LİBERTARYANİZM

Libertaryanizm, insan davranışının yapı­sı hakkında, determinizme karşıt bir teori­ye verilen- addır. Bu teori bazı insan ey­lemlerinin nedensel olarak açıklanabilir, ya da tümüyle açıklanabilir olmadığını sa­vunur. Libertaryanlar geleneksel olarak özgür ve sorumlu insan eylemini, neden­sellik yasasının her taraftaki geçerliliğine karşı önemli bir istisna olarak görmüşler­dir. Son zamanlarda, örneğin Wittgenste-in ve Gilbert Ryle tarafından bir ışık karşı-sında gözleri kırpıştırma, ya da celine ta­kıldığında düşme gibi insana Özgü eylem­lere ilişkin nedensel sorular sormanın mantıksal açıdan uygun olmadığı, ya da bu şekilde davranmakla kategori hatası yapıldığı iddia edilmiştir.

Libertaryanizmin ikinci bir anlamı, siya­sal liberalizmin aşırı bir türü şeklindedir. Bu anlamda terim, insanlar arasındaki her türlü sosyal ve hukuki ayrıma karşı olup, toplumun bireysel eylem özgürlüğü üzerindeki kısıtlamalarım mutlak biçim­de en aza indirme taraftarlığını dile geti­rir.

Libertaryanizm temelde, tüm insanların yok edilemez, vazgeçilemez ve toplum uğ­runa terkedilemez birtakım haklara sahip olduğunu savunur. Bu hakların nereden geldiği belirsizdir, ama siyasi hayattan ön­ce geldiği ve devletin ürünü olmadığı açık­tır. Devlet, haklan dengelemek, örneğin açlık çeken bir kişiye diğerlerinin mülki­yet haklarını çiğneyerek refah sunmak için müdahale edemez. Özü, Laissez-Fa­ire ve hükümetin müdahelesine duyulan derin güvensizliktir. Başta Hayek olmak üzere bazı düşünürlere göre, devlet müda­halesine haklarda azalmaya yol açtığı için değil, aynı zamanda temel değer olarak ele alınan insan özerkliğini tehdit ettiği için karşı çıkılmaktadır. Buna ek olarak ekonomik örgütlenmede olduğu kadar, toplumsal alanda da (örneğin eğitim ve tıp) devlet müdahalesi tecrübe edinmeyi ve insan zekasının gelişmesini önler ve böylece uzun vadede insanların mutlulu­ğunu azaltır. Siyasi düşüncede libertarya­nizmin canlanışı, 1970'lerin sonuyla 1980'lerin başında bazı Batılı hükümetle­rin monetarîst ve bırakınız yapsınlar yak­laşımından önceye rastlar, am& tümüyle onlarla bağlantısız da değildir ve her ikisi

de gelişmiş Batının, sosyalist olmayan akademik ve siasal dünyasında uzun vade­li bir uzlaşmayla bir karşı çıkışı temsil ederler.

(SBA)