İslami Okul Okulların En Önemlisi
Namaz - 23. Sayfa - Peynamazi
HZ. PEYGAMBER’İN NAMAZLARDA
OKUDUĞU SÛRE VE ÂYETLER
Hz. Peygamber (s.a.v.)’in namazlarda okuduğu sûre ve âyetlere gelince, bunlar beş vakit namazla ve diğerlerinde farklılık göstermektedir.
Aşağıda beş vakit namazın ilkinden başlamak üzere bu konuya ilişkin açıklamalar yer almaktadır.
1-Sabah Namazı
Rasûlullah (s.a.v.)
Bazı zamanlar iki rekâtta Vâkıa sûresini (56:96) ve benzer sûreleri okurdu.[3]
Veda haccında da Tûr sûresinden (52:49) bir bölüm okumuştu.[4]
Bazen [birinci rekâtta] Kâf sûresini (50:45) ve benzer bir sûreyi okurdu.[5]
Bazen de “İze’ş-şemsu kuvviret” (81:15) gibi Kısâr-ı Mufassal adı verilen kısa sûreleri okurdu.[6]
Bir keresinde her iki rekâtta da “İzâ zülzilet” (99:8) sûresini okumuştu. Ravi: “Rasûlullah (s.a.v.) unutarak mı yoksa bilerek mi bu şekilde yaptı, bilemiyorum.” demiştir.[7]
Bir keresinde de seferdeyken, namazda “Kul eûzu bi-rabbi’l-felak” (113:5) ve “Kul eûzu bi-rabbi’n-nâs” (114:6) sûrelerini okumuştu.[8]
Hz. Peygamber (s.a.v.) Ukbe b. Âmir’e (r.a.) şöyle demiştir:
“Namazında Muavvizeteyn sûrelerini oku. [Çünkü kişi, bunlarla sığındığı kadar hiçbir şeyle Allah’a sığınamaz.]”[9]
Hz. Peygamber (s.a.v.) bazen de bunlardan fazlasını, “altmış âyet ve daha fazlasını okurdu.”[10] Hadisin ravilerinden biri diyor ki: “Bunu bir rekâtta mı yoksa iki rekâtta mı okurdu, bilemiyorum.”
“Bazen Rûm sûresini (30:60)[11] ve bazen de Yâsin sûresini (36:83)[12] okurdu.”
Bir gün “Mekke’de
“Bazen de sabah namazında cemaate Sâffât sûresini (77:182) okuyarak imamlık yapardı.”[15]
“Cuma günleri ise, sabah namazında [birinci rekâtta] secde sûresini (32:30), [ikinci rekâtta] İnsan sûresini (76:31) okurdu.”[16]
“Birinci rekâtta uzun, ikinci rekâtta ise kısa okurdu.”[17]
Sabah Namazının Sünneti
Sabah namazının sünnetini kılarken her iki rekâtta da kıratı çok hafifti.[18] Hz. Aişe’nin: “Acaba Fâtiha’yı okudu mu?”[19] dediği olurdu.
Bazen birinci rekâtta Fâtiha’dan sonra:
﴿ قُولُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنزِلَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحٰقَ وَيَعْقُوبَ وَالأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَمَا أُوتِيَ النَّبِيُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لاَ نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ ﴾
“Biz, Allah'a ve bize indirilene; İbrahim, İsmail, İshak, Ya'kub ve esbâta indirilene, Musa ve İsa'ya verilenlerle Rableri tarafından diğer peygamberlere verilenlere, onlardan hiçbiri arasında fark gözetmeksizin inandık ve biz sadece Allah'a teslim olduk.” deyin.” (Bakara, 136) âyetini, ikinci rekâtta da:
﴿ قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلَمَةٍ سَوَاء بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ وَلاَ نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلاَ يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ ﴾
“(Resûlüm!) de ki: Ey ehl-i kitap! Sizinle bizim aramızda müşterek olan bir söze geliniz: Allah'tan başkasına tapmayalım. O'na hiçbir şeyi eş tutmayalım ve Allah'ı bırakıp da kimimiz kimimizi ilâhlaştırmasın. Eğer onlar yine yüz çevirirlerse, işte o zaman: Şahit olun ki biz müslümanlarız! deyiniz.” (Âl-i İmrân, 64) âyetini okurdu.[20] Bazen ise bunun yerine,
﴿ فَلَمَّا أَحَسَّ عِيسَى مِنْهُمُ الْكُفْرَ قَالَ مَنْ أَنصَارِي إِلَى اللَّهِ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ نَحْنُ أَنصَارُ اللَّهِ آمَنَّا بِاللَّهِ وَاشْهَدْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ ﴾
“İsa, onlardaki inkârcılığı sezince: Allah yolunda bana yardımcı olacaklar kimlerdir? dedi. Havârîler: Biz, Allah yolunun yardımcılarıyız; Allah'a inandık, şahit ol ki bizler müslümanlarız, cevabını verdiler.” (Âl-i İmrân, 52) âyetini okurdu.[21]
Bazen de birinci rekâtta Kâfirûn sûresini (109:6) ikinci rekâtta da İhlas (112:4) sûresini okur[22] ve şöyle derdi:
“Bu ikisi, ne güzel sûrelerdir.”[23]
Bir adamın birinci rekâtta ilk sûreyi (Kâfirûn) okuduğunu duyunca: “Rabbine iman etmiş bir kul.” dedi. Adam ikinci rekâtta ikinci sûreyi (İhlâs) okudu. Hz. Peygamber (s.a.v.) de şöyle buyurdu: “Rabbini tanıyan bir kul.”[24]
2-Öğle Namazı
“Hz. Peygamber (s.a.v.) ilk iki rekâtta Fâtiha ile birlikte bir sûre okurdu. Birinci rekâtta kıraatı, ikincisinden daha uzun tutardı.”[25]
Bazen kıraatı o kadar çok uzatırdı ki, “öğle namazı için kamet getirilince, birisi kalkıp Bakî mezarlığına gider, hacetini görür, [sonra evine gelir], abdestini alır, sonra geri dönerdi de Rasûlullah (s.a.v.) hâlâ birinci rekâtta olurdu.[26]
