SOSYOLOJİZM

Sosyolojizm, sosyal hayatta meydana gelen olayların temelinde yine bir takım sosyal faktörler bulunduğunu kabul edip toplumsal olayları bu açıdan açıklayan veya sosyal hayatın çok-katlı karmaşık yapısını sosyal bir temele indirgeyerek açıklamaya Çalışan bir sosyolojik anlayıştır. Aynı görüş mensuplanna göre, sosyal hadiseleri antro­polojik, coğrafi, biyolojik ve psikolojik faktörlerle açıklamak mümkün değildir.

Genel olarak tarihi çok eskilere inmekle birlikte sosyolojizm, ilk defa Auguste Comte'un ilimler sınıflamasında psikoloji­ye yer vermemesi, psikolojik hadiseleri de sosyolojik açıklamalara dayandırmasıyla ortaya çıkmış, Emile Durkheim, E. de Ro-berty, Espinas, Izoulet, L. Gumplovicz, Op-penheimer vb. sosyologlarca geliştirilmiş ve devam ettirilmiştir. Bazıları Marksizmi de bu ekol içinde değerlendiriyorlarsa da, bu görüşün bilimsel bir dayanağı yoktur. Sosyolojizm anlayışı, ardından sosyoloji­nin ve sosyal olayları psikolojik temellere dayandıran bilim adamlarınca Psikolojizm denilen bir anlayışın doğuşuna neden ol­muştur.

Sosyolojisüerden Auguste Comte'a gö­re, Avrupa tarihi bütün insanlığın tarihi, po­zitif düşüncenin hakim olduğu Avrupa top­lumlarının yöneldiği sosyal düzen, bütün insanlığın evrensel düzenidir. Dolayısıyla

Avrupa'daki sosyal düzen veya sosyolojik süreç, geleneksel toplumdan modem toplu­ma geçiş sırasındaki tüm sorunların tek ne­deni olarak sunulmakla ve sosyal düzen tam oturtulmadıkça toplumdaki kargaşanın gi­derilmesinin mümkün olmayacağını vur­gulamaktadır.

Sosyolojizmin temsilcilerinden Durkhe-im de, "sosyal bir olayın nedeni yine sosyal­dir", "toplumsal hayatın açıklamasını psi­kolojik hayatta değil, gene toplumsal hayat­ta aramak gerekir" fikrini ortaya atarak, Ba­tı Avrupa toplumlarında görülen krizi yine toplumsal faktörlerde aramaya çalışır. Gö­rüleceği üzere toplumdaki bunalımı, yine toplumdaki sosyal işbölümüyle açıklayan sosyolojisi Durkheim, toplumu, toplumsal bir unsura indirgeyerek açıklamaktadır. Sosyolojizm, toplumsal hayatın karmaşık yapısını tek bir nedene indirgediği ve bir­çok başka faktörü ekonomik, siyasi, ideolo­jik vb. görmezden geldiği ve sonuçta sosyo­lojiye bilimsel değil, 'ideolojik' bir gözle yaklaştığı için eleştirilmiştir.

(SBA) Bk. Sosyoloji