SİYASAL YAPI

Siyasal yapı, kamu politikasının oluştu­rulmasına ve yürütülmesine katılan, ya da bunu etkileyen somut ve analitik yapıların meydana getirdiği bütündür. Yapı (bünye) kavramı, biçimsel, teknik ve maddi örgütle­ri, ya da birimleri anlattığı gibi, insanlar arasındaki ilişkiler düzenini ve davranış modellerini de ifade eder. Sosyal bilimciler, yapıyı, "somut" ve "analitik" olmak üzere ikiye ayırmaktadırlar.

Somut siyasal yapı, çeşitli kısım, öğe yada üyelerden oluşan biçimsel üniteler veya örgütlerdir. Hükümet, Türkiye Büyük Mil­let Meclisi, siyasal partiler ve anayasa, bu grupta yer almaktadır. Siyasal somut yapıyı oluşturan öğeleri ya da parçalan, fiziki ola­rak birbirinden ayırmak mümkündür. Örne­ğin, siyasal parti grupları, başkanlık divanı üyeleri, çeşitli komisyonlar ve idarî amirle­ri, bir siyasal somut yapı olan yasama orga­nını meydana getiren belli başlı öğelerdir. Bu Öğelerin her biri, diğerlerinden ayırdedİ-lebilecek belirginliğe sahiptir. İklim, doğal kaynaklar ve nüfus gibi siyasetin fiziki ve beşerî öğeleri de, somut yapı kavramı için­de değerlendirilmekledir. Çağdaş sosyal bi­limciler toplumu; hükümet, siyasal parti, meclis, aile, firma, sendika, vakıf, dernek ve benzeri somut yapılardan meydana gel­miş genel bir somut yapı olarak değerlen­dirmektedirler.

Analitik siyasal yapı, bir toplumun kol-lekıif ilişkiler düzenini, siyasal inanç siste­mini ve kültürünü anlatır. Bu anlamda yapı, genelde toplumsal ilişkiler düzeni, ya da modeli olarak tanımlanır. Rol, en çok kulla­nılan bir analitik yapıdır. Beşeri ilişkiler modeline "rol" denilmektedir. Bireylerin toplumdaki rolleri, onların statüleri ile ilgi­lidir. Rol, bir bakıma statülerin somutlaş­mış bir biçimidir. Sosyal hayatta her bire­yin, statüsü gereği yapması gereken davra­nış biçimleri bulunmaktadır. Rol, hem ku­rallarla -bir kimsenin yapması gereken şey ve hem de eylemlerle -bir kimsenin fiilen yaptığı şeyle- ilgili bir kavramdır. Bunlar­dan birincisine "rol gerekleri", ikincisine de "rol ifası" denilmektedir. Rol kavramının .amacı, toplumla birey arasında bir sınır çiz­mektedir.

inançlar (beliefs), kültürün ve dolayısryla analitik siyasal yapının en önemli unsu­runu meydana getirir. Kültürler, birer inanç temleridir. Siyasal sistemlerde anahtar rolü oynayan değerler, inançların belirgin ör­nekleridir. Her toplum, "iyi", "kötü", "doğ­ru", "yanlış" gibi değerler sistemine sahip­tir. Değerler; özgürlük, eşitlik, adalet ve ferdiyetçilik gibi çekici kavramlarla anlatı­lır. Bu genel ve soyut değerler, belirli norm­lar aracılığı ile gerçekleştirilir. Örneğin, se­çimlerde her seçmenin bir tek oy kullanma hakkına sahip olması, "siyasal eşitlik" de­ğerini gerçekleştirmek için konulan bir normdur.

Siyasal faaliyetler; inançlar, değerler ve normların oluşturduğu sosyal ortamda, bi­reyler ve gruplar tarafından somut örgütler aracılığı ile yürütülmektedir.

Bilâl ERYILMAZ