← Geri 🏠 Hadis Kütüphanesi

Muhtelif - 1. Sayfa - Alfabetiktasvuf

Okuyucuya not: Bu eser tasavvuf ve tarikatları tanıtmaktadır; aktarılan görüşlerin bir kısmı Kitap ve Sünnet ölçüsüyle bağdaşmaz. Akîde meselelerinde Kur'an, sahih sünnet ve Selef âlimlerinin açıklamaları esas alınmalıdır.

CİLT-7

MİSTİSİZM, TASAVVF VE TARİKAT KONULARI, KAYNAK REFERANSLARI

AÇIKLAMA:

Tasavvuf adı altında İslam'a mal edilmiş bütün mistik konuların, tasavvuftan ruhunu alan doktrinlerin ve bu doktrinler üzerinde kurulmuş tarikatların, onlara ait, sembol, söylem kural terim ve ayinlerin kaynak referansları bu kitaptadır.

Bilindiği gibi bu kitap da aynen Bibliyobank setinin diğer parçaları gibi:

1. Alfabetik Dizin

2. Grupsal Dizin olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır.

Alfabetik genel dizinde, tasavvufun temel konularına ilişkin kaynaklar sıralanmıştır. Grupsal Dizinde ise aynı konuya giren çeşitli ayrıntıların kaynakları gruplandırılmış olarak yer almaktadır.

Bu ana başlık altındaki tâlî dizinlerin başlıkları ise şöyledir:

1. Nakşî Tarikatı Kuralları Dizini,

2. Nakşî Tarîkatı'nın Çeşitli Adları Dizini,

3. Tarîkat Adları Dizini,

4. Tasavvuf Eğitiminde Kademeler Dizini

5 . Tasavvuf Terimleri Dizini.

Önemle belirtilmesi gereken bir nokta da şudur:

Şahıs adları bu kitapta yer almamaktadır. Onun için, tasavvuf ya da tarikat ilgisiyle araştırılacak kişi ya da kişilerin adları için Biyografya Kaynakları Bölümü'ne başvurulmalıdır.

ALFABETİK GENEL DİZİN

A

Arif-i Billâh: «Allah'ın kendisini, bizzat zâtını tanımış olan kişi.» Bk. Grupsal Dizin, Tasavvuf Eğitiminde Kademeler Dizini (Seyr-u Sülûk Aşamaları), Ma'rifetullah Maddesi. Ayrıca bk. Cilt-2. Gnl. Din Konuları Kaynak Referansları (Grupsal Dizin, Din ve İnanışlar Dizini: Eski-Yeni Hint Din ve İnanışları Maddesi: Dhyanı- Bodhisatva Kavramı)

A'yân-ı Sâbite: Allah'ın tecelligâhı demek olan tüm fizik varlıklar. Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 67;

Ayine-i Hudâ: Tasavvuf dilinde insan kalbi. Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü (Ayna Maddesi) s. 69;

Bâb: İsmâîlîllik, Dürzîlik ve Bâbîlik'te mezhebin kurucusuna verilen ünvandır. Çoğulu Ebwâb'dır. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (Bâb Maddesi) s. 32; Bk. Age. (Ebvâb Maddesi) s. 76; Bu mezhepler hakkında Bk. Cilt-5. Akâid ve Kelâm Konuları Kaynak Referansları (Grupsal Dizin, İslam'dan Sapmış Kamplar Dizini)

Ceberût: Tasavvufta, Allah'ın metafizik egemenliğini, kalıcı heybet ve azametini dilegetiren terim. Bk. aynı dizin, Lâhût ve Melekût Maddeleri.Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 49; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 97;

Cokiyye (el-Cûkiyye): Nakşîliğin, Halidiyye Kolu'nu kuran Bağdâdi'ye çağdaş meslektaşları tarafından yöneltilen bir suçlama. Bk. Ulema'u Dimaşk we A'yânuha S. 304 ; Zümrüd-ü Anka-Risâle'tun Fi Âdâb'it-Tarika'tin-Nakşibendiyye S. 33 ; Hüseyin Hilmi Işık Vehhâbîye Nasîhat, S, 105 ;

Coşma : Bk. Grupsal Dizin, Tasavvuf Terimleri Dizini (Vecd ve Tevâcüd kelimeleri)

Çilehâne: Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü (Hücre Maddesi) s. 203; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 170;

Devse: «Yanyana ve yüzükoyun bir sıra halinde yere yatan müritlerin üstünden şeyhin, atıyla geçtiği halde hiç birinin yaralanmadığına inanılan dinsel tören.» Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 68; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 114;

Dîdâr: Şuhûd-i Hak. Tasavvuf diliyle «Allah'ı bizzat görmek» Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 115;

E

Ehadiyyet-Ahadiyyet: Allah Teâla'ya mahsus birlik. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 12; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 18;

Ehl-i Zâhir: Bk. Aynı Dizin: Ulemâ-i Zâhir Maddesi.

Enelhak-Ene'l-Haqq: Mutasavvıf Hallâc-ı Mansûr'un tartışmalara konu olan ve (söylenenlere göre) hayatına mal olan sözü. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 87; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 136;

Ermişlik: Grupsal Dizin, Tasavvuf Terimleri Dizini: Weliyy (Velî) Maddesi

* Ermişlik kültü: Bk. Grupsal Dizin, Tasavvuf Terimleri Dizini: Weliyy (Velî) Maddesi

Fakirizm: Bk. Mehmet Zeki Canan, Ansiklopedik Din ve İnanç sözlüğü s. 55; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 152; Bk. Meyden Larousse, s. 4/494;

Gizemcilik: Bk. Aynı dizin: Tasavvuf Maddesi.

H

Heyûlâ: Bâtınî anlayışta kâinâtın temel unsurlarına verilen ad. Bk. Muhammed Ali b. Ali et-Tehânewî, Keşşâf'u İstılâhât'il-Fünûn s. 2/1534-1536; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (Cedd Maddesi) s. 50; Age. (Heyûlâ Maddesi) s. 153; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü (Heyûla Maddesi) s. 50;

Hızır - İlyas Mitolojisi : Bk. İsl. Al. Ans. 15/336; Rabbânî'nin Mektûbât'ı : 282'inci Mektup; Bk. El-Fikr'us-Sûfiyy S. 134, 136, 137, 139, 140; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 194;

«Hû çekmek»: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 164;

Hulûl-Hulul ve İttihâd-İttihat: Haşa! Allah Teâlâ'nın, yaratıkla birleşip bütünleşebileceğine ilişkin inanç. Bk. Ebu'l-Feth Muhammed b. Abdilkerîm b. Ebîbekr Ahmed eş-Şehrustâniyy, El-Milel wa'n-Nihal (El-Qawl'u Bi't-Tenâsukh'i wa'l-Hulûl maddesi) s. 2/366; Bk. Dr. Abdullah Sellûm es-Sâmerrâî, El-⁄ulw'wu wa'l-Firak'ul-⁄âlieh. S. 125-128, 160; Bk. Enver el-Cundî, El-Muâmara'tu Al'el-İslâm s. 53-55; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü (Hulûl Maddesi) s. 202; Bk. Age. (İttihat Maddesi) s. 226; Ayrıca bk. Cilt-4. Felsefe ve Mantık Kaynak Referansları (Alfabetik Dizin: Monizm Maddesi); Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (Hulûl maddesi) s. 167; Bk. Age. (İttihâd maddesi) s. 214;

Hücre: Çilehâne. Bk. Aynı dizin: Çilehâne Maddesi.

Hüzün: Tasavvufta makamlardan biridir. «Firâq» ya da «Cüdâ» ile dile getirilen ayrılık acısının simgesidir. «Visâle ermekle», yani Tanrı ile birleşmekle ancak son bulur. Sözde Fersaflı Şeyh Muhammed'in bu duygularından sebep «Şeyh'ül-Hazîn» adını aldığı menkabelerinde anlatılır. Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 204; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 172;

İnsân-ı Kâmil: Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 219; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 198;

İnzivâ: Bk. Grupsal Dizin, Tasavvuf Terimleri Dizini: Riyâzet Maddesi.

Kalb-Kalp:

* Kalb ahvali: Bk. Tefsir; Bk. Şah Veliyyullah Dehlevî, Huccetullah el-Bâliğa, s. 2/236-237

Kalender-Kalenderlik: Vahdet-i vücûd inancına kendini kaptırarak dünya işlerine ve hayata kayıtsız kalan kimse; Rind. Bk. Aynı dizin: Rind Maddesi.

Kenz-i Mahfî: Tasavvufçulara göre: "Allah'ın, hiç bir şey yaratmadan önceki durumu." Bk. Orhan Hançerlioğlu. Dünya İnançları Sözlüğü s. 251; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 242;

L

Lâhût: Tasavvufta, Allah'ın egemenliğindeki metafizik âlemi dilegetiren terim. Bk. aynı dizin, Ceberût ve Melekût Maddeleri. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 282;

M

M'rifet-Marifet-Ma'rifetullah: Allah'ın kendisini, bizzat zatını hakkıyla tanıma. Bk. Grupsal Dizin, Tasavvuf Eğitiminde Kademeler Dizini (Seyr-u Sülûk Aşamaları)

Meditasyon: Yoga pratiği. Hint dinlerinde özel bir düşünme tekniği. «Restful alertness=tam dinlenmiş olarak alarm halinde» fizyolojik değişimlere yol açabilen psiko-mistik tefekkür prosedürüdür. Tasavvufa râbıta olarak geçmiştir. Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarîkatta Râbıta ve Nakşibendîlik (Kitabın tamamı); Bk. Sir James Bolevard, Meditasyon; Çeviri, Şebnem Gürpınar, OHM Yayınları, İstanbul-1993; Robert E. ornrstein, The psychology of consciouness. Çeviri, Dr. Erol Gökya-Feray Işık, bölüm: 6. S. 107, İstanbul-1992; Ayrıca bk. Bibliyobank Klavusu: Fizyolojik konsantrasyon ve Yoga Maddeleri.

Melekût: İlâhî Saltanat Alemi. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 318; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 319;

Menkabe: Bk. Ferîduddin Ferit Aydın, Tarikatta Rabıta ve Nakşibendîlik s. 58;

Mertebe-i Cünûn: «Tasavvuf dilinde cisimsel evrenden sıyrılıp tanrıyla birleşme derecesi.» Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 323; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 321;

Mesnevî: Mevlânâ Celâlüddîn-i Rûmî'nin eseri. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 328; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 325; Ayrıca Bk. Cilt-17. Bibliyografya Kaynakları (Alfabetik Dizin.)

Murâbıt: Bk. Mustafa Fevzî, İsbât'ul-Mesâlik Fî Râbita'tis-Sâlik s. 25; Bk. Feriduddîn Ferit Aydın, Tarîkatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 120-124; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 344; Ancak Hançerlioğlunun sözlüğünde bu kelime «Murahut» şeklinde yanlış yazılmıştır!

Mushaf-ı İlâhî: Tasavvuf dilinde: İnsan yüzü. Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 345; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 374;

Mutasavvıf: Tasavvufçu, tasavvufla uğraşan, ya da tasavvuf ehli imiş gibi gözüken. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 375;

Münkirlik: Sözlük anlam olarak inkarcılık demektir. Ancak karşıt görüşlü tarikatçılar arasında: "Kıskançlık yüzünden gerçeği inkar etmek» daha doğrusu bir tarikat şeyhinde bulunan erdemleri görmezlikten gelerek, kerametlerini inkar ederek aleyhinde konuşmaya «münkirlik» denir.

Şöhret ve çıkar endişesiyle tarikatçılar arasında, gizli de olsa sürtüşmeler, polemikler, rekabetler ve kavgalar hiç bir zaman eksik olmaz. Çeşitli bahanelerle birbirlerine dil uzatırlar. İşte bu kavgalarda taraflardan biri, diğerini münkirlikle suçlar ki esasen bu gerçek, cahil topluluklar arasında birer keramet ve fazilet kaynağı olarak bilinen ve insanlara dış görünüşleriyle birer melek gibi görünen ancak hiç de böyle olmayan bu insanların içyüzünü göstermesi bakımından münkirlik sözcüğü tarikat terminolojisi içinde önemli bir yer taşır. Bk. Ferîduddhin Ferit Aydın, Tarikatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 81, 112, 113, 315

N

Nefs-Nefis:

* Nefis Mertebeleri: Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 361; Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (Nefs'ul-Kullî maddesi) s. 423;

O

P

R

Recebiyyûn: Sösde, gizliyi bilen 40 ermiş. Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 429;

Rıbat: İslam Tarihinde ilk mücahit karakolları. Daha sonraları mistik tekkelere dönüştürülmüştür. Bk. Prof. Dr. Zekeriya Kitapçı, Orta Asya'da İslamiyet'in yayılışı ve Türkler. s. 115;

Ricâlullâh: Ermiş kişiler. Bk. Grupsal Dizin: Tasavvuf Terimleri Dizini: Ermiş Maddesi.

Rind: Kalender, Vahdet-i vücûd inancına kendini kaptırarak dünya işlerine ve hayata kayıtsız kalan kimse. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (Kalenderlik maddesi) s. 229; Bk. Age. (Rind maddesi) s. 483;

S

Silsile-i sadat: Silsile-i Sâdât : Nakşibendi Tarikatı'nda en son şeyhi, sözde -yukarıya doğru- Hz.Peygamber'e kadar bağlayan rûhânîlerin sıra ile adlarının oluşturduğu isimler zinciri. Buna «Silsile'tüz-Zeheb» (Yani altın kolye) de derler. Bk. Ferîduddin Ferit Aydın, Tarikatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 84, 165, 167, 190, 193-195, 232, 233, 241, 243, 360; Bk. Biyografya (Grupsal Dizin: Silsile-i Sâdât Dizini); Bk. Abdülkadir Sindi Tasavvuf: 1/39); Bk. Muhammed Emhin El-Kurdî el-Erbilî, Tenwîr'ul-Kulûb s. 500;

Sofu: Dindar, fanatik, mistik yaşam tarzı içinde olan.

