Yayıncının Önsözü - Islamdahukumet - 1. Sayfa

 

YAYINCININ ÖNSÖZÜ

 

İslâmda Hükümet, isimli kitabımızın ilk baskısının, ciddi ilim çevrelerinde tahminimizin çok üstünde bir ilgi gördüğü­ne şahit olduk.

Birinci baskı nüshalarının az bir zamanda bitmesi ve mev­cutlarının elden ele dolaştığını sayısız defalar bizzat görme­miz, bu cazip rağbetin açık delilini teşkil etmiş oldu. Gerçeğe su­samış üniversite talebeleri, İslâm (İs­lâmî ilimler) araştırıcıları, ilim çevreleri, siyaset meraklı­ları bu eseri, ısrarla aradıkla­rından aynı eserin ikinci bas­kısını hazırlamaya karar verdik. Fakat bu ara, muhterem müellif eseri bir daha gözden geçirmek bazı hususları ilâve etmek bazı yerlerde daha geniş malûmat ver­mek bazı müphem kalan meseleleri izah etmek arzusunu iz­har ettiler. Bu meşru mazeretimize nedeniyle, ikinci bas­kının yayın işi elimizde olmayan sebeb­lerden dolayı, bir müddet gecikmiş oldu. Allah'a sonsuz hamd ve senalar olsun ki, eser mükemmel bir şe­kilde tamamlandı. Artık, bu eserde İslâm’ın siyasî nazariye­sini, muhtelif cepheler­den ve çeşitli yönlerden incelemek ve değerlendirmek mümkün olacaktır.

İlk baskıda bu eseri, yalnız bir cilt olarak tanzim et­miştik. Esasen hacimli olan esere yeni ilâveler de ekle­nince sahifeler bir hayli çoğalmış oldu. Bu bakımdan, eserin tamamını iki kısma bölmeyi daha uygun bulduk. Bu baskının düzenine gelince; birin­ci bölümde, kitabın esası gözönüne alınmıştır. Bu kısım, yalnız ilmi bahisleri ve teorik konuları içermektedir. İkinci hısım ise, Pakis­tan'da İslâmi Hükûmet'i kurmak için, ortaya konulan gay­retli çalışmaları ve bu hususta ileri sürülen fiili çalışma sis­temlerini etraflı bir şekilde anlatır. Allah izin verirse, yakında ta­mamlanmış olarak takdim edilecektir.

Bu eserin, ilmi kaynaklara dayandığını söylemeğe bile lü­zum olmadığı kanaatindeyiz. Muhterem müellifin yalnız ismi dahi, her okuyucu için yeterli bir teminat de­mektir. Ümit ederiz ki, İslâm âlimleri ve siyasi ilimleri okutan eden üniversitelerin fakül­telerinde okuyan tale­beler ile ilmî titizliğe sahip, il­mi araştırma ve inceleme yapanlar için de istenildiği gibi faydalı bir eser ortaya çıkmış olsun...

Bu büyük telif eserin, son baskısı hem yazı bakımın­dan hem de baskı bakımından, daha iyi olan ofset baskı­sında yapılmıştır. Elimizden gelen her türlü gayreti sarfettiğimizi ve katlandığımız zahmetleri, muhterem okuyucularımız herhalde daha iyi takdir ederler.

(Lahor, 13 Şevval 1386 - 24 Ocak. 1967).

 

Fakir; "Ahlak Hüseyin"

İslami Neşriyat Bürosu Müdürü

 

MÜELLİFİN ÖNSÖZÜ

 

İslâm'ın siyasi nizamı hakkında, yirmi yirmi beş seneden be­ri bir çok şeyler söylemek ve yazmak fırsatı elime geçti. Ko­numuzun esasına ait ve bu köke bağlı veya kökle alâkalı konu­larda, teorik açıdan bir hayli şeyler ortaya koydum: Bu iş hak­kında daha iyi bilgi verip, daha etraflı bir şekilde an­latmak yo­luna gittim. Artık öyle bir aşamaya gelmiş oluyoruz ki, şu içinde bulunduğumuz zamanda, fiili ve pratik olarak İs­lâm'da Hükü­metin nasıl olabileceğine dair plân çizilmiş bulu­nuyor. Bu mev­zular, uzun bir zaman süresince, çeşitli yer­lerde birçok taraflariyle her fırsatta anlatılarak İzahları yapıl­mış; be­yanat ve raporlar halinde, konferans şeklinde açık­lanmış mevzular­dır. Bunların büyük bir kısmı da zaman za­man yazılıp, makaleler şeklinde ortaya konmuş ve neşredil­mişlerdir. Fakat şimdiye kadar, bu mevzular, hep bir araya toplanıp, müstakil bir kitap haline gelmemişti. Bir kaç sene önce Ce­nâb Hurşid Ahmed Sahib, muhtelif mevzulardaki kaleme alıp yazdıklarım ve konfe­rans şeklindeki konuşmala­rımdan meydana gelen kısımları bir ara­ya getirerek, düzenle­yip yazılı hale getirerek, "İslâmda Hükümet" ismi al­tında bir eser hazırladı. Fakat o zaman, elde bulunan bütün maddeleri ve mevzuları bir araya getirmek mümkün olmamıştı. Ve bunların hepsi de yeterince İşlenmiş sayılmazdı. Bundan başka, bu eserde, teorik konularla "Pa­kistan'da îslâmî bir hükü­met" oluşturmak için yapılan çalışma­lar sırasında, mey­dana gelen durumlar konun dışında kalmıştı.

Şimdi, İdare-i Maarif-i İslâmi, "İslâm Kültür Dairesi" nin gözetimi altında Cenâb Hurşîd Ahmed Sahib, çalışmalara de­vam ederek benim bu hususa ait bütün yazı ve fikirlerimi bir araya topladı. İki kısma ayırıp, düzenli ve yazılı bîr eser haline getirdi. İlk kısımda "islâmî Hükûmet'e ait bütün teorik konular bir araya getirilmiştir. İkinci kısımda ise, "Pakistan'da İslâmi Hükümet" kurma çalışmaları sırasında cereyan eden mevzu­ları ihtiva etmektedir. Şimdi, İslamî Hükûmet'in siyasi nazari­yeleri ile bu hükümet nizamının bütün ameli ve pratik plânları, bir ara­da ve toplu olarak okuyucunun gözü önüne serilmiş bulunuyor.

Bu kitabın neşrinden önce okuyucular, değişik fırsat­larda ancak, bu madalyonun bir tarafını görmek imkânı içinde idi­ler. Halbuki son çalışmalar neticesinde, madalyo­nun her iki tara­fını da gözden geçirmek mümkün olduğu gibi, bu fikrin çeşitli cep­helerini hu albümde seyretmeleri mümkün olacaktır. İşte, ese­rin asıl faydalı tarafı da burasıdır.

Ben de, bu eseri, hu defa tekrar ve yeniden, tam olarak göz­den geçirdim. Kitabın hazırlayıcısı da benimle her bakım­dan mü­şaverede bulunup, yeni düzen ve yazımda, bana danı­şarak çalıştı. Ümit ederim ki, elde bulunan bu eser şim­diki ha­liyle sadece genel ve normal okuyucuların, faydalanma­la­riyle kalmayıp aynı zamanda özel olarak, İslâm ilimleri İle siyasi ilim talebeleri ve diğer araştırıcılar da büyük çapta istifâde etmiş olsunlar.

 

18. Ocak. 1967       

Ebu'l-A'la El-Mevdudi

 

HAZIRLAYANIN ÖNSÖZÜ

 

İnsanın içtimaî sosyal ve medenî yaşayışında vü­cuda meydana getiri­len çeşitli yönetimlerin idare edilmesi işlerinde, en fazla ehem­miyet verdiği ve en çok üzerinde durduğu iş, hükümet oluşturmak meselesidir. Hükümet demek, bir memlekette bir ülkede oturanların uygun ko­şullar altında bir kanun ve bir nizâma bağlanarak, kendi içtimai vaziyetlerini düzenleme işidir. Bunun kudretini, bunun kuvvetini ve hük­münü kendi işlerinin üzerinde nüfuzlu ve yürürlükte sa­yarlar. İnsan, daha medeniyet yolculuğuna çıktığı yaşa­mın ilk çağlarında böyle bir olu­şumun, böyle bir idare­nin zaruri olduğunu anlamıştır. Bütün insanlık tarihi, hep "hükümet", "devlet" ve "siya­set" üzerine dayanır. İşte, "Tarih" denilen şey de bunun dü­zenlenmesi ve bunun ilerleyip gelişmesinden, ibarettir.

Şimdiki zamanda, amelî ve pratik bakımdan ilerleme ve İçtimaî yaşayışta rahat etmenin muhtelif çeşitli yolla­rında bir takım en­geller, karışıklıklar, anlaşılması zor usûller, insanın karşısına çıkarak, hazan "çıkmaza sapma" şeklinde öne çıkar. Bunlar hü­kû­met'in çalışma sahası ile bir arada yürütülmek istenirler.

Günümüzde, hemen hemen bütün dünya Ülkele­rinde, "Hükümet" in vazifesinin sadece, memlekette emniyet ve asayişi sağlamak, memleketi kontrol altına almaktan ibaret değildir. Belki, içtimaî sosyal adaleti yaymak. Halkı anlayışlı bir şekilde refah yolunda yürüt­mek, olduğu da bilinmektedir. Bu "hükümet" in olumlu bir hareket tarzı ol ması lâzımdır ki, yaşayışın her tara­fına tesir edip gidilebilsin.

 

 

HÜKÜMET VE İSLÂM

 

İslâm, kendi tarihi boyunca, Hükûmet'in ehemmiye­tini hiç­bir zaman gözden kaçırmamıştır. Enbiya-yi Ki­ram Peygamber (A.S.) devrinde içtimaî kuvveti toplumsal gücü, İslâm'a tâbi kılmak yolunda çalışmaları devam et­miştir. Onların, peygamberâne davetlerinin ağırlık noktası "iktidar" ın yalnız, Hak Teâlâ'da olduğu ve Hak Tealâ'ya has bulunduğu­nu gös­termektedir. Bu şekilde, - her türlü gizli ve açık - "Şirk" i ortadan kaldırmak yoluna gitmiş­lerdir.

Onların her birinin de halka söyle hitap ettiklerini görmekteyiz:

Ey benim kavmim, Allaha ibâdet edin; sizin ondan başka ilâhınız yoktur.[1]

(A'raf: 65)

Bu peygamberlerin her biri de, yine Allah tarafın­dan gönderilmiş, Allah tarafından tayin edilmiş olduklarını ileri sürerek, halkın itaat etmelerini istemektedirler.

"Allah'tan çekininiz ve bana itaat ediniz."

Şu'arâ:163

Hak Tealâ'nın göndermiş olduğu bu "Kullar" yeryü­zünde "O"nun dininin kanun ve nizamının kaim olması için, yaşayışın her sahasını tanzim etmek ve islâh etmek yolunda çalışmışlardır. Hak Teala'nın kanununun her yer de ve her zaman, icra edilmesi yolunda uğraşmışlardır.

Onların, bu çalışıp uğraşmaları, yaşayışın her hu­su­sunun düzene girmesi içindir. Bu arada, elbette ki, hü­kümet in de ıslâhı ve düzene konup nizâm dairesine alınması, bu işin mühim mevzularından biridir. Kur'an-ı

Kerim'i düşünerek okuduğumuz zaman, Hazret-i Yû­suf (A.S.), Hazret-i Musa (A.S.), Hazret-i Dâvûd (A.S.), Hazret-i Süleyman (A.S.) ve Peygamberimiz Haz­ret-i Muhammed (S.A.V.) in de, uygun ölçüler dahilinde, ni­zamlı ve düzenli bir "Hükümet" teşekkül ettirmek (yo­lunda) yolunda, ça­lışıp uğraştıklarını bütün açıklığiyle görmek mümkün­dür. Yine incil ve Talmûd'u[2] da düşüne­rek bir değerlendirme yapacak olursa diğer "Benî İsrail" peygamberlerinin de, bu iş hakkında çalışmış olduklarını öğrenmek imkânı vardır. Onlar da doğru bir "hükûmet"'in kurulması yolunda çalı şıp uğraşmışlar, yanlış ve gayri kanunî "hükümet" lere karşı ağır bir şekilde, her taraftan cephe almış ve ten­kitlerde bulunmuşlardır.

İslâmî düşünceye göre, "hükümet" e ait ehemmiyet ölçüsünü, aşağıdaki "Emr-i İlâhî"den anlamak mümkün olur ki, orada "yerin ve göklerin Hâliki" kendi "Nebî" si­ne (S.A.S.) şu şekilde dua etmesini öğretmek istemek­tedir:

"Söyle: Yâ Rabbî: beni, doğru bir girişle girdir ve doğru bir çıkıştan çıkar, bana kendi indînden, yardımcı bir kuvvet (iktidar, hükümet) ver."

(İsra Sûresi: 80).

İşbu âyet-i kerime, Hicret-i Nebevi (S.A.S.) den pek az önce nâzil olmuştur. O zamanın görünürdeki durumu göz­önü­ne getirilirse, "hükümet"in ve "iktidar"ın ehem­miyet derecesi kendiliğinden aydınlanmış olacaktır. Bu âyeti kerimenin mefhumu hakkında Mevlânâ Mevdûdî sahib), aşağıdaki cümleleri beyan buyurmaktadır:

"Ya sen kendin, bana iktidar ver, yahut ta bana desdek olacak herhangi bir "hükümet" vücuda getir ki, onun kudreti vasıtasiyle dünyayı, saplanmış bulunduğu şu fenalıklardan, temizleyip kurtarabileyim. Fenalıklar­dan, açık sa­çıklıklardan, ardı arkası kesilmeyen kötülük selinin, önüne geçip, onu kurtarıp, senin adalet kanunu­nun geçerli olması ve yürümesi yolunda çalışayım."

Hasan Basrî (R.A.) Katâde (R.A.), İbn-i Cerîr (R. A.), İbn-i Kesîr (R.A.), ve diğer müfessirler, bu âyet-i ke­rime­nin tefsirini, yukarıda anlattığımız şekilde beyan ederler. Bu hususun teyidi hakkında, şu hadis-i şerif de nazarı dikkate alınmalıdır:

"Hak Tealâ, Kıır'an ile karşı koyup, ortadan kaldır­madığı çok şeyi "hükümet" vasıtasiyle karşı koyup orta­dan kaldırır."

Buradan anlaşılıyor ki, islâm dünyada yapmak iste­diği ıslâhat işinde vaaz edip, nasihat ve öğüt vermekle kalmamış, aynı zamanda bilfiil işi ele almış ve siyasî nok­tayı da ihmal etmemiştir. Hükümet ve "Siyaset"i de işe karıştırmıştır.

Yine, Hak Tealânın böyle bir duayı, peygamberine öğret­mek istemesinden sabit oluyor ki, "din"in tutun­ması, "şeriat"ın uygulanması, Allah'ın emirlerinin yerine getirilmesi için­de, "Hükümet"e ihtiyaç vardır. Bu yolda çalışmak için, sadece cevaz vermekle yetinilmemiş, bu iş zorunlu sa­yıl­mıştır.

Bazı kimseler, yanlış düşünerek, bu meseleden pey­gam­berin dünyaya bağlılığı olduğunu ve dünyayı istediği şeklinde bir anlayışı benimserler. Bu hatalı bir düşünce­dir. Çünkü, dün­yaya bağlanmak ve dünya isteği asılmaksat olsaydı, o zaman, istekte bulunan şahıs, "ik­tidar" ve "hü­kümet" i kendisi için istemiş olurdu. Hak Tealâ'nın dini­nin yükselmesi, ayak­ta tutunması için, iste­nen "hükümet" ve "iktidar" ancak, Hakka bağlılığın ge­reğinin tâ kendisidir. Şahsî bir gaye için değildir.

Tefhim ül-Kur'an, Cilt II, Sahife, 638

Bu meselenin daha iyi anlaşılması için. aşağıda kay­dedilen ayet-i kerimelere ve Hadis-i şeriflere de göz gez­di­relim.

"Evet... Biz resullerimizi, apaçık delillerle gönderdik. İnsanların ölçüyle (adaletle) hareket etmele­ri için. onlarla (peygamberlerle birlikte) kitap ve mizan (ölçü) da indirdik. Bir de "demir" i (Kılıç, silâh, hü­kümet kuvveti ve iktidar) indirdik ki, onun içinde şid­detli bir kuvvet ve insanlar için çok faydalar vardır."

(Hadîd: 25)

"O, o kimsedir ki, resullerini hidâyet ve hak din üzere gönderir, tâ ki, ... müşrikler hoşlanmasalar dahi .... onun dini kuvvetli ve aydım kılınsın."

(Saf: 61)

"Acaba kim, Allah'ın kuluna gönderdiğiyle, hüküm vermez? Ancak kâfirler hüküm vermezler.

(Mâide: 44)

Ve yine Resûl-i Ekrem, buyurmuşlardır ki:

"İslâm ile devlet (hükümet) ikiz kardeş gibidirler. Bunlardan biri olmaksızın, ötekisi de kâmil olmaz. İslâm bir binadır. "hükümet" de onun bekçisi. Temeli olmayan bina çöker, bekçisi bulunmayan yer de dağılır gider."

(Kenz-ül-Ummâl)

İslâm düşüncesine göre "din ile devleti birbirine zıt görmek" asla mümkün değildir. Bunun neticesidir ki, bir müs­lüman daima kendi "hükümet" inin inandığı esaslar üzerine kurulması için çalışır. Bu yolda çalışma, Müslü­man dininin ve imânının gereğidir. O, Kur'an-ı Kerim'de ve Hazret-'i Resûl-i Ekrem'in Hadis-i Şerifle­rinde her ne şekilde olursa olsun, ahlâk ve muaşeret âdabı derslerini öğrenmiştir. Yine böy­le, siyaset, mede­niyet ve içtimaî yaşama yolunun açık hüküm ve kaidelerini de görmüş ve anlamıştır. Tabiidir ki, yukarda saydıklarımızdan, ikinci sıradakinin yani, "hü­kümet" in bulunması şart ve farzdır. Bu "hükümet" fiilî bir şekilde ortaya çıkmadıkça, "ka­nun" un bir parçası iş­lemez bir hâl almış olur.

Bunun neticesinde de Kur'an-ı Kerim'in ortaya koy­mak istediği "toplumsal yaşam" gerçekleşmez. Ve işte bu se­bebledir ki, "ümmet" in fakihleri ittifakla, "İmamet" (Önderlik, devlet reisliği) in oluşturulmasını, "İmam" ın tayin edilip seçil­mesini farz bilmişlerdir. Bu hususta kusur et­mek ve ihmal göstermeyi de, en büyük dinî emri yap­mamak gibi saymışlardır.

Allâme İbn-i Hazm "El-Faslü Beyne El-Milel Ve'n -Nihal" isimli eserinde şöyle beyan eder.

"Bütün Ehl-i Sünnet, Merci'iye, Şiîler ve Havaric hep bu hususta ittifak ederler ki, "îmana" nasb etmek, İmamı tayin etmek, farzdır. Bu îmanı adil olup, Hak Tealânın hükümlerini icra edip Resûl-ü Ekrem'in (S.A. V.) getirdiği kanun ahkâmına uygun bir şekilde, halkın işlerini yürüt­mek, memleketi idare etmek ve siyasî işleri düzene koy­mak yolunu tutmuş bulunan böyle bir İmam'a itaat etmek yine farzdır."

(El-Fasl-ü Beyne - El-Milel Ve'n – Nihal, Cilt IV, S:87.)

Şah Veliyullah Sâhib, bu hususta şöyle yazmaktadır: "Câmi'i şarâ'it" aranan özelliklere sahip bir "halife" nasb ve tayin edip başa ge­çirmek müslümanlar üzerine vacibün bilkifâye'dir. İş­bu hüküm de kıyamete kadar de­vam eder.

(Şah Veliyyullah Sâhib, İzâlet - ül- hıfâ, Maksad: I, Fasıl:)

Bu öyle mühim bir meseledir ki, bütün "ümmet" bu­nun üzerinde icmâ ittifak eder. Amelî ve fiili bakımdan da, Re-sul-i Ekrem'in (S.A.V) ve sahabe-i kiram (R.A.) "imam" nasb edip tayin etmek hususunda çok titizlikle durmuşlar ve bu işe büyük ehemmiyet vermişlerdir.

Hazret-i Resûl-ü Ekrem'in (S.A.V.) dünyadan göç­tüklerini müteakip, mübarek vücutlarının teçhiz ve tekfinin den önce İmam'ın seçimi işinin üzerinde durmuşlardı. Bu şekilde, Zat-ı saadetlerinin kurmuş bulundukları nizâm ve meydana getirmiş oldukları, idare etmek işlerinin düzeni, bo­zulmaktan ve da­ğılmaktan kurtarılmıştır. Onun yapmak istediği işler de tam olarak devam ettirilmiştir.

İslâm, maddî iktidara ihtiyaç gösterir. Böyle olmaksı­zın kendi camiasını toplumunu tam bir şekilde oluştura­maz. Bunsuz, hiç bir iş yapılamaz ve insanlığın ıslâhı için bü­yük işler de başarılamaz. Bunun içindir ki, Kur'ân-ı Ke­rim de bu meseleyi izah ederken, İslâm'ın maddî iktidarı' nın manevî iktidarına bir destek olduğunu bildirmiştir. O zaman, iyilikler ayakta tutunup, fenalıklar da silinip or­tadan kalkar.

"Kendilerini yer yüzüne yerleştirdiğimiz ve iktidar sa­hibi kıldığımız kimseler (Müslümanlar), namazı kılar, ze­kâ­tı öderler. Onlar, doğru işe emredip, eğriliklerden men'eden kimselerdir. İşte, işlerin hepsinin sonu, Allâha ait­­tir."

(Hac: 41)

Şimdi, biz, bu bahislerden şu neticeleri elde etmiş oluyoruz:

1   - Hükümet oluşturmak, insan topluluğunun zaruri, te­mel binasıdır. Bu, olmaksızın, yaşayışta sosyal düzeni
düşünebilmek bile çok zordur.

2   - İslâm, insanlar için her yönüyle, bir yaşayış düze­­nidir. İçtimaî toplumsal yaşayış için de, aydın ve açık bir yol gös­terici ve rehberdir.

3   - İslâm'da, din ile iktidar arasında, her ne şekil­de olursa olsun hiç bir zıtlık ve ayrım yoktur. Caiz değil­dir. O, bü­tün yaşayış düzenini Allah kanununa tâbi kıl­mak ister. İşte bu maksat içindir ki, siyaset de İslâm ka­nunları arasında düzenlenmiştir. İslâm'da "hükümet" in ayakta tutunması ve sağlamlaşması için, kanuna bağ­lı bulunmak lâzımdır.

4 - Hak Teâlânın hükümlerinin bir kısmına bağlan­mak, bir kısmını bırakmak, "O"nun hükümlerine ilâveler yapmak, veya bir kısmını ortadan kaldırmak, dünyada ve ahirette İlâhî akıbeti gerektirir. Bu gibi İşler, ister gönül arzusu ile olsun, ister başka birinden korkmak, yahut hatır için olsun, aynı neticeyi doğurur ve hep aynıdır.

5 - Din ile hükümet ve devletin o kadar yakınlıkla­rı vardır ki, bunlardan biri diğerinin bir parçası sayılır. İs­lâm'da, "İslâm hükümeti" ve "islâm devleti" olmaksı­zın, zulüm, adaletsizlik ve keyfi idare, her tarafı sarmış olur, Neticede Cengiz fesadı baş gösterir, haksızlıklar alır yü­rür, İslâm, "hükümet" siz ve "devlet" siz, olursa bu hal deki "islâm", kolu bacağı kırık, sakat vücuda benzer. İşe yaramaz bir hal alır. O zaman, Allah'ın "din"inin hüküm sürmesi yerine, "kölelik" "esaret" ve "sefalet" devresi başlar.

Bunun için İslâmda hükümetin temellerinin sağlam kurulması zarureti vardır. "İslâm hükümeti" ne sımsıkı, bağlanmak, onun ayakta tutunup kuvvetli olması için çalışmak lâzımdır.

 

Son Çağ ve İslam Hükümeti

Meselesinin dinî cephesi budur. Fakat iyi düşünür ve son çağın vaziyetini inceden inceye gözden geçirirsek o zaman İslâm'da bir hükümetin kurulmasının tam za­manı olduğunu ve herşeyden fazla bunun zarurî bulundu­ğunu öğrenmiş oluruz.

