KOMŞULUK

Komşuluk terimi aşağıdaki anlamlar­dan birini, ya da birkaçını ifade eder:

 a) in­sanların yaşadığı küçük bölge;

 b) bu böl­gede yaşayanlar;

 c) yaşayanlar arasında varolan ilişkiler ve birbirlerine olan yakın­lıkları;

 d) o bölgenin sakinleri arasındaki arkadaşça ilişkiler.

Terimin bilimsel kullanımı hiç şüphesiz, kendiliğinden, birincil grup ilişkilerini ve "komşuluk"ta bunların izdüşümlerini vur­gulayan C.H.Cooley'den etkilenmiştir. Bununla birlikte Oxford'un ingilizce Söz-/ügü'nde kelimenin topluluk (commu-nity) anlamına geldiği 17. ve 18. yüzyıl kul­lanımları geçer. Steele "bunlar komşuluk kelimesiyle adlandırabileceğimiz küçük topluluklardır" der ve açıkça kelimenin bu teknik kullanımının 20. yüzyıl kent sos­yolojisi ve kent planlaması literatüründe bulunabileceğine işaret eder.

Modern kullanımda komşuluk terimi, "kendisine ait" olduğu düşünülen küçük bir yerleşim bölgesi anlamında kullanılır. "İlk zamanlarda köy toplumuyla hemen hemen özdeş olan komşuluk, modern dö­nemde henüz köy statüsüne ulaşmamış seyrek nüfus gruplarıyla aynı anlamdadır. Daha çok yoğun bir nüfusun bulunduğu alamn ufak bir bölümüne -kentlerde fizik­sel ve sosyo-ekonomik açıdan az çok ayırd edilebilen bölgesel gruplar- dayana­rak kent sosyolojisinde kullanılır. "Coğra­fi bir ifade olarak komşuluk kavramına

böylesi bir yerde yaşayanların birbirleriy­le "birincil" ya da "yüzyüze" ilişkilerden hoşlanmaları (ya da hoşlanabilecekleri) fikri eklenir. Böylece, Liverpool Üniversi­tesi Sosyal Bilimler Bölümü; "Plana ve sosyolog açısından komşuluğun özünün, insanları bir araya getirme, günlük haya­tın yüklerini paylaşma ve ortak sorunların üstesinden gelebilmek için işbirliği yap­ma fırsatını sağlaması olduğunun vurgu­lanması" gerektiğini belirtir. Bundan baş­ka, "komşuluk kaçınılmaz ya da otomatik olarak değil, yerelliğin toplum üzerindeki etkisiyle ortaya çıkar. Bireyler toplumsal olgu olarak komşu olmadan fiziksel olgu olarak komşu olabilirler. Komşuluğun salt ilişkiden daha fazla bir anlamı vardır. Komşuluk ortak çıkartan vurgular.

Terimin en çok kullanımı komşuluk biri­mi kavramında olmuştur. Yöneticiler ve sosyologlarca kullanıldığı şekliyle bu ilke iki-katlıdır: "Bu fikir insanların sadece be­lirli yerel hizmetlere uygun birimler halin­de gruptandın İmasını değil, toplumsal bir amaca -komşuluk ruhunu uyandıracak ka­dar küçük bir birim ve aynı zamanda ken­di kendine yetecek büyüklükte bir bîrim olarak- hizmeti içerir. Önemli durumlar­da "dengeli" bir heterojen toplumsal kom­pozisyonu ifade etmek için de kullanılır: İdari yeterliliği amaç olarak kabul etmek yerine, hedef daha ziyade tüm sınıflara ve tüm birey türlerine uygun bir yer ve uy­gun bir işlev vererek her komşuluk biri­minde "dengeli bir toplum" ortaya çıkar­mak olmuştur.

(SBA) Bk. Cemaat.