Sahâbe, “Hz. Peygamber’in, insanların birinci rekâta yetişmelerini sağlamak için böyle yaptığını düşünürlerdi.”[27]
“İki rekâtın her birinde, Fâtiha dâhil yaklaşık otuz âyet kadar, Secde sûresi (32:30) miktarınca okurdu.”[28]
“Bazen “Ve’s-semâi ve’t-târık”, “Ve’s-semâi zâti’l-burûc”, “Ve’l-leyli izâ yağşâ” ve benzer sûreleri okurdu.”[29]
“Bazen de “İze’s-semâü’n-şakkat” ve benzer sûreleri okurdu.”[30]
“Cemaat, onun öğle ve ikindi namazlarındaki kıraatını sakalının titremesinden anlıyordu.”[31]
Fâtiha’dan Sonra Okuduğu Âyetler
“Son iki rekâtta ilk iki rekâttan daha az, ilk iki rekâtın yarısı olacak şekilde, on beş âyet kadar, okurdu.[32] Bazen de son iki rekâtta sadece Fâtiha’yı okumakla yetinirdi.”[33]
Her Rekâtta Fâtiha Okumanın Farziyeti
Hz. Peygamber (s.a.v.) “namazını düzgün kılmayan kişiye”, her rekâtta Fâtiha’yı okumasını emretmiştir. Birinci rekâtta Fâtiha’yı okumasını emretmiş,[34] ardından ona şöyle demiştir:
“Artık namazının tamamında böyle yap.”[35] (Bir başka rivâyette bu: “her rekâtta” diye geçmektedir.[36])
“Bazen okuduğu âyeti onlara da işittirirdi.”[37]
“Bazen arkasındaki cemaat, onun “Sebbih’isme rabbike’l-a’lâ” (87:19) ve “Hel etâke hadîsü’l-ğâşiye” sûrelerinin (88:26) nağmelerini işitirlerdi.”[38]
“Bazen “Ve’s-semâi zâti’l-burûc” (85:23), “Ve’s-semâi ve’t-târık” (86:17) ve benzer sûreleri okurdu.”[39]
“Bazen de “Ve’l-leyli izâ yağşâ” (92:21) ve benzer sûreleri okurdu.”[40]
3-İkindi Namazı
“Allah Rasûlü (s.a.v.) ilk iki rekâtta Fâtiha ve birer sûre okurdu. Birinci rekâtta ikinci rekâttan daha uzun okurdu.”[41]
Sahâbe, “Hz. Peygamber’in, insanların birinci rekâta yetişmelerini sağlamak için böyle yaptığını düşünürlerdi.”[42]
“Her birinde on beş âyet kadar, öğle namazının ilk iki rekâtında okuduğunun yarısı kadar okurdu.”
“Son iki rekâtta ise, ilk iki rekâttan daha az, onların yarısı kadar okurdu.”[43]
“Son iki rekâtta sadece Fâtiha’yı okuduğu olurdu.”[44]
“Bazen okuduğu âyeti onlara da işittirirdi.”[45]
Bunlardan başka, öğle namazındaki kıraatı anlatırken nakletmiş olduğumuz sûreleri de okurdu.
4-Akşam Namazı
“Bazen kısa sûrelerden okurdu.”[46] Bu esnada kıratı o kadar kısa tutardı ki, “namaz kılanlar, selâm verdikten sonra oradan ayrıldıklarında attıkları okun düştüğü yeri görebiliyorlardı.”[47]
“Bir yolculuk sırasında, ikinci rekâtta “Ve’t-tîni ve’z-zeytûni” sûresini (95:8) okudu.”[48]
Bazen de uzun ve orta uzunlukta sûreleri okurdu. “Bazen “Ellezîne keferû ve saddû an sebîlillahi” (Muhammed) sûresini (47:38) okurdu.”[49]
Bazen Tûr (52:49),[50] bazen de Mürselat (77:50) sûrelerini okurdu. Kıldığı son namazda bunu okumuştur.[51]
“Bazen de iki uzun sûrenin[52] en uzununu: A’raf (7:206) sûresini [iki rekâtta] okurdu.”[53]
Bazen ise, iki rekâtta Enfal sûresini (8:75) okurdu.[54]
Akşam Namazının Sünnetinde Kıraat
Akşamın farzdan sonraki sünnetinde “Kul yâ eyyühe’l-kâfirûn” (109:6) ile “Kul huvallahu ehad” sûrelerini (112:4) okurdu.”[55]
5-Yatsı Namazı
İlk iki rekâtta Tıval-ı Mufassal denilen orta uzunlukta sûrelerden okurdu.[56] “Bazen “Ve’ş-şemsi ve duhâhâ” sûresini (91:15) ve benzer sûreleri okurdu.”[57]
“Bazen “ize’s-semâü’n-şakkat” sûresini (84:25) okur ve (tilavet) secdesi yapardı.[58]
“Bir yolculukta da [birinci rekâtta] “Ve’t-tîni ve’z-zeytûni” sûresini (95:8) okumuştu.”[59]
Hz. Peygamber yatsı namazında kıraatı uzun tutmayı yasaklamıştır. Bu yasaklama şu şekilde gerçekleşmişti: “Muaz (r.a.), arkadaşlarına yatsı namazını kıldırmış ve kıraatı da uzatmıştı. Ensârdan bir genç, namazdan ayrıldı ve namazını tek başına kıldı. Muaz namazı bitirince, bu olay ona anlatıldı. Bunun üzerine Muaz: “Bu adamın yaptığı münafıklıktır!” dedi. Genç de bunu duyunca Muaz’ın bu sözlerini Rasûlullah’a (s.a.v.) anlattı. Rasûlullah (s.a.v.): “Ey Muaz! İnsanları fitneye mi düşürmek istiyorsun? İnsanlara imamlık yaptığında “Ve’ş-şemsi ve duhâhâ” (91:15), “Sebbihi’sme rabbike’l-a’lâ” (77:19), “İkra’ bi’smi rabbik” (96:19) ve “Ve’l-leyli izâ yağşâ” (92:21) surelerini oku. [Şu muhakkak ki, senin arkanda yaşlı, zayıf ve ihtiyaç sahibi insanlar namaz kılmaktadır.]”[60]
6-Gece Namazı
Hz. Peygamber (s.a.v.) gece namazlarında bazen açıktan, bazen gizli okurdu.[61] Bu namazlarda kimi zaman okuyuşunu kısa yapar, kimi zaman da uzun tutardı. Çok uzattığı da olurdu. Bir gün yine kıratı uzun tutmuştu. Abdullah b. Mes’ûd bunu şöyle anlatır:
“Bir gece Hz. Peygamber (s.a.v.) ile birlikte namaz kıldım. Kıyamı o kadar uzattı ki, kötü bir iş yapmaya niyetlendim.” Oradakiler: “Ne yapmayı düşünmüştün?” dediler. Abdullah: “Oturup, Hz. Peygamber’i yalnız bırakmaya niyetlenmiştim.”[62]
Huzeyfe b. el-Yemân şöyle anlatıyor:
“Hz. Peygamber (s.a.v.) ile bir
“Bazen de her rekâtta bunlardan bir sûre okurdu.”[66]
“Hz. Peygamber’in (s.a.v.) Kur’an’ı bir gecede hatmettiği bilinmemektedir.”[67] Aksine Abdullah b. Amr böyle bir şey yapmak istemiş; fakat Hz. Peygamber (s.a.v.) buna razı olmamıştır. Ona şöyle demiştir:
“Kur’an’ı ayda bir hatmet.” Abdullah şöyle anlatıyor: “Daha fazlasını yapabilirim.” dedim. “Öyleyse yirmi gecede bir hatmet.” buyurdu. Ben yine: “Daha fazlasını yapabilirim.” dedim. “O zaman yedi günde bir hatmet ve bundan daha fazlasını yapma.”[68]
Sonra “onun beş günde bir hatmetmesine izin verdi.”[69]
Sonra “Üç günde bir hatmetmesine izin verdi.”[70]
Hz. Peygamber onun bundan daha az bir zamanda hatmetmesini yasakladı.[71] Bu yasağın nedenini de ona söylediği şu sözleriyle açıkladı:
“Kim Kur’an’ı üç günden az bir zamanda hatmederse onu anlayamaz.”[72] Bir başka rivayette ise bu yasağın sebebi şöyle gelmiştir: “Kur’an’ı üç günden az bir zamanda okuyan onu anlayamaz.”[73]
“Her âbidin amelinde hızlı ve gayretli olduğu dönemler vardır.[74] Her hızlı ve gayretli olduğu dönemin bir gevşeklik ve bezginlik zamanı vardır. Bu dönemde kişi ya sünnete veya bid’ata doğru kayar. Kimi, bu gevşeklik zamanı, sünnete götürürse, o hidayet bulmuştur. Gevşekliği kendisini başka şeylere götüren ise helâk olmuştur.”[75]
Bu yüzden “Hz. Peygamber (s.a.v.) Kur’an’ı üç günden az zamanda hatmezmezdi.”[76]
Yine o (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
“Geceleyin iki yüz âyet okuyarak namaz kılan kişi, Allah’a tam bağlı ve ihlâslı kimselerden yazılır.”[77]
“Her gece Benî İsrail (İsra) (17:111) ve Zümer (39:75) sûrelerini okurdu.”[78]
Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurdu:
“Bir gecede yüz âyet okuyarak namaz kılan kişi gafiller-den yazılmaz.”[79]
“Bazen her rekâtta elli âyet veya daha fazla miktarda okurdu.”[80] Bazen de “Yâ eyyühe’l-müzzemmil” sûresi (73:20) kadar okurdu.”[81]
“Hz. Peygamber bütün geceyi namazla geçirmezdi” [82]; bunu çok nadir olarak yapardı.
“Bir keresinde Abdullah b. Habbab b. Eret -o, Rasûlullah
(s.a.v.) ile Bedir savaşına katılmış bir kişidir.- (R.a.)sûlullah’ın (s.a.v.)
bütün
“Ey Allah’ın Rasûlü! Anam babam size feda olsun! Bu
“Evet, bu, ümit ve korku namazıdır. [Ben] Rabbimden üç şey istedim; bunlardan ikisini verdi, birini vermedi. Rabbimden, bizleri geçmiş ümmetleri helâk ettiği gibi bizleri de helâk etmemesini (bir başka rivayette: Ümmetimi kıtlıkla helâk etmemesini) istedim; bana bunu verdi. Rabbimden, düşmanlarımızı bize galip yapmamasını istedim; bunu da verdi. Rabbimden, aramıza ayrılık ve tefrika sokmamasını istedim; bunu vermedi.”[83]
“Hz. Peygamber (s.a.v.) bir
“Ben Rabbimden, beni ümmetime şefaatçi yapmasını istedim, bana bunu verdi. İnşallah, bu şefaat, Allah’a hiçbir ortak koşmayan kimselere ulaşacaktır.][84]
“Bir adam Hz. Peygamber’e (s.a.v.): “Ey Allah’ın (R.a.)sûlü! Benim bir komşum var, geceleri namaz kılıyor; fakat namazında sadece “Kul huvallahu ehad” sûresi (112:4) okuyor, [yalnızca bu sûreyi tekrar edip duruyor,] [başka hiçbir şey okumuyor] dedi. Sanki bu adam namazda o kişinin sadece bu sûreyi okumasını az buluyordu. Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurdu:
“Nefsimi elinde tutana yemin ederim ki, bu sûre Kur’an’ın üçte birine denktir.”[85]
7-Vitir Namazı
“Hz. Peygamber (s.a.v.) vitir namazında birinci rekâtta “Sebbihi’sme rabbike’l-a’lâ” (87:19), ikinci rekâtta “Kul yâ eyyühe’l-kâfirûn” (109:6), üçüncü rekâtta da “Kul huvallahu ehad” (112:4) sûrelerini okurdu.”[86]
“Bazen buna “Kul eûzu bi-rabbi’l-felak” (113:5) ve “Kul eûzu bi-rabbi’n-nâs” (114:6) sûrelerini de eklerdi.”[87]
“Bir keresinde vitir namazının bir rekâtında Nisa sûresinden (4:176) yüz âyet okudu.”[88]
Vitirden sonraki iki rekâtta ise[89] “İzâ zülzileti’l-ardu” (99:8) ve “Kul yâ eyyühe’l-kâfirûn” (109:6) sûrelerini okurdu.[90]
8-Cuma Namazı
“Hz. Peygamber (s.a.v.) bazen ilk rekâtta cuma sûresini (62:11), ikinci rekâtta “İzâ câeke’l-münâfikûn” sûresini okurdu.[91] Bazen “İzâ câeke’l-münâfikûn” sûresi (63:11)[92] yerine “Hel etâke hadîsü’l-ğâşiye” sûresini (88:26) okurdu.