Avrupa'da, gayri dinî hükümetler kurulduğunu düşü­nerek ve bunun kendisine özgü bir şekil alarak, ortaya çıktığını ve bizi de etkisi altına aldığını göz önünde bu­lun­dur­malıyız. Avrupa'da malûm şekilde, bir "Papalık" nizâmı ta eskiden beri kurulmuş bulunuyordu. "Bu papa­lık" din nâmı altında padişahlardan daha da kuvvetli, onlardan daha da kudretli, padişahlar­dan daha da bas­kıcı bir şekilde hükümet sürüp, salta­nat etmekteydi. Ol­madık mezâlimi, din kisvesine sokarak, icra etmek yo­lunu tutup gitmişti. Papalığın bu davranışına, zamanın ilerlemesiyle halk da bunun için çareler aramıştı. Bu "Papalık" müessesesi, hakiki Hiristiyanlığa o         kadar muha­lif hareketlerde bulunmuş, o kadar ölçüsüz dav­ranmıştı ki, onun bu yaptıkları kendiliğinden onu di­ nin haricine çıkarmış; din namı altında yapılmadık hak­sızlık­lar ve rezaletler bırakmamıştı. Bunun asıl sebebi, hakîkî bir dinî "hükûmet"in mevcut olmadığı ve gayrı - dinî hü­kümet ve gayrı - dinî siyâset güdülmesi ve bunlara da "dinî" süsü verilmesindendir.

1832 de intizamlı bir şekilde "sekülarizm" cereyan­ları (dü­şünce akınları başladı. O zaman "Jakob Holik" tarafın­dan din ile si­yâsetin birbirinden ayrılması fikri or­taya atıldı. O zaman ki fikîr ve siyaset adamları bu hare­ketin öncülüğünü ya­pıyorlardı. Bu fikir hareketi çok geç­meden siyasi sahada da başarılı oldu. Siyasî rejim olarak kabul edilmek im­kânını da buldu. Özet olarak olarak bu hareketin gayesi "din"i ferdî yaşayış sahasıyla sınırlı kılmak­tı. İşin başlangı­cında, "din" ile kimsenin alâkası olmayacak, kimse de "din" işine karışmayacaktı. Tam manasiyle tarafsız kalı­nacak ve ferdin "inanç ve din" hürriyeti de korunmuş olacaktı. Fakat bir müddet sonra bu hareket başka bir şe­kil aldı. Bu defa "din"e karşı cephe almak, zorla "madde­cilik" tarafına yöneltmek, bir nevi "komü­nist­lik ve sosyalistlik" yolunu tutmak, ortaya çıktı.

 

Sekülarizm'in şekil değiştirip bozulması nasıl oldu?

İlk bakışta, bunu kavramak ve tam olarak anlamak mümkün değildir. Bir kısım inançsızlıklar insanın karşısı­na çıkmakta ve onun fikir ve düşüncesini dağınık bir hale sokmaktadır. Çeşitli fikirler türlü türlü düşünceler, in­sanın kafasına girip, bir sürü "... izm" ler doğurmaktadır. "Ko­münizm" "sosyalizm" "kapitalizm" ve bunların benzer leri, insanın fikrinde kökleşip, yaşama sahası bulmakta­dırlar. Neticede bu durum insanı her bakımdan, madde­ciliğe sürük­lüyor.

l -- "Komünizm ve sosyalizm" hakkında tenkidlerde bulunan meşhur eleştirmen R.N. Crew - Hunt şöyle yazı­yor:

"Komünizm, sefalet, perişanlık, sıkıntı içinde olmak ve iç timâî sosyal düzenin bozulmasının neticesi değildir. Zira, bu re­jimi tatbik eden ülkelerde, halk sınıfları içinde, iyi ve bol keseden para kazanan, maaş alan işçilere, müreffeh bir seviyede yaşayanlara da pek çok rastlan­maktadır. Komünizmin meydana çıkışını, halkın eskiden gözünün kapalı oluşuna, şimdi gözünün açıldığına, ser­mâye sahip­lerinin, yani, kapitalistlerin istismar düzenine karşı koy­mak yolunu tutmuş olduklarına, onların kötü­lüklerini, is­tismarlarını ve adaletsizliklerini anladıkların­dan, mevcut nizâmı düzeni ortadan kaldırıp eşitlik niza­mını tesis etmek yoluna gidilmek için olmamıştır.

Son denemelerden elde edilen neticeye göre, haki­katte, komünizm bir kısım teori ve nizamların toplamı­nın ismidir ki; bizim yaşayışımızda, varlıklarına ihtiyâç olan nazariye ve nizamların yerine geçici olarak oturmuş­tur. Bu nizam ve nazariyeleri bundan önce dîn temin edi­yordu. Bu boşluğu din dolduruyordu. Din ortadan kalkıp, onun yerine gayrı-dinî nizam ve dinsizlik girince, bu boş­luk kendisini hissettirdi. O zaman bu boşluğu telâfi etmek için çareler arandı, neticede de "komünizm" çaresi bulun du. "Komünizm" dinsizliğin neticesidir. Bu nizâm da, iş ve düşünce karşısına çıkacak olursa, o zaman, yaşayışta alemşümul (evrensel) başka bir hayat nizamı ortaya çık­mış olur ki, bu yeni çıkmış olan nizam, diğer yöntemlerin öncülüğü vazi­fesini görmek ister"[3]

Sosyo - komünizm tarafına bağlanmış bulunmayan­lar da din ortadan kalkınca fikir emniyetsizliği, ruhî ıstırab ve inanç zaaflarına mağlup olup giderler.

2— Ferdin (bireyin)karşısına yeni yeni arzular ve is­tekler dikilmiştir. Ferd, yalnız kendi şahsî arzu ve istekle­rini gerçekleştirmek yolunu tutar. Millî ölçü üzerine kurul muş bulunan, kamu yararına, zaman zaman - yeri­ne ve gereğine göre - ken­­disinin şahsi veya içtimaî yaşa­yı­şında, bir çeşit zulüm olarak kabul eder. Herhangi bir müsta­kil ahlakın disiplini altına girmek istemez. Durum böyle olunca da, millî yaşayış için de ahlâkî kontrol kal­maz.

İşte bunun neticesindedir ki, asrımızda çok büyük ve mu­azzam iki cihan harbi patlak vermiştir. Bu iki harp yü­zünden yaralanıp ölmüş olanların sayıları, insanlık tarihi boyunca gerçekleşmiş bütün muharebelerdeki ölü ve ya­ralı sayısının toplamından kat kat fazladır.

3 — Bu sosyo - komünizm, umumî ahlâkî tesirleri de yok edip ortadan kaldırır. Kişisel özgürlük, sözünde durma ce­sa­ret ve buna benzer ahlâkî özellikler şöyle dursun; iyi­likle kötülüğü birbirinden ayırd etme hususla­rına da maddi olarak imkân vermez. Her türlü müsbet kabiliyetleri de ortadan kaldırır.

Bu ölçüler yerine, alçakça yararlanma yolunu bul­mak, za­mana uymak, gününü gün etmeyi düşünmek gibi şeyleri, ferdî ve içtimaî ahlâkın temel kaidesi kılar. Bunla­rın da neticesinde içtimaî yapı her taraftan çöküntüye uğrar. O zaman da huzur, emniyet ve güven tamamen orta­dan silinip gider.

4 — Tecrübelerden öğrenildiğine göre, eğer sırf maddi bir yarar gözönünde bulundurulup gaye edinilmiş ol­saydı ve herhangi bir ahlâki ve manevî nizama bağlılık olmasaydı; ger­çekte, insan, yine bu maddi yararı tam olarak elde ede­miyecekti. Arnold Toynbee, sekülarizmin neticelerini inceli­yerek, açık bir lisanla bu hareketin başa­rıya ulaşamadığını şu şekilde beyan eder:

"Eğer yaşayışın amacı, sırf maddî istek, dünyevi zevk ve dünyâ arzuları üzerine kurulmuş bulunsaydı, fer­din madde­ten iyi geçinmesi, maddî isteklerini elde etmesi dünyevî huzur ve rahata kavuşması yine de mümkün olamıyacağı son tecrü­belerden artık anlaşılmış bulunu­yor. Yine kesinlikle anlaşılmış oluyor ki, eğer, sekülarizm'in ileri ve yüksek iddiaları manevî ve ruhani amaçların yanı başında bulunursa, işte o zaman ancak bunların dolaylı neticesi olarak, insan dünyevî huzur ve rahatı da elde edebilir."[4]

Gerçeği şu şekilde belirtebiliriz ki, sekülarizm şimdi­ki hâlde fiilî olarak başarısızlığa uğramamış ise de tarih ancak bunu ilerde açıklayıp gösterecektir. Dikkat ettiği­miz zaman göreceğiz ki şimdiki sekülarizm çok eski ve miadını doldurmuş bir düşüncedir. Zamanın ilerleme­siyle bir daha onun semtine dönmek imkânı kalmamış­tır.

"Sekülarizm" bazı tarihi sebeplerden doğmuştur. Be­lirli ve sınırlı bir çevre içinde de ancak gelişebilecektir. Bu sebepler ve bu çevre mevcut olmasaydı, elbette ki "sekülarizm" meydana çıkamıyacaktı Onu tutundurmak da mümkün olmayacaktı.

Yukarıda söz konusu ettiğimiz gibi, sekülarizm adı ve­rilen bu sisteme göre dinin devlet ve hükümet işleriyle hiç bir alâkası olmayacaktı. Fakat bu noktayı dikkatli bir incelemeye tâbi tuttuğumuz zaman görülecektir ki, bu rejim aslında dîne ve dînî nazariyelere karşı olumsuz ve muhalif bir tavrın sahibidir. 19 uncu asrın tarihini gözden geçirdiğimiz zaman, anlaşılacak­tır ki, "seküla­rizm" ferdi ve millî mevzularda, fert için, tam bir hürri­yet ve serbest­liğe taraftarlık etmekte ve bu rejimin asıl siyâsî tutumu­nun da esası... hükûmet'in bu gibi işlere müdahele et­memesi bir gaye ve amaç olarak düşünül­müştür. Ancak ay­rılması düşünülen, bu hususların hepsi de birbirine bağlı, bir diğerinden ayrılamıyan hususlar­dır.

Sekülarizm ancak hükümetin sadece bir "müdafaa sistemi" yani (Police state) mahiyetine girdiği zaman muvaffak olabilir. Bu şu demektir ki "sekülarizm nizamın­da," hükû­met'in vazife ve yetkisi, sırf memlekette kont­rolü temin etmek, asayişi sağlamak olacaktır. Hükûmet, dıştan gelecek olan taarruzları karşılayacak, içte çı­kacak kargaşalıkları yatıştı­racak emniyetsizlikleri gidermek yo­lunda çalışacak ve başka bir iş görmiyecektir. İşte, ancak böyle bir nizam ve böyle bir rejimde, ferdin tam manasiyle, hürriyeti söz konusu olabilir. O zaman ferd, istediği gibi yaşar. Bu şekildeki hükümet de — hiç ol­mazsa dini akidelere ait hususlara karşı tarafsız kalır, bu gibi şeylerin hiç birisine hiç bir şekilde müdahele et­meyi caiz gör­mez.

Fakat bu düşünce, ancak 19 uncu asrın sekü­larizm'inde bulunuyordu. Bu gün ise vaziyet tamamen başkadır. Ve hükümet düşüncesi, hükümet mefhumu, tama­men değişmiştir. Bugün, hükümet denilen nesne, artık eskiden ta­savvur edildiği gibi koca bir put değildir. Bu günkü hükümet bir dâire içine çekilerek, memlekette çe­şitli yönlerden olup bitenlere ve olup biteceklere kala­maz. Bugünün hükümetinin pek çok vazifele­ri vardır. İş sahası pek geniştir. O artık yaşayı­şın her yönüyle meşgul olmakta, bu yaşayış tasvirinin her nok­tasını çizmek yo­lunu tutmaktadır. Kendi polisi ve zabıta­sı vasıtasiyle dü­zen ve intizamı temin eder, cehaleti or­tadan kal­­dırmak yoluna gider; ilim ve bilgi meşalesini yakar ve ilimle her tarafı aydınlatmağa çalışır. Sefaleti ortadan kaldırmak, servetin adilâne şekilde paylaşımını sağlamak, sosyal kötülük­leri ve kötü alışkanlıkları silip süpürmek, şehir ve köy halkını ahlâkî ve içtimaî sahada yetiştirip fertlerin gelişmelerini sağla­mak, hastalara ilâç sağlamak, onların tedavisine çalışmak, haksızlığa uğ­ramış olanların hakla­rını kendilerine iade etmek: darda kalan, sıkıntıda bulu­nanların imdadına koşmak ve bu kimselere yardım elini uzatmak gibi çeşitli vazifeler, hü­küme­tin yapması gere­ken vazifelerdendir.

Özet olarak, bu günün hükümet denilen müessesesi her bakımdan, refahı ve huzuru temin etmekle sorumlu ol­mak­tadır. Bunun içindir ki, böyle bir hükümet, fikrî na­zariyelere ve akidelere bağlı bulunan hususlara karşı ala­kasız ve ilgisiz ka­lamaz. Her ne şekilde olursa olsun, — az veya çok — bu gibi akımlarla meşgul olacaktır. Yine, her ne şekilde olursa olsun, iyilikle fenalığın, refahla se­faletin ölçülerini tayin etmek için bir terazi bir ölçüye sa­hip bulunacaktır. Bu terazi ve bu ölçü'ye göre de kendi polisine, kendi zabıta kuvvetlerine ne şekilde ve ne su­rette hareket edeceklerine dâir emirler verecektir. Bu sebep­lerdendir ki artık bu günkü hükümet bir nazari hü­kümet olarak kurulamaz.

Tarihî hatıralar bakımından, sekülarizm üzerine ku­rulmuş, onun tarif ettiği temeller üzerine oturtulmuş ve bu fikre bağlı kalınarak düzenlenmiş bir hükümet haki­katte hiçbir şe­kilde ve hiçbir noktadan mevcut olma­mış, daha kurulmadan ortadan silinip gitmiştir, denebilir. Bu temeller üzerine kurul­mak istenen hükümet kalesi sırf bir arzu ve bir istekten başka bir şey olmamış, mevcut bulunan boş­luğu doldurmak için an­cak bir hayal mah­sü­lünden başka bir şey değildir. Bugün artık, dünyada sekülarizm için yerleşecek, sığınacak bir yer kalma­mış tır. Tarih te bunu gösterip gözümüzün önüne sermekte­dir.

Bugün artık zarurî olan ve varlığı zorunlu bulu­nan "hükümet" tam mânasiyle "sekülarizm" nazariyesine muhalif bulunan "hükümet" tir. islâm da ancak, böyle bir hükümetin kurulup tutunmasını istemiş ve bunun için çalışmıştır.

 

III

İSLAM ÂLEMİNDE, İSLAMİ HÜKÜMET                   KURMAK İÇİN ÇALIŞMALAR

 

Yukarda çizilmiş bulunan şekilden iktidâr'ın nizam ve inti­zamının çeşitli cephelerini görmüş bulunuyoruz.

İkinci Dünya Savaşından sonra, Müslüman ülkeleri­nin çoğu istiklâllerine kavuşup, hürriyetlerini elde ettiler. Bu ülke­lerin hemen hemen hepsinde, veya bir çoğunda İslâm ölçüle­rine uygun, bir islâm hükümeti kurmak için çalışmalar başladı. O zaman tabiatiyle şu nokta kendisini hissettirdi: Sanki mevcut bulunan medeniyetin son bul­ması ile bir boşluk, bir açıklık ortaya çıkacak ve meydana gelecek olan bu boşluğu doldurmak icap edecektir. Bu da bir hakikattir ki 19 uncu asırda, Müslü­man ülke­ler birer birer Avrupa sömürgecileri tarafından avla­nıp, yutulmuş­lardı. Bunlardan ancak, üç dört memleket hariç hepsi esaretin ve köleliğin karanlığına gömülmüşlerdi. Birinci dünya savaşından sonra, işler değişmeğe başladı. Uyanmalar baş gösterdi, Ancak İkinci Dünya Savaşından sonra Müslüman ülkeleri birbiri arkasından hürriyete ka­vuşup, istiklâllerini elde ettiler. Şimdi bugünkü günümüz de 34 müstakil Müslüman devleti vardır.[5] Bu ülkeler kendilerinin siyasi ve medeni istikbâlleri için çalışıp uğ­raşmaktadırlar. Bu ülkelerde siyasi istiklâl ve siyasi hür­riyetle birlikte, bir takım mühim meseleler baş gösterdi. Müslümanlar, sömürgeci "iktidar"ın tahakkümü altında yaşadıkları müddetçe kendi içtimaî yaşayışlarına, her na­sılsa. İslâmî bir şekil verebilmişler, dinî yaşayışlarını mü­kemmel bir surette kontrol altına almışlardı.

O zaman onlar, kendi imanlarının gerektirdiği bütün cepheleri tam bir şekilde takib edememekle beraber, yine de ferdi ve içtimaî yaşayışın bir çok cephesinde Hak Tealânın emirlerine ve Resûl-ü Ekrem (S.A.V.) in öğreti­sine uyabili­yorlardı. Tabiatiyle, hürriyete kavuşup, istiklâl el­de edilir edil­mez, şu mesele ortaya çıktı: Şimdi, umumi yaşayış nizamı, hükümet şekli rejim ve kanunların İslâ­mî usullerle ayarlanması lâzımdır. İşte bu, asırların öte­sin­den beri gelen islâm Milletle­rinin en vazgeçilmez iste­ğidir. Müslümanlar, İslâmî nizamın, "kurulacak olan hü­kümet"in üzerinde hâkim bulunmasını taleb ederler. Bu da her bakımdan kendisini hissettirir.

Târihin, geniş görüşü karşısında, bu hareket pek mühimdir. Bunun içindir ki, onlar, ümitle güvenle istik­bâle bağlanmaktadırlar, Fakat, derin düşündüğümüz zaman şu noktayı anlamış olacağız ki, Müslümanların veya bir müslümanın istediği "İslâmî hükümet" nasıl olacak ve hangi şekilde bizim önümüze çıkmış bulunacaktır. Tabiatiyle hükûmet'in "İslâmî hükümet" olması isteniyor bütün imkânlar bunun için sarf ediliyor, bu hükûmet'in İslâm ölçüleri ne uy­ması bekleniyordu. Maalesef bu me­selenin asıl haki­kati böyle değildir. Bu gayeye engel teş­kil eden asıl sebep şudur: Sö­mürge idaresindeki öğretim ve eğitimin tabiî neticesi olarak kültür sahibi bulunanlarla aydın kimsele­rin çoğu kendilerini İslâm'dan uzaklaştır­malardı. Bunla­rın büyük çoğunluğunun müslüman olma­larına rağ­men İslâmiyet hakkında bilgileri yoktu. Yine bu sınıf­tan başka bir zümrenin ise islâm hakkın­daki bilgileri, an­cak bir kaç yanlış şeyden ileri gitmiyordu. Diğer bir zümrenin de maalesef, zihinleri öyle zehirlenmişti ki kıraldan ziyade kıralcı kesilmişlerdi. Bütün bu gurublar, islâm gerçeklerine karşı, kötü düşünmekte ve körü körü­ne kuru bir Avrupa taassubuna saplanmış bulunuyorlar­dı. Avrupa'nın her türlü fenalıklarını, pembe cam arka­sından seyrediyorlardı. Bu güruh, artık islâm ortadan kalkmış, islâm'dan eser kalmadığı nazarı ile İslâm'a ba­kıyorlardı. Hatta körü körüne, hiç düşün­meden dahi, Avrupa'nın her çeşit fenalıklarını, rezaletlerini ve sapıklıklarını medeniyet diye taklit etmek, Avrupa'lılara uy­mak yolunu tutmuş gidi­yorlardı. Bunu da, âdeta kendile­rine bir din ve iman edinmişlerdi. Bu güruh, kendi memleketlerinde ve kendi vatanlarında, diğer halk çoğunluğu ile milletin istekleri, arzuları ve hissiyatına karşı mücadele ve çekişme halin­deydi­ler. İlerlemek için de kendilerine göre başka başka çareler dü­şünüp duruyorlardı.

Bir tarafdan gaflet ve cehalet, diğer taraftan da kö­tüm­serlik ve kötü maksada dayanan düşünce ve birbirle­rine karşı düşmanlık hüküm sürüyordu. Bu gibi çekiş­meler, İslâmi Hükûmet'in kurulmasına doğru giden yolun aydınlığını gider­mekte ve bu yolun üzerine taş yığıp, yo­lu kapatmaktaydı.

Bizim fikrimize gelince; bu anlaşmazlıkları yok et­mek ve ortadan kaldırmak için en iyi çare; bir taraftan İslâmi öğre­tim ve eğitimi genişletip daha kapsamlı bir şekle koymak ve halkın fikir ve düşüncesini terbiye edip onları geliştirmektir. Diğer taraftan da yaşayışın her dalında öyle bir idare hazırla­malı ki, yukarıda bahsedildiği gibi, Müslümanların çoğunluğu­nun istekleri ve arzuları yerine gelip, onların hissiyatı ile bağ­­daşsın. İslâmi şekilde ha­zırlanıp, her sahasını ve her hususunu saracak bir mahi­yetle ortaya çıksın ve İslâmi hayat tarzına her bakımdan uyduğu belirsin. İşte, ancak böyle olursa, "Millet"in işle­ri nizama girip, "Millet"arasında mevcut bulunan ters çe­kişmeler yerine, müsbet bir halde düzen kurulabilir ve sene­lerce sürecek olan yol, bir kaç ay içinde aşılmış olur.

 

 

BU KİTAB HAKKINDA BİR KAÇ SÖZ

 

Mevlânâ Seyyid Ebu'l—A'lâ Mevdûdî Sahib'in hare­ket metodunun rafı şudur: İki zarurî mesele­nin aynı za­manda, iki yönünü bir arada, hakkiyle çalı­şarak tamam­lamak ister. Üstadımız, bir taraftan, İslâmî hayat niza­mını, dinî ve aklî delillerle ileri sürer ve İs­lâm'ın asıl tali­mini günümüzün diliyle açık bir tarzda be­yan eder. Yazı­larını okuyan okuyucu, yaşayış hakkında­ki İslam'ın gö­rüşü hakkında genel ve geniş bir bilgiye sahip olur, onun bütün yönlerini bir defada ve bir çırpıda gör­müş bulunur. Üstad hiç çekinmeden ve hiç korkmadan zama­nımızın çeşitli fesadlarına karşı koymuş İslâm'ın yaşayış niza­mının üstünlüğünü ve yüksekliğini her yönden ispat et­miştir. Diğer taraftan da İslâm ni­zamını sadece nazarî bakımdan açık­lama ve izah etmekle kal­mamış, şurasını da ileri sürmüştür ki, bu nizam, bugünkü şartlara göre nasıl kurulacak ve nasıl tutu­nabilecek? Bugünkü şartlar dahilinde İslâm'ın hakiki şekli ne şekilde yerleşebilecek­tir? Bu mühim suallere cevap veren Mevlânâ Mevdûdî sâhib'in bu eseri, yaşayışın her dalına temas etmiştir. Ancak İslâmî hükümet fikri hususunda bu hükümetin çalışma nizamı hakkında da daha etraflı ve geniş ölçüde bahis­ler ortaya koymuştur. Üstad, "İslâ­mî hükümet" i öyle bir gü­ven, inanç, geniş görüş ve fikir açıklığı ile meydana çıkarmıştır ki, bu "hükûmet"in her cephesi tam olarak kendisini göster­mektedir. Zamanımız da bu hu­susta onun kadar maharet gös­termiş bulunan kimseye rastlanmaz. Şüphesiz bu cepheden "O" Arap ve Acem'in (Bütün İslâm milletlerinin) içinde biricik şahsi­yettir. Bu hususta, zamanımızın gereklerine uygun bir şekilde "İs­lâmi Hükûmet" in tam ve kâmil bir planını çizmiştir. İctihâd basiretiyle de böyle bir "hükümet"e ait, bü­tün mesele­leri tahlil ederek göz önüne sermiştir. İşte bunlar, onun hareket metodunun önemli özellikleridir.