* «Ham sofu»:

* «Ham sofuluk»:

Sûfî-Sofî-Sûfîlik-Sûfiyye:

* « Ey Sûfî !» : İmam Hanbeli, Ebu Hamza es-Sufi'ye : « Ey Sûfî !» diye hitap etmiştir. Bk. Abdülkadir Sindi, Tasavvuf 1/41)

Sufi çelişkileri: Sufi çelişkileri konusunda en zengin örneklerle dolu olan kitap İslam Alimleri Ansiklopedisi''dir. Bu kitap hemen hemen baştan sona kadar akla hayale sığmaz, yalanlarla, İslam'ı küçük düşürücü ve âdetâ Kur'ânî gerçekleri tahrif edici hurafelerle dopdoludur ! Ayrıca çeşitli örnekler:

* Raşahat'ın yazarı İbni Sina'yı övüyor. (Raşahat /Haşiye s.125 ) ; Gazali O'na kafir diyor : (El-Munkiz :Arapça /18. Ter./33);

* Bk. İsl. Alm. Ans. 15/329 ile Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik lûgat : Veli Maddesi;

Ş

Şatahât: Tasavvufçuların, -sözde- aşk şarhoşluğu içinde- pervasızca söyledikleri sözler. Hayranları, bu sözlerden dolayı onları mazur görürken, karşıtları ise onları şiddetle eleştirmiş ve çok kere bu yüzden küfürlerine hükmetmişlerdir. Bk. Abdurrahman el-Vekîl, Hâzihi Hiye'sufiyyeh s. 70; Abdurrahman Abdulkhâliq, El-Fikr'us-Sûfiy'u Fi Daw'il-Kitâb'i Wa's-Sunnah, s. 305;

Şeb-i Arûs: Celâlüddîn-i Rûmînin öldüğü gün ve anıldığı yıl dönümleri. Gerdek, ya da gelin gecesi demektir. Tasavvufun içyüzünü ortaya sermek bakımından bu terim çok ilginç bir anlam taşır. Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 479;

Şerîat: Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 479; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 579;

Şükûftiyye: Mağara adamları demektir. Sefîl, hırpâni ve derbeder sofular için bu ad kullanılır. Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 485;

T

Taayyun: Allah'ın (Haşa!) cisimleşerek tecellî etmesi. Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s.

Tarîkat: Sözde Allah'ın bizzat kendisini doğrudan tanımayı ve O'nunla bütünleşmeyi gösteren mistik yol. Bk. Grupsal Dizin: Tasavvuf Eğitiminde Kademeler Dizini: Tarîkat Maddesi.

Tarîkat Törenleri: Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 488;

Tasavvuf: «Bireysel dincilik.» Sözde Allah'ın bizzat kendisini doğrudan tanımayı ve O'nunla bütünleşmeyi öğreten mistik doktrin. «Ruh terbiyesiyle manevî hiyerarşide duygusal ve sezgisel süreçleri kullanarak ilerleme.» Bk. Ömer Demir-Mustafa Acar, Sosyal Bilimler Sözlüğü, s. 149; Bk. Yusuf Kerimoğlu, Kelimeler, Kavramlar s.153;

* Tanımı, açıklaması ve ortaya çıkışı: Bk. Süleyman Hayri Bolay, Felsefî Doktrinler Sözlüğü s. 263;

$ Bk. O. Hançerlioglu Düşünce tarihi 168-184 ; Bk.

$ Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (Tasavvuf Maddesi) s. 617; Bk. O. Hançerlioğlu, İslam İnançları sözlüğü (Gizemcilik maddesi) s. 114; Bk. Age. (Mistisizm maddesi) s. 347;

$ Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü (Gizemcilik Maddesi) s. 170; Bk. Age. (Tasavvuf Maddesi) s. 495;

Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarikatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 244-257; Bk. Ord. Prof. Dr. Fuat Köprülü, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar s. 14-24; Bk. Dr. Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar s. 36-44, 55-60; Bk. Semih Atıf ez-Zeyn. Et-Tasawwuf fi nazar'il-İslâm s. 14-61; Bk. Abdurrahman Abdulkhâlık, El-Fikr'us-Shufiy'yu fi daw'il-Kitâb'i wa's-Sunnah s. 349-350; Bk. Prof Dr. İbrahim sarmış, Teorik ve Pratik açıdan Tasavvuf ve İslam, s. 33-81; Bk. Dr. Es'ad es-Semahrânî, Et-Tasawwuf, menşe'uh'u ve mustalhahâtuh'u. (Kitabın tamamı); Bk. Muhammed Emin el-Kurdî el-Erbilî, Tenwîr'ul-Kulûb fi muhamele'ti Allâm'il-⁄uyûb, s. 404-409; Bk. Es-Seyyid Mahmud Ebu'l-Fayz el-Menûfî, Meâlim'ut-Tarıyk'ı İla'llah s. 35, 59; Bk. Yaşar Nuri Öztürk, Kur'ân-ı Kerim ve Sünnete Göre Tasavvf. S. 11-69; Bk. Ahmed Zıyâuddhin Gümüşhânevî, Cami'ul-Usûl s. 228; Bk. Ebulkasım Abdulkerim el-Kuşeyrî, er-Risâle'tul-Kuşeyriyye s. 138; Bk. Mehmet Zeki Canan, Ansiklopedik Din ve İnanç Söslüğü (Dinler ve İnançlar Hakkında Özet Bilgiler Bölümü) s. 36-39; Bk. Dr. Abdullah Sellûm es-Sâmerrâî, El-⁄ulw'wu wa'l-Firak'ul-⁄âlieh. S. 159; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'cam'ul-Firak'i wa'l-Mezâhib'il-İslamiyya s. 85-88; Bk. WAMY, Günümüz Din ve Fikir Hareketleri Ansiklopedisi s. 275-284; Bk. Enver el-Cundî, El-Muâmara'tu Al'el-İslâm s. 45-68;

* Tasavvuf kelimesinin türeme şekli: Bk. Dr. Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar s. 55-53; Abdülkadir Sindi, et-Tasawwuf s. 30-42;

* İslam Tarihinde ilk kez tasavvufî çalışmalar: Bk. Mehmet Zeki Canan, Ansiklopedik Din ve İnanç Söslüğü (Dinler ve İnançlar Hakkında Özet Bilgiler Bölümü) s. 37-39

* Tasavvufun eleştirisi: Bk. Mehmed Akif Ersoy, Safahat (6. Kitab, ASIM) s. 369: Ayrıca bk. Felsefe (mistisizm kelimesi)

«Sürdüler Türk'e "tasavvuf" oiye olgun şırayı ;

Muttasıl şimdi "hakikat" kusuyor Sıdkı Dayı ! »

-------------------

Ters teverruk oturuşu: Râbıta esnasında özel bir oturuş şeklidir. Bk. Râbıta kelimesi; Bk. Gümüşhanewi, Cami'ul-Usul S. 146; Bk. Muhammed Emin el-Kurdi, Tenvir'ul-Kulhub S. 511; Bk. Risale'tun Fi Âdâb'it-Tarika S. 42; Bk. Mecmua'tul-Halidiyye S. 54; Nehce'tus-Salikîn S. 30; Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarikatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 28, 175, 332.

Trans: Mistik duygularla coşarak kendinden geçme durumu. Bk. Orhan Hançerlioğlu İslam İnançları Sözlüğü s. 518;

Transandantal Meditasyon: Bk. Alfabetik Dizin: Meditasyon Maddesi.

Tulûât: Zuhûrât. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 661;

U

Ubûdiyyet: Tasavvufta ibâdet yerine temel amaç ubûdiyyettir. Ubûdiyyetin kavramsal olarak ibâdetten farkı: Kulun (Seyr-sülûktan sonra artık) Allah'a kulluğu sona erdirip Onunla birleşmesi ve bütünleşmesi demektir.Tabir caizse ibâdet, tasavvufta geçici bir eğitim sürecinin stratejilerinden yalnızca biridir. Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 526; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 664;

Ulemâ-Ulema-Alimler: Tasavvufçuların bakış açısıyla âlimlerin sınıflandırılması:

1. Ulemâ-i Zâhir-Ehl-i Zâhir-Ulema-i Rüsûm: Yani mollalar ve şekilci hocalar. Bk. İmam Gazali, İhya'u ulûm-id-Dîn : 1/225; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü (Ehl-i Zâhir Maddesi) s. 130;

2. Ulema-i Bâtın: Gizliyi keşfedenler, dinin içyüzünü gerçek anlamda bilenler.

Usûl-i Aşere: Tasavvuf'ta on temel kavram: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 675;

1. Tövbe: Bk. Grupsal Dizin, Tasavvuf Terimleri Dizini.

2. Zühd: Bk. Grupsal Dizin, Tasavvuf Terimleri Dizini.

3. Takvâ: Bk. Grupsal Dizin, Tasavvuf Terimleri Dizini.

4. Tevekkül: Bk. Grupsal Dizin, Tasavvuf Terimleri Dizini.

5. Kanaat: Bk. Grupsal Dizin, Tasavvuf Terimleri Dizini.

6. Uzlet: Bk. Grupsal Dizin, Tasavvuf Terimleri Dizini. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 677;

7: Zikr: Bk. Grupsal Dizin, Tasavvuf Terimleri Dizini.

8. Teveccüh: Bk. Grupsal Dizin, Tasavvuf Terimleri Dizini.

9. Murâkabe: Bk. Grupsal Dizin, Tasavvuf Terimleri Dizini.

10: Rızâ: Bk. Grupsal Dizin, Tasavvuf Terimleri Dizini.

Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 530; Ayrıca bk. Grupsal Dizin, Tasavvuf Terimleri Dizini.

V-W

Wahdet-Vahdet: Bk. Grupsal Dizin: Tasavvuf Terimleri Dizini.

Y

Yoga : Belli bir amaç için zihni tamamen boşaltmaya dönük olarak yalnızca bir tek obje üzerinde dikkati yoğunlaştırmak suretiyle yapılan psiko-mistik bir egzersizdir. Hint dinlerinin temelini oluşturur. Yoga, râbıta ve çeşitli çileler şeklinde tasavvufa bu dinlerden geçmiştir. Bk. Meditasyon maddesi; Bk. G. Tondryo-B. Real (Çeviri: İlyas Eyyub) El-Yoga (kitabın tamamı); Bk. Sir James Bolevard, Meditasyon (Çeviri: Şebnem Gürpınar) OHM Yayınları, kitabın tamamı, özellikle s. 17; Bk. Mehmet Zeki Canan, Ansiklopedik Din ve İnanç Söslüğü (Dinler ve İnançlar Hakkında Özet Bilgiler Bölümü) s. 24; Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarikatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 314-336; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 562;

Z

Zühd: Bk. Grupsal Dizin: Tasavvuf terimleri Dizini. Zühd Maddesi.

GRUPSAL DİZİN

I- NAKŞİ TARİKATI ANA KURALLARI DİZİNİ

1-Hûş der dem: Solunumu kontrol etmek (Gafletle solumamak); Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarîkatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 263; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 203; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 170;

2-Nazar ber kadem: Yürürken ayakların önüne bakmak. Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarîkatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 264; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 359; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 419;

3-Sefer der vatan: İnsanlıktan terfi etmeye ve melekleşmeye çalışmak. Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarîkatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 267;

4-Halvet der encümen: İnsanlar arasındayken dikkati onların üzerinde

yoğunlaştırmamak. Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarîkatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 268;

5-Yâd kerd: Zikre (Allah'ı anmaya) aralıksız devam etmek. Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarîkatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 270; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 548; Bk. O. Hançerlioğlu, İslam İnançları sözlüğü s. 707;

6-Bâz geşt: Zikirden sonra:

«Allahım! amacım yalnızca sensin, isteğim de sırf senin

hoşnutluğundur.» nakaratını tekrarlamak. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 38; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 80; Bk. Ferhiduddîn Ferit Aydın, Tarîkatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 275;

7-Nigâh dâşt: Kalbi vesveselerden korumak. Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarîkatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 277;

8-Yâd dâşt: Sözlerin soyut anlamlarından vazgeçip, Allah'ın bizzat ken disine yönelmek. Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarîkatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 277; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 548; Bk. O. Hançerlioğlu, İslam İnançları sözlüğü s. 707;

9-Vukûf-i zamânî: İki, ya da üç saatte bir nefis ve vicdan muhasebesi yapmak. Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarîkatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 278; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 546; Bk. O. Hançerlioğlu, İslam İnançları sözlüğü s.

10-Vukûf-i adedî: Zikri tek sayılar üzerinde durdurmak.Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarîkatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 279; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 546; Bk. O. Hançerlioğlu, İslam İnançları sözlüğü s. 706;

11-Vukûf-i kalbî: Kalbi, zikrin hem sözü, hem de anlamıyla meşgul bulundurmak. Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarîkatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 280; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 546; Bk. O. Hançerlioğlu, İslam İnançları sözlüğü s. 706; Bk. Muhammed Emin el-Kurdî, Tenwîr'ul-Kulûb s. 506 ; Şah-ı Nakşibend, ÇİLE YAYINLARI, 1. Baskı. İst.-1979; Bk. Muhammed El-Khânî, El-Behce'tus-Seniyye S. 3, 50;

---------------------------------------------

II- NAKŞİ TARİKATI 'NIN ÇEŞİTLİ ADLARI DİZİNİ

Nakşiler tarafından ileri sürüldüğüne göre bu tarîkat, tarih boyunca aşamalarla sekiz ayrı isim almıştır. Bunlar sıra ile : «Sıddıykiyye, Tayfûriyye, Huwâcegâniyye, Nakşibendiyye, Ahrâriyye, Muceddidîyye, Mazhariyye ve Hâlidiyye»'dir. Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarikatta Râbıta ve Nakşibendîlik. S. 200. Bk. Muhammed el-Khânî, El-Behce'tus-Seniyye s. 12; Bk. Muhammed b. Süleyman el-Bağdâdî. el-Hadhika'tun-Nediyye s. 22-23; Bk. Orhan Hançerlioğlu Dünya İnançları Sözlüğü s. 178; Bk. İslam Alimleri Ans. 17/297; Ayrıca bk. Nakşibendîlik Maddesi.