Bazen de birinci rekâtta “Sebbihi’sme rabbike’l-a’lâ” sûresini (87:19), ikinci rekâtta da “Hel etâke” sûresini (88:26) okurdu.[93]
9-Bayram Namazları
“Bazen birinci rekâtta “Sebbihi’sme rabbike’l-a’lâ” (87:19), ikinci rekâtta da “Hel etâke hadîsü’l-ğâşiye” (88:26) sûrelerini okurdu.”[94]
“Bazen de ilk rekâtta “Kâf ve’l-kur’âni’l-mecîd” (50:45) ve “İkterabeti’s-sâatü” (54:55) sûrelerini okurdu.”[95]
10-Cenaze Namazı
“Sünnet olan; bu namazda Fâtiha[96] ve [bir sûre] okumaktır.”[97]
“Birinci tekbirden sonra sessizce okumak sünnettir.”[98]
[1] Bunlar, en doğru görüşe göre; Kur’an’ın “Kâf” sûresiyle başlayan son yedi sûresidir.
[2] Nesâî ve Ahmed sahih bir senedle rivâyet etmiştir.
[Nesaî, İftitah 61 (982), c.1-2, s.576-577. Mütercim]
[3] Ahmed, İbn Huzeyme (1/69) ve Hâkim. Hâkim hadisin sahih olduğunu söylemiş; Zehebî de bu görüşünde ona katılmıştır.
[4] Buhârî, Müslim.
[Buhari, Sıfatü's-salati 24 (Bab başlığı), c.2, s.774, Hac; Müslim, Hac (1276). Mütercim]
[5] Müslim, Tirmizî. Bu ve bundan sonraki hadis, “el-İrvâ”da (345) tahriç edilmiştir.
[Müslim, Salat 165,167-169 (457, 458), c.3, s.1421-1423; Tirmizi, Salat 226 (305), c.1, s.222. Mütercim]
[6] Müslim, Ebû Davud
[Müslim, Salat 164 (456), c.3, s.1421; Tirmizi, Salat 226 (305), c.1, s.323; Nesaî, İftitah 44 (951), c.1-2, s.565; İbn Mâce, İkametü's-salât 5 (817), c. 3, s. 26; Ebû Dâvud, Salât 131,132 (817), c.3, s.270. Mütercim]
[7] Ebû Davud ve Beyhakî hadisi sahih bir senedle rivâyet etmiştir. Görünen odur ki, Hz. Peygamber (s.a.v.) meşru olduğunu öğretmek için kasten bu şekilde okumuştur.
[Ebû Dâvud, Salât 129,130 (816), c.3, s.269. Mütercim]
[8] Ebû Davud, İbn Huzeyme (1/69/2), “el-Emâlî” adlı kitabında İbn Beşrân ve İbn Ebû Şeybe (12/176/1). Hâkim hadisin sahih olduğunu söylemiş; Zehebî de bu görüşünde ona katılmıştır.
[Ebû Dâvud, Salât 19 (1462), c.5, s.429-430; Nesaî, İftitah 45 (952), c.1-2, s.566 . Mütercim]
[9] Ebû Davud ve Ahmed sahih bir senedle rivâyet etmiştir.
[Ebû Dâvud, Vitr 19 (1463), c.5, s.431. Mütercim]
[10] Buhârî, Müslim.
[Buhârî, Mevakît 11 (18), Sıfatü's-salâti 23 (40) c.2, s.611, 773; Müslim, Mesâcid 235, 237 (647), c.3, s.1840, 1841; Tirmizi, Salat 226 (305), c.1, s.222; Nesaî, İftitah 42 (948), c.1-2, s.564. Mütercim]
[11] Nesâî, Ahmed ve Bezzâr, sahih bir senedle rivâyet etmiştir. Daha önce “Temâm’ül-minne (s. 185) ve başka kitaplarda söylediklerimin aksine son olarak vardığım sonuç budur. Bunun bu şekilde bilinmesini isterim.
[Nesaî, İftitah 41 (947), c.1-2, s.564. Mütercim]
[12] Ahmed, sahih senedle rivâyet etmiştir.
[13] Hz. Musa’nın adının geçtiği âyet şudur: ثُمَّ أَرْسَلْنَا مُوسَى وَأَخَاهُ هَارُونَ بِآيَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُّبِينٍ “Sonra âyetlerimizle ve apaçık bir fermanla Musa ve kardeşi Harun'u gönderdik.” (Mü’minûn, 45) Bundan dört âyet sonra Hz. İsa'nın adı geçer:
وَجَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَأُمَّهُ آيَةً وَآوَيْنَاهُمَا إِلَى رَبْوَةٍ ذَاتِ قَرَارٍ وَمَعِينٍ “Meryem oğlunu ve annesini de (kudretimize) bir alâmet kıldık; onları, yerleşmeye elverişli, suyu bulunan bir tepeye yerleştirdik.” (Mü’minûn, 50)
[14] Buhârî, muallak hadis olarak ve Müslim rivâyet etmiştir. Hadis, “el-İrvâ”da (397) tahriç edilmiştir.