"İslâmî hükümet" hakkında Mevlânâ'nın[6]  yazdığı bu mev­zular bu makaleler, daha önceden neş­redilmiş bulunu­yordu. Bunların bazıları da ayrı broşürler halinde basılmış ve büyük bir alâka görmüştü. Fakat bu mevzular düzenlenip neş­redilmemişti. Ben bir ara Mevlânâ'nın İslâmî Hükûmet hakkın­daki yazılarının bir kısmını bir araya toplayarak İngilizce bir eser hazırlamış ve "İslamic Law and Constitution: İslâm Hu­kuku ve Anayasası" is­miy­le yayınlamıştım. Bu defa da eserin, ayrıca Urduca ola­rak yayınlanmasına gerek olduğunu düşün­düm, Fa­kat Mevlânâ'nın fazla meşguliyeti bu iş için şahsen çalış­ma­sına imkân bırakmıyordu. Onun için ben de Kitabın in­gilizce nüshasını yeniden gözden geçirdim. İngilizce met­ninin yeniden basılması için çalışıyordum. Bu sıra yine ki­tabın Or­duca metninin de yayınlanmasına olduğu ihtiyacı yeniden be­lirdi. Bazı dostların ısrarı ve Mevlânâ'nın biz­zat kendisinin de rehberliği altında eserin Urducasımı da hazırlamayı üzerime aldım. Bütün mevzuları topladıktan sonra, şunu düşünmek zorunda kaldık ki; İslâmî Hükû­met ve İslâmî Kanun mevzula­rını ayrı ayrı kitablar şek­linde hazır­lıyalım. Zira bir eser, iki kısmın makalelerinin birarada bulunmasına tahammül edecek durumda de­ğildi. Bunun için 1380 senesi (M. 1960) ben, Mev­lânâ'nın "İslâmî Riyâset= İslâmda Hükûmet" ismi altında yaz­mış bulunduğu bütün mevzuları bir araya getirip, düzenleye­rek hazırladım. Hamd olsun ki bu eser de neşr sonra çok makbule geçti. Her sınıftan okuyucunun istifâde ettiği anlaşıldı. İlim erbabının onu beğendiği gibi, Üniversite mensupları da onun değerini takdir ettiler. Şurası da bir hakikattir ki bu eser birkaç bakım­dan tamamlanmamış olup bazı noksanlıkları mev­cuttu. Eser bu haliyle neşre­dilmiş oldu. Bilâhare, muhterem Mevlânâ İdâre-i Maarif-i İslamiye (İslâm Maarif Dâiresi)nde bu mevzudaki bütün yazılarını toplayıp bir araya getirdi. Bun­lara yeni bir şekil ve tertip verdi. Bir kaç ay uğraştık tan sonra, biz de, ilk takdim ettiğimiz "İslâmî hükûmet nazariyesi, ça­lışma nizamı ve idare sistemi" diye bu eseri sunmak imkânını bulduk.

Bu eserde, Mevlânâ Mevdûdî Sahib, imkân haddinin son derecesinde çalışarak, İslâm Hükûmet hakkındaki bütün yazılarını hususî bir şekilde toplıyarak tertibe koy­muştur. Bu eserin ilk baskısında, teorik bahislerle Pakistanda kurulması düşünülen "İslâmî Hükûmet" için sarfedilen gayret ve çalış­malara ait yazılara da yer veril­mişti. Fakat bu yeni baskıda bunlar birbirlerinden ayrıla­rak, ayrı ayrı tertiplendi. Bu kitap ise, yalnız nazari ve ilmî bahisleri ihtiva eder. Pakistan'da İs­lâmî Hükûmet kurul­ması konusundaki çalışmalar ilgili eden bahisler ayrı bir ciltte okuyucularımıza arz edilecektir. İşbu kitaba "Ter­cüman ül-Kur'an"dan da bazı bahisler alınmıştır. Bu şe­kilde eski mevzular bir araya getirilip ayrı bir eser sun­mayı uygun görmeyip, onlara da burada kısmen yer ver­miş olduk. Fakat, o yazılardan bu eserle alâkalı olmıyan kısımları çıkardık. Çünkü maksadımız o eski mevzuları canlandırmak ve eski ihtilafları tazelemek değildi. Esasen bunları tekrar dile getir­mekte de bir fay­da yoktur. Tertib işinde, asıl mevzu ile ilgili bulunan kısımları ve her za­man için kıymetini muhafaza eden bahisleri seçmeye önem verdik. Ayrıca Tercüman ül - Kur'an'dan bazı ba­hisler alındı. Bunun sebebi de Kur' an anla­yışı üzerinde düşündüğümüz içindir. Açıklama eklerinde de siyaset ilmine ait bütün bahisleri açıklamış bu­lunuyoruz. Bun­ları iki ayrı müstakil makale şeklinde tertipledik. Bu iki kısım­daki makaleler, eldeki şekilleriyle ilk defa basılmış oluyor. Böylelikle bu eseri çe­şitli cephelerden istifade etmiş ola­caktır. Bundan başka bir şekilde de böyle bir istifadeyi temin etmek mümkün değildi.

Hazırlayıcı şu noktanın üzerinde de önemle dur­muştur ki, bir tarzda tertip etmiş olsun. Eserden bazı çı­karmaları yahut da ilâve edilen bahisleri Mevlânâ'nın kendisiyle müşavere ederek yaptık. Esasen, Mevlânâ'nın yazılarında ufacık bir de­ğiştirme pek kolay bir iş değil­dir. Fakat bu yazılar, yirmibeş seneden beri çeşitli vesilelerle yazıldıklarından, bugün için de bir kitap şeklinde tanzim edildiğinden bu değiştirmelere ihtiyaç hasıl oldu.

Bu mecburi değişiklikler yapılmış olmasaydı, böyle bir kitap da meydana gelmezdi. Hakikatte ise, Mevlânâ bu işi bizzat onaylayarak kabul ettiği için yapılma ya kal­kışıldı. Yoksa Mevlânâ katiyen bunlara izin ver­mezlerdi. Bu suretle bu kıymetli yazılar, düzenli bir şekilde, ilim ehlinin incelemesine sunulmaktadır.

Hazırlayıcı olarak bana gelince, benim ilmî yeter­sizli­ğim ve ilimdeki sermayesizliğim tamamen anlaşılmış olduğun­dan, bu hâlimle bu işi yapmamış olsaydım ve bu iş de vakitleri gayet az bulunan Mevlânâ hazretlerinin kendisine kalmış olsaylı, o zaman eserin hazırlanması bir hayli gecikmiş ola­caktı. Ben, Mevlânâ hazretlerine min­nettar ve teşekkür borçlu­yum ki, bana bu kadar itimat gösterip böyle bir eseri hazırlamama muvafakat edip, bu görevi bana verdi. Benim için de bu eseri hazırlamak haki­katen bir saadettir. Bu hususta, Mevlânâ'nın, bana her adımda rehberlik etmiş bulunma­ları da büyük bir ni­mettir. Zatı fazilet­lerinin müşavere­leri ile, rehberlikleri altında böyle bir eseri hazırlamak işini başarmak benim için hakikatte bir şeref bir iftihar vesilesidir.

Benim bu sahada ne derece titizlik gösterdiğimi, bu işin mesuliyeti üzerinde ne kadar titizlikle durduğunu Cenab-ı Hak, elbette ki çok iyi bilir. Eğer bu işte bir parça kadar muvaf­fak oldumsa, bu Hak Teâlâ'nın fazlından ileri gelmektedir. Bir hatam, bir kusurum olmuş ise, be­nim ihmalciliğimden doğ­muştur. Hak Teâlâ'dan başka, başarı dileyecek kimsem yok. "Ve mâ tevfikıy İllâ Billâh." Başa­rılı olabilmem ancak Allah'ın izniyledir.

 

İdâre-i Maârif-i İslâmî, Karaçı.

27 Safer 1386

HURŞİD AHMED

 

Not: Hind - Pakistanda, Urdu lisanında "Mev­lânâ" ve "Mev­levi" Profesör, üstad ilim ve fazilet sahiblerine söylenen hitab unvanıdır. "Sahib" beyefendi kelimesine tekabül eder. biz bu gibi bir nevi hususi İstılah mahi­yetine girmiş bulunan kelimeleri ay­nen muhafaza ettik. Mütercim.

 

 

BİRİNCİ KISIM

BÖLÜM: I

 

HAZIRLAYICI TARAFINDAN BİR KAÇ SÖZ

 

islâm'ın siyasi nizâmını dikkatlice inceledimiz zaman, her şey­den önce, şöyle bir sual ile karşılaşıyoruz. İslâm düşün­cesine göre, Din nedir? Ne demektir? Siyaset, ikti­dar ve yaşa­yışın içti­maî işlerine ne dereceye kadar mü­dahale eder? Din, hudutlu ve muayyen bir düşünce dai­resi içinde, çok kere yanlış şekillerde an­laşılmıştır. Halk Ta dinî ve siyasî diye iki ayrı KAVRAM üzerinde durarak, böyle bir fikri her tarafa yaymış bulunuyor. Bunun için, her şeyden önce burada islâm düşünce­sine göre Din ve siyaset nazariyesi bahsini açıklamak istedik.

Zamanımızda, islâm düşüncesi hakkında, Mevlânâ Mev­dûdi'nin. hususî bir programı ve bir hareket tarzı var­dır. Mev­lânâ'ya göre, bu iki şeyin birbirinden ayrılması "zorla­maca" ve "uydur­maca" bir iş olur. islâm'ın evren­sel inkılâbı düşünce­si, bu işi saf bir aynada aksettirilmiş olan tasvir gibi, açık bir şekilde göstermiştir.

Biz de burada Mevlânâ'nın bu mevzuda kaleme al­mış bulun­dukları muhtelif yazılarını düzenleyip bir araya getirdik. Burada, müslümanlar arasında mevcut bulunan, siyasî çekiş­meleri başa alarak, Tercüman El - Kur'an'daki bahislere de yer verip, düzenleyerek bu incilerden bir gerdanlık meydana getirip sunduk.

Hazırlayıcı: Hurşîd Ahmed

 

DİN VE SİYASET[7]

MÜSLÜMAN OLMAYAN­LAR NAZARINDA

DİN

 

Hazret-i Muhammed Resûlullah (S.A.V.) peygam­ber­li­ği­ni ilan etmeden önce, din hakkında bü­tün dünyadaki umumî anlayış, kanaat şu şekil de idi.

Yaşayışın birçok şubesi vardır, din de bu şubeler­den bir tanesidir. Yahut başka bir tabirle, din, insanın dünye­vî ya­şayışının ayrılmaz bir parçasıdır. İnsan hayat mek­tebinden kurtulup, diplomasını alıncaya kadar, din onun işine yarar, bu mektepten kurtulunca da dînle ala­kası ke­silir. Din'in ilgili ol­duğu mevzu da, ancak insan ile "ma'bud" unun tapındığı varlı­ğın arasındaki bağdır. Bu şekilde her kim için yüksek kurtuluş imkanı var olursa, o şahıs için bü­tün diğer dünyevî işlerden alâkayı keserek ve yaşayışın diğer şubeleri ile ilgisine son vererek; sa­dece yaşayışın dîn denen bu şubesine bağlanmak lâzım gelirdi. İşte bu şa­hıs da ancak o zaman kurtuluşa ermiş olurdu. Fakat, bu­nunla beraber, Ma'budların (Tanrıların) her hangi bir şahsa iyilik nazarı ile bakması ve dünyevî işlerde ona bereket vermesi arzu edilecek olursa o za­man yaşayışın diğer şubeleri yanısıra da, dîn'i dâhil etmiş olması gerekir. Dünyada ki bütün işlerin keyfine göre dönüp gitmesini arzu eden her şahıs da, bir takım güya dîni merasim icra eylemek­le, ma'bud yahut da mabudlar'ı memnun etmek için ça­lışırdı. İnsanın ilk alâkası kendi nefsiyledir. Onun karşısında kendi varlığı çerçesinde dünyanın ilerisini, sa­ğını, so­lunu ve her tarafını birbirin­den ayrı ayrı, birer başka şey gibi düşünmekte idi. Bun­larla alâkalı olan insanın, Ma'budu da bunlardan tamamiyle ayrı ayrı bir şeymiş gi­bi telâkki edili­yordu. Bunların ikisinin arasında hiç bir ilgi hiç bir bağın mev­cut olmadığını hesaplıyorlardı.

İşte, cahiliye devrinde, din anlattığımız şekilde tasav­vur ediliyordu.

Din'in temeli üzerinde o zamanlarda medeni bir cemi­yet düzeni, yaşama biçimi ve ahlakî bir bina kurul­duğunu anlıyamıyorlardı. O zamanlar, medeniyet ve toplu yaşa­mak demek, insanın her cephesini kuşatan bir nizamdır diye düşü­nülmüyordu. Bu, insan yaşayışının her cephesi­nin ayrılmaz bir parçası olduğunu anlayan yoktu. Bütün yaşayış binasının buna dayandığını kavra­yan mevcut de­ğildi. Böyle bir şey olmadan, yaşayış ni­zâmı diye bir şey olmayacağı elbette ki, bilinen ve açık olan bir husus tur. İşte bu hakikati düşünemiyorlardı.

Dünyanın her yerinde, "din" ile "medeniyet" birbiri­nin yanı başında yürüyüp gitmektedir. Dünyanın her ne­resinde olursa olsun, ne zaman bu iki kavramın birbirle­rinden ayrıl­ması istenmişse, o zaman, bunların ikisinin de tamamen yahut da ... hiç olmazsa pek çok bakımdan ... birbirle­rine ihtiyaçları oldu­ğunu anlamak mümkün ol­muştur. Yine bu iki şeyin, yani din ile medeniyetin bir arada bu­lunmasını, zıt şeylerin bir araya gelmiş olması gibi düşü nenler dahi, yine de bunları bir yerde, birbirleri­nin yanın­da bulmuşlardır.

"Din"in "medeniyet" ve "toplu yaşama" üzerinde te­siri kuvvetli olmuştur. Bunun için, yine bunları birbirin­den ayırmak da hiçbir zaman faydalı olmamıştır. "Din"in "medeni­yet" ve "içtimai yaşayış" üzerinde tesirli bu­lunma sı netice­sinde "medeniyetten uzak kalmak iste­yenler" arasında rahipliği, dünyâ işleriyle alakadar ol­maktan nef­ret etmeyi, dünya lezzetinden kaçınmayı, se­bepler aleminden alâkayı kesmeyi, toplu ve insani yaşa­yıştan uzak durmayı do­ğurmuştur. İnzivaya çekilmek, yalnız yaşamak gibi taassup unsurlarına girmiş ise de, bunun tesiri pek faz­la olmamış ancak küçük çapta kal­mıştır. Bunun aksine, din ile siyaseti ayırma, insanın dünyevî yaşayışı yo­lunda ileriye doğru adım atması için engel teşkil etmiş; insanın ilerlemesi yolunun üzerine taş, yığarak bu yolu kapatmıştır. Bundan başka medeniyet ve me­denî yaşayış için sırf maddeye tapınmave adi nefsânî isteklere uy maya yol açmıştır.

Bu gibi şeyler "din"i kirleterek bozmuş ve berbat bir hâle getirmiştir. Dinde olmayan hurafeler dine eklenince, din mülevves bir hâle gelmiş, kendisinden beklenen fâideler yerine fenadan da beter neticeler doğurmuştur. İşte bunun içindir ki, herhangi bir şeyin temizliği ve pak­lığı düşünüldüğü zaman O'na hemen bir dinilik ve mu­kaddeslik kisvesi giydirilmiştir.

Bu kisve giydirildikten sonar ne bir kimse kendi vic­danı karşısında mesuliyet duyar; ne de başkaları ona tariz ede­bilirler. İşte, yine bunun içindir ki tahrif edilmiş dinlerde ibâdet diye isim takıları şeylerin çoğu lezzet perestlik hayâsız­lık ve bunlara benzer şeyler öyle karış­mışlardır ki, bu dinlerin saliklerinin kendileri bile bu dini bir tarafa bırakmış olsalar, ibâdet diye vasıflandırdıkları bu gibi iş­lerin ismi ahlâksızlıktan başka bir kelime ile va­sıflan­dırmaktan kendilerini alamazlar.

Dîn ile medeniyetin teamül haline gelmiş bu mese­lele­rini bir tarafa bırakırsak göreceğiz ki, hakikatte dün­yanın ne tarafında olursa olsun, dinsizlik üzerine kurul­muş olan medeni­yet ve içtimaî yaşayışın temellerinin sında rahipliği, dünyâ işleriyle alakadar olmaktan nef­ret etmeği dünya lezzetinden kaçınmayı, âlem-i esbab ve ilel' den alâkayı kesmeyi, toplu ve insani yaşayıştan uzak durrnayı doğurmuştur. İnzivaya çekilmek, yalnız yaşa­mak gibi taassup unsurlarına girmiş ise de, bunun tesiri pek faz­la olmamış ancak küçük çapta kalmıştır. Bunun hilafına, din ile siyaseti ayırma, insanın dünyevî yaşayışı yo­lunda ileriye doğru adım atması için mania teşkil etmiş; insanın terakkisi yolunun üzerine taş, yığarak bu yolu kapatmıştır. Bundan başka medeniyet ve me­denî yaşa­yış için sırf madde — perestliğe ve hasis nefsânî is­tek­lere uy maya yol açmıştır.

Bu gibi şeyler "din"i kirleterek bozmuş ve berbat bir hâle getirmiştir. Dinde olmayan hurafeler dine eklenince, din kirli bir hâle gelmiş, kendisinden beklenen faydalar yerine fenadan da beter neticeler doğurmuştur. İşte bu­nun içindir ki, herhangi bir şeyin temizliği ve paklığı dü­şünüldüğü zaman O'na hemen bir dinilik ve mukaddeslik kisvesi giydirilmiştir.

Bu kisve giydirildikten sonra ne bir kimse kendi vic-danı karşısında mesuliyet duyar; ne de başkaları onu eleştirebi­lir. İşte, yine bunun içindir ki tahrif edilmiş dinler de ibâdet diye isim takılan şeylerin çoğu lezzet düşkün­lüğü hayâsızlık ve bunlara benzer şeyler öyle karışmış­lardır ki, bu dinlerin salikle­rinin kendileri bile bu dini bir tarafa bırakmış olsalar, ibâdet diye vasıflandırdıkları bu gibi iş­leri ahlâksızlıktan başka bir kelime ile vasıflan­dır­maktan takipçilerinin alamazlar.

Dîn ile medeniyetin teamül haline gelmiş bu mese­lele­rini bir tarafa bırakırsak göreceğiz ki, hakikatte dün­yanın ne tarafında olursa olsun, dinsizlik üzerine kurul­muş olan medeni­yet ve içtimaî yaşayışın temellerini üs­tüne ahlâksızlık binası oturtulmuş ve onun üze­rine de ahlâksızlık çatısı kondurulmuş­tur.

Hakikî dindar görünmek isteyen zümre ise, ken­dileri­nin kurtuluş ve felah bulmaları için, dünya'dan el çekip, dün­yevî işlerde, dünya halkının nefsanî is­tekleri ve nok­san görüşle­rine göre... ki, bunlar kendi­lerini her zaman âlim zanneder, her zaman da câhil ve noksan kimseler oldukları açığa çıkar... hareket et­meyip, öyle bir yol tut­mak isterler ki bu tuttukları yol ile, bir kaç dinî merasim tören icrasiyle, güya kendi Mabutla­rının gönlünü hoş edeceklerini düşünürler. Zira onlara göre dîn yaşayışın bir eki, bir yaması, bir ilâvesinden başka bir şey de­ğildir. Bunun içindir ki yine dine bağlandıkları zaman, sadece bu yama'ya bu ilâve'ye bağlanmış olurlar.

Fakat şu da vardır ki her türlü siyasî zulüm ve hak­sız­lık her çeşit geçim adaletsizliği, bir nevi toplu yaşama düzen­sizliği ve her şekil medenî sapıklık­lar, bu ek'e, bu ilâve'ye bağlı bulunmaktadır. Hattâ; hi­le, dalavere, eşkı­yalık bile... Her nevi yalan, dolan, dünya'yı karıştırmak fesat çıkarmak, yağmacılık tefeci­lik, servet toplamak, kârun yolu tutmak, ihtiras, fahi­şelik ve her çeşit ahlâksız­lık bu araya girer.

 

İSLÂMÎ DÜŞÜNCEYE GÖRE DİN

 

Hazret-i Resulü Ekrem (s.a.s) her hangi bir başka mak­sad için değil sadece şu maksat için gönderilmiştir ki, dini böyle cahilce, düşüncelerden silip temizlesin. Aklî ve mantıkî bir düşünce ortaya koysun. Sâdece ortaya koy­makla da kalma­sın, bunu, medeniyet ve toplu yaşa­yış nizamının esâs temeli olarak, ayakta tutsun. Bunu, başa­rıya ulaştırıp, yürütüp gitsin: Peygamber efendimiz, Din yaşayışın bir eki bir ilâvesi kabul edildiği takdirde, bu din mânâsız bir şey olur. Diye bu­yur­muşlardır. Cemiyetin bütün ihtiyaçlarını karşılaya­mı­yan, ona, baştan sona ka­dar bir nizam ve intizam vere­miyen, yarım ya­malak düs­turlar (kanunlar) elbette ki dîn olmak­tan çok uzak­tır.Böyle beşerî uydurmalara dîn veya mezhep demek, yanlış ve hatadır. Hakikatte ise, dîn ya­şanılan hayatın bir cüz'ü bir par­çası değil, O, aslında yaşayışın tamamı, bütünü ve ta kendisi olduğu gi­bi, varlığımızın asıl hedef ve gayesi, hakiki ruhu, "O"nu hareket ettiren ve yürüten kuvvet kaynağıdır. Hem na­zarî hem fikri ve hem de amelî olarak yaşayışın ölçüsü ve mi­henk taşıdır Yaşayış sahasında her adımda doğru ve eğri yolu birbirinden seçip ayırmak lâzımdır. Eğri yolu bırakıp doğru yolu tutmak gerekir. Bu şaşmayan yolu da yine dîn gösterir. Yaşayışın bitmez, tükenmez yolcu­luğunda... ki bu yolculuk, dünyânın ba­şından âhirete kadar, ardı arkası kesilmeden sürüp gi­der... dîn insanı her merhalede, her menzilde, saadet ve başa­rıya götüren bir rehber ve bir yol kılavuzudur.

İşte, böyle bir din'in ismi de islâm'dır. Bu yaşayışın eki, yaması, ilâvesi olmak için gelmemiştir.

Câhiliye tasavvurları gibi, dîn'i yaşayışın eki, yaması ve ilâvesi diye düşünürsek, O'nun gelişinin asıl maksadı, orta­dan kalkar ve hiç olup gider insanın kendisi ile Rab'bı arasın­daki bağdan, alâkadan her ne kadar bahsedilirse, bir o kadar da, insanın diğer insan­lara olan alâkasından ve bağlarından; ayni zamanda yi­ne bu insanın diğer var­lıklar ve kâinat ile olan alâka ve bağlarından da bahset­mek lâzımdır. İşte, İslâm'ın geli­şinin asıl maksadı da in­sana bu hakikati haber vermek içindir. Çünkü, insanın bu alâkaları ve bu bağları birbi­rinden ayrı ve münferid de­ğillerdir. Bunlar, "bütün" halinde birbirlerine bağlı olarak tertiplenmişlerdir. Bu "bütün"ün parçalarının doğru ve sahih bir şekilde tertiplen­mesi, bir araya getirilmesi insa­nın felah ve kurtuluşuna sebep olur.

İnsanın kendisi ile yaratıcısının arasındaki, alâka ve bağ doğru ve sahih" olarak, bilinmedikçe, bu inşânın kâ­inat ve diğer varlıklar ile olan bağ ve alâkaları da doğ­ru ve sahih ola­rak bilinemez. Bu ikisinin birbirine olan bağ­ları doğru ve isa­betli olarak bağlanması lâzımdır. Muvaf­fak olmak ve kurtuluşa ermek mümküm olsun. Din insanı fikri ve amelî bakımdan hayat boyunca bu muvaffaki­yet yolunda yürümeye hazırlar. Bu işi hazırlayıp yap­mayan ve bunu tamamlamak için çalışmayan ve böyle bir ka­rakter arzetmeyen fikir sistemine din dene­mez. Bu işi de tam mânâsiyle hazırlamış ve tamamlamış bulunan din de ancak ve ancak islâm'dır. İşte bunun içindir ki, Kur'an-ı Kerim'de buyuruluyor:

"Allah indinde din yalnız İslâm'dır."