Nakşîliğin aldığı adlara ilişkin ayrıntılar:

1. Sıddıykiyye: Nakşibendî Tarîkatı'nın tarih boyunca almış bulunduğu sekiz isimden biri olduğu ileri sürülmektedir. Bu söylentiye göre «Sıddıykıyye», Silsile-i Sâdât'ın birincisi sayılan Hz. Ebubekr'den itibaren, aynı zincirin 5'inci halkası sayılan Bayezîd-i Bestâmî'ye kadar, Nakşibendi Tarikatı'nın aldığı birinci isimdir. Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarîkatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 200, 245;

2. Tayfûriyye: Nakşibendî Tarîkatı'nın tarih boyunca almış bulunduğu sekiz isimden biri olduğu ileri sürülmektedir. Bu söylentiye göre «Tayfûriyye», Silsile-i Sâdât'ın beşincisi sayılan Bayezîd-i Bestâmî'den itibaren, aynı zincirin 9'uncu halkası sayılan Abdulkhâlık Gonjduvânî'ye kadar, Tarikatı'ın aldığı ikinci isimdir. Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 496; Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarîkatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 200, 245;

3. Huwâcegâniyye: Nakşibendî Tarîkatı'nın tarih boyunca almış bulunduğu sekiz isimden biri olduğu ileri sürülmektedir. Bu söylentiye göre «Huwâcegâniyye», Silsile-i Sâdât'ın 9'uncu halkası sayılan Abdulkhâlık Gonjduvânî'den itibaren, aynı zincirin 15'inci halkası sayılan Muhammed Bahâuddîn Nakşibend'e kadar, Tarikatı'nın aldığı üçüncü isimdir. Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarîkatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 200, 245;

4. Nakşibendiyye: Nakşibendî Tarîkatı'nın tarih boyunca almış bulunduğu sekiz isimden biri olduğu ileri sürülmektedir. Bu söylentiye göre «Nakşibendiyye», Silsile-i Sâdât'ın 15'inci halkası sayılan Muhammed Bahâuddîn Nakşibend'den itibaren, aynı zincirin 18'inci halkası sayılan Nâsiruddîn Ubeydullah-ı Ahrâr'a kadar, Tarikatı'nın aldığı dördüncü isimdir. Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarîkatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 200, 245;

5. Ahrâriyye: Nakşibendî Tarîkatı'nın tarih boyunca almış bulunduğu sekiz isimden biri olduğu ileri sürülmektedir. Bu söylentiye göre «Ahrâriyye», Silsile-i Sâdât'ın 18'inci halkası sayılan Nâsiruddîn Ubeydullah-ı Ahrâr'dan itibaren, aynı zincirin 23'üncü halkası sayılan ve Rabbânî unvanıyla yüceltilen Serhend'li Ahmed Fârûkî'ye kadar, Tarikatı'nın aldığı beşinci isimdir. Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarîkatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 200, 245;

6. Muceddidîyye: Nakşibendî Tarîkatı'nın, tarih boyunca almış bulunduğu sekiz isimden biri olduğu ileri sürülmektedir. Bu söylentiye göre «Muceddidîyye:», Silsile-i Sâdât'ın 23'üncü halkası sayılan ve Rabbânî unvanıyla yüceltilen Serhend'li Ahmed Fârûkî'den itibaren, aynı zincirin 27'inci halkası sayılan Şemsuddhin Habîbullah Mirza Mazhar-ı Cân-ı Cânân'a kadar, Tarikatı'nın aldığı altıncı isimdir. Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarîkatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 200;

7. Mazhariyye: Nakşibendî Tarîkatı'nın, tarih boyunca almış bulunduğu sekiz isimden biri olduğu ileri sürülmektedir. Bu söylentiye göre «Mazhariyye», Silsile-i Sâdât'ın 27'inci halkası sayılan Şemsuddhin Habîbullah Mirza Mazhar-ı Cân-ı Cânân'dan itibaren, aynı zincirin 29'uncu halkası sayılan Halid Bağdâdî'ye kadar, Tarikatı'nın aldığı yedinci isimdir.

8. Halidiyye: Nakşibendî Tarîkatı'nın, tarih boyunca almış bulunduğu sekiz isimden biri olduğu ileri sürülmektedir. Bu söylentiye göre «Halidiyye», Silsile-i Sâdât'ın 29'uncu halkası sayılan Halid Bağdâdî'den sonra günümüze kadar, Tarikatı'nın aldığı sekizinci isimdir. Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarîkatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 200;

III. TARÎKAT ADLARI DİZİNİ

A

Abbâsiyye – Abbasiyye: (Ebu’l-Abbâs Ahmed b. Muhammed b. Abdirrahmân b. Ebibekr b. El-Endulusî –öl.623/1228- tarafından kurulmuştur. Medyeniyye Tarikatı’nın bir koludur.). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Âdiliyye: (Bedruddîn el-Adilî’ye nisbet edilir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Afîfiyye: (Abdulwahhâb b. Abdisselâm el-Afîfî el-Marzûqî –öl. 1180/1766- tarafından kurulmuştur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Ağdabaşiyye: Halvetîliğin, Anadolu’daki kollarındandır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 161.

Ahmediyye: (Ebu Farahât Ahmed b. Ali b. İbrahim el-Huseynî –öl. –675-1202- tarafından kurulmuştur) Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984; Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Ahmediyye: (Ahmed el-Kebîr er-Rifâî’ye nisbet edilir) Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Ahmediyye: (Muhammed Şemsuddîn b. İsa Marmarawî es-Saruhânî tarafından kurulmuştur. Öl. 910/1504. Halvetiyye Tarikatı’nın bir koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Ahmediyye: (Ahmed el-Fârûqî es-Serhindî’ye nisbet edilir. Nakşibendî Tarikatı’nın bir koludur.). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Ahrâriyye: (Ubeydullah b. Hoca Mahmûd b. Şihâbiddîn el-Huseynî et-Taşkendî tarafından kurulmuştur. –806-895/1403-1490- Nakşibendî Tarikatı’nın bir koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Aleviyye: (Ebu Muhammed Abdullah eş-Şerîf b. İbrahim el-Alevi’ye nisbet edilmiştir.) Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Alewiyye – Aleviyye: 20 yy.’da Cezayir’de kurulmuştur. Derqâwiyye’nin koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 268.

Âliyye: Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Alwâniyye – Alvâniyye: Bir Türk tarikatıdır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 268, 283.

Ammâriyye: 1800’lerde kurulmuş, kadiriliğin Tunus ve Cezayir’deki koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 268, 284.

Amûdiyye: (Sa’îd İsâ el-Amûdi’ye nisbet edilmiştir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Arâbiyye: Kadirîliğin bir koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 268.

Arifiyye: (Ebu’l-Abbâs), Ahmed b. Muhammed b. Ataillâh es-Sınhâcî el-Endulusî’ye nisbet edilmiştir) Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Arûsiyye: (Ebu’l-Abbâs Ahmed b. Arûs’a nisbet edilmiştir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 282.

Assâliyye: (Ahmed b. Ali el-Harîrî el-Assâlî ed-Dımışqî el-Halvetî tarafından kurulmuştur öl. 1048/1639) Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994. Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Âşıkiyye: Sır zendekadan ibaret bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 268.

Âşûriyye – Aşuriyye: (Salih Âşûr el-Mağribî’ye nisbet edilir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Awâmiriyye: Tunus’ta kurulmuştur; îsewiyye Tarikatı’nın koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 268.

Ayderûsiyye - îderûsiyye: (Ebu Muhammed Afîfuddîn Abdullah’a nisbet edilir. –811-865/1409-1461- Kubrewiyye Tarikatı’nın kollarındandır). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 268.

Azamiyye: (Ebu Hanîfe Nu’mân b. Sabit’e nisbet edilir. –80-150/1409-1461-) Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Azizân: (Hoca Ali Râmitenî’ye nisbet edilir. Hâcegâniyye de denir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Aziziyye: (İzzuddîn Abdulazîz b. Ahmed ed-Dirînî tarafından kurulmuştur. Öl. 694/1295.). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Azûziyye: 1800’lerde Tunus’ta ortaya çıkmış küçük bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 268.

B

Babaiyye- Babaîlik: XIII. Asrın başlarında, Babab ilyas adında kurulmuş bâtınî-Şamânî bir tarikattır. Bk. Meydan larousse: Babaîlik Md. ; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 262.

Bahâiyye: (Muhammed Bahauddîn Nakşibend’e nisbet edilir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Bahşiyye: (Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Ahmed el-Halebî’ye nisbet edilir ). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994. Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Battahiyye: Rufâîliğin bur koludur.

Bayramiyye: (Hacı Bayram-ı Velî tarafından kurulmuştur. Öl. 833-1429). Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984; Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 79.

Bedewiyye – Bedeviyye: (Ahmed Bedevî’ye nisbet edilir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 59.

Bedriyye: (Bedruddîn Muhammed b. İsrâil el-Hanefî er-Rûmî tarafından kurulmuştur. Öl. 820/1417) Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Bedriyye: (Bedruddîn Ömer b. Muhammed b. Ömer el-Âdilî’ye nisbet edilir. Âdiliyye Tarikatı da denir. Suhrewerdiyye’nin Şubesidir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Bekkâwiyye: (Şeyh Ömer b. Ahmed el-Bekkâwî’nin kurduğu tarikattır. Kâdirîliğin bir koludur. Kuzey Afrika’da oldukça yayılmıştır. Âlseyyidiyye ve Fazliyye adında iki kolu vardır.) Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 69.

Bekriyye: (Muhammed ebu’l-Mekârim el-Bekrî’ye nisbet edilir. –930-994/1523-1585-). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Bekriyye: (Şemsuddîn Mustafa b. Kemâliddîn b. Ali b. Kemâliddîn es-Sıddıyqî’ye nisbet edilir. Öl. 1162-1748). Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 71.

Bektaşiyye: (Muhammed b. Bayram el-Horasânî –Hacı Bektaş-ı Veli- tarafından kurulmuştur. Öl. 738-1337) Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994. Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 69.

Bendâriyye: Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 61.

Bestamiyye: (Ebu Yezî Tayfûr el-Bestami’ye nisbet edilir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 63.

Bettâiyye: Tunus’ta kurulmuş bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 263.

Beyâniyye: (Ebu’l-Beyân Muhammed b. Mahfuz el-Quraşî ed-Dımışqıy –İbn’ul-Horânî’ye nisbet edilir. Öl. 551/1156). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Beyyûmuyye: (Ali Nuruddîn b. Eş-Şeykh el-Hicâzî el-Beyyûmî tarafından kurulmuştur. Öl. 1189-1768). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 81.

Biberiyye: 1924’de Orta Anadolu’da kurulmuş, çok gizli bir tarikattır. İçyüzü henüz anlaşılmamıştır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 263.

Bûaliyye: Kadirîliğin, Mısır ve Cezayir’de kurulmuş bir koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 77, 262.

Buhuriyye: (Muhammed el-Buhâri el-Edirnewî’ye nisbet edilir.) Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984; Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Bukâiyye: Kadirîliğin Sudan’da kurulmuş bir koludur. Ayrıca Fazliyye ve Seyyidiyye adlarında iki kolu daha vardır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 262.

Bûnûhiyye: Marakeş taralarında kurulmuş küçük bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 263.

Burhaniyye: (Burhanuddîn b. İbrahim b. Ebi’l-Mecd ed-Dusûqî’ye nisbet edilir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994. Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Bûselîmiyye (Ebûmuslimiyye): (Horasanlı Ebu Muslim’e nisbet edilir). Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 65.

Buşriyye: (Ebû Sehl Buşr b. Muammer’e nisbet edilir öl. 210/825). Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 65.

C

Cahidiyye: Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Cebertiyye: (Şerafuddîn Ebu’l-Ma’rûf İsmâil b. İbrahim b. Abdisselâm el-Cebertî’ye nisbet edilir. –722-806/1322-1403- Ekberiyye Tarikatı’nın şubesidir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Celâliyye: Suhrewerdiyye’nin Hindistan’daki koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 263.

Celvetiyye: (Kurucusu, Aziz Mahmud Hüdâî’dir. Safewiyye’nin koludur.). Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 263. Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994: Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 118.

Cemâliyye: (Muhammed Hamiduddîn el-Cemâlî el-Bekrî’ye nisbet edilir. Öl. 867-1462. Halvetiyye’nin bir koludur). Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984; Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Cemâliyye: (Ebu Nizâmiddîn Muhammed Cemâluddîn el-Edirnewî’ye nisbet edilir. Uşâqiyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Cerrahiyye: (Nuruddîn, Muhammed b. Abdillâh er-Râmî. Öl. 1133-1720. Halvetiyye’nin koludur). Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984; Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Cihangiriyye: Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Cüneydiyye: (Ebu’l-Qasım Muhammed el-Harrâz. Öl. 297-909). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Cüzûliyye- Cuzûliyye: (Abdullah Muhammed b. Suleymân el-Cüzûlî’ye nisbet edilir. Öl. 870-1465. Şazeliyye’den Bedeviyye koludur). Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 111.

Ç

Çerkeşiyye: Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Çeştiyye - Çiştiyye: (Ebu Ahmed Abdal el-Çeştî tarafından kurulmuştur. Öl. 633-1235). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 117.