[Buhârî, Sıfatü's-salât 25 (Bab başlığında), c.2, s.776-777; Müslim, Salat 163 (455), c.3, s.1420; İbn Mâce, İkametü's-salât 5 (820), c. 3, s. 27; Nesaî, İftitah 76 (1007), c.1-2, s.588. Mütercim]
[15] Ahmed ve Ebû Ya’la “el-Müsned”lerinde ve “el-Muhtâra” adlı kitabında el-Makdisî rivâyet etmiştir.
[16] Buhârî, Müslim.
[Buhârî, Cuma 10 (16), c.2, s.860; Müslim, Cuma 64 (879), c.4, s.2445; İbn Mâce, İkametü's-salât 6 (821-824), c. 3, s. 32-33. Mütercim]
[17] Buhârî, Müslim.
[Buhârî, Sıfatü's-salât 15 (28), c.2, s.767; Müslim, Salat 154 (451), c.3, s.1411; . Mütercim]
[18] Ahmed, sahih bir senedle rivâyet etmiştir.
[Buhârî, Teheccüd 28 (48, 49), c.3, s.1114-1115; Müslim, Salatu'l-Müsâfirîn 90, 92 (724), c.4, s.2072-2073. Mütercim]
[19] Buhârî, Müslim.
[Buhârî, Teheccüd 28 (49), c.3, s.1115; Müslim, Salatu'l-Müsâfirîn 92, 93 (724), c.4, s.2073; Ebû Dâvud, Tatavvu 3 (1255), c.4, s.502. Mütercim]
[20] Müslim, İbn Huzeyme ve Hâkim.
[Müslim, Salatu'l-Müsâfirîn 100 (727), c.4, s.2078. Mütercim]
[21] Müslim, Ebû Davud.
[Müslim, Salatu'l-Müsâfirîn 99 (727), c.4, s.2078; Ebû Dâvud, Tatavvu 3 (1259), c.4, s.507; Nesaî, İftitah 38 (944), c.1-2, s.563. Mütercim]
[22] Müslim, Ebû Davud.
[Müslim, Salatu'l-Müsâfirîn 98 (726), c.4, s.2078; Ebû Dâvud, Tatavvu 3 (1256), c.4, s.503; Nesaî, İftitah 68 (992), c.1-2, s.581; İbn Mâce, İkametü's-salât 102 (1148-1150), c.3, s.492-493. Mütercim]
[23] İbn Mâce, İbn Huzeyme.
[İbn Mâce, İkametü's-salât 102 (1150), c. 3, s. 493. Mütercim]
[24] Tahâvî, “es-Sahih”inde İbn Hibbân ve İbn Beşrân rivâyet etmiştir. Hafız İbn Hacer “el-Ehâdîsü’l-âliyât”ta (no:16) hadisin hasen olduğunu söyler.
[25] Buhârî, Müslim.
[Buhârî, Sıfatü's-salât 15, 26, 29 (27, 28, 45, 48), c.1, s.767, 779, 781, Müslim, Salat 154 (451), c.3, s.1411; Ebû Dâvud, Salât 124, 125 (798, 799), c.3, s.242, 245; Nesaî, İftitah 56-60 (974-980), c.1-2, s.573-576; İbn Mâce, İkametü's-salât 5, 7 (819, 827), c. 3, s. 27, 37. Mütercim]
[26] Müslim ve “Cüz’ü’l-kıraat” adlı kitabında Buhârî.
[Müslim, Salat 161, 162 (454), c.3, s.1416; Nesaî, İftitah 56 (973), c.1-2, s.573-574; İbn Mâce, İkametü's-salât 7 (825), c. 3, s. 37. Mütercim]
[27] Ebû Davud, sahih bir senedle ve İbn Huzeyme (1/165/1) rivâyet etmiştir.
[Ebû Dâvud, Salât 124, 125 (800), c.3, s.246. Mütercim]
[28] Ahmed, Müslim.
[Müslim, Salat 156 (452), c.3, s.1413; Tirmizi, Salat 227 (306), c.1, s.223; Nesaî, Salat 16 (474, 475), c.1-2, s.300-301; Ebû Dâvud, Salât 126, 127 (804), c.3, s.251-252; İbn Mâce, İkametü's-salât 7 (828), c. 3, s. 39. Mütercim]
[29] Ebû Davud, Tirmizî. Tirmizî, hadisin sahih olduğunu söylemiştir. Hadisi İbn Huzeyme de (1/67/2) rivâyet etmiştir.
[Müslim, Salat 170 (459), c.3, s.1423; Tirmizi, Salat 227 (306), c.1, s.223; Ebû Dâvud, Salât 124,125, (805, 806), c.3, s.253, 254. Mütercim]
[30] İbn Huzeyme, “es-Sahih”de (1/67/2) rivâyet etmiştir.
[31] Buhârî, Ebû Davud.
[Buhârî, Sıfatü's-salât 10 (15, 29, 30), c.2, s.759, 768; Ebû Dâvud, Salât 124, 125 (801), c.3, s.247; İbn Mâce, İkametü's-salât 7 (826), c. 3, s. 38. Mütercim]
[32] Ahmed, Müslim. Hadiste son iki rekâtta Fâtiha’dan sonra (Kur’an’dan âyetler veya sûre) okumanın sünnet olduğuna delildir. Hz. Ebû Bekir’in de (r.a.) aralarında olduğu bir grup sahâbî bu görüştedir. Öğle veya diğer namazlar olsun, İmam Şafiî’nin görüşü de bu şekildedir. Son devir âlimlerimizden Ebü’l-Hasenât el-Leknevî de “et-Ta’lîkü’l-mümecced alâ Muvatta-i Muhammed” adlı kitabında (s.102) bu görüşü benimsemiş ve şöyle demiştir: “Bazı arkadaşlarımız, son iki rekâtta Fâtiha’dan başka sûre okunduğu takdirde sehiv secdesinin gerekli olduğu söyleyerek tuhaf bir iş yapmışlardır.” “el-Meniyye” adlı kitabın şarihleri İbrahim el-Halebî, İbn Emir Hac vdğ. bu görüşü en güzel tarzda geri çevirmişlerdir. Kuşkusuz bu görüşü benimseyenlere bu hadis ulaşmamıştır; çünkü ulaşmış olsaydı, böyle bir düşünceyi asla dile getirmezlerdi.”