(Al-i îmran: 19)

 

DİN VE MEDENİYET

 

islâm'ın kendine özgü bir düşünce tarzı (Attitude of minde) vardır. Bütün yaşayış içinde yine kendine özgü bir bakış açısı nazarı (Cutlock of life) bulunmaktadır. Bun­lardan başka, yine onun bir husûsî çalışma şekli de mev­cuttur, işte, bu düşünce tarzı, bu bakış açısı ve bu ça­lışma şekli İslâm yaşayı­şının doğru yolunu göster­miştir. Bu düşünce tarzı, bu bakış açısı ve bu çalışma şekli bir araya gelip toplanırsa, bunların hepsinin adı İslâm ve İslâm Medeniyeti olur. Burada anlatılan dîn ile Medeniyet ve içtimaî yaşayış birbirinden ayrı şeyler de­ğillerdir. Bunlar bir arada, birbirlerine bağlı, birbirleri ne kaynamış bir "bütün" teşkil ederler. Bu bütün de yaşayı­şın her meselesini intizâma koyan bir yaşayış nazariyesi­dir.

Hak Teâlanın, insan üzerindeki hukuku nedir? İnsâ­nın kendisinin kendi üzerinde bulunan hukuku nedir? Anne - Ba­banın, karı - koca ve çocukların, yakınların ve akrabaların, komşuların ve misafirlerin, din kardeş­lerinin, diğer din men­suplarının, dostların, düşmanların, bütün insan topluluğunun, hattâ kâinatta bulunan herşeyin ve her türlü kuvvet (enerji)nin hak ve hukukları nedir; İşte, O hak - hukuk arasında kâmil bir denge oluşturup, bunları ahenkli halde getirip, adaleti kaim kılan şey dîn'dir; yani islâm dînidir. Bir kimsenin müslüman olması, onun bu hak ve hukuku tamamen gözetmesini ve yerine getirme­sini gerektirir. Bir müslüman, bu hak­ların hepsini tam olarak adaletle ödemeyi borç bilir. Bu olmazsa, bu hakla­rın biri diğerine tecavüz ederek, biri diğerini çiğneyerek, biri diğerine feda edilerek, devam ederse, zulüm adalet­sizlik ve haksızlık yol bulur; ve ni­hayet bu düşünce tarzı ve bu yaşayış nazariyesi orta­dan kalkar. İslâm olduğu gibi tatbik edilecek olursa, öl­çüler yerli yerini bulunca, insanî yaşayışın imrenilecek neticeleri ortaya çıkar. Ah­lâkî yükseliş, ruhî temizlik paklık insanî yete­neğin ve in­sanî fıtratın son haddine ve son noktasına çıkılmış olur. Yaşayışın bütün çalışıp çır­pınmalarında... her ne şekilde bir çalışma sahası olur­sa olsun... öyle bir yol gösterilmiş olur ki bu yolun ne tarafından gidilirse gidilsin, bir aslî merkeze ula­şıp, bu merkezde birleşmek mümkün olur.

İşte bu merkez, işleri düzene koyan merkezdir. Bu ba­kımdandır ki, herşeyin kıymeti, (valve) bu merkezde tayin edilmiştir. Her şeyin bir ölçü üzerine yürüyüp git­mesi bu merkezde sağlanmıştır. Bu merkeze varmış ola­cak her şeyde- muvaffakiyet (başarı) yolunu tutar ve bu muvaf fakiyet yolunda yürümeye devam edip gider. Kar­şısına çıkacak olan her engeli de çiğner geçer.

Ferdin, tek başına yaşayışından tutun da, cemiye­tin bir bütün halinde yaşayışının büyük çaptaki işleri­ne kadar bu ölçü hep aynıdır, aynı şekildedir; aynı tarzda hüküm sürer Bu mer­kezin tanzim ettiği işler bakımından, bir kim­senin şahsî yiye­ceği, içeceği, giyim kuşamı, meslek ve iş sahası, alış verişi, sözü sohbeti, kısacası, yaşayışın her cephesi, her türlü işi gücü için hudut­lar, ölçüler tayin edilmiştir. Tâ ki, asıl maksat olan bu merkez'in yolunu tutup gelenler, hep doğru yolu takip edip, sapık yola sapmasınlar ve çıkmaza girmesinler.

Yine, şu hususu da tanzim etmiştir. Bu toplu fertleri, birlik içinde yaşayışlarında birbirleriyle o-lan münasebet ve ilişkilerini düzgün ve muntazam bir usûl üzere takip etsinler. Top­­lu yaşama, geçim, si­yâset, ve yaşayışın her sahasında iler­­leyip, doğru yolu tutsunlar ve aslî maksat olan menzile ulaş­sınlar. Kendi­lerini şaşırtan, gerçek gidiş yolunun izini kaybetti­ren sapa ve kör bir yola sapmasın­lar.

Yine aynı şekilde, İslâm camiasının halkı ile, gayrı İslâmî camiaların halkları arasmda; dostlukta ve düş­manlıkta, savaşta ve barışta, menfaatlerin birleşip ayrıl­dığı yerlerde za­ferde ve mağlubiyette, ilim. ve fen el­de etmek hususlarında, medeniyet ve kültür alışverişinde dahi ve usûllere bağlı bulu­nup, riayet etsinler. Devletlere münasebetlerin muhtelif cephe­leri, bu ana yolun üzerine engeller çıkarmasın ve bu caddenin orta­sına taş yığını doldurup yolu kapatmasın. Hattâ şu ka­dar da mümkün olsun ki, insanlık camiası içinde bulu­nan câhil ve sapık kimseler bile, ister - istemez veya, bi­lerek - bilmeyerek, bu maksada hizmet etsinler. Çünkü, fıtratın (yaratılışın) gere­ğince, onların da takip ede­cekleri yol İslâm cadde­sinde yürü­yenlerin yolundan başka bir yol değildir.

Özet olarak belirtelim ki, bu öyle bir noktadır ki, ca­mi'den tutun da, çarşı pazardan, harp sahasına kadar; ibâdet usulünden tutun da, radyo ve uçak pilotluğu yap­mak vazifesini; gusûl, abdest, taha­ret, iştinca gibi, cüzi meseleleri; ve bunların yanısıra çok önemli toplumsal meselelerden olan bir arada yaşama, geçim, siyâset, memleket idaresi, mil­letlerarası ilişki­leri, ilk ilkokul eğiti­mini, tabiat eserlerini incelemeyi ve ilmî konuları çözecek mik­tarda, bilgi sahibi oluncaya kadar; yaşa­yışa ait bütün çalışmaları, fikir ve hareketin bü­tün sahalarını, bir bütün­lük içinde ele almıştır, ve bunun ayrıntılarında amacı olan bir düzen ve bağlantılar oluşturmuş­tur. Bunların hepsi birlikte bir makinanın par­çaları, aletleri gibi birbirlerine monte edilmiş, yerli yerine yerleştirip oturtularak bu makinanın ça­lışması ve ha­rekete geçmesi sağlanmıştır.

Din dünyada öyle bir inkılâp tasavvurudur ki, Ceha­le­tin yoğurduğu hamur ile bunu mukayese etmek, hatta böyle bir mukayese etmeyi tahayyül bile etmek mümkün değildir. Bu­günkü devrimizde teknolojide ileri giden mil­letlerin ilmî ve teknik buluşlarını, yedinci Milâdî asırla karşılaştırdığımız za­man, bugünün ilim ve fenninin ve bu sahada çalışan aklın o kadar ilerlemiş olduğunu gö­rürüz ki, bu iki çağ birbirleriyle kıyas dahi kabul etmez. Fakat buna rağmen, bugün, , o kadar karanlık düşünce mev­cuttur ki, dünyaya ün sal­mış olan Avrupa Üniversitelerin­den en yüksek ilmi paye ile mezun olmuş, en yüksek ilmî ünvanı kazanmış bulu­nan kimseler dahi çoğu za­man bu inkilap tasavvurunu id­râk etmekten o kadar âcizdirler ki, sanki eski cahiliye devrinden bugüne kadar hiç bir şey olmamış ve hiç bir şey öğrenmemiş gibidirler. Binlerce sene öncesi putperest ni­sanların dîn hakkındaki o sefil, çökmüş ve çürümüş fikirlerin­den halâ vaz geçmiyorlar. Bu çürük fikir için­de saplanıp kalı­yor ve bu çürük fikirleri de asırlar bo­yunca nesilden nesile aktarıp gidiyorlar. Akli eleştirinin ve ilmî araştırmanın en iyi yolu ile yetişmiş olmaları­na rağmen ve bunların en iyi şekildeki terbiye­siyle dahi bundan kurtulamıyorlar.

Öyle ki, tekkelerin ve mescidlerin hücrelerindeki ka­ranlık köşelerine sığınıp oturmuş bu­lunanların dindarlık ve dîne bağlılıkları, inziva köşesine çekilip, bir post üze­rine kurulup, Allah Allah diye bağır­maları ibadet sayan bunu din'in mânası diye algılayanlar ve -dîni sadece bu şekil ibâdet içinde hudut­landıran kimselerin düşüncesine şaşmamak lâzımdır.

Yine bu şekilde, diğer bir İslâmî camianın, bir kaç şarkı terennüm ederek, taziye meclisleri kurmaları, mer­siye ve nefesler okuyarak bazı merasimler icra et­meleri de hayret edi­lecek bir şey değildir.

Bütün bu zümreler, ciddî bir öğretim dışında ka­lan, İs­lâmın hayatî bütünlüğünü ve geniş çerçevesini idrâk ede­mi­yen, aydınlatılmaya muhtaç zümreleri teşkil et­mektedir­ler.

Fakat bir de, ilim nuru ile aydınlanmış bulunan ba­zı kim­selerin beyinleri, daha çok köhneliğe - perestliğe sap­lanmış, eskinin ve eskiciliğin karanlığından kurtulama­mışlardır. Bunla­rın çoğunun, islâm dîni hakkındaki "dîn" mefhumu anlayışla­rını, maalesef yine eski cahiliye devri­nin gayrimüslimlerinin içinde görmek mümkündür.

 

BİZİM SİYASİ DÜŞÜNCEMİZDE CAHİLCE DÎN ANLAYIŞI VE BUNUN NETİCELERİ

 

İslâmi ilimleri tedris eden mektep ve medreselerden yetişmiş zümrelerin noksan din anlayışı ve bu tarz dü­şünce ve tasavvurları, yalnız kendilerini yoldan sap­tır­makla kalmaz, ay­nı zamanda dünyaya karşı en ileri Hak Nizâmını temsil eden İslâmın medenî ve toplu ya­şama cephelerini de hatalı ve yan­lış bir şekilde akset­tirirler. Kendilerini de bu hatalı işlerin mümes­silleri di­ye ortaya atarlar. İslâm'ın ölüm kalım savaşı yaptığı ve herşeyden önce istiklâlini kurtarmak gibi ,en mühim ve hayati me­seleleri dururken zımnî ve fer'i meseleleri ön plâna alan bu güruh, acayip ve garip yollarla meseleleri­ni hallet­meğe kalkı­şırlar.

Bu da dîn tasavvurunun eksik ve hudutlandırılmış muhtelif şekillerinden ortaya çıkmıştır.

Bir ara, bir zatı muhteremin (beyefendi), şöyle buyur­duğunu duydum.

— Ben ilk önce Hindistan'lıyım sonra da müslümanım.[8]

Bu zât, bu cümleyi söylediği zaman, İslâm'ın coğ­rafi bir taksim şekli kabul edeceğini düşünüyordu. Müs­lüman Türk, Müslüman İran'lı, Müslüman Mısırlı, Müsman Hindistan'lı ve bunlara ilâveten müslüman Pencâblı, müslüman Bingâle'li, müslüman Dekhanlı ve müslüman Madras'lı.[9]  Bu ülkelerin müslümam ve islâmiyet anlayış­ları ayrı ayrı olacakmış???..

Her ülkenin müslümanı, kendi ülkesinin hâl ve va­zi­yetine göre, ayrı ayrı bir İslâmî anlayışa mı sahip ola­caktır? Bu yüzden bunlar birbirlerinden ayrılacaklar mı? Her ülkenin müslü­manı kendi ülkesinin mevkiine ve vazi­yetine göre ayrı ayrı yol mu tutacak? Yaşayış hu­susunda ayrı bir bakış açısına mı sahip olacak? Ayrı bir görüşten hareket ederek kendilerine ait bir istikâ­met mi çizecekler­dir? Maalesef böyle düşünen müslümanlar da az değildir. Bunlar, İslâm'ın iktisadî, siyasî ve hu­kukî değerlerini bir tarafa bırakıp ayrı bir yol tutmak düşün­cesine saplan­mışlar ve kendi kafalarına göre, böy­le bir görüşün istika­metine kapılıp gitmişlerdir. Bu gö­rüş istikametinin cazi­besine de? kendilerini kaptırmışlar­dır. Bu muhtelif ka­vimler, muhtelif usuller ortaya çı­karıp, uydurdukları bu usullere bağ­lanmışlardır. Son­ra da kalkıp, müslümanlık yolunu tutmak istemişlerdir. Bunun içindir ki, onlara göre islâm bir dinî ek, dinî ya­ma ve dinî ilâve şeklini almıştır. Dünyevi yaşayışın her­hangi bir uydurma yoluna, uy­durma metoduna uyar hâle gel­miş; dünyevi yaşayışın suyuna göre akıp gider bir şekle gel­miştir.

Başka bir zat-ı muhterem de şöyle buyuruyordu:

— Müslümanlar, din ile dünya işlerini aydınlatmalı­dırlar. Bunları belirtip ortaya koymalıdırlar. Dîn'e ait olan me­seleler, insan ile Allah arasında bulunan mese­lelerdir. Yâni bunlar akâîd ve ibâdât'tan ibarettir. Bu öl­çü dahi­linde Müslü­manlar yollarını takip edip yürümelidirler. Bu yolu bırakma­malı ve bu yoldan sapmamalıdırlar. Dünyevi işlere ve dünya meselelerine ge­lin­ce, burada dîn'in müdahelesine her hangi bir zaruret Ve lüzum yoktur. Diğer milletlerin, dünyevî işleri ayarla­dıkları gibi, müslümanlar da bu gibi meselelerini ayarla­yıp gitmeli­dirler.

Üçüncü bir Zat-ı Muhterem de şu şekilde öğüt ve­ri­yordu:

— Müslümanlar için dîni, medenî ve lisânî bakım­dan elbette ki ayrı bir nizâm içinde olmak zarureti vardır. Fa­kat siyasî ve iktisadî hususlarda ayrı bir cemaat haline gelmelerine lüzum yoktur. İş hayatında, muamelelerde müslîm ve gayri müslîm arasında fark gözetmek tama­men uydurma ve yapma­cık olur. Burada müslümanlarım muhtelif zümreleri de kendi aralarında, muhtelif maksat ve çeşitli gayeler için, ay­rı cema­atler, teşkil et­melidirler. İsterlerse gayri dinî usûl üzere, siyâset ve geçim mese­lelerini halletmek için de çalışıp uğraşabi­lirler.

Müslüman kavimlerinin ölü vücutlarını canlandır­mak iddiasında bulunan başka bir muhterem zât da, su şe­kilde dü­şü­­nüyordu.

- Asıl mesele, Hak Teâlâ'ya imân ve ahiret günü­ne inanmaktır. Kitâb ve Sünnet'e tabî olmak değildir. Belki, tabiat elemanlarına hâkim olmak, tabiat kanun­larını an­lamak, bunları insan iradesi altına alarak, pra­tik hayata tatbik etmek, elde edilen elemanları malûm ve muayyen kanunlarla işletip fayda­lanmaktır. Bu vası­talarda, mede­niyet yolunda ilerlemek ve bu usûlle dünya­ya hakim ol­maktır.

İşte o zâtın nazarında, bunlardan başka hiç bir şe­yin ehemmiyeti de yoktu. Bu kanaate göre Japon dü­şüncesi olsun, Alman düşüncesi olsun, isterse daha başka bir düşünce olsun, mühim değildi. Bunlar birbirinden farklı değildi. O zât için bunların hepsi de İslâmî düşünce idi. Nitekim o zâta göre bu işlerin neticesi de hep ay­nıydı. Neticede ne doğarsa doğsun, onun için fark etmi­yordu. O zâta göre ilerlemek sadece yer yüzüne hâkim olmaktı. Yer yüzünü ele geçirmekti. Doğru iş bu idi. İs­terse İbra­him'in (A.S.) karşısında Nemrûd olsun, neden olmıyacakmış? O zâta göre, mü'min denilen kimse; galip gele­cek kadar kudretli bulunan kimse idi. İsterse bu kud­retli ve galip kimse, Hazreti İsa (A.S.) karşısında Ro­ma­nın putperesti olsun; neden olmıyacakmış?

Başka bir kalabalık güruh da, güya müslümanların hak ve hukukunu korumak için kendilerini ortaya atmış­lardır. Onla­rın nezdinde İslâm yahut da İslâm medeniyeti­nin hafızası sa­dece şu meselenin ismidir ki, bu ad altın­da onlar kendi şahsî haklarını (Personel Law) koru­mayı te­minat altına almak ister­ler. Onlar, kendi söz ve yazılarını "mevcut devlet" in söz ve yazısına göre ayar­larlar içinde bulundukları devletin dil ve yazısına ayak uydurup gider­ler. Bu gibi şahısların da şahsiyet­leri üze­rinde, "İslâm" elastiki bir şekil alır. İstenilen her şeye uydurulacak ka­dar, zayıf bir hale gelir. Bunlar, bir de kendile­rini müslümanların mümessili olduklarını ileri sürerler. Bunla­rın indinde seçimleri kazanıp meclislere girmek, yahut daire­lere müdür tayin edilmek veya her hangi bir iş ba­şına getiril­mek, İslâm için en büyük bir kıymettir. Bu gibi emellerine nail oldukları zaman, İslâmın bütün ehemmi­yetli ana meseleleri de halledilmiş­tir diye düşünürler. Aksi takdirde, müslümanların ço­ğunluğu, bu gibilerin mümes­silliklerini, meclis üyeliklerini, müdürlüklerini veya iş ba­şında bulunmalarını ka­bul etmeyip de itiraz ederlerse, o zaman İslâmî hak ve hukuk tamamiyle çiğ­nenmiş olur. İslâmın hak ve hukukunu korumak ve onun pres­tijini kurtarmak lâzım gelir diye feryadı basarlar ve tabiî ki, ortalık karışır.

İşte, şimdi bakınız; muhterem okuyucular, düşünce­ler ne kadar karışık ve ne kadar çeşitli ve ne kadar dallı budaklıdır. Fakat bunların içinde, yine de değişme­yen bir tek hakikat var­dır. O da, bu zümre ve güruhla­rın hepsinin de islâm anlayışı ve düşünceleri tam ve kâmil bir şekilde geçen bahiste söyleyip anlattığımız -Cahiliye devrindeki din anlayışı şeklindedir. Ca­hiliye dev­rinin din tasavvuru gibi islâm'ı tasavvur etmeleridir. Bu anlayış ve bu tasav­vur, zamanına göre, yeni yeni kılık ve kıyafete girip, başka elbiseye bürünerek ortaya çıkmıştır. Bu kılık, her gün bir gün evvelkinden biraz daha fena ve daha da kötü olmuştur.

Bu zümre hakikatin, hakikî müslümanlığın ne de­mek olduğunu ve hakikî müslüman'ın kime denebileceği­ni, doğru dü­rüst olarak anlayıp bilselerdi; hakikî mâna­da, İslâmî ce­ma­a­tı hangi evsaftaki müslümanların mey­dana getirebileceğini öğ­renmiş bulunsalardı; o zaman bü­tün bu hatalar ve bu yanlışlık­lardan kurtulmuş olurlardı.

Kanunî şekle gelince; her kim Kelime-i Tevhidi Lisa-nen (dil ile) söyler ve dinî zaruriyatı (zorunluluğu) da açıkça inkâr etmezse, o zat müslümandır. Fakat bu şa­hıs, bu şekilde müslüman olunca, onun bu vaziyetteki müslümanlığı, ancak müslü­manların zahirî sayılarını, âdet itibariyle bir tane artır­maktan başka bir işe yaramaz. Biz de ona kâfirsin diye­meyiz. Onun hak ve hukuku, islâm hak ve hukuku olur. Sırf islâm'ı ikrar etmekle islâm camiasına dahil bulunur. Ancak İslâmın istediği yalnız bunlar değildir. İslâm dai­resinin içine girmek de yalnız bunları ifade etmekle ol­maz. Asıl mesele, İslamın hakikî şeklinin kafalarda yer bulup yerleşmesidir. Müslüma­nın dü­şünce tarzı, tamamen Kur'an-ı Kerim'deki düşünce tarzı gibi olmalıdır.Yaşayışta, karşılaşılan bütün iş-güç sahasında Kur'an-ı Kerim'i gözönüne almak gerekir. Siz de yaşayışın değerlendi­rilmesini (valau) Kur'an-ı Kerim'in ölçülerine göre tayin etme­lisiniz. Kur'an-ı Kerim'in sizin için çiz­miş olduğu yolu bilfiil takip etmelisiniz. Ferdî işleri­nizin her birinde ve içtimaî mese­lelerinizde yalnız "O" nun ta­yin ettiği yolu takip etmelisiniz. Bunun için Kur'an-ı Ke­rim, sizin önünüze konmuştur. Siz, kendi yaşayışı­nızda, muhtelif yolları bırakıp, bir tek istikamet tutmalısı­nız ki bu istikameti de Kur'an-ı Kerim, size göstermiş ve Hidâyet-i Muhammedîyeyi (S.A.V.) sizin önünüze koy­muştur. Eğer sizin düşünceniz bunu kabul ediyorsa, o zaman ya­şayışın herhangi bir iş sahasında, sizin yolunuz onun yo­lundan ayrılmıyacaktır. İşte, Kur'an-ı Kerim'de gösteril­miş bulunan, bu yola da "Sebil-ül-Mü'minîn: Mü'minler yolu" Mü'minler olarak her şeyde ve içtimaî meselelerinizde yalnız "O" nun ta­yin ettiği yolu takip etmelisiniz. Bunun için Kur'an-ı Ke-rim, sizin önünüze konmuştur. Siz, kendi yaşayışınızda, muhtelif yolları bı­rakıp, bir tek istikamet tutmalısınız ki bu istikameti de Kur'an-ı Kerim, size göstermiş ve Hidâyeti Muhammedîyeyi (S.A.V.) sizin önünüze koymuştur. Eğer sizin düşünceniz bunu kabul ediyorsa, o zaman ya­şayı­şın herhangi bir iş sahasında, sizin yolunuz onun yo­lun­dan ayrılmıyacaktır. İşte, Kur'an-ı Kerim'de gösteril­miş bulunan, bu yola da "Sebil-ül-Mü'minîn: Mü'minler yolu" diyeceğiz.

 

KUR'ANİ DÜŞÜNCE

 

İslâmi düşünce mi? Kur'an-î düşünce mi? Bunlar ha­kikatte birdirler ve ayrı şeyler değillerdir. Bu yaşa­yış na­zariye­sinin unvanı altında, bazı düşüncelere de îman etmek lâzımdır. Bazı ibadetleri de yerine getirmek gere­kiyor. Bir kaç "şiar" (alamet) — ki umumî ıstılahta, bun­lara: "Şe'âir-i Mezhebi: Dinî Şiarlar" denmektedir. — ı da göz Önünde bulundurmak gerekiyor. Bir parça düşünür­sek, bu nazariyenin içeriğinde, yiyecek şeyler, giyecekler, el­bisenin şekli, muaşeret birbiriyle geçinme âdabı, yol­culuk, muaşeret usûlle­ri, ticaret ve alış veriş, geçim ve iş güç, siyasî rejim, me­deniyet ve toplu yaşamanın çeşitli durumları, maddî va­sıtalar ve tabiî kanunlar, ilim öğ­ren­mek ve onu kullan­manın çeşitli yolları, bunların bazıla­rına bağlanıp bazı­larını bırakmak.

