Muhtelif - 18. Sayfa - Vahdet I Vucud

Mukaddime

Konuya girmezden önce, bu mülhid denen dinsizlerin sözlerinin açıklamak gerekir. Bir de ariflerin bu terimleri hangi anlamda kullandıklarının tefsirini ve yorumunu yapmak icabeder. Böylece ariflerin makam ve dereceleri, mertebeleri öğrenilmiş olsun. Çünkü saliklerin yani tasavvuf ve tarikat yolunda yürüyenlerin, Allah’a gidiş yolunda bir takım mertebeleri vardır, dereceleri var8dır. Dolayısıyla bir dereden diğer birine geçiş, ancak birinci dereceyi yaşadıktan ve onun gereğini yaptıktan sonra mümkündür. Şimdi sırasıyla bu dereceleri görelim:

1- Tahliye (Noktalı Ha ile): Kişinin kalbini tüm kötü ahlak ve huylardan arındırıp temizlemesidir. Zira ahlak-ı zemime diye bilinen kötü ahlakın başı dünya sevgisidir. Başta kişi kalbinden dünya sevgisini atmalıdır. İşte buna tahliye (noktalı Ha ile) denir.

2- Tahliye (Noktasız Ha): Allah tarafından sevilen, O’nun hoşnutluğunun kazanılmasına sebep olan güzel ahlak ile bezenmektir. Bu, bizzat Hz. Peygamber (s.a.v.)’in yaşadığı ahlaktır. Eğer bu ahlakın ne gibi şeylerden ibaret olduğunu öğrenmek gerekirse, İmam Gazalî’nin İhyau Ulûmi’d-Dîn adındaki kitabının “İnsanı tehlikeye götüren huylar ve insanı kurtuluşa yönelten güzel ahlak” bölümünü okumak gerekir.

3- Tecellî: Bu, ilahî nurlarla kalbin aydınlanması, nurlanmasıdır. İşte bu dereceye gelindiğinde keşif sözkonusu olabilir. Ancak bu derecenin de yine kendisince mertebeleri vardır. Şöyleki:

a) Kainatın keşfi mertebesi: Buna aynı zamanda süflî yani daha alt derecedeki melekût aleminin keşfi, bilinmesi adı da verilmektedir.

b) İlahî fiillerin keşfi mertebesi.

c) İlahî sıfatların keşfi mertebesi.

4- Zat nurlarının tecellisinin keşfidir. İşte bu dördüncüsü derecelerin sonuncusudur.

Salihkelr, bu mertebeleri elde edebilmek için, istidat ve kabiliyetlerine göre farklı derecelerde olabilirler.