[Müslim, Salat 156, 157 (452), c.3, s.1413, 1414. Mütercim]
[33] Buhârî, Müslim.
[Buhârî, Sıfatü's-salât 26 (45), c.2, s.779; Müslim, Salat 155 (451), c.3, s.1412. Mütercim]
[34] Ebû Davud ve Ahmed sahih bir senedle rivâyet etmiştir.
[Ebû Dâvud, Salât 131,132 (818), c.3, s.271. Mütercim]
[35] Buhârî, Müslim.
[Buhârî, Sıfatü's-salat 14,41 (26, 62), c.2, s.766, 790-791; Müslim, Salat 45, 46 (397), c.3, s.1258-1259. Mütercim]
[36] Ahmed sahih bir senedle rivâyet etmiştir.
[37] Buhârî, Müslim.
[Buhârî, Sıfatü's-salât 15 (28, 31), c.2, s.767, 768; Müslim, Salat 154, 155 (451), c.3, s.1411-1412. Mütercim]
[38] İbn Huzeyme, “es-Sahîh” (1/67/2) ve Ziya el-Makdisî de “el-Muhtâra” adlı kitaplarında sahih bir senedle rivâyet etmiştir.
[39] Buhârî “Cüz’ül-kıraat”da rivâyet etmiştir. Tirmizî hadisin sahih olduğunu söylemiştir.
[Tirmizi, Salat 227 (306), c.1, s.223; Ebû Dâvud, Salât 126,127 (805), c.3, s.253. Mütercim]
[40] Müslim, Tayâlisî.
[Müslim, Salat 170 (459), c.3, s.1423. Mütercim]
[41] Buhârî, Müslim.
[Buhârî, Sıfatü's-salat 15 (28, 31), c.2, s.767, 769; Müslim, Salat 154 (451), c.3, s.1411; İbn Mâce, İkametü's-salât 5 (819), c. 3, s. 27. Mütercim]
[42] Ebû Davud sahih bir senedle ve İbn Huzeyme rivâyet etmiştir.
[Ebû Dâvud, Salât 124, 125 (800), c.3, s.246. Mütercim]
[43] Ahmed, Müslim.
[Müslim, Salat 156 (452), c.3, s.1413. Mütercim]
[44] Buhârî, Müslim.
[Buhârî, Sıfatü's-salât 26 (45), c.2, s.779; Müslim, Salat 155 (451), c.3, s.1412. Mütercim]
[45] Buhârî, Müslim.
[Buhârî, Sıfatü's-salât 16 (31), c.2, s.768-769; Müslim, Salat 154, 155 (451), c.3, s.1411-1412. Mütercim]
[46] Buhârî, Müslim.
[Nesaî, İftitah 61, 62 (982, 983), c.1-2, s.576-578. Mütercim]
[47] Nesâî ve Ahmed sahih bir senedle rivâyet etmiştir.
[Nesaî, İftitah 13 (520), c.1-2, s.326; İbn Mâce, Salât 7 (687), c. 2, s. 436 . Mütercim]
[48] Tayâlisî ve Ahmed sahih bir senedle rivâyet etmiştir.
[49] İbn Huzeyme (1/166/2), Taberânî ve el-Makdisî sahih bir senedle rivâyet etmiştir.
[50] Buhârî, Müslim.
[Buhârî, Sıfatü's-salât 18 (34), c.2, s.770; Müslim, Salat 174 (463), c.3, s.1425; Nesaî, İftitah 65 (987), c.1-2, s.579; İbn Mâce, İkametü's-salât 9 (832), c. 3, s. 46
[51] Buhârî, Müslim.
[Buhârî, Sıfatü's-salat 17 (32), c.2, s.769; Müslim, Salat 173 (462), c.3, s.1424; Nesaî, İftitah 64 (985-986), c.1-2, s.579
[52] Bunlar da A’raf ve En’am sûreleridir. Bu iki sûreden birinin “A’raf” olduğunda ittifak vardır. Diğerinin “En’am” olduğu ise kuvvetle tercih edilen görüştür. Bkz. “Fethü’l-bârî”.
[53] Buhârî, Ebû Davud, İbn Huzeyme (1/68/1), Ahmed, Serrâc ve el-Muhallis.
[Buhârî, Sıfatü's-salat 17 (33), c.2, s.769; Nesaî, İftitah 67 (989-991), c.1-2, s.580; Ebû Dâvud, Salât 127-128 (812), c.3, s.263. Mütercim]
[54] Taberânî, “el-Kebîr” adlı kitabında sahih bir senedle rivâyet etmiştir.
[55] Ahmed, Makdisî, Nesâî, İbn Nasr ve Taberânî.
[Nesaî, İftitah 68 (992), c.1-2, s.581;
[56] Nesâî ve Ahmed sahih bir senedle rivâyet etmiştir.
[Nesaî, İftitah 61 (982), c.1-2, s.576-577. Mütercim]
[57] Ahmed, Tirmizî. Tirmizî, hadisin hasen olduğunu söylemiştir.
[Tirmizî, Salat 229 (308), c.1, s.225); Nesaî, İftitah 62, 71 (983, 998), c.1-2, s.577-578,584. Mütercim]
[58] Buhârî, Müslim ve Nesâî.
[Buhârî, Sıfatü's-salat 20 (37), c.2, s.771; Nesaî, İftitah 53 (968), c.1-2, s.571-572. Mütercim]
[59] Buhârî, Müslim ve Nesâî.
[Buhârî, Sıfatü's-salat 21 (38), c.2, s.772; Nesaî, İftitah 72, 73 (1000, 1001), c.1-2, s.585. Mütercim]
[60] Buhârî, Müslim, Nesâî. Hadis “el-İrvâ”da (295) tahriç edilmiştir.
