HİYERARŞİ

Toplumsal örgütlerde iktidarın ve görev­lerin kademelendirihnesini, ast-üst ilişki­lerine göre düzenlenmesini ifade eden kavram. Kelimenin aslı Yunanca hierark-ftt'a'dan gelmekte olup Eski Yunan ve Bi­zans' ta" kutsal hakimiyet" manasında kul­lanılmıştır. Kilise teşkilatının Papadan aşağıya doğru inen örgütlenmesini ifade etmek için de hiyerarşi kavramı kullanıl­mıştır. Ayrıca İngilizcede din işleri amirli­ği, din adamları tarafından yönetilen hü­kümet usulü, din işleriyle meşgul memur­ların ifade edilmesinde de hiyerarşi kavra­mı kullanılmıştır.

Çağdaş anlamda hiyerarşi, belli bir bü­yüklüğe ulaşmış kamu ve özel kurumların bürokratik şekilde örgütlenmelerinde ve yönetimlerinde uyulan temel ilkelerden

biri olup kurumlarda görev ve yetkilerin bir makamlar sistemi oluşturacak şekilde düzenlenmesini gerektirmektedir. Görev ve yetkilerin ast-üst ilişkisi çerçevesinde bir hiyerarşiye göre düzenlenmesi, astla­rın üstlerin emirlerine uymalarını, üstle­rin de astlarına iş buyurma, emir verme ve onları kontrol etmelerine imkân ver­mektedir. Merkezden yönetim sistemine sahip kamu yönetimlerinde basamaklar arasında uyumlu bir işleyişi sağlama ama­cına yönelik olan hiyerarşi, yüz yüze ilişki­lerin son bulduğu bütün grup ve kurum­larda görülür. Hiyerarşik yapı içerisinde asıların üstlerinden emir ve direktif alma­ları söz konusu ise de, kamu yönetiminde bu emir ve direktiflerin kanun ve tüzükle­re uygunluğu ve yazılı olması zorunludur. Bu itibarla konusu suç oluşturan emir, ye­rine getirilemez.

Kamu ve özel kurumlarda hiyerarşi, ay­nı zamanda kıdem esasına dayalı olarak görevlilerin terfi yoluyla bir üst makama yükselmelerine, örgütün zirvesine doğru tırmanmalarına imkan vermektedir. Bu­nun yanında hiyerarşi» işlerin (görevlerin) iş bölümü esasına göre ast-üst ilişkileri da­hilinde paylaşılmasını ve üstlerin astlarını denetlemeleriyle işleyen bir kontrol me-kanizmasınm kurulmasını da sağlar. Hiye­rarşiye uyulmadan bir kurumu Örgütle­me, bir grubu yönetme imkanı yoktur. Bü­tün toplumsal alanlarda ve örgütlerde hi­yerarşik yapı mevcuttur.

Davut DURSUN