KAHRAMANA TAPMA

İlkçağ inanışlarına göre, kahramana tap­ma, toplumda bazı kişilerin yüceltilmesi ve onlara bazı ilahi özelliklerin atfedilme­si halidir. Özellikle Yunan toplumunda görülen bu inanışa göre, bazı üstün yete­nek veya kuvvetteki insanlara "insan-üs-tü" vasıflar atfedilmektedir. Tabiî ki, bu tür bir değerlendirme o kişilere karşı say­gı ve sevgiden kaynaklanmaktadır. Yu­nanlılar gibi çok tanrılı bîr toplumda, belirli Özellikleri olan insanlara tanrısal özel­liklerin verilmesi pek yadırganacak bir du­rum olmamaktadır. Bu tür insanlara kar­şı gösterilen bağlılık ve saygının bir tür ta­pınma haline geldiği de ifade edilmekte­dir. Prometheus, Herakleus, Atlas ve ben­zeri kahramanlar bu duruma örnek göste­rilmiştir.

Günümüzde de bazı düşünce ve sanat adamlarının toplum içerisinde garip bir aşk ve bağlılıkla taraftar toplaması, geç­mişte görülen kahramana tapınma olayı­nı hatırlatıyor. Kişinin bu insanların orta­ya koyduğu söz veya müzik ile kendinden geçmesi ve onlara büyük bağlılık örnekle­ri göstermesi, aslında bir boşluğun doldu­rulması ile açıklanabilir. Bu boşluk, insa­nın bir ilaha ibadet etme zevkinden mah­rum bulunmasının bir başka türlü ortaya çıkması olarak da ifade edilebilir. Özellik­le, bu tür hayranlıkların çok uzun süreli ol­maması, zaman içerisinde kişilerin bu hayranlıklarının sona ermesi gibi husus­lar, bu bağlılığın köklü olmadığını göster­mektedir.

Yine yakın zamanlara kadar gelen ideo­lojik hareketlerin kahramanları propagan­da araçlarıyla kitlelere, yarı-tanrı şeklin­de empoze edilmiştir. Hitler, Mussolini, Marks, Mao, Abdünnasır, bunlara örnek olarak verilebilir. Özellikle kitleleri belli bir doktrin etrafında toplamaya çabala­yan bu tip tutumlar, bir bakıma toplumla­rı asıl değerlerinden uzaklaştırmaktadır. Görülüyor ki, dün din adına veya dini bir kimlikle ortaya çıkarılan bazı üstün yete­nekli insanlar; bugün de bazı siyasal, aske­ri liderler ve ideologlar, fikir ve sİstemle-rinyerleştirilmesi düşüncesiyle kutsal la şt ı-rılmaktadır. Her iki halde de kişiler, İlahi bazı özelliklere büründürülmektedir. İs­lam inanç ve dünya görüşü, bu tür kişileri

kutsallaştırma anlayışına putperestliğe or­tam hazırlayabileceği için şiddetle karşı çı­kar.

Sami ŞENER Bk. Atavizm, Kültür.