KURUMLAR SOSYOLOJİSİ

Kurumlar Sosyolojisi, toplumun temel ve önemli İhtiyaçları çerçevesinde teşkilat­lanmış vebütünleşmiş değerlerin, normla-no (kuralların) ve davranış kalıplarının bi­leşimi olan sosyal kurumlan sosyolojik metod ve tekniklerle inceleyen bir sosyo­loji dalıdır. Yani, sosyal kurumların sosyo-lojisidir.

Belirli bir sosyal kurumu teşkil eden dav­ranış kalıpları birbirini destekleyen sosyal rol ve ilişkiler içinde ve kurumun amacına göre örgütlenirler, kurumsallaşır ve bir bütün manzarası kazanırlar. Kurumların kapsamı içinde bulunan davranış kalıpla­rı, roller ve ilişkiler yıllar boyu sürekli tek­rarlanır, zaman içinde belirli hareket prensipleri, normlar (kurallar) ya da "ide­al davranış" niteliği kazanırlar. Bu kuralla­rın bir kısmı örf ve âdetler, bir kısmı ka­nunlar ya da diğer sosyal kontrol mekaniz­ma ve esasları olarak karşımıza çıkarlar.

Sosyolog Herbert Spencer (1820-1903), toplumu karşılıklı ilişki içindeki birimle­rin, organların ya da kurumların bir bütü­nü olarak tanımlar. Ondan sonra bazı sos­yologlar, toplumu ve toplumsal yapıyı açıklarken sosyal rol ve sosyal kurumlar­dan hareket etmişlerdir. Aslında toplumu sosyal rol veya kurumlarla açıklamak ara­sında pek fark yoktur. Zira, sosyal kurum­lar, sosyal roller destesinden ya da komp­leksinden oluşurlar.

Spencer, sosyal kurumları fonksiyonları­na göre, koruyucu, bölüştürücü, düzenle­yici olmak üzere üç grupta toplar. Botto-more, insan toplumunun oluşması için ge­rekli olan toplumda belirli sosyal görevler ifa eden fonksiyonel ön şartlan, sosyal ku­rumlar olarak niteler. Bunlar,

 1) Haber­leşme sistemi,

 2) Üretim ve değerlerle il­gili ekonomik sistem,

 3) Yeni kuşakların sosyalleşmesiyle ilgili sistemler (aile ve eğitim),

 4) Otorite sistemi ve siyasi iktida-ı rm bölüşümü ile ilgili sistem,

 5) Dinî sis­tem olmak üzere beş sistemi kapsar, Go-

rüleceği üzere sosyal kurumlar, toplu­mun parçalarından ibaret olmayıp sosyal hayatın belirli alanlarıyla ilgili düşünce kompleksidirler. Din, siyaset, ahlak, eği-tîm, hukuk vb. alanları kurumsal açıdan ele alıp inceleyen kurumlar sosyolojisi bu alanlarla ilgili özel sosyolojilerden (hu­kuk sosyolojisi, ahlak sosyolojisi vb.) de yararlanmaktadır.

İzzet ER Bk. Kurum; Sosyoloji.