VERSTEHEN

Genellikle 'anlama' şeklinde çevrilen bu Almanca kavram, pozitivist ve natura I isi sosyolojiye yöneltilen eleştirinin bir parça­sını oluşturur. Verstehcn, sosyolojinin, in­san eylemlerini doğa bilimlerinin yöntem­lerini kopya etmek sureliyle 'dışarıdan' ço-zümleyemcyeceğini öne sürer. Sosyoloji bunun yerine insanların eylemlerine ver­dikleri anlamlan öğrenmeye çalışmalıdır. Verstehen, sosyologların aracılığıyla bu anlamlara ulaşabilecekleri yöntemdir. Kavram, sosyolojiye büyük ölçüde sosyo­lojiyi anlamlı eylemle ilgili bir disiplin ola­rak tanımlayan Max Weber'in eseri yoluyla girmiştir. Verstehen, bir araştırmacının, in­sanların eylemlerine verdikleri anlamın, eylemleriyle hizmet ettikleri amaçlarının ya da inandıkları gayelerin ne olduğunu görmek amacıyla kendisini başka insanla­rın yerine koyması yöntemidir. Örneğin, eğer sosyologlar toplumsal dalgalanma olaylarını çözümlemek istiyorlarsa, bir in­sanın kolunu sert bir şekilde aşağı-yukan sallamasının bir el işareti olduğuna ve baş­ka bir şeyi kastettiğine hükmetmek için bazı esaslara sahip olmalan gerekir. Yoksa ey­lemlerin anlamlarını araştırmaya çalışmak eylemlerin fiilî olarak farklı kişilere ait olduklan durumlarda hepsini tek bir kategori­de toplamak suretiyle ciddi biçimde yanlışa götürücü olabilir. Bir dereceye kadar bura­da bahsedilen anlamın kontrolü, araştırıl­ması; eylemi anlama yolundaki gündelik çabaların genişletilmesinden ibarettir.

Bununla birlikte Weber, verstehen'i ne­densel açıklamayla birleştirerek eylemin yorumlanması konusunda daha da ileri git­mek ister. Burada tam neyin amaçlandığı açık değildir ve Weber yorumcuları da verstehen'in sadece nedensel hipotezler oluşturabileceğini ya da anlamların neden­ler olarak kabul edileceğini Öne sürmüşler­dir.

Verstehen'in kullanılışı, iki bakış açısın­dan eleştirilmiştir. Bir yanda sosyologlar verstehen yorumlarının geçerli olabilmesi için hiç bir yol görmediklerini iddia ederler­ken, öte yanda nedensel ve verstehen ana­lizlerini birleştirme girişimlerinin fiilî ola­rak o olay içindeki bireylerin bakış açılarını inkâr etmekle iflas ettiğini ileri sürmüşler­dir.

(SBA)