D

Darqâwiyye - Derqâwiyye: Cuzûliyye’nin bir koludur. Cezayir ve Fas’ta yayılmıştır. Kettâniyye, Buzeydiyye, Aleviyye ve Harraqiyye adlarında kollar vardır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 169, 265.

Dayfiyye: Halvetîliğin, Mısır’daki kollarındandır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 161.

Dehriyye: Hicrî 9. yy.da Yemen’de kurulmuş bur tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 265.

Demirtaşiyye: (Muhammed el-Halvetî el-Muhammedî el-Hanefî’ye nisbet edilir. Öl. 935/1529) Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984; Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Desûqıyye – Düsûqiyye – Düsûkiyye- Desûkiyye: Burhaniyye’nin koludur. Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 174.

Dîbiyye: (Salih Ebu’l-Hasan Ali b. Hızır ed-Dîbî el-Hazrecî’ye nisbet edilir. Öl. 719/1319). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Ducâniyye – Dücâniyye: (Şihâbuddîn Ehmed ed-Ducânî tarafından kurulmuştur. Medyeniyye’nin koludur.)

Dürdüriyye - Derdîriyye: (Ebulberekât Şihabuddîn Ahmed b. Muhammed b. Ahmed ed-Derdîrî el-Adewî el-Mısrî 1128-1201/1715-1786) Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

E

Ebheriyye: (Ebu Rşîd Qutbuddîn Ebubekr el-Ebherî’ tarafından kurulmuştur. Öl. 572/1177). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Edhemiyye: (Ebu İshâq İbrahim b. Edhem b. Süleyman b. Mansûr’a nisbet edilir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 175, 264.

Ehdeliyye: (Ebu’l-Hasan Ali el-Ehdel el-Hüseynî’ye nisbet edilir. Öl. 1013/1604). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Ekberiyye: (Ebu Abdillâh Muhammed Muhyiddîn b. Ali el-Arabi et_Tâî el-Hâtemî el-Endelusî’ye nisbet edilir. 560-637/1164-1239). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Emirganiyye: İdrisîliğin, Nûbâ’daki bir koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 262.

Enbâbiyye: Bedewî Tarikatı’nın kollarından biridir. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 61.

Enesiyye: (Enes b. Malik b. Nasr en-Neccâr el-Ensarî’ye nisbet edilir. Ancak bu zat sahabîdir. Tasavvuf ve Tarikatla hiçbir ilişkisi yoktur. Öl. 93/711). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Ensâriyye: Herewiyye’nin koludur. Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Erdebiliyye: (Safiyyuddîn el-Erdebilî’ye nisbet edilir. Ebheriyye’nin koludur.). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Esediyye: (Ebu Muhammed Abdullah b. Ali el-Esedî’ye nisbet edilir. Kadiriyye’nin koludur.). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Eşrefiyye: (Eşref-i Rumî Tarafından kurulduğu iddia edilir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Ezheriyye: (Ebu Abdillâh Muhammed b. Abdirrahmân el-Ezherî’ye nisbet edilir. Halvetiyye’dan Hufniyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

F

Fâzıliyye: (Cemâluddîn Muhammed b. Fazlullâh el-Hindî el-Burhanbûrî tarafından kurulmuştur. Öl. 1029/1619). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Feyziyye: (Halvetiyye’nin bir koludur. Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Firdewsiyye – Firdevsiyye: (Ruknuddîn el-Firdewsî tarafından kurulmuştur. Öl. 724/1323. Kubrewiyye Tarikatı’nın kollarındandır). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 268.

Futuwwetiyye – Fütuvvetiyye: (Ali el-Hemedânî’ye nisbet edilmiştir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

G

Ğaribiyye - Garîbiyye: (Muhammed Garîbullah el-Hindî’ye nisbet edilmiştir. Kadiriyye’nin bir koludur.). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Ğawsiyye – Ğawthiyye- Gavsiyye: (Hamîdullah Ebu’l-Mueyyed Muhammed -Gavs-i Hindî- tarafından kurulmuştur. Öl. 970/1562). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 268.

Gâziyye – Gaziyye: Bk. Ğâziyye.

Gazâlîyye – Gazzâliyye: (Ebu Hâmid Muhammed b. Muhammed b. Muhammed el-Gazâli’ye nisbet edilir. Ancak ihtimalden uzaktır. Öl. 505/1111). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 268.

Gülşeniyye: (İbrahim Gülşenî b. Şeyh Fakîh öl. 826-940/1422-1533. Halvetiyye’den Rûşeniyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 269, 318.

Ğ

Ğâziyye – Gaziyye: (Ebu’l-Qâsım el-Ğâzi’ye nisbet edilir. Öl. 981/1573). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 268, 291.

H

Habîbiyye: Şâzelî Tarikatı’nın bir koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 264.

Haccâciyye: (Salih Ebu’l-Haccâc Yusuf b. Abdirrahman el-Mağribî’ye nisbet edilir. Öl. 642-1244. Medyeniyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Hâcegâniyye - Khuwâcegâniyye: (Abdulkhâliq Ğujduwânî’ye nisbet edilir. Öl. 575/1179). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 166.

Haddâdiyye: (Abdullah b. Alewî el-Haddâd’a nisbet edilir öl. 1044-1132/1634-1719). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Hâdıriyye: Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 261.

Hafîfiyye - Khafîfiyye: (Ebu Abdillâh Muhammed b. Khafîf ed-Dâbî eş-Şîrâzî’ye nisbet edilir. Öl. 371/981). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994: Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 158.

Hafniyye – Hufniyye – Hafnewiyye - Hufnewiyye: (Şemsuddîn Muhammed b. Sâlim el-Hufni’ye nisbet edilir. 1100-1181/1688-1767). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994. Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984; Halvetîliğin, Mısır’daki kollarındandır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 137. 161.

Halebiyye: (El-Ahmedî el-Halebî’ye nisbet edilir. Ahmediyye’nin Bedewî Tarikatı’nın koludur-). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994. Bedewî Tarikatı’nın kollarından biridir. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 61.

Hâletiyye: Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Hâliyye: Raks ve müzeği esas alan bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 128.

Hâlidiyye –Khâlidiyye: (Halid b. Ahmed b. El-Huseyn eş-Şehrezûrî’ye nisbet edilir. 1190-1242/1776-1826. Nakşibendîliğin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Halîliyye: 1800’lerde Tunus’ta ortaya çıkmış bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 265. Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Halmâniyye – Hilmâniyye: Sapkın bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 140.

Halvetiyye - Halwetiyye: (Ebu Abdillâh Sirâcuddîn Ömer b. Eş-Şeyh Ekmeliddîn el-Geylânî el-Lâhecî’ye öl. 750/1349; Ayrıca, İran kökenli Muhammed zahîruddîn’e nisbet edilir. Öl. 800/1397). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 160.

Halvettiye - Halwetiyye: (Arif Muhammed Cemâluddîn el-Halvetî’ye nisbet edilir). Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Hakîmiyye: (Ebu Abdillâh Muhammed b. Ali b. El-Huseyn et-Tirmizî el-Hakîm’e nisbet edilir. Öl. 255/869). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Hallâciyye: (Huseyn b. Mansûr el-Hallâc’a nisbet edilir. Öl. H. 316.). Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 138, 264.

Halmâniyye: Hulûliyeci bir tarikattır. Hicretin altıncı yüzyılında peydahlanmıştır.

Hammûdiyye: Bedewî Tarikatı’nın kollarından biridir. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 61.

Hamdâşiyye (el-Hamâdişe): Hicretin ikinci yüzyılında Marakeş’in Zarhûn bölgesinde ortaya çıkmış bir tarikattır. Cuzûliyye’nin koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 264.

Hamzawiyye: Melâmî-Bayramî karışımı bir Türk tarikatıdır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 264.

Hansaliyye: Küçük bir tarikattır. Marakeş’in Wahrân bölgesinde ortaya çıkmıştır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 147, 264.

Harfiyye: (Ebu’l-Hasan Ali b. Ahmed en-Necîb el-Harrânî’ye nisbet edilir. Öl. 637/1240). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Harîriyye: (Burhânuddîn Ebu’l-Hasan Ali el-Harîri’ye nisbet edilir. Öl. 645/1248. Rufâîliğin bir koludur). Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 264. Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Harrâziyye: (Ebû Saîd Ahmed b. İsa el-Harrâz el-Bağdâdî’ye nisbet edilir. Öl. 279/892). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 154.

Haşşâşiyye: Bk. Aâid: İslâm’dan sapmış kamplar Dizini.

Hâtemiyye: Hicretin dördüncü yüzyılında, mezopotamya’nın eski dinleri üzerinde yapılanmış bir tarikattır. Kadirîliğe ve Kubrewîliğe altyapı oluşturmuştur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 264.

Hawâtıriyye – Khawâtıriyye: Onuncu hicrî yüzyılında, Hicaz’da kurulmuş bur tarikattır.

Hayatiyye: Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Haydariyye: Kalenderîliğin bir koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 264.

Heddâdiyye: Gizli bir tarikattır. İçyüzü henüz keşfedilmemiştir. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 270.

Heddâwâ: Mağrip orijihlyi bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 270.

Hemedâniyye: (Ali b. Şihâbiddîn el-Hemedânî’ye nisbet edilir. Öl. 786/1385. Keşmir’de kurulmuştur. Rukniyyi’den Kubreviyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 270.

Herewiyye – Hereviyye: (Ebû İsmâîl Abdullâh b. Ebi Mansûr’a nisbet edilmiştir. Öl. 481/1088). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Hewariyye – Hevariyye: (Ebûbekr b. El-Hewârî el Betâihî’ye nisbet edilir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Hızıriyye: (Hızır’a nisbet edilir. Bu suretle tarikatların mitolojik yönlerini de kanıtlar). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 153, 264.

Hikemiyye: (Muhammed b. Ebibekr el-Hikemî’ye nisbet edilir. Kadiriyye’nin kollarındandır). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Hilâliyye: (Arif Muhammed Hilâl b. Ömer’e nisbet edilir. Öl. 1147/1734. Kadiriyye’nin kollarındandır). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Hulûliyye: Sapkın bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 141.

Hulwetiyye - Hülvetiyye: (Feyzuddîn Huseyn Ebu’l-Feyz es-Semmânî el-Mısrî. 1236-1309/1820-1891). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Humûsiyye – Khumûsiyye: 1800’lerde Tunus’ta ortaya çıkmış bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 265.

Hurûfiyye: (Fazlullâh el-Hurûfî el-Esterâbâdî el-Maqtûl tarafından kurulmuştur. Öl. 696/1269). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 130.

Hüdâiyye – Khudâiyye: (Celvetiyye’nin bir koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Hulviyye: Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

I

Işqıyye – İskıyye: (Ebû Yezîd el-Işqî’ye nisbet edilir. Şettâriyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 268.

İ

İbrahimiyye: Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

İdrisiyye: (Ahmed el-Fâsî’ye nisbet edilir. Öl. 1253/1837). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

İgtişâşiyye: Kubrewîliğin horasan koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 262.

İkâniyye – İqâniyye: (Kemal el-İqanî’ye nisbet edilir.). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

İlmiyye: (Ebu Muhammed Abdullah b. İbrahim el-İlmî’ye nisbet edilir. Şazeliyye’den Cüzûliyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

îsewiyye – îsâwiyye - İseviyye: (Muhammed b. İsa el-Mağribi’ye nisbet edilir. Şazeliyye’den Cüzûliyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 268, 288.

İshâqiyye – İshâkiyye: (Ebû İshâq İbrahim b. Şehriyâr el-Murşid el-Qazerûnî’ye nisbet edilir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

İşrâqiyye: (Kurucusu, Suhrewerdî el-Halebî’dir. Öl, h.578). Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 262.

J

K

Qâdirîyye –Kâdirîyye- Kadiriyye: (Abdülkadir Geylâni’ye isnad edilir. Öl. H. 562. Bu iddia ihtimalden uzaktır). Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984; Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 268, 299.

Kalenderiyye: (Muhammed semai ed-Divânî tarafından kurulmuştur. Öl. 936/1529. Mevlevîliğin bir koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 269.

Karabaşiyye: (Alâuddîn Ali b. Muhammed en-Nakşebendî el-Huseynî’ye nisbet edilir. –1020-1097/1511-1685-) Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994. Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Kâsâniyye: (Şemsuddîn Ahmed el-Kâsânî’ye nisbet edilir. Öl. 949/1542. Nakşibendîliğin Ahrâriyye koluoud). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Kâsımiyye: (Gâziyye Tarikatı’nın koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Kassâriyye - Qassâriyye: (Ebû Sâlih Hamdûn b. Ahmed el-Qassar en-Nisabûriy’e nisbet edilir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 269.

Katnâniyye – Qatnâniyye: (Hasan el-Qatnâni’ye nisbet edilir. Öl. 747-1346). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Kazerûniyye – Qazrûniyye - Qâzerûniyye: (Murşidiyye de denir. Hicretin 5. yy.’ında İran’da kurulmuş, Şirâz’da yayyılmıştır. Hafîfiyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 269.

Kemaliyye: Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Kennâsiyye: Bedewî Tarikatı’nın kollarından biridir. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 61.

Kerzâziyye: Şâzeliyye’nin koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 269, 314.

Kettâniyye: XIX. Asırda Muhammed b. Abdilqâdir el-Kettânî tarafından kurulmuştur. Ruhunu Derqâwî tarikatından almıştır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 308.

Keyyâliyye: (İsmâîl Keyyâl er-Rifâî’ye nisbet edilir. –600656/1203-1268). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Kırâiyye –Qırâiyye: 1800’lerde Tunus’ta kurulmuş küçük bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 269.

Koneviyye – Qonewiyye: (Sadruddîn Konevi –Qonewî- tarafından kurulduğu iddia edilir). Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 269.

