilkelerini tüm dünyaya duyur­ma niteliğini taşımaktaydı.

9- Haccm başlıca gerekleri ve bunların anlamları şöyle ifade edebilir. Haccm ilk ibadeti lAram dır. İhram haram kılmak, ya­saklamak demektir. Mikat denilen ihra­ma giriş yerlerinde hacının ihrama girme­si farzdır. Haccm ilk farzı olan İhram ne­deniyle hacı, kendisine bazı şeyleri yasak

kılmaktadır. Dikişli elbiseler burada çıka­rılıp iki parçadan ibaret dikişsiz ihram el­bisesine bürünülür. Bunun anlamı, kulun daha önce işlediği tüm günahlardan, nef-sani arzu ve heveslerden, şehvet ve lezzet­lerden ve kirli hayattan soyutlanarak yeni bir kimliğe kavuşmak, yalnız Allah ile baş-başa kalarak kendini yenilemektir. Telbiye: Hac boyunca hacının ağzından eksik etmediği sözdür. Telbiye mealen şu söz­lerle ifade edilir: "Emret Allah'ım! Em­ret Allah'ım! Emret Allah'ım! Emret, se­nin ortağın yoktur, emret. Bütün övgüler, bütün nimetler ve bütün yönetim senin­dir. Senin bir ortağın yoktur." Tavaf: Bü­tün kirlerinden ve tüm kötülüklerinden soyutlandıktan sonra, hacmini kalbi yön­den Allah' m kudsiyeti etrafında dönüp do-laşmasıdır. Bu dönme aşıkın sevgilisi etra­fında dönmesine benzer. Kabe etrafında­ki bu dönüş, kulun Allah'a olan aşkının güzel bir ifadesidir. Tavaftan sonra yapı­lan Sa y Allah' in rahmet ve mağfirefcalem-leri arasında gidip gelmeye işaret eder. Arafattaki Vakfe, Allah'ın rahmet, mağfi­ret ve yüceliği karşısında, korku dolu bir kalb ve yakarışlarla kendini alçaltarak uzun süre saygı duruşunda bulunmaktan ibaret bir ibadettir. Bu saygı duruşu olma­dan kişinin hacı olması mümkün değildir. Bir gün boyunca devam eden bu saygı du­ruşunun, bir başka ibadette benzeri yok­tur. Şeytan taşlamak, bütün kötülükleri, kötülüğe götüren güçleri ve nefsani vesve­seleri bir kenara atmak, şeytandan ve şey­tani düşüncelerden uzaklaşmaktır. Böyle­ce haa, yaptığı ibadetlerle şeytandan ve şeytana ait işlerden kendini uzaklaştır-mış, bir tür melekleşmiş olur. Kurban Kes­mek, manevi yönden temizlenme ve ber­raklaşmanın en üst düzeyine ulaşıp, vücu­dundaki pis kanların bedelini akıtmaktan

ibaret bir ibadettir. Aynı zamanda böyle kutsal bir görevi yerine getirmeyi nasib eden Allah'a teşekkür borcunun bir ifade­sidir.

10- Hac aynı zamanda bir ticari piyasa­dır. İslam dünyasının en büyük ticari paza­rıdır. Hac müslümanlara sadece manevi yönden faydalar sağlamakla kalmaz, aynı zamanda dünya malı yönünden, ekono­mik yönden de büyük ölçüde faydalar sağ­lar. Hacılar, hac görevlerini yerine getir­dikten sonra, bu kutsal pazarda kendileri­ni ekonomik yönden kuvvetlendirecek ça­lışmalar yapabilirler. Haccm sadece ma­nevi faydaları ile yetinip ekonomik fayda­larından mahrum kalmak, ticari boşluğu Hıristiyanlarla Yahudilere ve putperestle­re bırakmak son derece yanlış olup hac-cın farz kılınmasının hikmetine aykırı dü­şer.

Yunus V.YAVUZ