Bakış açısı bir olunca, düşünce tarzı ve gaye de bir olur. Bağlı bulunma, yahut da terkedip bırakmanın ölçüsü de yine aynı olur. Bunun için, yaşayışı devam et­tirmenin yolları, çalışıp uğraşmanın istikameti, dünya muamelele­rinin usulleri de aynı olup biribirlerinden hiç bir ayrılıkları olmaz. Hükümle­rin tefsirinde ve fer'î hü­kümleri, uygun hale getirme ettirmenin hususlarında ve cüz'î, hatta, ufak tefek ihtilâflar ve ayrılıklar olabilir. Bu, bir düşüncenin muhtelif şekillerde kendisini gös­termesinin neticesinden ileri gelen şeydir. Bunlar, fer'î ve arızî (aslı olmayan) ihti­lâflardır, asla ve hiç bir zaman işin esasını ve özünü oluşturan ihtilâf­lar değillerdir. Katiyyen aslî ve küllî ihti­lâflar değiller­dir.

İşte, İslâm bu temel üzerine, yaşayışın bütün cephe­le­rini düzene koymuştur. Bu cephelerin her birini diğeri­ne bağ­lamıştır. Bunların arasında da hiç bir ihtilâf şekli or­tada bırak­mamıştır. Bir kişi, isterse Pakistanlı olsun, is­terse Türkiyeli Türk olsun veya Mısırlı Arap olsun; eğer bu kişi müslüman ise, bu gösterilen yolu takip ede­cek ve bu yolu tutup gide­cektir. Bunun hilâfına, bunun aksi isti­kametine bir yol takip eder ve o yolu tutup gi­derse, o zaman, kendi inandığının, kendi îman ettiğinin hilâfına ve kendi îman ettiğinin aksi istikametine, yürü­müş olacaktır.

Şimdi, siz de ister dinî bakımdan, ister dünyevî ba­kım­dan olsun, bu yoldan ayrılmazsanız, ve bu yolları bir­birle­rinden ayrı tutmazsanız islâm görüşüne göre, dünya ve ahiret işinin birbirine, bir zincirin halkaları gibi bağ­lı olduklarını göreceksiniz. Bunların ikisi de yaşayışın mer­haleleridirler (aşamalarıdırlar). Birincisi çalışma ve uğ­raşma merhalesi, ikin­cisi ise, bu çalışma ve uğraşmanın neticelerini elde etmek ve meyvelerini toplamak merhale­sidir. — Siz ya­şayışın ilk mer­halesinde, yani bu dünyada neler ekerse­niz, neler ederseniz, ikinci merhale olan ahiret merhale­sinde onun neticelerini elde edecek ve onun semeresini o zaman toplayacaksınız. — islâm'ın maksadı, islâm'ın gayesi, sizin düşüncenizde ve sizin çalışma sisteminizde, öyle bir şekilde tertip edilmiştir ki, siz, eğer yaşayışın birinci merhalesi denilen dünya mer­halesinde sahih ve doğru bir yol tutmuş olursanız, ikinci merhale olan ahiret merhalesinde de sahih ve doğru ne­ticeler elde eder, sahih ve doğru neticeye kavuşmuş olur­sunuz. İşte bundan dolayıdır ki, bütün dünya yaşa­yışı tam olarak, bütün ve kül olarak, bir "dinî ya­şayış" dır diyeceğiz. Burada, akaîd ve ibadetlerden tutun da, me­deniyet, toplu hal­de yaşama, siyaset, geçim ve sairenin usulleri ve furuâtı (ayrıntıları), her şey ve herşey, bir ma­nevî gaye ve maksada bağlanmıştır. Siz eğer, kendi si­yasî ve geçim işlerinizde is­lâm'ı kabul etmeyerek onu, uygun görmiyerek onun yerine başka bir sistem, başka bir nizam tut­mak isterseniz, o zaman bu iş zımnî bir irtidat (dinden dönme) küllî ve açık yoldan sapıtmaya kadar gider.

Bu demektir ki, siz, islâm öğretisini bölerek, parçalı­ya­rak, bölümlere ayırarak, bunların bazılarını ka­bul edip, bazılarına bağlanıp, bazılarını reddedip bırak­mış oluyor­sunuz. Siz, dinin akaidini, inançlarını, ibadetle­rini kabul edi­yorsunuz; fakat, onun yaşayış nizamını, hayat yolunda çizmiş olduğu düzenli plânı kabul etmeğe yanaş­mıyorsunuz. Halbuki bu ibâdet binasının esas te­melleri de, dünya yaşayış plânının üzerine oturtulmuş ve kurul­muş bulunuyor.

Her şeyden önce, böyle bir ayırma, böyle bir taksim ve tefrik İslama göre yanlış ve hatalıdır. İslâmın hakika­tine iman etmiş, onun güzellik ve üstünlüğünü idrâk et­miş ve ona can ve gönülden bağlanmış bulunan her müslüman ,ayırma yoluna gidemez ve böyle bir niyet besliyemez. Nitekim Kur'an-ı Ke­rim'de de şöyle buyurulmuştur:

"Bu nasıl iş? Siz (Allah'ın) kitabının bazı kısımları­na imân eder, kabul edersiniz de bazı kısımlarına inan­maz, inkâr mı edersiniz?"

(Bakara: 85)

Bu âyet-i kerîmenin açıkladığı mâna, sizin şu tuttu­ğu­nuz yolu tam olarak anlatmıyor mu? Sizin ayırmak, bölümle­mek yolundaki kanaat ve hareketiniz, adı geçen bu âyet-i keri­menin işaret ettiği durumun tâ kendisi de­ğil midir? Siz bu şe­kilde ayırıp bölümlemek yoluna git­tikten sonra, İslâmî itikadı­nız da uzun zaman devam et­meden ortadan kalkmış olacaktır. Çünkü İslâm'ın umumi yaşayış düzenine alâkasız ve ilgisiz davrandıktan sonra, sizin inanç ve ibâdetinizin de binası çöke­cek, ortadan kal­kıp gidecek ve mânâsız bir hâl almış buluna­caktır. Zira, gayrı İslâmî yaşayış düzenine inanıp îman ettikten son­ra, Kur'an'a îman etmek, Kur'an yolunu tutup gitmek imkânı yoktur. Yine, o nizam ve usuller, bu nizam ile ve bu usullere her bakımdan ve her adımda muhalif ve zıttır.

Bunun aksi olarak, siz eğer kendi siyasî ve sosyal ya­şayış tarzınızı İslâm'ın kabul ettiği yol ve çizdiği şekil üzerine kurmuş olursanız, o zaman ayrı ayrı partilere, siyasî kanaatlere, hiziplere bölünmeğe ve ayrılmağa ne lüzum var? Allah partisi, Allah fırkası ve Allah hiz­bi Bu da her işe ve her hususa kâfi değil mi?

Nitekim, sermaye sahibi kapitalist ile çalışan işçi, ara­zi ve malikâne sahibi ağa ile bu arazide çalışan çiftçi ve ekinci, memleketi idare eden idareci ile idare edilen mem­leket halkı arasında, o zaman ne bir anlaşmazlık bulunur ne de bir ihtilâf kalmış olur. Belki bunların, bu zıt ve bir­birlerine muhalif gö­rülen ve aslında bir olan züm­relerin esasta aralarında bir anla­yış, bir birlik, bir mu­vafa­kat ve bir nevi iş ortaklığı ve iş taksi­minden başka bir şey de usulen mevcut bulunmaz ve olamaz. Şimdi, siz bu usule uygun bir şekilde, neden kendi milletiniz ara­sında ve mîlletinizin muhtelif sınıfları gibi bir ahenk vücuda ge­tirmek için çalışmak istemezsiniz. Elle­rinde böyle mükem­mel bir İslâmî usul ve İslâmî nizam mevcut olma­yan zümreler ve milletler arasında ise mecbu­rî olarak sınıf ihtilâfları (Class War) ateşi ister iste­mez alevlene­cektir. Ve alevlenmiştir bile. O zaman, siz bu ateşten nasıl kaçınacaksınız? Nasıl kurtulmuş olacak­sınız?

Eğer siz, maddeten ilerlemek, yükselmek, kalkınmak ve yer yüzüne hâkim olmak istiyorsanız, o zaman islâm'ın kendisinin, bu yolu size göstermiş, bunun kapıla­rını sizin yü­zünüze açmış olduğunu anlamanız lâzımdır. Bununla beraber İslâmda Firavunca, Nemrutça yüksel­mek ve kal­kın­mak­la, İbra­him'e ve Musâ'ya, kalkınmak ve yüksel­mek arasında fark gö­zetilmiştir. Bu kalkınmalardan bi­ri, Japonya veya İngilterenin kalkınması şeklidir. Diğeri ise, Sahabe-i Kiram (R.A.) ın İs­lâm'ın ilk çağlarındaki kalkınmaları ve ilk müslümanların yük­selmeleridir. Kal­kınma iki şekildedir, ikisi de unsurları, ele­manları kendile rine tabi kılmışlardır. Sebepleri hesaplayarak, ilmin tabiî kanunlarından istifade ederek kalkınma neticesini elde etmişler. Fakat bu iki kalkınma ve bu iki yükselmenin arasında yerle gök arası kadar fark vardır. Siz ancak, bu neti­celerin dış ve kabuğa ait sebeplerini görebiliyor ve onların üzerinde düşünüyorsunuz. Bunların ruhî ve ah­lâkî cephelerini görmekten ve düşünmekten çok uzak bu­lunuyorsunuz. - Doğu­dan batıya kadar uzak

Dünya-perestlerin kalkınmaları, gelişmeleri, ilerle­me­leri ve yükselmeleri, tabiî kaynakları ve elemanları kontrol altına almak, sebep ve neticelerini doğru kulla­nabilmek iledir. Bu da yaşayışın hayvani cephesidir. Böy­le madde gücü ile kalkınma ve bu şekilde yer yüzüne hâ­kim olma, Kur'an-ı Ke­rim'in vaad ettiği kalkınmanın yer yüzüne hâ­kim olmanın ta­mamen aksine, tamamen zıddınadır. Bu şekilde her ne kadar tabiî kaynakları ve ele­manları kont­rol altına almak sebeplerini ve neticelerini istendiği, şekle yöneltmek istendiği gibi kullan­mak müm­kün oluyorsa da, yine bunların asıl gayesi, yaşayışın esas maksadı olan, ahlâkî ilerleme ve ruhî yükselme gerçek­leşmez. Bu ah­lâkî ilerleme ve ruhî yükselmenin, elde edil­mesi için de ancak ve ancak, Hak Tealâ'ya îman etmek, ahiret gü­nüne inanmak, lâzımdır. Yaşayıştaki bu çalışıp çabala­maların bir demir çerçeve içinde kontrol altına alı­narak, namazla, oruçla, hac'la ve zekâtla size farz kılın­masının sebebi bu değilmidir? Bunlar İslâm'ın erkânıdır­lar ki, siz bunlara kendi düşüncenizle Mevlevîlikten bozma bir mezhep, Hoca'nın yanlış dîn anlayışı diye bir istılah uy­durmuş bulunuyorsunuz.

 

NİÇİN İSLAMİ HÜKÛMET?

 

Şu meseleyi de izah ettik ki, eğer müslümanlar, müslü­man­ca yaşamak istiyorlarsa; bu yaşayışlarını müslümanca devam ettirmek yolunu tutuyorlarsa, yaşa­yışları­nın bütününü, tümünü, Hak Tealâ'nın itaati yoluna uy­durup, ister - ferdî, ister içtimaî işlerinde - Hak Tealâ'­nın kanun ve şeriatinin hükümlerine uygun bir şekilde, bir hayat nizamını kabul etmeleri gerekir.

İslâm, hiç bir zaman, şu hâli kabul etmez ki, siz kal­kıp da, Hak Tealâ'ya iman ettiğinizi ileri sürüp, kendini­zi mü'min diye ilân edip, sonra da yaşayış yolunda, yaşa­yış işlerinde Hak Tealâ'nın kanunlarının hilâfına ve aksi­ne, gayrı İlâhi kanunlara tabi olup gidesiniz... Böyle bir şekli reva görmek ve bunu caiz saymak, islâm'ın bü­yük bir çelişkiye düşmüş olması demek olur.

Halbuki islâm, çelişkiyi caiz saymadığı gibi, esasen var­oluş sebebi de tek tek her ferdin ve bütün in­sanlığı içine düşmüş olduğu bütün yanılmalardan kur­tarmak içindir. İslâmî Hükûmet ve İslâmî Anayasa iste­menin arkasında şu düşünce kendisini hissettirir ki, eğer bir müslüman Allah Tealâ'nın ka­nunlarına itâaat etmiyecek olursa, esasen, o kimsenin -müslümanlık - iddiası ve ben müslümanım demesi şüpheli bir duruma girip, onun müslümanlığı hakkında tereddüdü gerekli kılacaktır. Bu mevzu öyle kesin bir hakikattir ki, bütün Kur'an bu hakikat için delil teşkil eder.

Kur'an-ı Kerim'e göre, Allah-ü Tealâ, Malik el- Mülk' tür. Yaratmak O'na mahsustur; bunun için de fıtraten ve tabiî olarak, Emr hakkı (memleket idaresi hakkı — Right to rule - da yine O'nun hakkıdır. Yalnız O'na ait­tir. O ül­kesinde (dominion) kendi kullarını istediği gibi idare eder ve hâkimiyetiyle bu idareyi yürütüp gider. Bu işte hiç bir kimsenin ve hiç bir başka varlığın hüküm sürmesine ve bu idare işine karışmasına mey­dan veril­mez. Böyle bir şeyi iddia etmek, hattâ tasavvur bile etmek, temelinden hatâ ve yanlıştır. Doğru yol birdir. Ve tektir. Bundan başka doğru yol yoktur.

Her kim, "O" nun halifeliği ve vekilliğini elde ederse, o kimse O'nun şer'î kanunları gereğince, bu şer'î kanun­ların icabına göre ülkeyi idare edip işleri yönetecektir.

"Ey Mâlik el-mülk olan Allah, Sen, istediğine mülk ve­rirsin, istediğinden de çekip alırsın."

(Âl-i îmran: 26)

"İşte, bu Allah, sizin Rabbimizdir ki, mülk de onun­dur."

(Fatır: 13.)

"Mülk (Devlet ve memleket ve dünya) de onun hiç bir ortağı yoktur."

(Benî İsrail: 111.)

"İşte, hükm, (kumanda ve memleket idaresi) ulu ve büyük Allah'a aittir."

(El-Mü'min: 12.)

"O'nun hükmüne hiç bir kimse iştirak edemez."

(El – Kehf: 26)

"Acaba yaratma ve emr (idare ve hükümet) O'nun işi değil midir?"

(A'raf: 54.)

Derler ki: "Acaba, emr'de (Devlet idaresi ve ku­manda) bize de bir iş düşer mi? Deki: Emr tamamen Al­lah'a mahsustur."

(Âl-i İmrân: 154.)

b —

Bu esas usûle göre, teşri hakkı, kanun yapma yet­kisi, tamamiyle insandan alınmıştır; insanın elinden çık­mıştır, insan ise, yaratılmış bir kul olduğuna göre, köle gibi mahkûm bir durumdadır. İnsanın o zaman vazifesi kanun yapmak değil, "O" nun kanununa boyun büküp itaat etmektir. Zira Mâlik el - Mülk O'dur. Elbette ki, ilâhî kanunun hududu içinde, bu Ka­nun'dan hüküm çıkarmak, içtihad eylemek, fıkhî meseleleri yazılı hale getirmek, O'nun şeriatının ruhu ve islâm mizacının çerçevesi içinde, bu hususları gözönünde tutarak, bu Aslî Ka­nun'un ışığı altında, ferî kanunlar yapmak hakkı da Ehl-i iman'a ta­nınmıştır. Nitekim, açık hüküm bulunmayan meseleler­de, kanun düzenlemek ve bu gibi işler hakkında hüküm vermek de yine Ehl-i îman'a verilmiş olduğundan, aslî kanunun rehberliği altında, fer'î kanunun nasıl yapılaca­ğı anlaşılıyor. Fakat, esas ve ana meselelere gelince; eğer bir kimse, bu gibi husus­larda, İlâhî Kanun'u bırakıp da herhangi bir şahsın, yahut da şahısların veya bir ida­renin veyahut da bir idare siste­minin uydurup ortaya at­tığı ka­nunu, kendisine kanun sa­yıp, ona tabi olmak, o ka­nuna boyun eğmek, o kanun gere­ğince işlerini yürütmek veya yürütülmesini sağlamak yo­lunu tutarsa, o zaman Tağut'a tâbi olmuş olur. Hak Tealâ'nın itaatından çıkar. İsyan yoluna sapmış duruma girer. Onun yaptığı işlerin ve ver­diği kararların hepsi de bâtıl olup, bu kararlara uyanlar da hakikatte mücrim, günahkâr ve suçlu duru­ma düşerler.

"Siz, kendi dilinizle yalan uydurarak, şuna helâl bu­na haram demeyiniz."

(En – Nahl: 116)

"Rabbınız tarafından, size nazil olmuş bulunana tâbi olunuz, ve ondan gayri kimseyi kendinize Veli diye tanı­ma­yın."

(A'râf: 3.)

"Allah'ın gönderdiği ile hüküm vermeyen, kimseler kâfir (güruhundan) dırlar."

(El - Mâ'ide: 44.)

"(Ey Peygamber): Sana ve senden öncekilere nazil bulunana "imân ettiklerini sananları görmedin mi ki, on­lara, inkâr edip kabul etmemeleri için emir verilmiş oldu­ğu halde, yine de "Tağut"un talimine uymak istediler."

(En-Nisa: 60.)

c —

Yer yüzünde, Hak Tealâ'nın asıl maksadı "hükümet" in kendi kanunlarının esası üzerine kurulmasıdır. Bu hu­sus, peygamberler vasıtasiyle bildirilmiştir. Bu işin ismi­ne de Hilâ­fet denmiştir.

"Biz peygamberleri, Allah'ın izni ile sadece kendisine itaat edilsin diye gönderdik, (başka bir şey için gönder­medik)."

(En-Nisâ: 64.)

"İşte biz, sana Kitâb'ı hakla gönderdik. Tâ ki, Sen de Allah'ın sana göstermiş olduğu şekilde halkın arasında hüküm veresin."

(En-Nisâ: 105)

"Sen; onlara, Allah'ın gönderdiği gibi hükm edersin. Onların keyiflerine tâbi olmazsın. Allah'ın sana gönder­diği şeylerden dolayı, karışıklık çıkarmamak için de on­ları uyarır­sın."

(El-Mâide: 49)

"Acaba: Cahiliyenin verdiği hükümler gibi mi hüküm verilmesini istiyorlar?"

(El-Mâide: 50)

"Ey Dâvûd: Biz, seni yer yüzüne halife diktik; Halk arasında hak ile (adaletle) hüküm ver, keyfe tâbi olma. İşte; keyfe tâbi olmak seni Allah yolundan saptırır..."

(Es-Sâd: 26)

d —

İşte, bunların hilâfına, Cenâb-ı Rabb-ül - âlemin ta­ra­fından gönderilmiş bulunan Peygamberlerin getirdikle­ri ka­nunlar yerine, herhangi başka bir temele dayanan eden kanun­lara tâbi olmak isteyen kimse ve bu gibi kâ­nunlara bağlı bulu­nan her hükümet ve her adalet sistemi, hakikatte adalet sistemi olmayıp zulümden başka bir şey değildir. Zalimdir ve haksız­dır. Her bakımdan ve her hu­susta, bu iki hükümetin ve bu iki idare sistemi­nin - adalet bakımından da, şekil ve görüş açısı bakı­mından da -- birbirleriyle çok geniş ölçüde ihtilafları ve ayrılıkları vardır. Bunların bütün çalışmaları, fiil ve ha­re­ket­leri, asılsız, esassız ve ölçüsüz olup, teme­linden bâtıldır. Bu gibi ka­nunlara tâbi olanların verdik­leri hüküm ve vardıkları ka­rarla­rın hepsi ve bütünü hiç bir meşru temel dayanmaz. Bu kararlar ve bu hükümler esasından çürüktür. Hakîkî "Mâlik el-Mülk" bir kimsenin eline kudret vermeyip buy­ruk sahibi, Sultan (Charter) kılmadığı bir kimsenin de başına geçtiği ve idaresini ele geçirdiği hükümet ve idare sistemi, nasıl olur da meş­ru bir hükümet, hakikî ve ka­nunî bir idare sistemi olur.[10]

O zaman, ne yaparsanız yapınız ve ne ederseniz edi­niz, bunların hepsi de Allah kanunu bakımından bir hiç hük­mündedir.

İman ehli bu gibi gayri ilâhî kanunların harici var­lıkla­rını fiilî (defacto) olarak kabul etmek zorunda kal­salar dahi, meşru bir şekilde, işlerinin yürütülmesinde (dejure) onların doğru ve sahih olduklarını kabul etmezler. İmam Ehli'nin, işle­rinde asıl hüküm sahibi olan, emir veren ve hüküm icra eden Allah'tır. Allah'ın karşısına di­kilip de, ona karşı kafa tutup, isyan yoluna sapmış olan­lara da, İman Ehli itaat etmez. Bu gibilerden de kendi işlerinin yürütülmesini istemezler. Bu şe­kilde hareket eden, İman Ehli'ne aykırı yol tutmuş olanlar ve onların ak­sine hareket edenler, iman sahipliği ve müslümanhk id­diasında bulun­salar dahi, hakikî iman sahipleri, vefalı ve sadakatli mü'minler zümresinin dışında kalmış olurlar.

Bu mesele açık olarak akla aykırıdır. Herhangi bir hü­kümetin başına, isyankâr bir topluluk geçmiş bulun­sun da. sonra, imân sahipleri de böyle isyankâr birisinin ida­resi altında bulunan hükümete ve onun iktidarına bo­yun eğip, teslim olup, hem de bu hükümeti meşru ve kanunî bir iktidar tanısınlar. Hele bu yetmiyormuş gibi, Cenab-ı Hak tarafından da böyle isyankâr bir hükümete gelin de itaat edin ve uyun denmiş ol­sun?

"Deki: Biz, işledikleri işler yüzünden en büyük za­rara kimlerin uğramış olduklarını size haber verelim mi? Onla­rın dünya yaşayışındaki çalışmaları boşa gitmiştir, heba olmuştur. Fakat onlar kendilerini iyi şeyler yaptık­larını zannederler. İşte, Rabb'Ierinin âyetlerine ve Rabb'lerine kavuşacaklarına inan­mazlar. Bunun içindir ki, on­ların amelleri de hiç olmuştur; Kıyamet günü de biz on­lara, bir değer vermiyeceğiz."

(Kehf: 103-105)

"İşte bu Ad (kavmi) dir. (Bu Ad kavmi) Allanın âyetle­rine bağlanmaktan kaçındı. Allah'ın resullerine karşı is­yan yolunu tuttu. (O kavim), her inatçı zâlimin emrine de tâbi oldu."

(Hud: 59)

"İşte biz, Musa'yı Firavun'a- ve onun güruhuna, âyet­lerimizle ve delillerle apaçık olan sultan gönderdik. Onlar (Fî-ravn güruhu) Firavun'un emrine tâbi oldular. Halbuki Fira­vun'un emri yetkin değildi."

(Hud: 96.)

Zikrimizden, kalbini gafil kılmış bulunduğumuz kim­seye itaat etme. Böyle kimse, keyfine tâbi olup işini azıt­mıştır.

(El - Kehf, 28.)

"Ey Peygamber, söyle: Benim Rabbim, ister gizli ol­sun ister açık olsun, her türlü fuhşu (kötü iş) günahı, hak­sız tecavüzü ve hiç bir delil indirmemiş olduğu halde, Allah'a ortak koşmanızı katiyetle haram kılmıştır."

(A'raf: 33.)

"Kendisine hidâyet yolu gösterilip bellendikten sonra, Resul ile çekişmeye kalkışan ve müminlerin yolundan başka bir yola tâbi olan sizler, ibadet ettiğiniz Allah'ı bı­rakıp da, ancak kendinizin ve babalarınızın uydurup isim taktıkları şeye mi ibadet edersiniz? Allah bunlar için hiç bir delil göndermemiş­tir. İşte hüküm ancak Allaha mah­sustur. Allah öyle emreder ki, kendisinden baş­ka kim­seye ibadet etmeyiniz."

(Yusuf: 40).

"Kendisine hidayet yolu gösterilip, bellentilikten son­ra, Resul île çekişmeye kalkışan ve Müminlerin yolun­dan başka bir yola tâbi olan kimseyi, biz de, dönmek is­tediği tarafa çevirir ve Cehenneme ulaştırırız. Onun son dö­nüşü ise, çok fenadır.

