SOSYALİST TOPLUMLAR

Sosyalist düşüncenin ütopik ve bilimsel sosyalizm gibi çeşitli uzantıları olmakla

birlikte, birçok sosyolog, sosyalist toplum­ların önemli Özellikleri olarak şunları tespit etmişlerdir:

 1) Üretim araçları ortak olarak kullanılır;

 2) Ekonomik faaliyetler, kaynak­ların tahsisinde az rolü bulunan, ya da hiç bulunmayan pazar ve devlet tarafından planlanır,

 3) Özel mülkiyetin görülmemesi nedeniyle ekonomik sınıflar mevcut olma­mıştır. Bu nedenle devletin; baskı altında tutucu fonksiyonundan daha çok idarî bir fonksiyonu vardır,

4) Hukukî sistem, günü­müzde öncelikle idareyle ilgili olduğu için, suç ve mülkiyet konusunda Önemli değiş­meler vardır,

5) Bu yapısal değişiklikler ay­nı zamanda ideolojinin, özellikle dinin orta­dan kalkmasına neden olur,

 6) Özel mülki­yetin kalkmasıyla, insanın birine birşeyi miras bırakması da kalkacaktır.

Sosyalist toplumların kapitalist toplum­lara üstünlüğü hususunda tipik olarak Uç görüş ileri sürülmüştür. Birincisi, sosyalist toplumlar ekonomik yönden daha etkilidir­ler, çünkü devletin sözünün geçtiği bir ya­pının hâkim olduğu bir ekonomik sistemde, kapitalist pazar ekonomilerinde bulunan is­raf (işsizlik, fazla üretim, boş duran maki­neler, enflasyon ve durgunluk) bulunmaz. İkincisi, sosyalist toplumların sermayeleri ya da satış ürünleri için bir yere ihtiyaçları olmadığı için sömürge pazarları mevcut de­ğildir. Son olarak insan ihtiyaçlarını karşı­lama konusundaki kararlar, kollektif ve ka­musal olarak alındığı için sosyalist toplum­lar kapitalist toplumlardan daha demokra­tiktir. Sömürge haline gelmeksizin gelişme imkânı vermesi nedeniyle sosyalist ekono­mik gelişme, Üçüncü Dünya'da kapitaliz­me karşı tek başarılı alternatif olarak görül­müştür.

Sosyalist toplumlarla ilgili eleştiriler ise,

uygulamada Rusya, Doğu Avrupa, Asya ve Afrika'da ortaya çıkıp da sosyalist oldukla­rını iddia eden toplumların bu Özellikleri sergilemediklerini ileri sürmüştür. Bu eleş­tiriler şöyle sıralanabilir:

 1) Sosyalist top­lumlar, kapitalist toplumlardan daha yeterli ve dinamik olduklarını ispat edememişler­dir. Çünkü onlar yiyecek, teknoloji ve uz­manlık ithalinde Batı'ya bağımlıdırlar. Bunlar olmaksızın kendi halklarının ihti­yaçlarını karşılayamamaktadırlar;

 2) Ka­rarların çoğu; toplumdaki önemli politik ve sosyal mevkilere yapılan tüm tayinleri kontrol eden parti tarafından alındığı için, sosyalist toplumlar demokratik değildir;

 3) Hızlı endüstrileşme ve ekonomik birikim ihtiyaçlarını karşılamak için kendi yan işçi­lerini veya azgelişmiş ülkelerin köylülerini sömürmeye mecbur kaldıklarından emper­yalist olduklarını göstermişlerdir;

 4) Özel mülkiyetin kalkmasıyla ekonomik sınıflar daha az önemsiz olabilmekle birlikte sosyal tabakalaşma, gelir eşitsizliğine, itibar fark­lılığına ve güç dengesizliklerine dayanır;

5) Eşitsizliği pazar değil, gücü tekelinde bu­lunduran parti ve onun örgütleri belirlemiş­tir;

 6) Uygulamada, planlı bir ekonomi içe­risinde ekonomik piyasaların işleyişini tü­müyle ortadan kaldırmak zordur ve kara­borsa, politik tekelle birlikte bulunan sosyal eşitsizlikleri kuvvetlendirmeye hizmet et­mektedir;

 7) Her ne kadar etkisini göster­memiş olsa da, (örneğin, Polonya'da kato-likliğin etkisi ya da Rusya'da Protestan mu­halefeti) parti gücünü meşrulaştırmada, ideoloji Önemli yer tular.

Bu eleştiriler karşısında genellikle şun­lar ileriye sürülmüştür:

1) Sosyalizmde vu­ku bulan bu uzaklaşmalar, kaçınılmaz ve aslî başarısızlıklardan daha çok ileri sosya-

üst topluma geçişin kusurlarıdır,

 2) Kapita­lizm, özgün sosyalist gelişmeye bazı kısıt­lamalar getirebileceği için sosyalist top­lumlar, kapitalist toplumların hâlâ egemen olduğu global bir durumda tam olarak geliş­me gösteremezler,

 3) Daha radikal bir görü­şe göre devlet, kapitalist fonksiyonların uy­gulanmasında özel mülk sahiplerinin yeri­ne geçtiği için, Sovyetler Birliği gibi top­lumlar sosyalist değil, "Kapitalist top­lumlardır. Nitekim son günlerdeki Doğu Bloku'nun başta SSCB olmak üzere kapita­list dünyaya açılma çabalan bu görüşü des­teklemektedir.

(SBA)

Bk. Sosyalizm