MİTOLOJİ

Mitoloji (mythology), bir ulusa, ya da di­ne ilişkin mitlerin, efsanelerin tümünü içine alan bir terimdir. Dilimizde "söylencebi-lim" kelimesiyle de karşılanan mitoloji, da­ha çok, ilkel kavimlerin ve özellikle ilahi dinlerin yolgöstericiliginden sapmış insan­ların, evrenin oluşumu, tanrıların doğuşu gibi temel insani problemleri çözmek için başvurdukları efsaneleri inceleyen bilimi ifade eder. Eski Mısırlıların, Kaidelilerin, Mezopotamya kavimlerinin, Hintli ve Çin­lilerin kısacası her ulusun mitolojileri bu­lunmasına rağmen, kavram en çok Yunan mitolojilerini ifade etmek için kullanılır ve mitoloji deyince de akla en çok bu uluslara ait mitolojiler gelir. Kuşkusuz bunun temel nedeni, özellikle Yunan mitolojilerinin güçlü temsilciler tarafından anlatılmış ol­masıdır.

Eski Yunanlılara göre ışıklı Hava (Dia-us-Zeus), Güneş ve sıcaklıklar (Apollon), fırtına bulutu ve yıldırımlar (Pallas-Athe-na), doğrudan doğruya tanrıların kendile­riydi. Çocuğun çevresini büyülü bir dünya­ya çevirmesi, bebeğini, tahtadan atım lama-miyle canlı varlıklar sayması gibi, Homcros ve Hesiodos'un çağdaşları için de tüm doğa olayları, arkalarında saklı, insan ruhuna benzeyen, fakat güç ve kuvvet bakımından ondan üstün, onun gibi ölmezliğe sahip, gö­rünmez tanrılığın duyulur görünüşleridir. Yunan mitolojisinde tanrılar yüksek, ideal Ieştirilmiş, kusurlarında olduğu gibi üstün­lüklerinde de büyütülmüş bir tür insanlık oluştururlar. Dünya onların eseri, malika­nesi, iradelerinin, yenilgi ve üstünlükleri­nin tecelli ettiği yerdir. Sevmekten çok kıs­kandıkları insan, onların hoşuna gitmek için vardır. Kıskanç tanrılar, insandan tam mutluluğu esirgerler. îyi talihimiz onların hoşuna gitmediği zaman, en devamlı ve özenli, en zengin kurbanlar, en tam sadakat onları yumuşatmaya yetmez.

Kuşkusuz mitoloji bir masallar yığını olarak görülemez. O, bütün Özellikleriyle bir toplumun aynasıdır. Bu nedenle de mi­tolojinin anlamı, insanın kültürel yaşamın­daki yeri ve işlevi konularında birçok araştırmalar yapılmıştır. Zaten mitlerden, yani hayalgücünün de işe karışmasıyla biçim de­ğiştiren tanrı, tanrıça, evrenin oluşumu gibi efsanelerden oluşan mitolojilerin bir bilim gibi incelenmesinin nedeni de budur. Bu­gün mitolojik düşüncenin hem tarihsel geli­şimi ve hem de psikolojik temelleri büyük bir özenle filozoflar, antropologlar, psiko­loglar, sosyologlar ve etnograflar tarafın­dan incelenmiştir. Bütün bunlara rağmen mitoloji kuramı, henüz büyük ölçüde tartış­ma götüren ve çeşitli ekollerce değişik ce­vaplar verilen bir kuramdır.

Yüksel KANAR Bk. Mitos