[Buhârî, Ezan 63 (96), c.2, s.730; Müslim, Salat 178-181 (465), c.3, s.1430-1432; Nesaî, İftitah 71 (998), c.1-2, s.578 ,584. Mütercim]. Mütercim]
[61] Nesâî, sahih bir senedle rivâyet etmiştir.
[Nesaî, Kıyamü'l-leyl 23 (1662), c.3-4, s.328; Tirmizi, Salat 327 (445), c.1, s.307. Mütercim]
[62] Buhârî, Müslim.
[Buhârî, Teheccüd 9 (16), c.3, s.1089; Müslim, Salatu'l-Müsâfirîn 204 (773), c.4, s.2199 İbn Mâce, İkametü's-salât 200 (1418), c. 4, s. 239. Mütercim]
[63] Rivâyette; “Nisa” sûresi, “Al-i İmrân” sûresinden önce gelmektedir. Bu durum, kıraatta Mushaf’ın tertibine riayet edilmemesinin caiz olduğunu gösterir. Bunun benzeri daha önce s. 87’de geçmişti.
[64] Müslim, Nesâî.
[Müslim, Salatu'l-Müsâfirîn 203 (772), c.4, s.2198; Nesaî, İftitah 164 (1133), c.1-2, s.638-639, Kıyamü'l-leyl 25 (1664), c.3-4, s.329-330
[65] Ebû Ya’la, Hâkim. Hâkim hadisin sahih olduğunu söylemiş; Zehebî de bu görüşünde ona katılmıştır. Yedi uzun sûre şunlardır: Bakara, Al-i İmrân, Nisa, Mâide, En’am, A’raf, Tevbe.
[66] Ebû Davud ve Nesâî sahih bir senedle rivâyet etmiştir.
[Ebû Dâvud, Salât 146,147 (873, 874), c.3, s.373, 375; Nesaî, İftitah 163 (1132), c.1-2, s.637-638. Mütercim]
[67] Müslim, Ebû Davud.
[Müslim, Salatu'l-Müsâfirîn 139 (746), c.3, s.2123-2124;Nesaî, Kıyamü'l-leyl 17 (1641), c. 3-4, s. 318-319; Ebû Dâvud, Tatavvu 26 (1342), c.5, s.173-174. Mütercim]
[68] Buhârî, Müslim.
[Buhârî, Fezailü’L-Kur’an; Müslim, Sıyam (1159).Mütercim]
[69] Nesâî, Tirmizî. Tirmizî, hadisin sahih olduğunu söylemiştir.
[Nesaî, Sıyam 78, 79 (2393, 2395), c.3-4, s.658, 661; Tirmizî, Kıraat 4 (3115), c. 5, 73. Mütercim]
[70] Buhârî, Ahmed.
[Buhârî, Savm, Bir Gün Oruç Tutup Bir Gün İftar Etmek. Mütercim]
[71] Dârimî ve “es-Sünen”inde Said b. Mansur, sahih bir senedle rivâyet etmiştir.
[Darimî, Salat 173 (1501), c. 3, s.296; Tirmizî, Kıraat 4 (3115), c. 5, 73. Mütercim]
[72] Ahmed, sahih bir senedle rivâyet etmiştir.
[73] Dârimî ve Tirmizî sahih senedle rivâyet etmiştir.
[Darimî, Salat 173 (1501), c. 3, s.296; Tirmizî, Kıraat 4 (3119), c. 5, 76. Mütercim]
[74] İmam Tahâvî şöyle diyor: “Bu, müslümanların, Allah’a yakın olmak için amellerinde hızlı ve gayretli olmalarıdır. Hz. Peygamber (s.a.v.), bu işlerinde hızlı ve gayretli olamadıkları durumlarda yaptıkları amelleri de kabul etmiş ve Allah’a kavuşacakları güne kadar, devamlı sûrette yapabilecekleri iyi amellere sarılmalarını emretmiştir. Kendisinden rivâyet edilen bir hadiste Hz. Peygamber’den (s.a.v.) bunu şöyle açıklamıştır: “Amellerin Allah’a en sevimli olanı, az da olsa devamlı olarak yapılanıdır.”
Ben diyorum ki: Tahâvî’nin “rivâyet edilen” ifadesi ile naklettiği bu hadis, Hz. Aişe’den gelen ve hakkında ittifak edilmiş olan bir hadistir.
[75] Ahmed ve “es-Sahîh” adlı kitabında İbn Hibbân rivâyet etmiştir.
[76] İbn Sa’d (1/376) ve “Ahlâku’n-Nebî” adlı kitabında (281) Ebü’ş-Şeyh rivâyet etmiştir
[77] Dârimî, Hâkim. Hâkim hadisin sahih olduğunu söylemiş; Zehebî de bu görüşünde ona katılmıştır.
[Darimî, Fezailü'l-Kur'an. Mütercim]
[78] Ahmed ve İbn Nasr, sahih senedle rivâyet etmiştir.
[79] Dârimî ve Hâkim rivâyet etmiştir. Hâkim hadisin sahih olduğunu söylemiş; Zehebî de bu görüşünde ona katılmıştır.
[Darimî, Fezailü'l-Kur'an. Mütercim]
[80] Buhârî, Ebû Davud.
[81] Ahmed ve Ebû Davud sahih senedle rivâyet etmiştir.
[Ebû Dâvud, Tatavvu 26 (1365), c.5, s.211. Mütercim]
[82] Müslim, Ebû Davud.
Ben
diyorum ki: Bu ve benzer hadislerden dolayı, gecenin tamamını devamlı olarak
veya genellikle ibadetle geçirmek mekruhtur. Çünkü böyle yapmak Sünnet’e
aykırıdır. Şayet gecenin tamamını ibadetle geçirmek daha faziletli bir
davranış olsaydı, elbette Hz. Peygamber (s.a.v.) bunu asla kaçırmazdı. En
hayırlı yol, Hz. Muhammed’in yoludur. Ebû Hanîfe’ye ilişkin olarak anlatılan
“Kırk yıl yatsı abdesti ile
[Müslim, Salatu'l-Müsâfirîn 139 (746), c.4, s.2123-2124; Ebû Dâvud, Tatavvu 26 (1342), c.5, s.173-174; Nesaî, Kıyamü'l-leyl 2 (1601), c. 3-4, s. 293. Mütercim]
[83] Nesâî, Ahmed ve Taberânî (1/187/2). Tirmizî hadisin sahih olduğunu söylemiştir.
