KÜLT

En genel anlamıyla kült, Tanrı ya 4a Tanrı kabul edilen şeylere (doğa üstü güç­lere) saygı göstermek ve tapmak, onlara bağlılığı ifade eden söz ve hareketlerde bulunmaktır. Bu anlamda büyü ve ayinle bağlantılıdır. Antropolojideki kullanımın­da ise bir kült, tanrı ya da tanrılarla ilişki içindeki belirli bir grubun inançları ve ayin (ritüel) gibi dini eylemlerini ifade eder. Kült kavramı tıpkı mezhep (sect) kavramı gibi, sosyolojik açıdan genellikle grup üyeleri ve üye olmayanları tarafın­dan daha geniş kültürel yahut doktrinel bağlamla ilişkisi bakımından sapkın ola­rak değerlendirilen büyük ya da küçük, karmaşık ya da basit organizasyonlar ola­bilen dinî gruplara ya da yarı-gruplara işa­ret eder. Sözkonusu sapkınlık, bağlı olma­yanlar için olumsuz, bağlı olanlar için ise olumlu çağrışımlara sahiptir. Kültler bağlarına, dini mezheplerin tipik kurtuluş öğretileri ve kapsamlı dünya görüşlerin­den çok özel, somut faydalar sunar.

Sosyolojik literatürde dinin Batılı tarihiy­le (Hıristiyanlıkla) çok yakın düşen kül­tün yukarıdaki tanımının bizim kültürü­müzdeki muhtemel karşılığı zındıklık ya da dalâlet kavramlarıdır, İslam'da da ge­niş anlamıyla "sünnîlik" karşısında (ehl-i sünnet) ya da dışında bulunan mezhepler (hak olmayan mezhepler) "sapkın" olarak kabul edilmiş ve ısrarla Ortodoks dışında tutulmuştur. Hıristiyanlıkta mezhep anla­mına gelen sect kelimesinin kült ile eşan­lamlı olarak kabul edilmesi (ancak cultıts kelimesisect'ten daha eski bir geçmişe sa­hiptir) de gösteriyor kİ, her iki kelime Hristiyanlıkta sekteryan heterodoksi ile kilise ortodoksisi arasındaki çatışmaya atıfta bulunmaktadır. (Buradaki anlamıy­la sect kelimesi mezhep'ten çok "gizli tari­kat" diye çevrilmelidir). Dini mezhepler (sektler) üye ve arkadaşlık üzerinde du­rurken, kültler Özel, bireysel deneyimleri üretirler; pratikte dini grupları bu terim­lerle birbirinden ayırd etmek çoğu zaman güç olmaktadır. (Mezhepler daha dışsal örgütlenmeyi ve öğretileri ortaya koyar­ken, kültler bunların uygulanma cephesi­ni yerine getirirler). Ancak, kültlerde gö­rülen çözülme ve çarpılmalar Batılı sana­yileşmiş topluluklardaki sekülarizasyo-nun niteliği ve etkisinin çapını yeniden tar­tışma gündemine getirmiştir.

(SBA) Bk. Kargo Kültleri; Kilise; Sekülarizasyon.