Kuşeyriyye – Quşeyriyye: (Ebu’l-Qâsım Abdulkerim b. Hewazin el-Quşeyrî’ye nisbet edilir. –376-467/986-1072). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 269.

Kubreviyye – Kubrewiyye - Kubrawiyya: (Ebu’l-Cenâb Ahmed b. Ömer –Necmuddîn-i Kubrâ-‘ya nisbet edilir öl. 628/1221. Horasanda kurulmuştur; Cüneydîliğin koludur.). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 269, 307.

Kumeyliyye: (Kumeyl b. Ziyâd’a nisbet edilir. Öl. 82/701). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

L

M

Mağribiyye: (İranlı Şâir, Mağribî’nin tarikatıdır. Öl. H. 809). Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 269.

Marzûqiyye (El-Merâziqa): Bedewî Tarikatı’nın kollarından biridir. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 61.

Mazhariyye: (Şemşuddîn Habîbullâh Mirza Mazhar Can-ı Cânân’a nisbet edilir. Nakşiliğin Muceddidiyye koludur. Öl. 1195/1780). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Mebtûliyye: Mısır orijinli küçük bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 269.

Medâriyye: (Bedîuddîn Şah Medar’a nisbet edilir. Öl. 840/1438). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 267, 269.

Medeniyye: (Muhammed Hasan b. Zafîr el-Meden’ye nisbet edilir. Şâazeliyye’den Zerrûqiyye’nin şubesidir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 330.

Medyeniyye: (Ebû Medyen Şuayb b. El-Huseyn el-Mağribî’ye nisbet edilir. Öl. 59081193). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Meğâziyye: Halvetîliğin, Mısır’daki kollarındandır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 161.

Mehdeviyye – Mehdewiyye: (Muhammed b. Abdilazîz el-Hedewî’ye nisbet edilir. Medyeniyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Melâmetiyye: (Hicretin 5. yy.’ında Horasan’da kurulmuştur). Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 269, 356.

Melâmiyye: (Ebû Salih Hamdûn el-Qassâr’a nisbet edilir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 357.

Menâifiyye: Bedewî Tarikatı’nın kollarından biridir. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 61.

Meşîşiyye: (Ebû Muhammed Abdusselâm b. Meşîş b. Mansûr b. İbrahîm el-Mağribî’ye nisbet edilir. Öl. 622/1226). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 269.

Metbûliyye: (İbrahim el-Metbûlî’ye nisbet edilir. Öl. 880/1475). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Mevleviyye: (Celâluddîn-i Rûmî’ye nisbet edilir. Öl. 712/1313). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 270, 359.

Meymûniyye: (Ebu’l-Hasan Ali b. Meymûn el-Mağribî’ye nisbet edilir. Öl. 917-1511). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Mısriyye: (Kurucusu Niyazi Mısrî’dir. –1027-1105/1617-1693- Halvetiyye’den Ahmediyye’nin koludur.). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994. Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984; Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Mîrğâniyye: Şeyh Muhammed Osman el-Mirğânî tarafından Taif’de kurulmuştur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 361.

Muhammediyye: Ana tarikat olarak isimlendirilmiştir. Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 269.

Muhâsibiyye: (El-Hâris b. Esed el-Muhâsibî’ye nisbet edilir. Öl. 243/857). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 269.

Muhyewiyye: Ekberiyye Tarikatı’nın başka bir adıdır.

Mukâhhaliyye: Cezayir’de kurulmuş asker karakterli bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 355.

Murâdiyye: (Muhammed b. Murâd b. Ali b. Davud b. Kemaluddîn’e nisbet edilir. Öl. 1132/1719. Nakşibendiliğin muceddidiyye koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 269.

Murzuqiyye (el-Merâziqa): Ahmediyye’nin bir koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 269.

Muslihiyye: (Kurucusu, Muslihuddîn Mustafa el-Halvetî’dir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994. Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Muceddidiyye: (Kurucusu, Ahmed Fârûqî Serhendî’dir. –971-1034/1563-1624- Nakşibendiliğin Ahrariyye koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Mustariyye: (Muhammed b. Ahmed el-Mağribî’ye nisbet edilir. Şâzeliyye’den Cuzûliye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Muşâri’iyye: (Hicretin 9. yy.’ında Yemen’de kurulmuştur. Kâdirîliğin bir koludur). Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 269.

N

Nakşiberdîlik –Naqşebendiyye- Naqshabandiyya: Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984; Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 270, 379.

Nâsıriyye: (Ebû Abdillâh Muhammed b. Muhammed b. Ahmed b.Nâsır’a nisbet edilir. –1011-1085/1602-1674-). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 363.

Nasuhiyye: (Ebu’l-A’lâ Muhammed en-Nasûhî er-Rûmî el-Uskudârî. Öl. 1130/1718). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994. Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Neveviyye – Nawawiyya: (Muhiddî Ebû Zekeriyyâ Yahya b. Şerefuddîn en-Nawawî’ye nisbet edilir. İhtimalden uzaktır. –631-670/1233-1271. bu tarikat Şazeliyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Nimetullâhiyye – Ni’metullâhiyye: (Şiîliğe ait tek tarikattır. Kerman’da kurulmuştur. Kâdirîliğin Yâfiî koludur). Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 270.

Niyâziyye: (Hicretin XI. yy.’ında kurulmuştur. Halvetîliğin bir koludur). Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 270.

Nizâmiyye: (Nizâm’ul-Haq, Muhammed b. Ahmed el-Khâlidî’ye nisbet edilir. Öl. 725/1325. Çeştiyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Nurbahşiyye: (Muhammed Nûr-Bahş el-Buhârî’ye nisbet edilir. Kubrewiyye’den Hemedâniyye’nin koluur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 270, 382.

Nûriyye: (Ebu’l-Hasan Ahmed b. Muhammed en-Nûrî’ye nisbet edilir. Öl. 295/907). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 270.

Nûriyye: (Nuruddîn Abdurahmân el-İsferânî’ye nisbet edilir. –639-695/1241-1295- Kubrewiyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Nûriyye: (Nuruddîn Habîbullâh el-Hadîsî’ye nisbet edilir. Rnifâiyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Nûriyye - Nûruddîniyye: Cerrâhiyye Tarikat’nın başka bir adıdır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 270.

Nûriyye: (Muhammed Nûr’ul-Arabî el-Bedrî’ye nisbet edilir. –1220-1305/18051887- Melâmiyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

O

Ö

P

Pîr-i Hacât: Afganistanda kurulmuş bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 263.

R

Rahhâliyye: Marakeş’te kurulmuş bir büyü tarikatıdır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 265.

Rahmâniyye: Halvetîliğin, Cezâyir ve Somali’daki kollarındandır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 161, 185, 265.

Ramazâniyye: (Ramazan Karahisârî el-Halvetî’ye nisbet edilir. Öl. 1025-1616). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Rasûliyye: Hindistan’nın Gucerat bölgesinde kurulmuş ve yayılmış bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 265.

Râşidiyye: (Ebu’l-Abbâs Ahmed b. Yusuf er-Râşidî’ye nisbet edilir. Öl. 927/1521.Şâzeliyye’den zerrûqiyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 265.

Rufâiyye, Rifâiyye: (Ahmed er-Rifai’ye mal edilir. –500-578/1106-1183-). Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984; Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 187, 265.

Rukniyye: Kubrewiyye’nin Bağdat’ta kurulmuş bir koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 266.

Rûmiyye: (İsmâîl er-Rûmi’ye nisbet edilir. Öl. 1053/1643. Kâdiriyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994;

Ruslâniyye: (Muhammed b. Suwâr b. İsrâîl b. Hasan’a nisbet edilir. Uqayliyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Rûşeniyye: (Aydınlı Ömer Dede tarafından kurulmuştur. Öl. 892/1487) Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984; Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 266

Rukniyye: (Ebu’l-Mekârim Ruknuddîn Alâuddewle Ahmed b. Muhammed es-Semmânî’ye nisbet edilir. Öl. 736/1336. Kubrewiyye’den Nuriyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994;

S

Sâbiriyye: (Alâuddîn Ahmed Sâbir Kelbîrî’ye nisbet edilir. Öl. 690/291). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994;

Sa’diyye: (Ebu’l-Futûh Sa’duddîn Muhammed el-Cibâî’ye nisbet edilir öl. 700/1300). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 209.

Safeviyye (Ebu’l-Feth İshâq Safiyyüddîn el-Erdebilî tarafından kurulmuştur.). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 247, 267.

Salâhiyye: (Salâhuddîn er-Rûmî el-Uşâqî tarafından kurulmuştur. –1130-1197/1717-1782). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Sâlihiyye: Halvetîliğin, Mısır’daki kollarındandır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 161.

Sanhaciyye: (Ebu’l-Abbâs Ahmedî’ye nisbet edilir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994;

Sâriyye: Halvetîliğin, Mısır’daki kollarındandır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 161.

Sâwiyye Sa’viyye: (Ahmed b. Muhamed es-Sâwî’ye nisbet edilir. Öl. 1241/1825). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994;Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Sayyâdiyye: (İzzuddîn Ahmed es-Sayyâdî’ye nisbet edilir. Öl. 670/1271). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994;

Seb’îniyye: İbni Seb’în’in kurduğu sapkın bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 204, 266.

Sehliyye: (Ebû Muhammed Sehl b. Abdillâh et-Tusterî’ye nisbet edilir. Öl. 283/896). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 218, 266.

Sehliyye: Şâzelîliğin Cezayir’de yaygın olan bir koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 267.

Sekatiyye – Saqatıyye: Hicretin 6. yy.’ında kurulmuş bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 211, 266.

Selâmiyye: Bedewî Tarikatı’nın kollarından biridir. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 61.

Semmâniyye: (Ebû Abdilkerîm el-Medenî es-Semmânî’ye nisbet edilir. 1132-1189/1719-1775). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 266.

Seyyâriyye: (Ebu’l-Abbâs Qâsım b. El-Mehdî es-Seyyârî’ye nisbet edilir. Öl. 342/953). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 267.

Sezaiyye: (Hasan b. Ali er-Rûmî el-Morawî tarafından kurulmuştur. –1080-1151/1669-1738). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Sıddıyqiyye: Hicretin 7. yy.’ında, İbn Atâillâh el-İskenderî tarafından kurulmuştur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 268.

Sibâiyye: Halvetîliğin, Mısır’daki kollarındandır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 161.

Sinâniyye: (İbrahim b. Abdirrahmân el-Halvetî tarafından kurulmuştur. – Ümmü Sinân- öl. 976/1568). Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984; Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 266.

Sivâsiyye: Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Siyûsufiyye (Sidiyusufuyye): Kuzey Afrika’da kurulmuştur. Kurucusu Ebu’l-Abbâs Ahmed b. Muhammed’dir. Öl. 927/1521). Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 410.

Sûfiyye: (Ebû Hâşim es-Sûfî’ye nisbet edilir. İhtimalden uzaktır. Öl. 155/772). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Suleymâniyye: Şeyh Bekr b. Suleymân adında bir Hintli tarafından kurulmuştur. Ayrıca, Türkiye’de 20. yy.’da kurulan ve Süleyman Hilmi Tunahan’a nisbet edilen Süleymancılık adında bir tarikat daha vardır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 214.

Sultaniyye: 1800’lerde, Türkistan’da kurulmuş bur tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 266.

Suhrewerdiyye –Sühreverdiyye: (Şihâbuddîn Ebu’l-Hafs Omar es-Suhrewerdî’ye nisbet edilir. –539-632/1144-1234). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 217, 266.

Sunûsiyye – Senûsiyye: Askerî karakterli bir tarikattır. Hicretin 10. yy’ılında kurulmuş, Lib’ya ve Sudan’da yayılmıştır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 215, 266.

Sutûhiyye: (Abdurrahmân el-Kebîr es-Sutûhî’ye nisbet edilir. Bedewî Tarikatı’nın kollarından biridir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 61.

Suûdiyye: (Ebu’s-Suûd Sâlih b. Ebi’l-Aşair b. Şa’bân b. Et-Tayyib el-Quşeyrî’ye nisbet edilir. –577-644/1181-1246-). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Sümbüliyye: Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 266.

Ş

Şâbaniyye – Şa’bâniyye: (Şa’bân Veli tarafından kurulmuştur. Öl. 976/1578. Halvetiyye’den Cemâliyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 267.

Şa’biyye: Bedewî Tarikatı’nın kollarından biridir. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 61.

Şa’râniyye: (Abdulwahhâb eş-Şa’rani’ye nisbet edilir. Öl. 964/1556) . Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Şazeliyye: (Ebu’l-Hasan Taqiyyüddîn Ali b. Abdillâl eş-Şâzelî el-Huseynî’ye nisbet edilir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994. Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 223, 267.

Şâh Âlemiyye: (Şâh-ı Âlem b. Ebî Muhammed tarafından kurulmuştur. – 817-880/1414-1475- Ebheriyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Şahmedâriyye: Medâriyye olarak da bilinen bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 267. (Ayrıca bk. Medâriyye).

Şemsiyye: (Şemsuddîn Ahmed b. Ebi’l-Berekât Muhammed b. Ârif Hasan ez-Zîlî’ye nisbet edilir). Öl. 1006/1597.) Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984; Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 236, 267, 383.

Şennâwiyye: Bedevî tarikatı’nın kollarından biridir. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 61.

Şerqâwiyye – Şarqâwiyye – Şerkâviyye: Hicretin 12. yy.’ında Mısırda kurulmuş bir tarikattır. Halvetîliğin bir koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 229, 267.