[Nesaî, Kıyamü'l-leyl 16 (1638), c. 3-4, s. 317; Tirmizî, Fitne 13 (2266-2267), c.4, 48-50. Mütercim]
[84] Nesâî, İbn Huzeyme (1/70/1), Ahmed, İbn Nasr ve Hâkim. Hâkim hadisin sahih olduğunu söylemiş; Zehebî de bu görüşünde ona katılmıştır.
[Nesaî, İftitah 79 (1610), c.1-2, s. 589; İbn Mâce, İkametü's-salât 179 (1350), c. 4, s. 138. Mütercim]
[85] Ahmed, Buhârî.
[Buhârî, Fezailü'l-Kur'an. Mütercim]
[86] Nesâî, Hâkim. Hâkim, hadisin sahih olduğunu söylemiştir.
[Nesaî, Kıyamü'l-leyl 47-50 (1729-1741), c. 3-4, s. 354-358; [Tirmizî, Vitr 337 (460), c1, s. 317; İbn Mâce, İkametü's-salât 115 (1171-1172), c.3, s526. Mütercim]
[87] Tirmizî, “el-Hadis” adlı kitabında (c.1 no: 117) Ebü’l-Abbas el-Asam ve Hâkim rivâyet etmiştir. Hâkim, hadisin sahih olduğunu söylemiş; Zehebî de bu görüşünde ona katılmıştır.
[Tirmizî, Vitr 337 (461), c1, s. 317-318; İbn Mâce, İkametü's-salât 115 (1173), c.3, s.527. Mütercim]
[88] Nesâî ve Ahmed sahih senedle rivâyet etmiştir.
[Nesaî, Kıyamü'l-leyl 46 (1728), c. 3-4, s. 353-354. Mütercim]
[89] Bu iki rekâtlık namaz, “Sahîhu Müslim”de ve başka kaynaklarda geçmekte olup, Buhârî ve Müslim’in rivâyet ettiği, Hz. Peygamber’in “Gece son namazınızı vitir yapın.” hadisiyle çelişmektedir. Âlimler bu iki hadisi birbirine uyuştururken ihtilaf etmişlerdir. Ben bu görüşlerden herhangi birini diğerine tercih etmemi gerektirecek sebep bulamıyorum. Bu nedenle bu hadise tâbi olunarak iki rekâtlık bu namazın kılınmaması, en ihtiyatlı bir davranıştır.
Fakat ben daha sonra vitirden sonra iki rekât namaz kılmayı emreden sahih bir hadise ulaştım. Böylece emir pratikle birleşmiş oldu. Bu iki rekâtlık namazın da bütün müslümanlat için meşruluğu kesinleşti. Birinci emir, müstehablığa yorumlanırsa, iki hadis arasındaki çelişki de ortadan kalkar. Bu hadisi “es-Sahîha” adlı kitabımda (1993) tahriç ettim. Bizi buna ulaştırdığı için Allah’a hamd ederiz.
[90] Ahmed, İbn Nasr, Tahâvî (1/202), İbn Huzeyme ve İbn Hibbân, hasen ve sahih olan bir senedle rivâyet etmiştir.
[91] Müslim, Ebû Davud. Hadis, “el-İrvâ” adlı kitabımızda da (345) tahriç edilmiştir.
[Müslim, Cuma 61 (877), c.4, s.2442-2443; Ebû Dâvud, Salât 234,236 (1124), c.4, s.239; İbn Mâce, İkametü's-salât 90 (1118), c. 3, s. 453; Tirmizî, Cuma 371 (518), c.1, s354-355. Mütercim]
[92] Müslim, Ebû Davud. Hadis, “el-İrvâ” adlı kitabımızda da (345) tahriç edilmiştir.
[Müslim, Cuma 63 (878), c.4, s.2444; Ebû Dâvud, Salât 234,236, (1123), c.4, s.238; İbn Mâce, İkametü's-salât 90 (1119), c.3, s.454. Mütercim]
[93] Müslim, Ebû Davud.
[Müslim, Cuma 62 (878), c.4, s.2444; Ebû Dâvud, Salât 234,236 (1125), c.4, s.240; İbn Mâce, İkametü's-salât 90 (1120), c.3, s455. Mütercim]
[94] Müslim, Ebû Davud.
[Müslim, Cuma 62 (878), c.4, s.2444; Ebû Dâvud, Salât 234,236 (1122), c.4, s.237; İbn Mâce, İkametü's-salât 157 (1281, 1283), c. 4, s. 55-56. Mütercim]
[95] Müslim, Ebû Davud.
[Müslim, İdeyn 14, 15 (891), c.5, s.25; İbn Mâce, İkametü's-salât 157 (1282), c.4, s.55-56; Ebû Dâvud, Salât 243,246 (1154), c.4, s.289. Mütercim]
[96] Bu İmam Şafiî, Ahmed ve İshak’ın görüşüdür. Sonraki dönem Hanefî âlimlerinden bazıları da bu görüşü benimsemişlerdir. Fâtiha’dan sonra bir sûre okunacağı, Şafiî mezhebinde bir görüş olup, doğru olan da budur.
[97] Buhârî, Ebû Davud, Nesâî ve İbnü’l-Cârûd. Tüveycirî’nin iddia ettiği gibi bu ziyade şâz değildir. Bkz. Önsöz, s.5-7.
[Buhârî, Cenaiz 64 (91), c.3, s.1256; Nesaî, Cenaiz 77 (1988-1990), c.3-4, s.477-478; Ebu Davud, Cenaiz. Mütercim]
[98] Nesâî ve Tahâvî sahih senedle rivâyet etmiştir.
[Nesaî, Cenaiz 77 (1991), c.3-4, s.478. Mütercim]