KAVRAMCILIK

Ortaçağ Skolastiğinin son dönemlerİn-deRealizm-Nominalizm çatışmasında no­minalizmin içinde yer alan ve tümellerin (külliler, universelia) kendi başına varlık­ları olmadığım, ancak zihinde düşünülen soyut varlıklar olarak bulunduklarını, do­layısıyla zihni tasarımlar olduğunu ileri sü­ren felsefî görüş. Özel olarak Petrus Aba-elardus (1079-1142)'un tümeller konu­sunda ortaya çıkan felsefesine de kavram­cılık adı verilmektedir.

Tümel kavramların varoluştan nasıldır?

Tümel kavramların tek tek nesneler ile ilişkisi nedir ve bunu nasıl açıklamalıyız? Skolastik felsefe bağlamında buna şu şe­kilde cevaplar verildiği görülür:

 a) Tümel kavramların nesnelerden Önce ve objektif gerçeklikleri vardır;

 b) Tümel kavramlar nesnelerden sonra ve objektif varlıkları yoktur (bu cevaplardan birincisi Realizm, ikincisi Nominalizm akımını oluşturuyor­du.);

 c) Üçüncü olarak tümel kavramlar ne nesneden önce, ne de sonradır, fakat nesnededir. Bu üçüncü anlayışı Petrus Abaelardus ileri sürmüş ve bu anlayışa kavramcılık denilmiştir. Aslında bu anla­yışın kaynağını Sokrates'e ve Platon'a ka­dar götürmek mümkünse de, gerçek olu­şumu ancak Skolastik felsefede sözkonu-sudur.

Abaelardus'a göre tümel tek tek nesne­nin içinde vardır, ama tek tek nesnelerin dışında sadece kavram olarak bulunmak­tadır. Ayrıca bireylerde varolan tümel, mahiyet olarak değil, ancak birey olarak vardır. Abaelardus'un görüşü doğrudan nominalizm olmamakla birlikte ona yak­laşmakta, dolayısıyla kavramcılık nomina­lizmin içinde kabul edilmektedir. Kav­ramcılık ile duyumcu felsefeler arasında da belli bir İlişki sözkonusudur. Kavramcı­lık Yeni Çağda bazı filozoflar tarafından da kabul edilmiştir. Sonraları Aristoteles ve Kant'ın öğretileri de kavramcılık diye nitelenecektir. Fakat bu niteleme bizi on­ların Skolastik felsefedeki anlamla aynı ol­duğu görüşüne götürmemelİdir.

Çok özel olarak kavramcılık hukuk ala­nında da sözkonusu edilmektedir. Hukuk­ta kavramcılık; hukuki kuralların düzen­lenmesinde kullanılan genel terimleri ve kategorileri değişmez ve tümüyle belirli anlamlara sahip şeyler olarak ele alır. Hu­kuki kuralların özel olaylara uygulanması

bakımından akıl yürütmede basit bir alış­tırma şeklînde de düşünülür. Fakat huku­ki kavramcılığın, hukukun toplumsal de­ğişmeye uyarlanmasında genellikle bir en­gel oluşturduğu, hatta adaletsiz kararla­rın bir nedeni olduğu da söylenmelidir.

(SBA) Bk. Gerçekçilik; Kavram; Nominalizm.