Şernûbiyye: (Şihâbuddîn Ebu’l-Abbâs Ahmed b. Osman eş-Şernûbî’ye nisbet edilir. Öl. 994/1585. Burhâniyye’nin Şûbesi’dir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Şettâriyye -Şattâriyye: (Horasanlı Abdullâh eş-Şettârî tarafından kurulmuştur. Hindistan, Sumatra ve Jawa’da yayılmıştır. Işqiyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Ebu’-Hasan en-Nedwî, Rijâl’ul-Fikr’i wa’d-Da’wa’ti Fi’l-İslâm, 3/27); Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 231, 267.

Şevziyye: Seb’îniyye’nin Anadolu’daki koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 267.

Şeybâniyye: (Ebû Muhammed Yunus b. Yusuf eş-Şeybânî’ye nisbet edilir. Öl. 616/1219). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Şeybiyye: Hicretin XI. yy.’ında Ahmed b. Makhlûf tarafından kurulmuş bir tarikattır. Nâsıriyye’nin koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 227.

Şeyhiyye: Cezayir’de Wahran ve Sahra bölgelerinde yayılmış olan Şazelîliğin koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 239, 267.

Şinnâwiyye: (Omar eş-Şinnâwî el-Eş’as’a nisbet edilmiştir. Ahmediyye’nin bir koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Şuaybiyye: (Ebû Medyen Şuayb el-Mağribî et-Tilimsâni’ye nisbet edilmiştir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Şücâiyye: Halvetîliğin, Anadolu’daki kollarındandır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 161.

T

Tâciyye: (Tâcuddîn b. Zekeriyyâ b. Sultan el-Hindî tarafından kurulmuştur. Nakşibendîliğin bir koludur. Öl. 1050/1640). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Tağlibiyye: (Arif Muhammed Ebû Tağlib b. Sâlim es-Sa’dî eş-Şeybânî’ye nisbet edilir. Sa’diyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Tâlibiyye: 1800’lerde Mağrip’te kurulmuş küçük bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 268.

Tayfûriyye: (Ebû Yezîd Tayfûr b. İsâ el-Bestâmî’ye nisbet edilir. Naqşibendîliğe katkışı olmuştur. Öl. 261/874). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 268.

Tâziyye: (Ebû Sâlim İbrâhim et-Tâzî’ye nisbet edilir. Medyeniyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Telqıyniyye: Sırf zendekadan ibaret bir tarikmattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 263.

Tennâwa: Kadirîliğin, Dekin’de kurulmuş bir koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 262.

Tıybiyye: Cuzûliyye’nin Marakeş’teki koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 268, 272.

Tîcâniyye – Ticâniyye - Ticaniyye: (Şihâbuddîn Ahmed et-Ticânî et-Tûnisî tarafından kurulmuştur. Öl. 1227/1812). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994. Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 83.

Tuşeştiyye: Hint-Afgan kültlerine ait bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 263.

U

Ukayliyye - Uqayliyye: (Uqayl el-Menbejî b. Şihâbiddin Ahmed el-Bataihî’ye nisbet edilmiştir. Harrâziyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Uceyliyye – Ujayliyye: (Ahmed b. Musâ b. Ali b.Omar el-Ujayl b. Muhammed’e nisbet edilmiştir. Hikemiyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Uşşakiyye: (Husâmuddîn Hasan el-Buhârî tarafından kurulmuştur. Öl. 1000/1592). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994. Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 268, 403.

Uweysiyye – Üveysiyye: (Uweys b. Âmir b. Mâlik el-Qaranî el-Yemenî’ye mal edilmektedir. Bu iddia tamamen gerçek dışıdır. Öl. 25/645). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Ü

V

Vârisalişâhiyye - Wârisalişâhiyye – Warithalishahiyye: 1800’lerde Hindistan’da kurulmuş bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 270.

Vahdetiyye - Wahdetiyye: Sapkın bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 270.

Vefâiyye – Wafaiyye: (Ebu’l-Wafa’ Muhammed el-Kurdî el-Irâqî’ye nisbet edilmiştir. Öl. 411/495. Hewaziniyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 270.

Vefâiyye – Wafaiyye: (Muhammed Wafâ b. Muhammed b. Nejmiddîn el-Mağribî’ye nisbet edilmektidr. Öl. 761/807). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 270.

Vusûliyye - Wusûliyye: Sapkın bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 270.

Y

Yâfiiyye: (Afîfuddîn el-İmâm Abdullah b. Es’ad b. Ali el-Yâfiî el-Qâdirî’ye nisbet edilir. Kadiriyye’den Ekberiyye’nin koludur.) Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Ya’ziyye: (Ebû Ya’z b. Meymûn el-Hezmîrî el-Yengûrî’ye nisbet edilir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Yemeniyye: Kesediyye ile ilişkili bir tarikattır. Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Yeseviyye -Yesewiyye: (Hoca Ahmed el-Yesewî tarafından kurulmuştur. Öl. 562/1166). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Yûnusiyye: Şeybâniyye ile ilişkili bir tarikattır. Suriye orijihli sapkın bir tarikat olduğu sanılır.

Yûsufiyye: Mağripli Ahmed b. Yusuf’un tarikatıdır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 270.

Z

Zâhidîyye – Zahidiyye: (Tâcuddîn İbrâhim ez-Zâhid el-Gilânî’ye nisbet edilir. Öl. 690/1291. Ebheriyye’nin koludur.). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Zahidiyye: Bedewî Tarikatı’nın kollarından biridir. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 61.

Zehebiyye: Kubrewiyye’nin başka bir adıdır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 265.

Zerrûkiyye – Zerrûqiyye: (Ebu’l-Abbâs Şihâbuddîn Ahmed b. Muhammed b. Muhammed b. İsâ el-Fâsi tarafından kurulmuştur. Öl. 899/1493. Şâzeliyye’den Vefâiyye’nin koludur). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 193, 266.

Zeyleiyye: (Safiyyuddîn Ahmed b. Omar ez-Zeylaî’ye nisbet edilir). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994.

Zeyniyye: (Zeynuddîn Ebubekr el-Hâfî’ye nisbet edilir. –747-838/1346-1435- Suhrewerdiyye’nin koludur.). (Zeynuddîn Ebubekr el-Hâfî’ye nisbet edilir. –747-838/1346-1435- Suhrewerdiyye’nin koludur.)

Zeyyâniyye: Şâzelî Tarikatı’nın Mağribteki koludur. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 197, 266

Zühriyye: (Ahmed ez-Zuhrî el-Qaysarî’ye nisbet edilir. Öl. 1157/1744). Harîrîzâde’ye ait Tıbyân’ul-Wesâil’inden naklen, Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarikatlar, M.Ü. İlâhiyât Fak. Vak. yy. İstanbul-1994; Bk. Rahmi Serin, İslâm Tasavvufunda Halvetilik ve Halvetiler. Petek yy. İstanbul-1984;

Zureyqiyye: Sırf zendeqadan ibaret bir tarikattır. Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'jam'ul-Firaq'i wa'l-Mezâhib'il-İslâmiyya s. 266

Tarikatlarla ilgili Ansiklopedik Kaynaklar:

1. Ma’sûm Ali Şah, Tarâiq’ul-Haqâiq.

2. Jâmi’ul-Usûl, Ahmed Zıyâuddîn Gümüşhânewî.

3. Dr. Selçuk Eraydın, Tasavvuf ve Tarîkatlar.

IV- TASAVVUF EĞİTİMİNDE KADEMELER DİZİNİ (Seyr'û Sülûk Aşamaları)

1. Şirîat-Şeriat: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (Hafî maddesi) s. 128;

2. Tarîkat-Tarikat: Sözde Allah'ın bizzat kendisini doğrudan tanımayı ve O'nunla bütünleşmeyi gösteren mistik yol. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 616; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 493;

* Tarîkatlar: Çeşitli din ve inanışların sentezinden oluşturulmuş mistik örgütler. Bk. Grupsal Dizin:Tarhikat Adları Dizini.

* Tarikatların Tasnifi: Bk. İsl. Alim. Ans. 15/329; Gümüşhaneli, Câmi'ul-Usûl (Serpili); Bk. Dr. Abdüsselâm es-Sâmerrâî, El-Ğuluw'wu wa'l-Firak'ul-Ğâliyah (tamamı); Bk. Dr. İsmail el-Arabî, Mu'cam'ul-Firak'i wa'l-Mezâhib'il-İslamiyyah (tamamı). Ayrıca bk. Grupsal Dizin (Tarikat Adları Dizini)

* Tarikat kavramı, tarikatların kökeni ve nasıl uyduruldukları: Bk. Mehmet Zeki Canan, Ansiklopedik Din ve İnanç Söslüğü (Dinler ve İnançlar Hakkında Özet Bilgiler Bölümü) s. 38-39; «Yaklaşık olarak son yüz seneden beri tarikat diyerek birçok şeyler uyduruldu.» Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarikatta Rabıta ve Nakşibendîlik s. 56-58; Bk. İsl.Alm. Ans. 15/329; Bk. Dr İsmail el-Arabî, Mu'cam'ul-Firak'i wa'l-Mezâhib'il-İslamiyya s. 259-270

* Tarikatlarda mitoloji: Bk. Menkabe ve Keramet maddeleri; Bk. Prof Dr. İbrahim Sarmış, Teorik ve Pratik Açıdan Tasavvuf ve İslam s. 174-180; Bk. Ahmet Yaşar Ocak, Menâkıbnâmeler. (Kitabın tamamı); Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarikatta Rabıta ve Nakşibendîlik s. 285-298;

3. Ma'rifet-Marifet-Ma'rifetullah: Allah'ı bizzat tanımak ve bilmek. Üş aşama ile mümkün olduğu ileri sürülmektedir: İlmel yakıyn, Aynel yakıyn, Hakkal yakıyn. Bk. Mehmet Zeki Canan, Ansiklopedik Din ve İnanç Söslüğü s. 16; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü (Bodhi-Buda'da gerçekleşen ma'rifetullâh-Maddesi) s. 86; Bk. Age (Mârifet ve Mârife-Ullah Maddeleri) s. 304; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (Hafî maddesi) s. 128; Bk. Age. (Ma'rifet maddesi) s. 297;

4. Hakîkat-Hakikat: Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 180; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (Hafî maddesi) s. 129;

_______________

V-TASAVVUF TERİMLERİ DİZİNİ

Abid ve âbidler: Bk. Şah Veliyullah Dehlevî, Hucetullah el-Bâliğa. S. 1/335; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 8;

Âgâh olmak: Mevlevilik terimi. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 11;

Amel: Sayr'u sülûk'ta bulunmak (Mistik egzersizler yapmak.);

Aşk (İlâhî aşk): Yoğunlaşmış erotik sevgi. Bk. Dr. Abdullah Sellûm es-Sâmerrâî, El-⁄ulw'wu wa'l-Firak'ul-⁄âlieh. S. 162; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (Aşk ve Niyaz Maddesi) s. 28; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 59;

Ayn'el-Yakıyn: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 29; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 69; Ayrıca bk, Aynı dizin: İlm'el-Yakıyn ve Hak'kal-Yakıyn Maddeleri;

Aziz: Hıristiyanlıkta kutsal ve yanılmaz kabul edilen ruhanî kişi. Bu anlayış, İslâmî değerleri kullanan tarikatlara da geçmiştir. Bk. Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Büyük Lûgat S. 84; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 30;

Bast: Eb'ul-Kâsım Abdülkerim b. Hevâzin, Er-Risâle'tul-Kuşeyriyye s. 35; Bk. Es-Seyyid Mahmud Ebulfayd el-Menûfî, Meâlim't-Tarîk'i İl-Allah s. 394;

Bereket: İslam'da Allah'ın lutfu ve ihsanıyla meydana gelen bolluktur. Ancak tarikatlarda (sözde) Şeyhin, Allah adına bulunduğu manevi tasarruf sayesinde müridlerin nail olduğu feyizler (metafizik haller) ve fenomenlerdir (?) Dervişler tarafından «himmet ve bereket» şeklinde kullanılır.

Cân: Bektâşî ve Mevlevî Tarîkatlarına ilk giren dervişlere verilen ad. Bk. Mehmet Zeki Canan, Ansiklopedik Din ve İnanç Sözlüğü s. 30; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 49;

Celvet: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 52; Türdav, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Büyük Lügat (Celvet Maddesi) s. 147;

Cezbe: İstiğrak, Meczûb olmak, Allah aşkıyla kendinden geçme hâli. İstiğrâk, Bk. İsl. Al. Ans. 17/297; Türdav, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Büyük Lügat (Cezbe Maddesi) s. 156; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü (Meczup Maddesi) s. 311;

Çile-Çilecilik: Bk. Aynı Dizin: Riyâzet kelimesi.

Dede: Genelde türk alevîlerinin rûhânîlerine bu ad verilir. Ancak Ortodoks sünni türkler de kendi rûhânîlerine bu adı verir ve onları ermiş sayarlar. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 66; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 110;

Dergâh: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 67; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 113;

Derviş: Farsça, dilenci anlamına gelir. Hırpânî ve serseriyâne yaşayan sofular için kullanılır. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 68; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 113; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü (Mütecerrid Maddesi) s. 351;

Ebdâl-Abdal: Bk. Mehmet Zeki Canan, Ansiklopedik din ve inanç sözlüğü s. 1; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (Abdal Maddesi) s. 7; Age. (Badal Maddesi) s. 33; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü (Badal Maddesi) s. 73;

Erbaîn-Erbaıyn-Erbain: Bk. O. Hançerlioğlu, İslam İnançları sözlüğü s. 88;

Erenler: «Hastalıkları iyileştirdiklerine ve birkaç yerde birden bulunmak gibi doğaüstü güçlere sahip olduklarına inanılan tasavvuf tarîkatları dervişleri.»; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (Erenler Meddesi) s. 88; Bk. Age. (Hüve Hüve maddesi) s. 172; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü (Erenler Maddesi) s. 141; Bk. Aynı Dizin: Velî maddesi.

Ermiş: Bk. Aynı dizin: Velî Maddesi.