"Evet... Senin Rabbine and olsun ki; onların arala­rında çıkan çekişmede seni hakem kılmayıp, senin ver­diğin hükümlere tabi olmadıkça, imân etmiş sayılmazlar."

(En-Nisâ: 65)

"Ne zaman, onlara dense, geliniz Allah'ın nazil kıldı­ğına ve O'nun Resulüne tâbi olun, münafıkları görecek­sin ki, senin yolunun önünü öyle bir şekilde kapatırlar ki..."

(En-Nisâ: 61)

"İşte Allah, kâfirler için müminlerin zararına bir yol göstermez."

(En-Nisâ: 141)

Bu yüce âyetler Kur'an-ı Kerim'in muhkem âyetlerin­dendir. Bunlar katiyen müteşabih âyetler değildir. İş­te bu temel akidedir ki, islâm'ın fikir nizamı, ahlâk nizâmı, me­de­niyet nizâmı, hep bu temel üzerine kurul­muştur. Müs­lüman, İslâmî insan ilişkileri ve İslâmî hükümet hayata geçirilmedikçe, kendi imânın gereklerini tam olarak, ta­mamlamış sayılmaz. Müslümanın, İslâmca yaşayışı o zaman tamamlanmış olur ki, o müslüman, ilâhî Ka­nunu her yerde ve her hususta yürürlükte olmasını sağ­lamış olsun. Bütün yaşayışında, bütün iş gücünde, bu kanuna bağlanıp bu kanunla hep işlerini yürütüp gitsin.

Enbiyâ-i Kiram (A.S.) da yalnız bu amaçla, gönderil­mişlerdir ki Allah'ın hâkimiyet nizamını cemiyete nakşe­dip ayakta tutsunlar.

Bu amacın garçekleşmesi için, görüyoruz ki - hicret­ten önce - Hazret-i Resûl-i Ekrem, (S.A.V.) mübarek li­san­ları ile şu şekilde dua ediyordu:

"De ki: Yâ Rabbî; beni doğru bir girişle girdir, ve doğru bir çıkıştan çıkar ve bana kendi indinden yardım eden bir kuvvet ver."

(İsra Sûresi: 80)

Yani, "Ya sen kendin, bana iktidar ata kıl, yahut da bana destek olacak herhangi bir hükümet vücuda getir ki, onun kudreti vasıtasiyle, dünyayı sap­lanmış bulunduğu şu fenalıklardan temizleyip onu kurta­rabileyim. Fenalık­lardan, açık saçıklıklardan ardı arka­sı kesilmeyen kötü­lük­ler selinin önüne geçip, onu kur­tarıp, senin adalet ka­nunu­nun cari (geçerli) olması, yürümesi yo­lunda çalışa­yım.

Hasan Basrî (R.A.) Kıtade (R.A.) İbn-i Cerîr (R. A.) İbn-i Kesîr (R.A.) ve diğer müfessirler, bu âyeti ke­rimenin tefsirini anlattığımız gibi beyan ederler. Bu hu­susun teyidi hakkında, şu Hadis-i Şerif de gözönüne alınmalıdır.

"Hak Tealâ Kıır'an ile karşı koyup, ortadan kaldır­ma­dığı çok şeyleri, hükümet vasıtasiyle karşı koyup or­tadan kaldırır."

Bu Hadis-i Şeriften anlaşılıyor ki, islâm, dünyada yapmak istediği İslâhat işlerinde yalnız vaaz, nasihat ve öğüt vermekle kalmamış bu hususu amelî (pratik) olarak ele al­mış, siyasî noktayı da ihmal etmemiştir. Hükûmet ve si­yaset işlerini işe karıştırmıştır.

Hak Tealâ, yukarda zikredilen duayı kendi peygam­be­rine öğretmiş olmaları ile sabit oluyor ki, dinin, ve şeri­atın tatbik edilmesi, hududullah'ın (Allah'ın emirleri) icrası için de hükümete ihtiyaç vardır. Ve bu vasıftaki hüküme­tin varlığı hayatî bir ihtiyaçtır. Bu yolda çalı­şıp uğraşmak için sadece tavsiye ile yetinilmemiş, bel­ki asıl amaç ve istenen de bu me­seledir. Yani hükümetin mevcudiyeti meselesidir. Bazı insanlar yanlış düşünerek, bu meseleyi Peygamberin dünyaya bağlılığı, dü­ya isteği şeklinde ortaya koymak isterler; bu doğru değildir. Zi­ra dünyaya bağlılık ve dünya isteği olsaydı, bu isteğin sahibi, iktidarı ve hükümeti kendisi için istemiş olurdu.

Hak Tealâ'nn emrettiği dinin yükselmesi ve ayakta tu­tunması için istenen hükümet ve iktidar ancak Hak'ka bağlılığın tâ kendisidir. Onun bir gerçeğidir. Şahsî bir gaye için değildir.

 

İSLÂM VE İKTİDAR

 

Yukarıdaki bahislerden, İslâmî hükümetin niçin za­rurî olduğu anlaşıldı. Fakat muhtelif cephelerden din ile siya­setin birbirlerinden ayrılmaları, şeklindeki şey­tanî naza­riye müs­lü­manların zihinlerine girmiş ve müslümanların düşüncele­rini tesir altında bırakmıştır. Çeşitli­ tefsirler, türlü türlü tevil­lerle, bunun mümkün olduğunu zihinlerine sığdırmak yolun­daki çalışmaları da gördük. Bunun için, biz de şimdi islâm'ın ne gi­bi inkı­lâplar vücuda getirmiş olduğunu, ne gibi değişiklikler ve ne gibi devrimlere yol açmış bulunduğunu ve bu husus­larda ne gibi yanlış te­viller, hatalı tefsirler ortaya atıl­mak istendiğini; bunların hakikatlerinin ve bunların asıl mahiyetlerinin nelerden ibaret olduğunu göstermek iste­riz.

Tefhîm-u'l-Kur'anda, aşağıdaki âyet-i kerime'nin[11] tefsi­rinde:

"Fitne ortadan kalkıp, Allah'ın dini yerleşinceye ka­dar, onlarla dövüşünüz, bırakıp çekilirlerse, o zaman; zâlim­lerden başka kimseye karşı düşmanlık yoktur."

(El Bakara: 193)

denmiştir. Bırakıp çekilmekten maksat, kâfirlerin kendi küfrü ve şirklerini bırakıp da çekilmeleri değildir.

Bu küfürlerinden ve bu şirklerinden vaz geçmeleri de­ğil­dir. Fitne ve fesadı terkedip çekilmeleridir. Taarruzu bı­rakıp da çekilip gitmeleridir. Kâfir, müşrik, tabiatperest mülhid kim­­selerden hangi zümre olursa olsun, bu gibi toplulukların kendi akidelerine bağlı oldukları görülür. Bunların da inançları daire­sinde ibadet ederler; yahut da keyifleri istemez yap­mazlar. Söz konusu olan olan bu iş değildir. Onları bu sa­pıklıklarından kurtarmak için de biz, ancak anlayış dairesinde ve liyakatli bir şekilde, kendile­rine nasihat veririz; lâf anlatmaya çalışırız. Fa­kat onlar, bu nasihatları ve bu sözleri ve bu öğütleri ya dinlerler veya dinlemezler. Fakat kalkıp da bize karşı koyup savaş yo­lunu tutarlarsa; o zaman iş değişir. Ya­ni onlar, yeryü­züne hâ­kim olmak, yeryüzünün iktidarını ellerine geçir­mek için çalı­şırlar; yeryüzünde hâkim bu­lunması ica­beden ilâhî Kanunun hükümranlığı yerine, kendilerinin uydurdukları bâtıl kanunları yürürlüğe koymak yolunu tutarlarsa ve bu hareketin neticesi ola­rak, Allah'ın kulla­rını, Allah'tan başkasına kul etmek için zorlarlarsa, me­selenin nereye dayanacağını elbette herkes tah­min ede­bilir. Böyle bir niyet ve harekete tam mânasiyle fitne ve fesâd denir. İşte, bu fitne ve fesâd kı­lıç zoru ile ortadan kaldı­rılmalıdır. Kâfirler bu işlerin­den, bu gidişlerinden vazgeçme­dikçe, Mü'minler de kı­lıçlarını kınlarına koy­mamalıdırlar.

Yukarıda altını çizmiş olduğumuz bu konu üzerine, Te­f­hi­mu'l-Kur'an okuyucularımızdan malûmat ve ilim sar hi­bi, ileri gelen bir kişi şu şekilde itirazda bulunmuştu:

1. Bu tefsirden şu mânâ çıkıyor ki, emniyet ve se­lâ­met, sulh ve barış yolunu tutmuş olan islâm, diğer din­lere mü­dahale ediyor; bunun için de, savaşı caiz görü­yor. Halbuki açık emir vardır: "La ikrahe fi'd-dîn: Dîn­de zor­lama yoktur."

(Bakara: 256)

Bu tefsir, yukarıda bahsedilen âyet-i kerimeye zıd ol­muyor mu?

2. İslâm muhalifleri için, kendi din, mezhep ve aki­de­­­leri üzerinde serbest bulundukları hakkındaki "Leküm dî­nüküm ve Lîyedin: Sizin dinimiz kendinize ve benim­kisi kendime." (Kâfirûn: 6) âyet-i kerimesinden açıkca an­laşılmaktadır. Onlar akidelerinde serbesttirler. Bir akîde, bir fikir serbest olunca, o akideyi yaymak, tebliğ etmek de serbest olmaz mı? Gö­rülüyor ki, onların akidelerine de serbestlik tanımıştır. Kur'anı Kerim'in mefhumun dan da bu serbestlik anlaşılıyor. Muhtelif zamanlarda, kar­şı karşıya yapılmış olan münazaralardan da bu nok­ta belirtilmiştir. Meselâ Kur'an-ı Kerim'de bu­yu­rulduğu: gibi: "Ehl-i Kitab ile, ancak iyi bir şekilde (tatlılıkla) mü nazaraya girişin."

(Ankebût: 46)

İslâm, diğer dinlerin ve mezheplerin ibadethaneleri­ne ve ibâdet şekillerine müdahale etmez. Hattâ Resûl-î Ek­rem (S.A.V.) kendilerinin Mescid-i Nebevi'lerinde Ehl-i Kitab'a kendi ibadet şekillerinde ibadet etmeleri için mü­saade bile vermişlerdi. Hazret-i Yûsuf aleyhisselâm, Aziz-i Misr'ın (Mı­sır'ın efendisi) hizmetinde iltizam ettiği vakit, bu Aziz-i Mısr, o zaman, akîde ve amel bakımından müşrik idi. Evet, o zaman hal böyle iken de şöyle söyle­mişti:

"Ey!.. Benim hapishane arkadaşlarım, çeşitli ilâhlar mı iyi yoksa Bir olan kudret sahibi bulunan Allah mı?"

(Yûsuf: 39)

Buradan da şu mâna anlaşılıyor ki, başkalarına da, kendi fikirlerini, kendi akidelerini yaymak ve anlatmak husu­sunda bir hak tanınmıştır.

3. Altı çizilmiş bulunan cümleleri gözönüne aldığı­mız zaman Müslümanların, karma ülkelerde, yani hem müs­lü­manlar hem de gayri müslimlerle meskûn bulunan yer­lerde nasıl yaşayabilirler? Gayri - müslim mede­niyet ve gayri - müslimlerle bir arada yaşarken, işlerin­de, şehir ve devlet dai­relerindeki vazifelerini nasıl de­vam ettirebi­lirler? Böyle olunca, onların siyasî akideleri Müslümanla­rın işlerine engel olmaz mı? Müslümanlar Türkiye’de yahut da İran'da olsalar, Beyefendile­rinin (Mevdûdî) söylediğine göre, ora­larda dahi cihad bayrağı aç­maları lâzım gelir. Nitekim söyle­diğimiz bu memleketler­de tam olarak islâm kanunları, islâm haddü hududu yürürlükte değildir. Bu âlemşümul siyaset ile ve bu şekilde gidilirse hiç bir şekilde olumlu bir iş yapıla­maz. Çekişmenin ardı arkası kesil­mez. Herhangi başka bir cemaat de, Müslü­manlarla geçinmek, Müslümanlara yardım etmek, onlarla bir arada, bir şehir ve aynı mem­lekette yaşamak is­temez. Bu şekilde, yine Müslüman cemaatiyle hiç bir gayrı-Müs­lim cemaatin, hiç bir hususta, anlaşmasına, bir yerde barınmasına ve geçinmesine de imkân kalmaz.

Beyefendilerinin buyurduğu gibi olsaydı, o zaman iş birliği de tamamiyle ortadan kalkmak zorunda kalırdı. Eğer Müslüman cemaatin, kendi fikir ve akidelerini yay­maları için bir hak tanınıyorsa, o zaman, bu hak gayri -Müslimlere de tanınmalıdır. Bilhassa onların hâkimiyet­te bulundukları yer­lerde bu hak onlara verilecektir.

"Herçi ber hod ne pesendî, ber diğeran me­pe­send:

Kendin için beğenmediğin şeyleri, başkaları için de be­ğenme."

Resûl-i Ekrem, Sallallahü aleyhi ve Sellem, Medine-i Münevvere'de iken Ehl-i kitâb ile iyi geçinmek yolunda, on­larla muahedelere girişmişlerdir. Bu anlaşmalara, han­gi şartlar üzerine dayanmaktadır. Mekke'deki günlerinin ilk devrelerinde de Zat-ı saadetlerinin tavır ve hareketi de bunu teyid etmez mi? Başka bir tâbirle, gayri - Müslim hükümet veya cemaatin ara­sında böyle bir Müslüman cemaati bulunursa, o zaman, bu Müslümanlar he­men kılıca mı davransınlar? Küfür cephesinin kanun ve ni­zamlarını ortadan kaldırmak için savaşa mı girişsin­ler? Acaba kim böyle bir tutumu mantıklı sayabilir? Kim buna tahammül eder?

Yukarıdaki bu uzun itirazın cevabını bir kaç cümle ile ver­mek mümkündü. Esasen bu itirazın kendisi de-yanlış anla­yışlardan ileri gelmektedir. Bu itiraz ve bu gibi bir çok itiraz yığınları, islâm'a gerekli seviyeden ve ona dosdoğru bir nokta­dan bakmaktan mahrum olanlara musallat ol­maktadır. Bu eksik ve hatalı anlayışlar in­sanları öyle sarmıştır ki, bu yüzden müslümanlar kendi dinlerinin esas kaidelerini anlamaktan âciz bir hale gel­mişlerdir. Bundan dolayı bu itrazın cevabını biraz geniş ve etraflıca vermek icabediyor.

 

ÎSLAM'IN AMACI (MÎSSlON)

 

Mevzua girerken önce şu noktaları düşünmek lâzım geliyor: Emniyet ve Selâmet'i zorunlu kılan islâm'ın mâ­nası nedir? Ve "Dinde zor kullanmak yoktur." (El-Bakara: 256) ve yine "Sîzin dininiz kendinize ve benim di­nimde kendime" (Kâfirûn: 6) bu mübarek âyetler nasıl bir mâna taşıyor? Hele şu suale bakınız: Hazreti Yûsuf Aleyhisselâm, peygamberlik et­mek için mi gelmişti? Yoksa, başka bir iş için mi? Bu sözlere ayrı ayrı cevap vermeden önce, evvelâ şu suale cevap vermek bir zo­runlu oluyor: Bu dünyada, İslâm'ın amacı (mission) ne­dir?

Nasıl olur da bir kısım zorbalar iş başına geçerek, ida­recisi bulundukları milletlerin sırtına binerek yapma­dıklarını bırakmazlar. Bu zorbaların her biri Tanrılık, ilâh­lık iddiasında bulunarak, diledikleri gibi tahakküm ederler. Bütün bu zâlimlere ve hakikat düşmanlarına, İs­lâm yo­lunda yürüyenler itaat mı edecektir? Nasıl olur da bu gibi gayri meşru hükümetlere ve bu gibi saltanatlar için ve bu hükûmet ve saltanatların başında bulunanlar kendi emni­yet ve selâmetlerini temin et­mek maksadiyle, tebaa top­lar, cemâatler kiralar, adam toplarlar. Kendi idare meka­nizmalarını çalıştırır ve bu mekanizmanın ça­lışması için kalkıp da İslâm fabrikasının makinelerinden faydalanmak isterler. Hem de islâm dininin unsurları bunların istedikleri gibi o bâtıl işleri yürütmek için hizmet mi edecek? Nasıl olur da, bir kaç ahlâkî usul ve ka­ide öğreterek, insanları, kendi keyiflerine ram edip; hal­ka herhangi bir - sözüm ona - nizam ve bir medeniyet yüklerler de, "insan" da nizam ve medeniyet adı takılan bu şeylere, boyun mu eğe­cek?

Eğer iş böyle ise o zaman islâm'ın Budistlik (Buddhmet) veya Sen Pol (Saint Paul) ün uydurduğu Hristiyanlık'tan farklı bir tarafı kalır mı? O zaman, bu yüce din'in kitabında katiluhum: "onlarla savaşınız" cümlesinin mâ­nasını anlamak pek kolay olmaz. Acaba, bu âyetteki kor­kunç mânâ niçin vahyedilmiştir. Öyleyse bu din kendi tabilerine savaş ve cihad emri yerine; muhaliflerinizin karşısına geçip şöyle söylemelerini istemez miydi?

— Biz zavallıları niçin öldürmek istiyorsunuz? Biz ne hükümet nizamında bir değişiklik yapmak istiyoruz, ne de bir inkılâp ortaya atmak gayesini güdüyoruz. Ne mevcut medenî nizamı düzeltmek, ne de bunu doğru bir şekle koymak niyetin­deyiz. Bunlar için de propaganda yapmı­yoruz, yapacak da değiliz. İktidar, kimin elinde olursa olsun, iş başında kim bulu­nursa bulunsun, biz, onun em­rine uyarak, onun hükmü altında yaşıyacağız. Bizim maksadımız, gayemiz, zamanın hükümetine uymak ve boyun eğmektir. Her hükümet ve her iktidara, boyun eğip, onlara tabi olmak, dinimiz ve imanı­mızdır. Böy­le olunca da sizin bize karşı sert davranışınızın sebebî ne? Bırakınız biz de kendi dinî inançlarımıza göre, ibadet edeceğimiz şeye ibadet edelim. Bağlı bulunduğumuz var­lığa kulluk edip gidelim. Bun­dan size ne zarar gelir? Si­zin dünya görüşünüz ve medenî anla­yışınız ne olursa ol­sun, ida­re sisteminiz ne şekilde yürürse yürüsün, bunla­rın hiç birine karışacak değiliz. Bu gibi şeylere, karşı koymamak, bunlara dokunmamak, bizim akîde ve imanı­mızın icabı­dır. Bizim böyle bir hareket tarzımızdan size ne gibi bir zarar gelebilir?

Eğer, iyi ve mâkul bir şekilde bunun cevabı ortaya ko­na­cak olursa, görürüz ki, o zaman, amelî olarak, Haz­ret-i Pey­­gamber (S.A.V.) ve onun sadakatli ve vefakâr sa­ha­bilerinin Mekke Müşriklerinin karşısındaki vaziyet­leri bizim bu günkü İngiliz[12] idaresi altında bulundu­ğumuz durumdan pek de farklı sayılmaz. Mekke'nin o müş­rikleri ve islâm'a karşı duran Mekkeliler pek o kadar da gayri mâkul kimseler değillerdi. Sadece bir kaç kişinin toplanıp camide, yahut o zamanın du­ru­muna göre mes­cide ben­zeyen bir yerde, bir avuç müs­lü­manın ezan oku­masına, namaz kılmasına, arada sırada meclisler ve top­lantılar tertipleyerek, kendi aralarında ve ken­dilerine ait işleri konuşmalarına ve bu bir avuç müslü­ma­nın yalnız kendi aralarında propaganda yapmalarına mâni olmaları için mühim bir sebep yoktu.

Fakat işin iç yüzü böyle değildir. İslâm, kendisine has, bir hayat nizamı kurmayı gözönünde bulundurmuş­tur. İslâm'da, akâid, ibadat, ahlâk ile birlikte, ferde ait iş ve çalışma yolu toplumca yaşayış nizamı, topyekûn ya­şayışın iş güç sahası ve her çeşit işlemlerle ilgili hü­küm­ler ve kanunlar tanzim edilmiştir. Eğer bir islâm Devle­ti, İslâm tebliğini tam olarak, bütün olarak, bu nizamın tara­fına çevirmemiş ise, o zaman İslâm davasını gütme­miş demektir. İslâmın davasında, bu nizamı tam olarak gözönünde bulundu­ran bir İslâmî hükümet bu dâvayı hak üzerine kurmak ister. Bu nizamı, ayakta tutmak yoluna gider. İnsanlığı bu nizam ile felaha ulaştırmak için çalı­şır. Bu nizamın karşısına çıkacak olan her bâtıl nizamı da, ortadan kaldırmak yoluna gider. Her şeye rağmen, kesin olarak kendi nizamını hâkim kılmış olur. Diğer ni­zamlar da onun karşısında yıkılıp ve dağılır gider. Böyle olması onun mahiyeti gereğidir. Hak ve sadakat üzeri­ne kurul­muş bir nizam ileri sürülmelidir. Amelî olarak, böyle bir nizam kurmak yolunu takip etmeyen islâm'i hükümetin gayesi; tamamen mânâsız ve boş sözden iba­ret olur. Hattâ bundan daha da mânâsız ve daha da boş bir şey olmaz ki, bir nizam, başka nizamları hem bâtıl sayacak; hem de kalkıp o bâtıl saydığı nizamları ortadan kaldırmak için çalışmı­yacak? Tam tersine hareket ede­rek, o ni­zamların barınmasına imkân verecek. Bu bâtıl nizamlar için de hizmet etmek yolunu mu tutacak?

Bu da bir tarafa dursun, esasen, bu husus da apaçık bir şekilde imkansızdır ki, bir kimse bir yaşa­yış nizamına bağlan­mış olacak ve bu nizamın doğruluğu­na inanacak, bir de kalkıp, inanmadığı ve bağlanmadığı başka bir ya­şayış nizamının oto­ritesinin altına girmek istiyecektir? İnanmadığı o başka yaşayış nizamının hâki­miyeti altında da yaşamak yoluna gidecektir? İşte bunun içindir ki, bu nokta tamamiyle akla aykırı olur. Bir kimse, hem kendisi­nin takip ettiği nizamı isterken, bu nizam'a davet edecek, bu nizâm için çalışacak, ve aynı zamanda İslâm söz ko­nusu muhalif nizamın da sağlanması yolunda çalışacak ve onun tahakkümü altında yaşamayı öğrenmek isteye­cek­tir.

Halbuki, İslâm'ın kendine has bir nizâmı olunca, bu nizam'a davet etmesi, bu nizâm için çalışması, yine İslâm ni­zâmının fıtratı (doğası) gereğidir. Bu İslâmî fıtratın ge­reği, diğer nizamların yıkılması ve onların yerine İslâmî nizâmın tek başına hâkimiyetini devam ettirmesidir.

İslâm, her mensubunu, hep bu mukaddes amaç uğ­runa harekete geçirir. Bütün telkin ve öğretisiyle bu fikri ayakta tutarak yeni bir dinamizm meydana geti­rir. Bu itibarla, iman sahibi olmak iddiasında bulunanla­rın, dere­cesi ve ölçüsü, aynı zamanda mihenk taşı ve ölçüsü bu yolda göstereceği fedakârlı­ğın seviyesine bağlı­dır. İman sahibi olmak iddiasında bulu­nanlara şu sual so­rulup ce­vabı alınınca, bu kimselerin, imân ölçüsü kendiliğinden belirmiş olur.

İslâm'a inanmış olanlar, İslâm'ın zaferi için malları ile canları ile fedakârlığa hazır mıdırlar? Yoksa, yalnız bu nizamın kurulmasını temenni ederek bâtıl ve uydurma nizamların bas­kısı altında yaşamağa mı razıdırlar?

