REKABET

Rekabet; aynı amaca ulaşmak isteyenle­rin aralarında yaptıkları mücadeledir. Mü­badele esası üzerine kurulmuş bir ekono­mik modelde rekabet, alıcılar arasında ve satıcılar arasında yapılan bir yarış şeklini alır. Aynı malı üreten veya satanlarda, aynı işi yapanlar arasında rekabet olduğu gibi alıcılar arasında da rekabet vardır. Satıcıla-

rın rekabeti fiyatların düşmesine, alıcıların rekabeti ise fiyatların yükselmesine neden olur.

Rekabetin fiilen gerçekleşebilmesi için, belirli bazı şartlara ihtiyaç vardır:

1- O malı üreten veya satanların müm­kün olduğu kadar çok olması gerekir.

2- Rakiplerin mücadele şartlarının eşit olması gerekir.

3-  Aralarında üretim ve satış şartlan hakkında yapılmış bir anlaşma olmaması lazımdır.

Tam Rekabet

Tam rekabet piyasalarında fiyatlar üreti­ciler bakımından veridir. Hiçbir satıcı tek başına piyasa fiyatını etkileyemez. Fakat piyasada oluşan fiyattan dilediği kadar mal satabilir.

Tam rekabetin varlığı şu koşullara bağlı­dır:

1- Çok sayıdadır. Her üretici, piyasa ar­zının çok önemsiz payını karşılar. Böylece tek bir üreticinin kendi bireysel davranışla­rıyla piyasa fiyaünı etkilemesi mümkün de­ğildir.

2- Mallar kalite bakımından homojen­dir. Yani bir malın bütün birimleri eş kalite­dedir. Örneğin buğday, kömür, şeker, pet­rol, yumurta, süt böyle mallardır. Oysa, bis­küvi, diş macunu, televizyon gibi mallar markalarına göre farklı niteliktedirler ya da öyle zannedilirler.

3- Alıcıların ya da satıcıların piyasaya giriş-çıkışları serbesttir. Üretim faktörleri çeşitli firma ve endüstriler arasında serbest­çe hareket edebilmektedir. Hiçbir sendikal ya da mesleki örgüt bunu engelleyemez.

4- Tüketiciler malların kalite ve fiyatı konusunda tam bir bilgi sahibidirler. Böyle­ce aynı malın sırf bilgisizlikten ötürü farklı fiyatlarla satılması olanaksız olmaktadır. Bu koşula piyasanın şeffaflığı, ya da ber­raklığı denir.

5- Alıcılar belli bir satıcıyı, satıcılar belli bir alıcıyı tercih etmemelidirler. Böylece piyasada hiç kimsenin özel bir durumu ol­mayacak, herkes bağımsız bir biçimde alış­veriş yapabilecektir.

Eksik Rekabet:

Gerçek hayatta üretim koşullan tam re­kabetten uzaktır. Çünkü, önce, tek bir fir­manın üretimi toplam Üretimin Önemsiz bir payı değildir. Bir ya da birkaç firmanın tüm piyasayı ellerinde tutmaları çok olağandır.

Çeşitli firmalar tarafından üretilen mallar kalite, dış görünüş, paketleme vs. bakımla­rından birbirlerinden az veya çok farklıdır­lar. Endüstriye girişler de çoğu kez serbest olmamaktadır. Büyük sermaye gerektirme­si, ileri teknik bilgiler, patent vs. gibi faktör­ler endüstriye girişleri engellemektedir. Tü­keticilerin piyasa ve mallar konusunda tam bilgi sahibi olması da mümkün değildir.

Bütün bunlar gerçek hayatta tam rekabet varsayımlarının geçerli olmadığını göster­mektedir. İşte eksik rekabet varsayımları, tam rekabetin oluşabilmesi için varlığı ge­reken koşullardan birinin, birkaçının ya da tümünün aksaması sonucu ortaya çıkmış­tır.

Eksik rekabet piyasasında üreticiler fi­yatlar üzerinde değişen ölçülerde bir dene-

Eksik Rekabet Piyasası

tim gücüne sahiptirler. Her üreticinin malı, az-çok diğerlerinden farklı olduğundan fi­yatlar indirilerek müşteri sayısı artunlabi-leceği gibi, müşterilerin tamamını kaybet­meden de fiyatlar yükseltilebilir. Bundan dolayı eksik rekabette firmalar negatif eği­limli talep eğrileriyle karşılaşırlar. Bir bi­rim daha fazla satabilmek için fiyatı düşür­mek gerektiğinden, marjinal gelir eğrisi or-lalama talep eğrisinin altında seyreder.

Görüldüğü gibi tam rekabet piyasasının oluşması için varsayılan koşullar gerçek ekonomik hayatta, şu ya da bu nedenle, ama mutlaka aksamaktadır. 1930'lardan önce ekonomistlerce tüm piyasalar için geçerli kabul edilen lam rekabet piyasasının bugün sadece bazı ürünler için kısmen geçerli ol­duğu kabul edilmektedir. Tam rekabet pi­yasası koşullarının aksaması sonucu ortaya çıkan ve günümüzde en yaygın olduğu ka­bul edilen eksik rekabet piyasası (ki buna aksak rekabet piyasası da denir) ise sözko-nusu sapmanın niteliğine göre türlere ayrıl­maktadır:

(SBA)