Evtâd: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 93; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 150;

Evrâd (Tkl. Wird): Bk. Aynı Dizin: Vird Kelimesi.

Fakr: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (Fakr maddesi) s. 97; Bk. Age. (Hâdimul Fukarâ Maddesi) s. 127; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü (Fakr maddesi) s. 152; Bk. Age. (Hâdimul Fukarâ Maddesi) s. 179;

Fenâ-Fenâfillâh (Fenâ fi'l-lâh, fenâ fillâh): Tasavvufta, riyâzet ve mücahedelerle, çile çekerek Fânî olmak. Yani «Allah'ta eriyip yok olmak», O'nunla bütünleşmek. Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü (Fenâ Maddesi) s. 154; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (Fenâ Maddesi) s. 101; Bk. Mehmet Zeki Canan, Ansiklopedik Din ve İnanç Söslüğü (Dinler ve İnançlar Hakkında Özet Bilgiler Bölümü) s. 39; Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, İslam'da İnanç Sistemi s. 219, 220; Bk. Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarikatta Râbıta ve Nakşibendîlik s. 353-355; Bk. İsl.Alm. Ans. 15/337;Bk. Bibliyobank Klavuzu: Mücâhede, riyâzet, çile, nirvana ve samadhi kelimeleri;

Fenâfirrasûl:

Fenâfişşeyh:

Feyz-Feyiz: Sudûr ve tecelli. Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 156; Bk. O. Hançerlioğlu, İslam İnançları sözlüğü s. 104;

Galebe: Bk. Şah Veliyyullah Dehlevî, Huccetullah el-Bâliğa, s. 2/261-263;

Gavs: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 111; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 164;

Gayb: Bk. Mecma'ul-Enhur : 1/630 ; Bk. Ali b. Ali b. Muhammed b. Ebi'l-İzz ed-Dimaşkıyy, Şarh'ul-Akıyda'tit-Tahâwiyya s. 1/66; Bk. İsl. Al. Ans. 16/99; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 111; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü (Gayb Maddesi) s. 164; Bk. Age (Öncebilim Maddesi) s. 389; Ayrıca bk. Cilt-8. Tefsir ve Kûr'ân Bilimleri Kaynak Referansları (Grupsal Dizin, Konularına Göre Ayetler Dizini: Gayb Maddeleri.);

Hâce-Huwâce-Khuwâce: Hoca, şeyh, tarîkat lideri. Çoğulu Hâcegân (Hûwâcegân-Khuwâcgân)'dır.

Hâcegân-Hûwâcegân-Khuwâcgân: Hocalar, şeyhler tarîkat pîrleri. Farsçadır ve tekili «Khuwâce»'dir. Türkçede yozlaşarak «Hâce» şeklini almıştır. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 126;

Hâdim'ul-Fukarâ: Mevlevî şeyhleri için kullanılır. Bk. Orhan Hançerlioğlu Dünya İnançları Sözlüğü s. 179;

Hakîkat: (Tasavvuf terminolojisinde). Bk. Grupsal Dizin, Tasavvuf Eğitiminde Kademeler Dizini: Şık-4, Hakîkat Maddesi.

Hakk'al-Yakıyn: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 130; Bk. Orhan Hançerlioğlu Dünya İnançları Sözlüğü s. 180; Ayrıca bk, Aynı dizin: İlm'el-Yakıyn ve Ayn'kal-Yakıyn Maddeleri;

Hâl: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 130;

Halidiyye: Halid Bağdâdî'din itibaren günümüze kadar Nakşibendiliğin aldığı dördüncü isimdir.

Halife:

Halvet: Bk. Orhan Hançerlioğlu Dünya İnançları Sözlüğü s. 181; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 131; Ayrıca bk. Ayın dizin: Riyâzet Maddesi.

Hânegâh: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (Hânkaah Maddesi) s. 130; Bk. Orhan Hançerlioğlu Dünya İnançları Sözlüğü (Hânkaah Maddesi) s. 182;

Hatm-i Huâwâcegân (Hâceghan): Bk. Muhammed Emîn el-Kurdî el-Erbilî, Tenwîr'ul-Qulûb s. 520; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 145; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 185;

Hırka: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 155;

Himmet: Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 161;

İlhâm--İlham: Bk. Cilt-5. Akâid ve Kelâm Konuları Kaynak Referansları (Alfabetik Dizin: İlhâm Maddesi ve ayrıca Grupsal Dizin, İslam'dan Sapmış Kamplar Dizini: İlhamiyye Maddesi);

İlm'el-Yakıyn ; Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 191; Bk. Orhan Hançerlioğlu Dünya İnançları Sözlüğü s. 214; Ayrıca bk, Aynı dizin: Ayn'el-Yakıyn ve Hak'kal-Yakıyn Maddeleri;

İlm-i Hâl: Bk. Orhan Hançerlioğlu Dünya İnançları Sözlüğü s. 180; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 130;

İlm-i Ledün : Bk. İsl. Alm. Ans. 15/336; Bk. Türdav, Osmanlıca-Türkçe Büyük Ansiklopedik Lügat (Ledün Maddesi) s. 558;

İnâbe: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 195;

İsâviyye Tarîkatı: Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 222;

İstimdâd:

İskat-ı Tedbir:

Kabz: Allah'ın, kudretiyle olağan bir şeyi engellemesi. Bk. Ebulkâsım Abdülkerim b. Hevâzin, Er-Risâle'tul-Kuşeyriyye s. 35; Bk. Ahmed Zıyâüddin Gümüşhânevî, Câmi'ul-Usûl s. 136; Bk. Es-Seyyid Mahmud Ebulfayd el-Menûfî, Meâlim't-Tarîk'i İl-Allah s. 394; Bk. Orhan Hançerlioglu, İslam İnançları Sözlüğü s. 220; Bk. Şah Veliyullah Dehlevî, Huccetullah el-Bâliğa, S. 1/50; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 220;

Kabul:

Kanaat: Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü (Usûl-i Aşere Maddesi) s. 530;

Kavs: Tasavvuf dilinde, yeniden başa dönme. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 234;

Kemal: Tasavvufta kemâle erebilmek (Olgunlaşabilmek) için: Şerîat, tarîkat, marifet ve hakîkat kavramlarını sindirmek gerektiği ileri sürülür. Olgunlaşmanın ise 3 aşaması vardır: İlm'el yakıyn, Ayn'el yakıyn, Hakk'al yakıyn. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları sözlüğü s. 241; Ayrıca bk. Amel, Seyr'u Sülûk, şerîat, tarîkat, marifet, hakîkat, İlm'el yakıyn, Ayn'el yakıyn, Hakk'al yakıyn maddeleri. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 241;

Kerâmet: Bk. Cilt-5. Akâid ve Kelâm Konuları Kaynak Referansları (Alfabetik Dizin: Olağanüstü Hâdiseler Maddesi, şık-7. Kerâmet)

Kesret: «Tasavvuf dilinde tanrı tekliğinin görünüşteki çokluğu.» Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 253; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 245; BAyrıca bk. Aynı dizin: Vahdet Maddesi.

Keşf : Bk. İsl. Al.Ans. 15/336; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 245;

Kutub-Kutup (çğl. Aktâb): Bk. "Aktab"Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Büyük Lûgat S. 39 § İsl. Alm. Ans. 15/332; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 278; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 280;

Lâmekân: Mekân'dan münezzeh bulunmak, bir yer kaplamaya gereksinim duymaktan yüce bulunmak. Tasavvuf dilinde Allah'ın ve O'nunla bütünleştiğine inanılan kişilerin niteliği olarak kullanılır. Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 285;

Letâif-i Hamse: (Kalb, ruh, sır, khafiyy, Akhfâ) Bk. Bk. Muhammed Emîn el-Kurdî el-Erbilî, Tenwîr'ul-Qulûb s./514;

Mâsivâ: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 299;

Meşreb: Bk. Osmanlıca-Türkçe ans. Lûgat S. 631 Türdav, İst-1993 § Lugat-ı Naci S. 781 Çağrı yayınları, İst. - 1978 § Larousse- Alecso, 1989 S. 678

Meczûb: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 302;

Mekân: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 339;

Muhibb: Bektâşîlikte, 2 dereceli mürîd. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 362; Ayrıca bk. Cilt-2. Gnl. Din Konuları Kaynak Referansları (Grupsal dizin, İslam'dan Sapmış Kamplar Dizini: Bektâşîlik maddesi)

Murâkabe-Murakabe: Bk. İsl. Alm. Ans. 15/324. Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü (Usûl-i Aşere Maddesi) s. 530;

Murşid-Mürşit: Bk. Aynı dizin: Şeyh Maddesi.

Mutecerrid-Mütecerrit: Dünyadan el etek çekmiş. Bk. Aynı dizin: Derviş Maddesi.

Mücâhede: Bk. Riyâzet kelimesi.

Müceddidiyye: Rabbânî'den itibaren Halid Bağdâdî'ye kadar, Nakşibendi Tarikatı'nın aldığı üçüncü isimdir. Tarikata bu adın yakıştırılması ise Rabbânî'ye II. Bin'in müceddidi (yani yenileyicisi) diye inanıldığı içindir. Bk. İsl. Alm. Ans. 15/328.

Mükâşefe: Bk. Dr. Abdullah Sellûm es-Sâmerrâî, El-⁄ulw'wu wa'l-Firak'ul-⁄âlieh. S. 161; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 382; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 348;

Mürîd: Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü (Muhib Maddesi) s. 343; Bk. Age. (Mürîd Maddesi) s. 349; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 387;Ayrıca bk. Aynı dizin: Muhibb maddesi.

Mürşid: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 388;

Müsemmâ yolu: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 390;

Mütecerrid: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 397;

Nakıyb: Bk. Aynı dizin Nukabâ Maddesi.

Nukabâ (Tkl. Nakıyb): Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (Nakîb Maddesi) s. 402;

Nücebâ (Tkl. Necîb): Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 438; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 371;

Ocak: Mecûsîlikten avâmî tasavvufa geçmiş bir terimdir. Kötü ruhları korkuttuğuna inanıldığı için özellikle şeyhlik hânedânına ocak denilmiştir. Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya inançları sözlüğü s. 372;

Pîr: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 466;

Post: Tarîkatlarda şeyhlik ve mürşitlik makâmı. Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 415; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 467;

Rahmâniyyûn: İlâhî bilgilere sahip rûhânîler. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 471;

Recebiyyûn: Bk. Aynı dizini: Ricâl'ul-Gayb maddesi.

Râbıta (Rabıta): Nakşibendi Tarikatı'nın Önemli bir kuralıdır. Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, Tarikatta Râbıta ve Nakşibendîlik. (Kitabın tamamı); Bk. İslam Alimleri Ans. 13/114; Bk. Muhammed Ali b. Ali, et-Tehânevi, Keşf'uz-Zunûn, 1/903; Bk. Kasım Kufralı, Nakşibendîliğin Kuruluş ve Yayılışı, S. 82; Bk. Muhammed b. Muhammed el-Gazalî, İhya'u Ulûm'ud-Dîn (Murabata Maddesi) s. 4/394; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü (Manyetizma Maddesi) s. 303;

Rızâ: Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü (Usûl-i Aşere Maddesi) s. 530;

Rical'ul-Gayb-Recebiyyûn: Kırk ermiş.Bk. İsl. Alm. Ans. 15/373: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (Recebiyyûn Maddesi) s. 474

Riyâzet: Çile ve mücâhede. Rûhânî bir kişilik kazanmak amacıyla, bir tarikat mürşidinin veya bir hindu gurusunun denetiminde ve belli kurallara uyularak haftalarca, hatta aylarca mistik egzersizler yapmak; Bir çeşit yoga. Tarikatlarda, şeyhin denetimi altında bir yere kapanarak zihinsel tasavvurlarla ve zikir denen çeşitli virdlerin büyük sayılarda tekrarlanmasıyla ve meditasyonlarla yapılan mistik bir eğitim şekli. Riyâzet ya da çile, İslam'daki İtikâf'ın saptırılmasıyla mevcut şeklini almıştır. Riyazet kelimesi, genellikle mücahede sözcüğü ile beraber kullanılır. Bk. İsl.Alm. Ans. 15/343; Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (Çile Maddesi) s. 61; Bk. Age. (Riyâzet Maddesi) s. 484; Bk. Age. (Erbaîn Maddesi) s. 88; Türdav, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Büyük Lügat (Çile Maddesi) s. 172; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü (Erbaîn Maddesi) s. 140; Bk. Age. (Çile Maddesi) s. 105; Bk. Age. (İnzivâ Maddesi) s. 219; Bk. Age. (Riyâzet Maddesi) s. 433; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (İnzivâ maddesi) s. 200; Bk. Age. (Riyâzet maddesi) s. 484;

Rûhânî: Bk. Osmanlıca-Türkçe Büyük Lügat- Türdav/93- S. 836;

Rûhâniyet: Tarikat liderlerinde ve hıristiyan azizlerinde var olduğuna inanılan fizikötesi yönlendirici güç.

