MOTİVASYON

Kelime anlamıyla motivasyon, motive etmek, yani sevketmek ve harekete geçir­mek, bir şeye neden olmak demektir. Hare­kete geçiren şey ise "motiv"dir. Bu anlam­da, tepki doğuran her uyarıcı bir moüvdir ve her tepki herhangi bir iç veya dış uyarımı iz­lediğine göre, her davranış motive edilmiş demektir. Bununla birlikte motivasyon kavramı, yalnız İç kontroller bulunduğu za­man kullanılır. Dış uyarıcıların kontrolü al­tında bulunan hücre, hücre grupları veya or-ganizmin otomatik olarak yaptığı tepkiler­de, yani tropizm'le ilgili davranışlarda mo­tivasyon terimi kullanılmaz. Sözgelimi, göz bebeğimizin ışığa karşı tepki yaparken refleks olarak kasılmasına, motive edilmiş­tir denmez. Tropizmle ilgili tepkilerle ref­leks tepkilerde, organizmalar kukla gibi ha-

reket ederler; onları harekete geçiren şey kendi iradeleri değil, aksine kendilerinde bulunan organlar ve tepki esnasında etki eden dış kuvvetlerdir.

Aşağı organizmalardan üstün organiz­malara doğru yükseldikçe kukla benzeri davranışlar yavaş yavaş ortadan kalkar. Üs­tün organizmaları yönlendiren şey yalnızca veya özellikle dış uyarıcılar değildir. Bu or­ganizmalar fizyolojik durumların değişme­siyle ve önceki yaşayışların sinirlerde bı­raktığı izlerle yönetilirler. Öyle ki, hayva­nın susamış olduğunu bilmedikçe, Önünde­ki suyu içip içmeyeceğini veya çocuğun ateş hakkındaki görgüsünü bilmedikçe ate­şe yaklaşacağını veya ondan kaçacağını kestirmek güçtür.

Motivasyon psikjlojisi, kökleri fizyolo­jik şartların değişmesinde ve önceki yaşa­yışları olan iç kontrolleri inceler; gidişin iç kaynaklarını veya davranışın ana kaynakla­rını araştırır. Başka bir açıdan bakıldığı tak­dirde, insanlardaki motivasyon psikolojisi­nin amacı, neden insan gibi davrandığımızı keşfetmektir.

Anlaşılacağı üzere mou'vlcr, gözlcmlc-nebilen davranıştan anlaşılır veya bu davra­nışa dayanarak sonuç elde edilir. Biz moliv-İcri doğrudan gözlemlemeyiz. Bu, bir fizik­çinin çekim kuvvetini doğrudan gözlemle­mesine benzer. Fizikçi yalnızca aynı ilkeye (yani yere doğru gilme eğilimine) dayanan çeşitli fenomenleri gözlemler ve bu eğilime çekim adını verir. Tıpkı bunun gibi, biz de değişik davranış türlerini gözlemleriz ve bütün bu davranış türlerinde ortak olan yö­nün, bunların asıl olarak organizmanın, sonra da dış uyarıcıların kontrolü altında ol­duğunu görürüz. İç kontrolü ifade etmek için motivasyon kelimesi kullanılır. Bundan başka çeşitli moüvlcre davranış deği­şiklikleri deriz. Eğer organizmanın faaliyeti yiyeceğe doğru yönelirse açlık, suya doğru yönelirse susuzluk moüvi bulunduğunu çı­karırız. Bu arada, birbirinden farklı birçok davranışların aynı şekilde motive edildiği çok görülür. Örnek olarak, kendini göster­mek isteği ile motive edilen bir kişi, spor yapmak, zengin olmak, kitap yazmak veya başka bir şey yapmakla bu isteğini ifade eder. Bu gibi durumlarda moüvin ne oldu­ğu, davranışa bakılarak anlaşılır.

Birbirinden farklı olan motivlcrin aynı tepki türünü doğurduğu da çok olur. Örnek olarak bir cinayeti ele alalım: Bunun sebebi hiddet, korku, tamah, şehvet, hırs ve benze­ri şeyler olabilir. Gerçek nedenin bulunabil­mesi İçin, suçlunun diğer davranışlarını, kendi ifadesini ve yaşamöyküsünü incele­mek gerekir.

(SBA) Bk. Dürtü, Güdü