Rûhâniyetten istimdad: Tarikatlarda, şeyhlerin, azizlerin ve velilerin ruhlarından yardım dilemek. Bk. Halid Bağdadî, Risale'tun Fi Tahkıyk'ır-Rabıta S. 6, 11 ; Ahmed El-Hanî, El-Behce'tus-Seniyye S.41 ; Bk. Muhammed Emîn el-Kurdî el-Erbilî, Tenwîr'ul-Qulûb s. 512 ; Gümüşhanewî, Camu'ul-Usûl S. 144-146 ; Süleyman Zühdi, Mucmu'atul-Halidiyye S. 6; Bk. İsl. Alm. Ans. 15/324;

Ruhlara hediye : Yapılan bir sevabın ölü ruhlarına gönderilmesi: Bk. İsl.Alm. Ans. 15/343

Sahw:

Sâlik-Salik: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 508; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 443;

Samt: Konuşmama. Transa geçebilmek için gerekli konsantrasyonu sağlamak amacıyla sürdürülen uzun suskunluk. Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 446; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 509;

Sekr-sarhoşluk:

Semâ'-Semâ: Arapça, dinleme anlamındaki bu sözcük tarikatlarda, transa geçmeyi sağleyen mistik müzik ve dansa ad olarak kullanılır. Alevîler, sözcüğün sonundaki «ayn»'ı bozarak semah biçiminde telaffuz ederler. Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 454; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 526;

Seyr-u sülûk: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 530; Bk. Age. (Sülûk maddesi) s. 559; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 456; Bk. Age. (Sülûk Maddesi.) s. 472;

Sır: «Letâif-i Hamse»'den biridir. Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 458; Ayrıca bk. Ayın Dizin: Letâif-i Hamse Maddesi.

Sofu: Bk. Aynı Dizin: Sûfî Maddesi.

Sudûr: Sözde, Allah'ın, Maddî ve fizik şekilde tecellî etmesi. Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü (Feyz Maddesi) s. 156; Bk. Age. (Sudûr Maddesi.) s. 470; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 549;

Sülûk: Bk. Aynı dizin: Seyr-u Sülûk maddesi.

Sûfî: Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü (Sôfî ve Sofu Maddeleri.) s. 466; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 545;

Şath-Şathiyye-Şatahiyyât: Tasavvuf dilinde, Sûfînin coşku içindeyken hezeyhan şeklinde söylediği sözler. Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 478; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 572;

Şeb-i Arus: Celâluddîn--i Rûmî'nin ölüm geçecesi. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 574; Ayrıca bk. Cilt-2. Gnl. Din Konuları Kaynak Referansları (Grupsal dizin, İslam'dan Sapmış Kamplar Dizini: Mevlevîlik maddesi)

Şeyh: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 582; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 480; Bk. Age. (Mürşid Maddesi) s. 349;

Şeyh Ünvanları:

Hindistan'da : Şah

Hindistan, Türkistan ve Horasan'da : Mevlânâ

Türkistan ve İran'da : Baba, Pîr, Hâca (Huwâce)

Türkiye'de: Baba, Dede, Efendi Hazretleri.

Şukûfiyye: Mağara adamları; Yani zâhid kişiler, çilekeşler. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 594;

Takvâ: Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü (Usûl-i Aşere Maddesi) s. 530;

Tard : Bk. İsl. Alm. Ans. 15/374 § Mawkıf İbni Abidin S. 8, 9, 10

Tarîk-Tarîkat: Sözde Allah'ın bizzat kendisini doğrudan tanımayı ve O'nunla bütünleşmeyi gösteren mistik yol. Bk. Grupsal Dizin: Tasavvuf Eğitiminde Kademeler Dizini: Tarîkat Maddesi.)

Tasarruf :Bk. İsl.Alm. Ans. 15/324-328;

Teayyun: «Tasavvuf dilinde Allah'ın çeşitli şekillere girerek gözükmesi.» Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 486; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 598;

Tecellî-Tecelli: Bk. Dr. Abdullah Sellûm es-Sâmerrâî, El-⁄ulw'wu wa'l-Firak'ul-⁄âlieh. S. 161; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 627; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü (Feyz Maddesi) s. 156; Bk. Age. (Tecellî Maddesi.) s. 497;

Tefekkür: Meditativ düşünme biçimi olarak: Bk. Şah Veliyyullah Dehlevî, Huccetullah el-Bâliğa, s. 2/217-218; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 631; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 497;

Tekke (tekiyye): İslam Tarihinde ilk önce Rıbât adı altında mücahit karakolları olarak yapılan ancak daha sonraları mistik akımların gelişmesiyle birlikte yeniden karakterize edilen tapınaklara verilen ad.. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 634;

Telbîs: Tasavvuf dilinde, Allah ile birleşip bütünleşme yollarından biridir. Tasavvufçulara göre Allah ile birleşip bütünleşmenin beş ayrı yolu verdır. Bunlar: 1) İttisâl, 1) Hulûl, 3) İmtizâc, 4) İttisâf ya da İktirân, 5) Telbîs; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 498; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (Telbîs maddesi) s. 636;

Tennûre: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 640; Ayrıca bk. Cilt-2. Gnl. Din Konuları Kaynak Referansları (Grupsal dizin, İslam'dan Sapmış Kamplar Dizini: Mevlevîlik maddesi)

Terk: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 642;

Tercümân: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 642; Ayrıca bk. Cilt-2. Gnl. Din Konuları Kaynak Referansları (Grupsal dizin, İslam'dan Sapmış Kamplar Dizini: Bektâşîlik maddesi)

Teslîm: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 646; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 642; Ayrıca bk. Cilt-2. Gnl. Din Konuları Kaynak Referansları (Grupsal dizin, İslam'dan Sapmış Kamplar Dizini: Bektâşîlik maddesi)

Teslim halkası: Dervişlerin kulaklarına taktıkları küpe. Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 504; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 642; Ayrıca bk. Cilt-2. Gnl. Din Konuları Kaynak Referansları (Grupsal dizin, İslam'dan Sapmış Kamplar Dizini: Bektâşîlik maddesi)

Tevâcüd: Rûhânî ya da mistik bir ortamda kendini coşmaya zorlamak veya coşuyor gibi gözükmek. Bk. Ali b. Ali b. Muhammed b. Ebi'l-İzz ed-Dimaşkıyy, Şarh'ul-Akıyda'tit-Tahâwiyya s. 2/771; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 505; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 647; Ayrıca bk. Vecd kelimesi.

Tevbe: Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 505; Bk. Age. (Usûl-i Aşere Maddesi) s. 530;

Teveccüh: Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü (Usûl-i Aşere Maddesi) s. 530;

Tevekkül: Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 506; Bk. Age. (Usûl-i Aşere Maddesi) s. 530;

Türbe: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 663;

Uzlet:Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 677; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü (Usûl-i Aşere Maddesi) s. 530;

Üns: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 683;

Üveysîlik (Üveysilik): Bir tasavvuf terimidir ve Nakşi Tarikatının doktrini içinde önemli bir anlam taşır. Üveysîlik anlayışı ilhamını, – mitolojik bir kişiliği sembolize eden– Üveys'ul-Karanî'nin platonik aşkından alır. Rivayetler Hz. peygamber'le çağdaş olduğu söylenen böyle bir şahsın varlığından haber vermekte ve O'nun Rasulullah'ı görmeden kendisine derin bir sevgi ve tutku ile bağlandığını nakletmektedir.

Bu mitolojiden hareketle Nakşibendiliğe Üveysilik adı altında bir anlayış mal edilmiştir. Buna göre tarikat ruhanilerinden örneğin «Şah-ı Nakşibend, Eb'ulHasan el-Kharakânî ve Ebu Yezid-i Bistâmî, kendilerinden çok önceleri yaşamış ve ölmüş olan kişilerden ilham ve feyiz alarak yetişmişlerdir.» Bk. Şeyh Muhammed el-Khanî, El–Behce'tus-Seniyye S. 11, 43; Bk. İsl.Alm. Ans. 15/332-333; Bk. Osmanlıca- Türkçe Ansiklopedik Büyük Lûgat S. 1032, Türdav. İst- 1993; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 684; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 534;

Wahdet-Vahdet: Birlik düşüncesi. Allah'ın zâtı da dahil her şeyi tüm varlıklarla birlikte bir bütün olarak gören düşünce. Bu düşünce tasavvufî eğitim sisteminde üç aşama ile «sâlik» kişiye hazmettirilir. Bunlar: Vahdet-i Vücûd, Vahdet-i Şuhûd ve Vahdet-i Kusûd'dur. Bk. Mehmet Zeki Canan, Ansiklopedik Din ve İnanç Sözlüğü s. 241; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 536; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 688; Bk. Age. (Monofizizm maddesi) s. 348;

Wahdet-i Wucûd-Vahdet-i Vücûd: Varlık Birliği. Bk. Ömer Ferîd Kam, «Vahdet-i Vücûd Risâlesi» Sadeleştiren Yard. Doç. Dr. Ethem Cebecioğlu. Diyanet İşleri Bşk. Y. Ankara-1994; Bk. Abdurrahman Abdulkâliq, El-Fikr'us-Sûfiy'u Fi Daw'il-Kitâb-i Wa's-Sunnah s. 69-86; Bk. Abdurrahman el-Vekîl, Hâzihi Hiye's-Sûfiyyeh s. 19-73; Bk. İbrahim Muhammed Abdülbaki, Ed-Dîn Wa'l-İlm'ul-Hadîs s. 423-426; Bk. Semîh Atıf Ez-Zeyn, Es-Sûfiyye'tu Fi Nazar'il-İslâm s. 459; Bk. Muhammed Sıddıyq b. Hasan Khân Ed-Dîn'ul-Khâlis s. 1/94; Bk. Ferîduddîn Ferit Aydın, İslam'da İnanç Sistemi s. 219, 220; Bk. Süleyman Hayri Bolay, Felsefî Doktrinler Sözlüğü s. 293; Bk. Mehmet Zeki Canan, Ansiklopedik Din ve İnanç Sözlüğü s. 241; Bk. İsl.Alm. Ans. 15/324; Bk. Enver el-Cundî, El-Muâmara'tu Al'el-İslâm s. 49-51; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 536; Bk. Age. (Bhakti-Hinduizm'de vahdet-i vücut- Maddesi) s. 84;

Wahdet-i Şuhûd-Vahdet-i Şuhûd: Tüm varlıkların, bir tek Allah'ın eseri olduğunu işleyen mistik düşünce. Rabbânî'nin vahdet-i vücutçulara tepki olarak getirdiği alternatif tasavvufî görüştür. Bk. Mehmet Zeki Canan, Ansiklopedik Din ve İnanç Sözlüğü s. 242;

Wahdet-i Kusûd-Vahdet-i Kusûd: Tüm farklılıkların Allah'ın birliğine yöneldiğine ilişkin mistik düşüncedir. Bk. Mehmet Zeki Canan, Ansiklopedik Din ve İnanç Sözlüğü s. 242;

Wâridât-Vâridât-Vâridât: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 697;

Wâsıta-Vâsıta-Vasıta: Bk.

Wecd-Vecd: Coşma. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 699; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü s. 539; Ayrıca bk, Aynı Dizin: Tevâcüd Maddesi.

Weliyy-Velî (Veli) -velîlik- Velâyet-(Evliya): Tasavvuf konusu olarak velî: Tasavvuf doktrinlerinde ve tarikat şeyhlerine ilişkin menkabelerde canlandırılan mitolojik kişi. Budizm'deki, karşılığı: «Arhant»'dır. Kur'ân'daki «velî» sıfatının yorumlanarak ona tasavvuftaki anlamın yüklenmesi işte buradan gelmektedir. Budizmdeki karşılığı için Bk. Din (Genel: Grupsal Dizin, Hint Dinleri Kavramlar Dizini: Arhant Kelimesi); Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (Ermiş Maddesi) s. 89; Bk. Age. (Evliyâ Maddesi) s. 93; Bk. Age. (Velî) 702; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü (Ermiş Maddesi) s. 143; Bk. Age. (Evliyâ Maddesi) s. 149;

* Hâtem'ül evliya:

Vesîyle-Vesile: Bk. İsl. Alm. Ans. 15/336-338

Wird-Vird: Belli gün ve saatlerde okunması alışkanlık haline getirilen dinî metin. Her gün Kur'ân-ı Kerîm'den bir cüz okumak gibi. Tarîkatta ise, Şeyhin telkini ile ve onun denetimi altında mürid tarafından bir zikir sözcüğünün veya cümlesinin, yüzlerce, hatta binlerce kez tekrar edilmesi. Tarikatlara, Budacılıktan geçmiş bulunan bir gelenektir. Bk. Alfabetik Dizin: Meditasyon, yoga ve râbıta kelimeleri. Ayrıca Bk. Bibliyobank Klavuzu: Mantra kelimesi. Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü (Evrâd Maddesi) s. 93; Bk. Age. s. 704; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü (Evrâd Maddesi) s. 150;

Zâviye-Zaviye: Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 739; Bk. O. Hançerlioğlu, Dünya İnançları sözlüğü s. 568;

Zevk:

Zikir: Bk. Muhammed Emîn el-Kurdî el-Erbilî, Tenwîr'ul-Qulûb s. 514; Bk. Orhan Hançerlioğlu, İslam İnançları Sözlüğü s. 747; Bk. Age. (Zikr-i avâm ve Zikr-i havâs maddeleri.) s. 749; Bk. Age. (Melâmiyye-i Bayramiyye maddesi) s. 313; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü (Usûl-i Aşere Maddesi) s. 530; Bk. Age. (Zikir Maddesi) s. 573; Ayrıca bk. Aynı dizin: Vird ve râbıta maddeleri;

Zikir Halkası:Bk. İsl.Alm. Ans. 15/337, 338, 340;

Bu terimler konusunda Bk. Hasan Lûtfi Şuşud, Evliya Menkıbeleri s.130-174 ; Ebulkasım Abdülkerim, Risale-i Kuşeyriye fihristi ; Ahmed Zııyauddin Gümüşhawî, Cami'ul-Usûl ; Raşahât.

Zühd: Bk. Şah Veliyyullah Dehlevî, Huccetullah el-Bâliğa, s. 2/225; Bk. Orhan Hançerlioğlu, Dünya İnançları Sözlüğü (Zâhitlik Maddesi) s. 568;

* Zahid ve zahidler: Bk. Biyografya; (Grup Adları Dizini); Bk. Şah Veliyullah Dehlevî, Huccetullah el-Bâliğa. S. 1/33

----------------------------