Kur'ân-ı Kerim'i ve Hadis-i Şerif-i, bu her iki kayna­ğı da göz önüne getirip tetkik edelim. O zaman bu mesele en iyi şekilde aydınlığa kavuşmuş olur. — Ancak şu şart la ki, kalp­lerdekileri gizlememek ve her şeyi açıkça orta ya koymak şartiyle — Görülecektir ki gerçek bütün açık­lığı ile ortaya çıkacak, İslâm'ın asıl mâna ve mefhumu meydana çıkacak ve sizin anladığınız, bildiğiniz ve beyan buyurduğunuz gibi olma­dığı ispat edilmiş olacaktır.

Hakikat şudur ki, biz İslâm'ın hakikatini anlayarak, bilerek iman etmiş isek, o zaman bizim varlığımız her­hangi bir gayrı İslâmi hükümete karşı bulunacaktır. Ke­sinlikle böyle bir gayrı İslâmî hükümetin tahakkümü al­tında kalmaya tahammül etmiyeceğiz. Gayrı - Müslim­lerle karşılıklı yardımlaşma veya işbirliği olsun olmasın, ne olur­sa.olsun; eğer biz kendi iman ettiğimiz islâm üze­rinde samimi isek, o zaman vazifemiz, her yerde ilâhî kanun olan, Şeriat-ı Rabbanî'yi cemiyete hâkim kılmaktır. Bunun yer etmesi için çalışıp, gayret sarf etmemiz gere­kir. İste bizim müslüman olmamız, bundan başka bir şarta bağlı değildir. Allah yolunu tutmak istiyenler de bu çalış­ma usulünü göz önüne almalıdırlar. Gayrı müs­lim­lerle karşılıklı yardımlaşmamız ve işbirliği yap­mamız, düşünülen bu şekilden başka türlü olmayacaktır. Elbette ki İslâm, emniyet ve selâmet konusunda müeyyi­deler ihdas et­miştir. Fakat islâm'ın görüşüne göre, hakiki emniyet ve selâmet, Hududullah'ın Allah'ın emirle­rine geçerli kılınması ile mümkün olur.

Emniyet ve selâmetin, islâm'ın dışındaki şeytanî sis temler vasıtasiyle gerçekleştirileceğini düşünenler, bu nizam­larla normal ve düzgün bir iktisâdi düzenin işliyeceğini sanan­lar; İslama mahsus üstün cemiyet gö­rüşünü kesinlikle anlama­mış kimselerdir. Buradan da açıkça belli oluyor ki, islâm ne böyle bir emniyet ve selâ­mete yardımcıdır, ne de onu himaye eder. Başka türlü gerçekleştirilmiş bulunan emniyet de emniyet değildir. Ancak islâm'ın kendisinin gerçekleştirdiği emniyet, emni­yettir. Asıl maksad da bu îslâmi emniyettir. İşte, bu emni­yetin içinde de insan se­lâmetin yolunu bulacaktır.

La ikrâhe f'i'd-din — Dinde zorlama yoktur. Bu âyet-i kerimenin mânasını şu şekilde anlamak lâzım gel­mekte­dir: İslâm kendi akaidini (inancını) zorla hiç kimseye ka­bul ettir­mek yolunu tutmaz. Esasen, akîde denilen şey de zorla kimseye yüklenebilecek bir şey değildir. İslâm'ın ibâ­detleri de böyledir. Onun ibâdetleri akidesinin şartıdır. Zor kullanarak bu ibadetler kimseye yüklenilmez. Nite­kim, sahih olmayan imanla, kalbe inmeyen bir duygu ve niyeti halisleşmemiş bir tavırla yapılma­yan ibâdet, mânâ­sız bir hâl alır. Bütün ibâdetlerin içten gelen ulvi bir arzu ile, aynı zamanda dış baskı ve tesirlerden uzak bir ser­bestlik içinde ifâ edilmesi(yerine getirilmesi) lâ­zımdır. İslâm ce­miyet düzeni olarak, bu hürriyeti ve serbestliği hazırlar. İslâm, şu meseleyi de caiz görmez ki, ülkenin hükü­meti

(State) nin, nizamı üzere kurulmuş bulunan medeni kanunlar ve medenî nizamlar, Allah kanunundan ve Al­lah nizâmından başka, herhangi bir kanun ve nizam ol­sun. Böyle uydurma bir kanun ve nizam da yeryüzünde geçerlikılınmış bulunsun. Allaha karşı gel­miş kimselerin hükümleri, İslâm ülkesinde ve Allahın arzının üzerinde infaz edile dursun. Müs­lümanlarda bu uy­durma kanun­lara tabi olsunlar? (!)

Durum böyle olunca, elbette ki, bir fırka, diğer bir fır­ka­nın dinine müdahale edecektir. Müslümanlar, kâfirlerin din­lerine müdahele etmemiş olsalar dahi kâfirler, müslü­man­ların dinine müdâhale etmekten geri kalmıyacaklar­dır. Bunun neti­cesinde günümüzün müş­rikleri kendi soysuz pren­siplerini İs­lâm dinine sokmuş olacaklardır. İslâm' ın yüksek ve hayatî inançlarına bir sürü küfür pren­sipleri karışmış olacaktır. Bütün bu bo­zucu, karıştırıcı etkilere karşı İslâm'ı aslî saflığıyla muha­fa­za edebilmek için müslümanların kendi yurtlarında din­lerinin istediği vasıfta tam bir hürriyete sahip bir nizam kurmaları gerekmektedir. Böyle bir nizâm içinde bulunan gayrı müslimlere karşı da La ikrahe fi'd-din em­riyle hare­ket edilir.

 

BUNU CÂÎZ GÖRMENİN YANLIŞLIĞI VE

BU­NUN TAHKİKİ

 

Buraya kadar, fikirlerimize itiraz eden muhterem be­yefendinin bizi uyarmak konusunda ileri sürdüğü delilleri göz­den geçirdik. Ne acıdır ki, halkın çoğu da bu yanlış dü­şüncelere saplanmış bulunuyor.

O beyefendinin ilk delili şudur: Sizin, fitneden mak­sadınız; küfrün galib olması ve kâfirlerin üstün çıkmaları ise, o zaman, cihad ve savaşın da gayesi şu olacaktır: fitne de­diğiniz şey —sizin tefsirinize göre— ortadan kal­kıncaya kadar savaş devam edecektir. Bu fitne'nin yerine de Al­lah'ın dîni kâim kılınacaktır. Allah'ın dîni kâim kılın­madıkça da savaşa son verilmiyecektir.

Bu hususu, böyle kabul ettiğimiz takdirde İslâm çeliş­kiye düşer. Bir taraftanla ikrahe fi'd – dîn: Dinde zor­lamak yoktur" deniyor, diğer taraftan da gayrı müslimlerin kendi fikir ve inançlarına uygun hükümet nizâmı kurmalarına engel olu­nuyor. Onların, kendi kanunlarını tatbik etmele­rinin karşısına dikilip, bu başka inanca sahib kimselere zorla, Allah'ın dînî kabul ettirilmek isteni­yor.

Bir taraftan "leküm dinû-küm ve liye dîn: Sizin dininiz kendinize benim dinim kendime" deniyor. Diğer ta­raftan da islâm dininin haricindeki din mesuplarını kendi dinî akidele­rinde (inançlarında) serbest bırakmıyor. Onların kendi usul ve nizâmları gereğince, işlerini tanzim etmele­rine engel olunuyor. Böyle bir davranış nasıl makûl olabi­lir? Halbuki İslâm hiç bir mevzuda çelişkiye düşmez. Bu bakım dan sizin tefsiriniz doğru olamaz.

İkinci delil de şudur: Eğer gayrı İslâmî hükümetin varlığı islâma göre fitne ise, bu fitneyi de ortadan kaldır­mak bütün müslümanlar için bir vazife oluyorsa, o za­man, Hazreti Yûsuf Aleyhlsselâm'ın Mısır­daki gayrı Islâmi hükümette na­zırlık veya vezirlik vazife sini üzerine almış bulunması müm­kün olabilir mi? Bu memuriyeti sırasında, Mısırdaki hükümetin kanunlarını tatbik etmesi kabil midir? Nitekim, âyet-i Keri­me'de şöyle deniyor.

"Melik'in kanununa göre, o kardeşini alıkoyamaz­
dı."

(Yusuf: 76)

Bu âyet-i kerimeden de böyle bir mana çıkmıyormu?

Üçüncü delil de şudur: Siz; bu şekildeki bir tefsiri doğru sayarsanız, o zaman şu durumu da kabul etmeniz icâb eder ki: İslâm, her bulunduğu yerde bitmez tüken­mez savaşla­rın çıkmasını hazırlayacak ve bu kanlı sa­vaşları, bütün müslü­manlara farz kılacaktır. Böyle olunca, acaba müslümanlar dünyanın neresinde emniyet içinde bulunabilir­ler? Böyle bir tefsir gereğince, bütün müslü­manlar, yalnız gayrı Müslim devletlerle savaşmakla kal­mayıp müslüman kanunla­rını tam olarak icra, etmeyen di­ğer müslüman hükümetlerle de savaşmaktan kurtulamıyacaktır. Bizim dîni düşüncemiz ve yapmakla mükellef olduğumuz farizelerimiz bu şekilde olursa böyle şartlar içinde hangi gayrı Müslim komşumuz (bize emni­yet edebi­lir? Bu yakın devletlerle komşuluk münasebet­leri kurula bilir mi? Ve hangi devlet böyle bir tutum ve gayemize tahammül edebilir?

 

CEVAP

a. Bu delillerden birincisi, mevzuyu tamamen yanlış anlamanın neticesidir. Herhangi bir şahıs, — kendine gö­re — herhangi bir akideye inanır. Bu akideye göre de bir yaşayış yolu tutup gider. Kendi nazariyesine göre, içti­maî yaşayışına uygun bir nizâm kurar.

Fakat bu nizamı bir ülkenin bütün halkına, zorla ka­bul ettirmek[13] tamamen ayrı bir iştir, İtirazda bulu­nan zât, bu iki şeyi aynı şey gibi telâkki ediyor. Bu iki müeyyide arasındaki farkı dikkate almıyor. "La ikrâ he fi'd-dîn ve Leküm diynüküm ve liye dîn" gibi âyetlere sarılıyor. Hal­buki bu âyetlerin biribiriyle alâkası, işin başlangıcı içindi. Elbetteki biz, herhangi bir gayrı Müslimi kendi akidesin­den zorla döndürüp, İslâm akidesini kabul etmeye, yahut da kendi dinî ibâdetlerini bıraktı­rıp da namaza, oruca sarılmalarını mecbur edemeyiz. Buna muka­bil İslâm dı­şında bulunanların da, ahlâk, öğretim, mede­niyet, mua­şeret, geçim, kanun, siyaset, vesair hu­suslarda kendi nazariyelerini müslümanlara her ne şekilde olursa olsun kabul ettirmelerine razı olama­yız. İslâm dışın­dakilerinin kendi fikir­leri ve kendi tuttukları yol üzerinde yürüyüp gitmelerine şüphe­siz muvafakat ediyoruz. Fakat, bizim kendi fikirlerimi­zin ve kendi tuttuğumuz yolun ters istika­metine ve ona aykırı, bir sistem ortaya konup da bu yolda gitmekle zorlan­mış olmaya­lım. Memleket idaresi, yaşayış nazariyesine dayandığından, bütün kanunlar, bütün gü­venlik sistemleri polis işleri diğer iktisadî mevzular ve çalışma hayatı da bu düşünceye göre tan­zim edilecektir. Böyle bir hükü­metin idaresi altında biz kendi yaşayış nizâmımızı, kendi fikrimizi, kendi yolumuzu kendi usulü­müze göre nasıl tanzim edebiliriz? Ve, böyle bir şey nasıl mümkün olabilir? Biz ister kabul edelim ister kabul etmiyelim, ne şekilde olursa olsun, dinimize muhalif olanlar, kendi siyâ­sî galibiyetleriyle, kendi fikirlerini, kendi nazariyelerini bize zorla kabul ettirmeğe kalkışmıyacaklar mı? Ve bizim bütün yaşayışımız üzerinde kendilerini söz ve nüfuz sahi­bi kılmıyacaklar mı?

Böyle bir meseleyi caiz saymak şuna benzer: Mese­lâ onlar zinâyı helâl sayarlar. Bu fiili meşru addederler; halka da zina yapmağı ve şunun bunun karısı ile düşüp kalkmak husu­sunda müsaade verirler. Hatta teşvik bile ederler. O zaman bizim, siyasî kudreti olmayan hükûmetimiz de kendi otoritesini gösteremez. Zina bizim camia­mız içinde yayılıp gider. Ve biz de yavaş yavaş buna alı­şırız. Bir müddet sonra da zina meşru bir şekle girmiş olur. İşte bizim müsaade edemiyeceğimiz nokta da budur. Yine bunun gibi, meselâ onlar tefeciliği helâl ve meşru sayarlar. Hükümetleri de tefeciliği iktisadî düzenin bir icabı gereği. Memleket idaresi de onların elinde bulu­nun­ca, o zaman, bizim en çekingen, en ihtiyatlı, en sofu dindarımız bile bu tefeciliğin pençesinden kendini kurta­ramaz. Zira, bizim alacağımız bir parça ekmek parasının içine bile çeşitli yollarla, türlü vasıtalarla, tefecilik para­sı karışmış olacaktır. Böyle olunca, nasıl olur da böyle bir ekmeği alıp yiyebileceğiz? Hele, bunlar materyalizmin ve ateizmin savvunucuları olurlarsa; memleketin genel dü­zeni ve memleketin öğretim sistemi de onların elinde bulunursa, bu şekildeki inkarcı nazariyeler ve gayri ahlâkî âdetler, memleketin her tarafında hâkim olacaktır.

Böyle bir ortamda ise, memleketin refah ve saadet ka­pıları birer cehennem kapısına dönmiyecek midir?

O zaman, aramızda bulunan en ileri, dindarlar ve onla­rın nesilleri de kendi elleriyle küfür ve inkarın yoz­laşmış ahlâ­kının kucağına atılmıyacaklar mıdır? On­lar, Allahın emrettiği kanunları kaldırıp; kendi uydurma ka­nunlarını memlekette yürürlüğe koymak istedikleri za­man, memleketin umumî me­denî nizamı da yine bu iman yoksulu kimseler tarafından tertiplenmiyecek mi? O za­man inandığımız kanunlar ortadan kalkacak onların ye­rine inanmadığımız kanunlar yürürlüğe konacaktır. Böy­le bir icraata kim muvafakat edebilir ve bu işe hangi imanlı müslüman müsaade edebilir?

Böyle olunca da, "La ikrâhe fi'd-din" hükmü nasıl tat­bik edilebilir? Başkaları kendi dinlerinde, bizim aleyhi­mize olarak, bildiklerini yapsınlar, biz de bütün bunla­ra katlanıp, hareketsiz mi kalalım? Veya biz kendi dini­mizde serbest olmak istiyelim de, onlar buna muvafakat göste­rip tahammül etme­sinler ve buna müsaade de ver­me­sinler?

 

HÜKÜMETİN ZARURÎ OLUŞU

 

İçtimaî yaşayışın düzene girmesi için herhalde bir zor kullanabilecek kudret (Coercive Power) e ih­tiyaç var­dır. Buna devlet (State) yahut da hükümet: (Gouvernement) denir. Böyle bir kuruluşun zarurî ol­du­ğunu, bugün artık inkâr edecek kimse bulunamaz. An­cak, Sosyo-komünîzm inancına göre göre, bir ara yaşa­yışta öyle bir aşama tasavvur ediliyor ki, o aşamaya ula­şılınca, insan için, bundan böyle içtimaî yaşayışta, her­hangi bir hükümete ihtiyaç kalmıyacaktır. İnsanlar bu gibi şeylerden kurtulmuş olacaklar­dır.[14] Fakat bu söz veya bu tasavvur, tamamiyle hayal âleminin mahsulüdür. Böyle bir neticeyi do­ğuracak, ne bir gözlem ne de bir tecrübe görülmüştür.

Toplum hayatının tecrübeleri ve insanın fıtrî kabili­yet­leri de açık olarak göstermiştir ki, medeniyetin ayak­ta durabil­me­si ve devam edebilmesi için mutlaka bir zorla­yıcı kuvvet'e ihtiyaç vardır. Bu içtimaî (toplumsalkuvvet, kendi kudreti ile ve kendi gücü ile medeniyeti ayakta tu­tar. Bu hususta bütün nazariyeler ve içtimaî fikir mektep­le­ri (School) ittifak ederler. Bunların her biri kendi naza­riye ve fikir okulları göre, bir ça­lışma sistemi kur­muşlar­dır. Bu çalışma sistemiyle bu zorlayıcı kuvvetbir­leşerek içtimaî yaşayışı kendi nizamlarına göre teşki­lât­landırırlar. Kendi gayelerine uygun olan medenî şekli ihya etmek ve bu kuruluşu iç ve dış tesirlere karşı muhafaza etmek, bu zorlayıcı kuvvet'in nev'ine göre ve çalışma sis­teminin şek­line göre değişir. Bu değişikliğin neticesinde duru­muna göre, medeniyet nizamı üzerinde etkisini gös­termiş olur.

Bu içtimai kuruluşların, yalnız cemiyet üzerinde de­ğil, ferdî yaşayışta da büyük çapta tesiri olur. Böyle bir dev­letin, kendini zorla ve kuvvet kullanarak hâkim duru­ma getirdiğini kabul etmek lâzımdır. Herhangi bir hükü­met, kendi idaresi altında bulunan halkın, kendi esas na­zari­yelerine, çalışma sis­temine inanmasını ve imanla bağ­lanmasını ister. Bazıları bunu kabul etmek istemez­lerse de, yine ister istemez inanmadıkları ve istemedikle­ri bu nazariyelerin, yine de hiç olmazsa % 90 ın razı olmak zorunda kalacak ve kendi imanının ve akidesinin bu ka­darını da bu nazariyelere feda etmiş bulunacaktır. Muha­lifi olduğu bu sistemde, kendi düşüncelerinin ancak % 10 nunu muhafaza edebilecektir.

Hükümetin bu hususiyeti ve bu şekli gözönünde bu­lundurulunca, şurası da kendiliğinden anlaşılır ki, hükü­metin mevcudiyeti zarurî ve kaçınılmaz bir şeydir. İçti­maî hayat için de lâzım ve gereklidir. Düşünce sahibi ve fera­setli bulunan hiç bir kimse için de bu hakikati anlamak­ta zorluk yoktur.

Şimdi, şöyle böyle bir zümre, mahdut mânadaki bir mez­hebe değil de, alemşümul bir Din'e itikad etse ve bu itika­dında sadık bulunsa, yaşayışının her sahasını da bu itikadına göre tanzim etmek istese; o zaman içtimaî ni­zamı tertibe koya­cak olan bu "zorlayıcı kuvvet"i eline ge­çirmeye çalışmıyacak mıdır? Böyle yapmıyacak olursa bu defa başkaları, "zorlayıcı kuvvet'i" ellerine geçirirler, o kimse de mecbur bir duruma girmiş olup, "zorlayıcı kuv­vet"i elinde bulunduranların hükmü altına girer. Bu­nun neticesinde de, içtimaî ve ferdî yaşayış nizamının en az % 90 ını feda eder. Bundan başka, kendi din'i yerine de "zorlayıcı kuvvet"i elinde bulunduranların din'lerine tâbi olup, onların yollarında yürümeğe devam eder.

Medenî yaşayıştaki bu ikrah, isteksizlik her ne şe­kilde olursa olsun birisi tarafından, diğer tarafın üzerine yüklenecek­tir. Biz bunu modern kâfirlere yüklemediği­miz yahut da yükle­yemediğimiz takdirde, modern kâfir­ler bi­zim üzerimize yükle­yeceklerdir. Bunun için, kâfir­ler bizi bu isteksizliğe mec­bur etmeden ve bizi cehennem yoluna itmeden önce; biz onlara bu ikrahı, isteksizliği yükleyelim de onları cennet yoluna sevk etmiş olalım... Böyle olursa daha hayırlı ve daha iyi olmaz mı?

Bu husus işin bir cephesidir. İkinci cephesine ge­lin­ce; yeryüzünün mâliki ve sahibi Allah Tealâ'dır. Yeryü­zünde ba­rınmak, yeryüzü nimetlerinden faydalanmak, yeryüzünün mül­künde tasarruf sahibi olmak hakkı O'n­dan elde edilir. Her kim O'nun emrine boyun eğer, O'nun fermanına itaat ederse, O'nun doğal ve şer'î kanunlarına da uymalıdır. Böyle yapmadığı tak­dirde, o kimse, zâlim olur, gasbeden olur, is­yankâr olur. Bu itaatsizlik yal­nız Hak'ka karşı gelmek ve O'na muhalefet et­mekle bit­mez, neticede yeryüzünün nizamı da bozulur, fesat çıkar, in­sanlığın huzurunun kaçmasına da sebebiyet verilmiş olunur.

Buna istinaden denebilir ki, Allah tarafından gelen emirle yeryüzünde faydalanacak kimse, O'nun fıtrî ve şer'î kanunlarına tâbi olmaktan kaçınmayıp, itaata de­vam etmelidir. Her kim, kaçınıp itaat yolunu tutmazsa, o za­man, o kimsenin yeryüzünde barınma hakkı kalmaz.

Fakat, Allah Tealâ'nın iyiliği çok büyüktür. O'nun hilmine de sınırı yoktur. O bu tür kimselere yalnız yeryü­zünde barınıp geçinmeleri için, sadece müh­let vermekle kalmaz, hattâ onların, küfr, şirk, materyalizm ve sapıklık­larına da göz yumar. İşi azıtıp ileri götürmeleri­ne ve yer­yüzünde fitne ve fesâd çı­karmaya kalkışacakları zamana kadar müsamaha gösterir.

Fakat bu sapık zümreye, şer'î kanunları kaldırıp bu mukaddes kanunların yerine kendi uydurma kanunlarını yü­rürlüğe koymalarına ve yeryüzünde idareyi ellerine alarak bu kanunlarla her tarafı fitne ve fesâdla doldur­malarına elbetteki cevaz verilmez. İş bu aşamaya va­rınca, O'da kendi şer'î kanun­larına imân etmiş bulunan­lara şöyle emir verir:

Kâfirleri hak kanununa tâbi etmek için onları zorla­mayın. Fakat kâfirlerin ve küfrün musallat olmasına da as­la müsaade etmeyin. Fitnenin bütün kudretlerini orta­dan kaldır­mak, yok etmek ve yeryüzünde benim dinime bağlanmak iste­meyenleri büyültmeyin, çoğunluk kılma­yın. Küçültün, azınlık kılın diye buyurur: "Boyun eğip de ciz­yeyi kendi elleriyle geti­rip verinceye kadar."[15] (Tevbe: 29).

HAZRET-İ YUSUF ALEYHİSSELAM

VE DEVLET İDARESİ

 

Bu gerçekler anlaşılıp zihne yerleştikten sonra, ikinci delilin kuvveti de kendi kendine ortadan kalkmış olur. Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm, eğer hakikaten Allah ta­rafından gönde­rilmiş bir peygamber idiyse, elbette ki, onun da yaşayışının şekli, hak olarak gel­miş bulunan diğer peygamberlerin yaşa­yışlarının şeklinden, başka bir şekilde olmayacaktı ve ola­mazdı. Yani, Allah'ın dinini diğer bütün dinlerden üstün kılmak, bu dinin tutunması ve ayakta durması için çalış­mak.

Bu bir aslî hakikattir ki, bütün peygamberlerin birleş­tiği bu umumî kaideyi gözönünde bulun­duruyoruz. Haz­ret-i Yûsuf Aleyhisselâm kendi hüküme­ti devrinde, Mı­sır'da Allah dini yerine Melik'in (Mısır Kıralı) dinini nüfuzlu ve geçerli kılmak istemiş olsaydı, o zaman Yûsuf-u Sıddîk ile, bildiğimiz ve iyi tanıdığımla

Sir İskender ve Fazl-ül-Hakk[16] arasında usul bakı­mın­dan bir fark kalırmıydı? Yazık ki, bu işte de halk, işin as­lından çok uzakta bulunuyor. Onlar gerçeğe uygun olarak Haz­ret-i Yûsuf Aleyhisselâm kıssasının aslını da bilmiyorlar. Bu kimselerin zannına göre, Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm, o dev­rin Melikine şöyle demişti:

"Yeryüzünün bütün hazinelerini bana bırak." (Yûsuf: 85)[17]

Bu sözler, Hazret-i Yûsuf tarafından iltizam (gerekli­lik) babın­da bir istekti. Bu istek, Melik'in sarayında kabul ola­cak­tı. Hazret-i Yûsuf da mevkisini elde etmiş buluna­caktı Bu mevki, orada, o zaman en büyük mevki ve ma­kam idi. Ancak oradaki hal ve vaziyet tamamen başka türlü idi.

Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm da, mukaddes vazife­si­nin başlangıcından beri, diğer peygamberlerin takip et­tikleri yoldan gitmişti. Her peygamber, umumî olarak önce halkı, ilâhî gerçeği kabule davet etmişti. Aydından da bu daveti kabul edenleri terbiye etme safhası başla­mış­tır. Son kademe ise, İlâhî gerçeklerle yetişmiş olan mü'minler gurubu ile bütün cemiyetin kuşatılması ve fethi başarılmıştır. Bu kudsî dâva, her seferinde olduğu gibi, böyle başlamış ve böyle bitmiştir.

Yûsuf Aleyhisselâm'ın da ilk davetlerine ait Sûre-i Yusuf'un beşinci rüku'unda, vaaz ve nasihatlere ait eşsiz ör­nekler mevcuttur. Fakat büyük neticeye gidebilmek için daha önemli hareketlere girişmek icabediyordu. Zu­hur eden hâdise­ler, O'nu çevresine daha yakından tanıt­ma­sına sebep olmuştu. Nitekim, Mısır Aziz'inin karısı ve nedimelerinin tavır ve hare­ketleri sonunda Yûsuf Aleyhisselâm'ın peygamberlere mahsus olan müstesna ismet ve ahlâkı hemen hemen herkes tarafından bilinmiş oldu. Ve bu yüce peygamberin derin bilgisi, aynı za­manda rü­ya yorumuna mahsus olan vukufu O'na Mısır Meliki'­nin hürmet ve itimadını kazandırmış oldu. Yûsuf Aleyhisselâm, nübüvvet vazifesini memleket çapında bir satha ya­yabilmek niyetiyle, Mısır Meliki'nden hükümdarlık selâhiyetlerini talep edince, bu isteği şükranla karşılandı ve iktidara ait bütün selâhiyetler kendisine verildi.

İşte bu sebeplerden dolayı, Melik'den:

"İc'alniy alâ hazâ'in el - arz: Bana yer yüzünün bü­tün hazinelerini teslim et." Diye iktidarı istemişti.

Yâni yeryüzünün bütün vasıtalarını benim elime tes­lim et, demişti.

Yûsuf Aleyhisselâm, halktan çoğunun zannettiği gibi alelade bir maliye nazırlığı makamını talep etmemişti. O, her türlü yetkiyi elinde bulunduran tam bir iktidar iste­mişti. Bu mevki ile çok etkin bir durum kazanmış olu­yordu. Böyle bir makam günümüzde İtalya'daki Mussolini'nin eline geçmiş[18] bulunuyor. Şu farkla ki, İtalyadaki

Kral Mussolini'ye itimad ettiğinden değil, ancak, Fa­şist partisinin kuvveti karşısında, boyun eğmek zorunda kal­mıştı. Fakat Mısır Meliki, Yûsuf Aleyhisselâm'ı ciddî bir şe­kilde severek, hürmet ederek, itimad ediyordu.[19]

Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm'ın iktidarının eşsiz şa­hidi bizzat Hak Tealâ'dır:

"İşte, biz bu şekilde Yûsuf'u yeryüzüne yerleştirdik, orada istediği gibi barınır."

(Yûsuf: 56)

Yâni, o ülkenin bütün iktidarını onun eline verdik.

Bu âyet-i kerimelerden başka, Sûre-i Ma'ide'de, bu­nu teyid eder mahiyettedir. Hazreti Musa Aleyhisselâmın kendi kavmine verdiği beyanatta:

"Ey! Benim kavmim; Allah'ın size bahsetmiş olduğu nimetleri hatırlayın, hatırlayın ki, sizin içinizden nebiler or­taya çıkardı; sizi hükümdar kıldı. Alemlerin halkından kim­seye vermediklerini de size verdi."

(El-Mâide: 20)

Her şüpheden uzak bir şekilde anlaşılıkyor ki, Haz­ret-i Yûsuf Aleyhisselâm'ın elde ettiği iktidar, Mısır'da büyük deği­şiklikler meydana getirmişti. Firavunların ye­rine Benî israil, hükümeti ele almış ve bütün idarî kade­melere yerleşmeye mu­vaffak olmuşlardı. Hiç bir kavim için onlarla rekabet edecek bir imkân kalmamıştı.

Dinî bakımdan da Hazret-i Yûsuf'un hükümeti hak­kında, yine Sûre-i Mâide'nin şehadet ettiğini görüyoruz. Adı geçen sûrede Hazret-i Musa Aleyhisselâm, kendi çağ­daşı bulu­nan Firavun'a hitap ederken, Eski Kıbtî (Mı­sırlı) kavmin ima­nından bahsetmiştir.

"Bundan Önce, Yûsuf, delillerle size geldi, fakat size gelmiş bulunan bu şeyler hakkında tereddüt ettiniz. An­cak, ölüp gidince dediniz ki, Allah ondan sonra, bir daha Pey­gamber göndermez."

(Mü'min: 34).

Yani, siz dediniz ki, bundan böyle bu peygamber gibi bir peygamber gelmeyecektir.

Hazreti Yusuf aleyhisselâm hakkındaki bu en yüksek merci ve makamın şahadetinden sonra, gayrı İslâmî hü­kü­mete hizmet etmenin doğru olabileceğini kim iddia ve is­tidlal edebi­lir? Ve hak üzerine gelmiş bulunan bir pey­gam­ber de böyle yapmıştır diye halkı bu mesnetsiz ifti­ralarla şaşırtmaya ve al­datmağa kim cür'et edebilir?

Âyet-i kerime şu şekilde devam ediyor:

"Kardeşini, melik'in dinine göre alıkoyamazdı."

(Yusuf Sûresi)

Bu âyet-i kerimeden Hazret-i Yûsuf'un, Firavunun ka­nunlarına tabi olduğuna dair bir mana çıkarılmak isten­miştir. Evet âyet-i kerimenin mâna ve mefhumundan bu­na benzer bir şey anlaşılmaktadır. Ancak, yine bahsedi­len mefhumun tam olarak anlaşıldığını da kabul edeme­yiz. Asıl dikkati çeken husus, Yûsuf Aleyhisselâm'ın, böyle bir meseleyle, kendi hü­kümetinin başlangıcında ve ilk sene­lerinde karşılaştığı anlaşılı­yor. Nitekim, Mısır'da iktidara geçtiklerinden bir kaç sene sonra meşhur kıtlık başla­mıştı. İşte bu sırada kardeşleri de hububat temin edebil­mek için uğraşıyorlardı. Bu vak'anın cere­yan ettiği sene­lerde, Mısır'daki idare ve inzibat kanunları da daha de­ğişmemişti. Devlet işlerini kökünden değiştirmek, el­bette ki bir zamana muhtaçtı. Yavaş yavaş ve tedricî bir su­rette yapılabilirdi. Dünyada gelmiş ve gelecek olan en büyük ve gerçek inkılâbı yapmış olan, Hazreti Resûl-ü Ekrem (S.A.V.) Arabistandaki ananevi kanunları da an­cak on seneden ziyade bir zamanda değiştirebilmişlerdi.

Miras kanunu üç veya dört senede değişti. Nikâh ve ta­lâk (boşanma) kanunu, hicretten beş altı sene sonra kemâl seviye­sini buldu. Askerî ve harp kanunları da an­cak sekiz se­nede tamamlandı. İslâmî hayat tarzı ve ticarî muameleye ait kanunlar da dokuz senede son şeklini aldı. Şarabın içilmesinin kat'î olarak menedilmesi, hicrî sekizinci sene­de tamamlanmış oldu. Tefeciliğin ticarî hayattan tamamiyle kaldırılması dokuz sene sürdü.

Aynı şekilde, Hazret-i Yûsuf (A.S.) ın da Mısırda bir hayli kanunu değiştirmesi icabediyordu. Bu kanunla­rın da değişmesi pek tabiî olarak bir zamana muhtaçtı. Cemiye­tin yeni bir istikamete çevrilmesi şüphesiz kî, anî ve kısa bîr sürede olmasına imkân yoktu. Bu değişim dev­rinde elbetteki eski kanunlar mecburî olarak kullanılacaktı. Hal böyle iken, bir Allah Peygamberi başkaları­nın cahilce kanunlarını tecviz edip, bu kabil kanunlara uymuş olma­sının, nasıl bir delil olarak ka­bul edildiği doğrusu oldukça üzüntü vericidir?

3 — Üçüncü delil, gerçek olarak bir delil değil bir Özür­dür. Bunun cevabını da daha Önce vermiş bulunu­yoruz. Bu bakımdan, burada yalnız bir hadis-i şerif-î ha­tırlat­mak kâfi­dir. Hazret-i Resûl-ü Ekrem'in bu hadisini Ebu Dâvûd, şöyle nakleder:

Zat-ı Saadetleri buyurdular ki:

 "Cihad, benim Peygamber olarak gönderilmem­den itibaren, bu ümmetin son zümreleri, Deccal ile dövüşe­cekleri zamana kadar geçerli olacaktır... Herhangi bir zali­min zulmü, bunu iptâl edemediği gibi, herhangi bir adilin aleti de bunu iptal edemiyecektir.

(Ebu Davud)

Yâni, cihadı, hiçbir özür ve hiçbir bahane ortadan kaldı­ramıyacaktır. Bizim üzerimize, en şiddetli zâlimler de saldırsalar, yine cihad ortadan kalkmış olmıyacaktır.

Bu gibi şiddet hareketleri, cihad etmemek için ba­hane olamıyacağı gibi hükümetin modern kâfirlerin elinde ol­ması, görünürde ve iğreti bir cemiyetin kuruluşu, toplum hayatına ilişkin işleri asri (çağdaş) müşriklik icaplarına göre yürürlüğe konması da müslümanları aldatacak bir sebep olamaz. Eğer bir müslüman ülkesi esas islâmî hü­viyette bir hükümet ve iktidara kavuşmuş olsa dahi, di­ğer müslüman ülkelerde, zulüm, zorba­lık, fesad ve fitne hü­küm sürse, istiklâl sahibi müslümanlar kendi ülkesin­de rahat rahat oturup, dışarda olup bitenlere se­yirci ka­la­maz. O tarafla da ilgilenmeleri ve olup bitenlere karşı gözlerini açmaları gerekir.

 

DİN İLE SİYASETİ BİRBİRİNDEN AYIRMANIN

BATIL NAZARİYESİ ve YÛSUF ALEYHİSSELAM                   KISSASINDAN YANLIŞ BİR İSTİDLAL[20]

 

Tercüman - ül - Kur'an okuyucularından bir Zât-ı Muhterem (Sâhib) düşüncelerini şöyle ifade ediyor:

Sûre-i Yûsuf hakkkında Zat-ı âlilerinin (Mevdûdî Sâhib), Kur'an anlayışlarından istifade etmek isterdik.

Kur'an-ı Kerim'de Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâma yer­yü­zünde barınmasının bağışladığı belirtilmiştir. Ken­dileri de devlet mekanizmasında önemli bir şahsiyet vasfını elde etti. Fakat, malûmdur ki, o bir peygamber­di. Bundan dolayı kendisi için risâlet (peygamberlik) vazifesini ifa ey­lemek zarureti vardı. Firavun sarayındaki iman sahibi şahsın beyanından da anlaşıldığına göre, Yûsuf Aleyhisselâmın nübüvvetine, Firavun kavmi iman etme­diler. Bu İnkârın tepkisi, O'nun vefatına kadar sürüp gitti. Son güne kadar da bu işin gecikmesi devam etmişti. Yine de Firavun ve onun kavmi iman yoluna gelmemişlerdi. Bununla beraber, yine de Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm onların devlet işlerine iştirak etmekten de kaçınmamıştı.

Bu durum şöyle bir suale yol açıyor: Allahın seç­kin bir peygamberi, nasıl olur da Allah'a ait olmayan (Gayri İlâhî) devlet nizamında çalışmaya iştirak eder? Halbuki, O, bu kav­min karşısında kendi nübüvvetini be­yan etmiş, bu kavme da­vette bulunmuş, fakat bu kavim, O'nun nü­büvvetini kabul et­memiş ve davetine de icabet eyleme­mişlerdir. Bu şekilde, islâm davetini kabul etme­miş bulu­nanlara karşı Hazret-i Yûsuf için, bu kavimle savaşa gi­rişmek icabetmez miydi? Yoksa, mecburi­yet karşısında o ülkeden çekilip gitmesi mi lâzım gelirdi. Fa­kat, O, ne hic­retten, ne de cihad hakkında bir şey buyurmadıkları gibi hattâ bu kavimden nefret edip, nefretini de izhar eden, bir hareketine işaret etmiyorlar. Şimdi Zâtıâlileri, bu noktaları nasıl tevil edebiliyorlar?

Diye cevap talep edilmektedir.

Hazret-i Musa Aleyhisselâm'dan önce, geçmiş bulu­nan Benî İsrail tarihi hemen hemen tamamiyle karanlık­tır.[21] Bu duruma karşılık, Kur'an-ı Kerim'in işaret­lerini açıklamak bir hayli zor iştir. Ancak, Kur'an-ı Kerim'in mücmel işaretlerinden, çıkan mânalar, Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâmın, Mısır'daki gayri ilâhî bir hükü­met niza­mına iştirak etmediğini şüpheden uzak bir şe­kilde, ortaya çıkarır. Kendisi tam mânasiyle muhtar bir halde idi. Hü­kümetin de her türlü icraatını kendileri sevk ve idare edi­yordu. Aşağıdaki âyet-i kerimenin üzerinde durulduğu zaman, bu mesele kâfi miktarda açıklığa ka­vuşmuş olur.

"De ki, beni yer yüzünün hazineleri üzerine getirin, ben (onları) muhafaza eder, (ve bu işi) bilenimdir. Ve biz de böylece, Yûsuf'u yer yüzüne yerleştirdik. Orada iste­diği gibi barınır."

(Yûsuf: 55 - 56)

Yâni: Yûsuf Aleyhisselâm diyor ki, beni hazinelerin üzerine hâkim kılın. Elbette ki, onları muhafaza ederim, koru­rum, bu işi bilirim, bilgi sahibiyim. Biz de bu hikmet dairesinde Yûsuf'a yeryüzünde imkan verdik. O da is­tediği gibi yerleşip, istediği gibi barındı.

Yukarıda zikredilen âyeti kerime'den, Yûsuf Aleyhis­selâ­mın istediği tam bir muhtar idarecilik, her is­tediğini yapabilecek bir mevki ve tam bir selâhiyet sa­hibi olmaktı.

Hazâ'in - el - arz "yeryüzünün hazineleri" kelimeleri­ni gören bazıları, hazâ'in kelimesinden, hazineyi hatırlıyarak, bir nevi maliye nazırlığı ve iktisat vekilliği ve bu vazifelere benzer ünvanlar düşünmüşlerdir. Halbuki asıl maksat, devlet kuvvetini ele geçirerek, bu otoriteyi Hak yolunda bir vasıta kılmaktır. (Resurces).

Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm Mısır saltanatının bü­tün vasıtalarını istemiştir. Ve kendisine verilen bu selâhiyet, O'nu Mısır'ın en büyük siyasî kudreti haline getir­mişti.

Yetebevve'ü min-hâ haysü yeşâ'ü: "istediği gibi ha­karet etti."

Bu hususu da halkın çoğu, gerçek tarafiyle anlama­mış­tır. Bu zümreye göre, Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm İstediği yerde, bir bina kurup, bir ev inşa edip bu mali­kâneye yerleşmiş olmasıdır. O'na arzu ettiği yerde bir nevi oturma hakkının veri­lişi şeklinde yorumlanmıştır. Halkın anlayış seviyesinde asıl mânanın kaybolmuş oldu­ğunu görüyoruz. İşin doğrusu, bu kadar dar bir cihete çevrilebilir mi? Halbuki, bu barın­ma O yüce peygambe­rin, iktidarı ve siyasî seviyesiyle oranlı olmasını gerek­tirmez mi? Böyle bir bakışla, hadise ele alınınca, barın­ma ve yerleşme kelimelerinin şümul derecesi genişler ve umu­mîle­şir. Ve Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm'ın Mısır ül­ke­sinin biricik idarecisi ve hâkimi olduğu apaçık anla­şılmış olur.

Bundan sonra, hatıra şöyle bir sual gelebilir. Acaba Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm iktidarın bütün dizginlerini ele geçirince, memleketin içtimaî nizamını, medenî ahlâ­kını, siyasi mevzuatını İslâm usullerine göre değiştirmek, yenileştirmek ve ıslâh etmekte ne derece bir muvaffaki­yet elde etmiştir? Maale­sef, bu noktayı aydınlatacak ta­rihi belgelere sahip değiliz. Yal­nız Sûre-i Mâ'ide'deki bir işaretten anlaşılıyor ki, Hazret-i Yûsufun söz konusu edilen iktidarı, gelişigüzel bir şahsın ikti­darı gibi değildir. Belki bu peygamber uzun bir müddet iktida­rını devam ettirdi. Haleflerinin de uzun bir zaman Mısır hükü­meti­nin başında olmaları kuvvetle muhtemeldir. Netice ola­rak, İlâhî bir lütuf ve hikmet eseri olan ve o devirde kimseye nasip olmayan bu iktidarın, azamet ve şevketle uzun müddet devam ettiği söylenebilir.

Nitekim şu âyet-i kerime bu hususu işaret etmekte­dir:

"Ne zaman Musa kendi kavmine dedi: Ey benim kav­mim Allahın size vermiş olduğu nimetleri hatırlayın. Ha­tırla­yın ki, sizin içinizden nebiler ortaya çıkardı, sizi hü­kümdar kıldı, âlemlerin halkından kimseye vermedikle­rini de size verdi."

(El-Mâ'ide: 20)

Bu âyet-i kerimenin delaletiyle anlıyoruz ki, İslâmî yaşayışta hâkim olmanın, iktidar sahibi bulunmanın ye­gâne şartının, bütün yaşayış safhalarına İslâm nizamının prensiple­rini nakşetmek olduğu anlaşılmış olur.

Sûre-i Mâ'ide'deki âyetten, zatıâlileri (Mevdûdî'ye ya­zan şahıs) şu neticeyi çıkarıyorlar: Kıbtî (Mısırlı) kavmi, Haz­ret-i Yûsuf'u kabul etmekten kaçınmıştır. Fa­kat haddi zatında bu netice de çıkmıyor. Ben zannediyo­rum ki, orada da Hindis­tanın vaziyeti gibi bir ahval vardı. Memle­ketin mühim bir kısmının sakinleri, İslâm'ı ka­bul etmiş­lerdi; fakat memleket halkının hepsi de İslâm'ı kabul et­memiş henüz şirk yolunda kalmış bulunuyorlar­dı.[22]

İslâm'ı kabul etmiş olanlar da uzun bir müddet iş ba­şında kalmışlardı. Yavaş yavaş, onların da ahlâkî ve itikadî vaziyetleri bozuldu. (degenerate). Doğru yoldan saptılar, köle­lik derekesine düştüler. Hattâ, o kadar aşırı gittiler ki, kişiye tapınma yolunu bile saptılar. Fit­ne ve fesâd baş gösterdi. Müş­riklerle bunların arasında da bir fark kalmadı. Bu hususta Sûrei Mü'min'de Âl-i Firavun'un hakkında da işaretler vardır:

"İlk önce, Yûsuf, sarih delillerle sizin aranıza geldi, fakat buna rağmen, siz, yine size gönderilmiş bulunanlar hakkında tereddüt ettiniz, o da vefat ettikten sonra, siz söyle­mediniz mi, bundan böyle bir daha, Hak Tealâ başka bir Resul göndermiyecektir?"

Altı çizilmiş cümlelerden ilk cümle bize şunu göste­ri­yor ki, Hazret-i Yûsuf'un yaşadığı devirde, ülkenin ge­niş bir kısmında, Yûsuf Aleyhisselâm'ın nübüvvetine çok kimseler inanmıyorlardı. Nitekim, Enbiya'nın çoğunun hayat hikayele­rinde böyle olduğu görülmüştür. İkinci cüm­leden de anlaşılı­yor ki, O Peygamberden sonra, O'na inanmış, bağlı bulunmuş kimseler de, sonradan aşırı gitme (galîlik) yoluna sapmışlardır. Bundan böyle bir daha Peygamber gelmez diye de söz söyle­mişlerdir. Bunun için de, Hazret-i Yûsuf dan sonra gelmiş bulunan Peygam­berleri de kabul etmemiş, inkâr etmeye kal­kış­mışlardır. Nitekim, bazı Yahudilerle Hıristiyanlar da aynı şekilde düşünmektedirler. Ancak, Hazret-i Yûsuf dev­rinde Pey­gamberlik bitmemişti, son bulmamıştı. Bir daha Pey­gamber gelmiyecektir diye de bir şey bildirilmemişti.

Her ne olursa olsun, yine de âyet-i kerime'nin mâ­na­sından, Hazret-i Yûsuf (A.S.) un iktidarı devrinde, o ül­kede hiç kimsenin iman etmediği neticesi çıkarılamaz. Belki, diğer işa­retleri de gözönüne alıp mütalâa ettiğimiz takdirde, orada bir ehl-i imân zümresinin teşekkül etmiş olduğunu anlamış oluruz. Bunlar da Benî israil İle karı­şarak, bir müddet için islâm niza­mını kaim kılmışlardı. Sonradan yavaş yavaş bozuldular, çöküş (degenerate) baş gösterdi, bozulup gittiler.

 

DİN İLE SİYASETİ BİRBİRİNDEN AYIRMANIN

MÜ­DAFAASI VE BUNUN ARAŞTIMASI

 

Geçen mevzuda, Yûsuf Sûresi hakkında bazı sualle­rin neşrinden sonra, vefat etmiş bulunan tanınmış bir muhterem zât — kendisine Han Bahâdır, diye hitabedilen büyük bir şahsiyet — o zaman U.P. (United Provinces: Birleşik eyaletler) (maliye nazırı) Collektor'u ma­kamında bulunuyordu. Bu yazı üzerine detaylı bir ten­kit yazmıştı. Mevlânâ Mevdûdî Sâhib'in cevabını bildir­meden, bu ten­kidin okuyuculara arz edilmesine imkân yoktu. Bunun için biz de ilkönce onun yazısını ve onun yazı­sına ait bahis­leri, burada naklettik. Daha sonra da müellifin cevabını ortaya koyduk.[23]

Tefsir yazan zat-ı muhteremden şu nokta sorulmalı­dır: Yûsuf Aleyhisselâm, bir Gayrı - İslâmî hükümet ni­zamının unsuru, elemanı ve böyle bir hükümetle işbir­liği yapan bir vazife sahibi olmuş mudur? Yoksa olma­mış mıdır? Acaba asıl maksat olan mesele de bu mudur? Eğer, olmuş ise. o zaman Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâmın böyle bir vazife alması, İslâmî bakımdan caiz midir, yoksa değil midir? Mevlânâ Mevdûdî Sâhib, buyu­ruyorlar ki, Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm hususiyet iti­bariyle, Mı­sır'da Gayrı-İslâmî kanunları uygulayan bir hü­kümetle iş birliği yapmamıştır. Ve yine zat-ı faziletle­ri buyuru­yorlar ki, Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm hususi­yet bakımından Mısırda'ki Gayri-İlâhî hükümet nizamı­na iştirak etmemiş­tir. Hayret! Yine de Mevlânâ kendisi şu âyet-i kerimeyi ileri süre­rek, Bu âyetle Hazret-i Yû­suf Aleyhisselâm şöyle söylemişti:

Dedi: Beni yeryüzünün bütün hazînelerine koru­yucu dikiniz; Ben iyi bilenimdir, (onları iyi idare ederim, ko­ru­rum) Biz de ona iktidar verdik, Biz Yusuf'u yeryüzü­ne yerleştirdik, istediği gibi yerleşecek ve istediği gibi barına­caktır.

Şimdi görüyoruz ki, Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm Mı­sır Firavunundan şu talepde bulunmuştu. Sen beni, dev­let hazi­ne­lerinin başına geçir. Firavun'da onun bu isteği­ni, göz­önü­ne alarak talebini yerine getirmişti. Zat-ı Peygamberileri Firavun­'un hükümet nizamının bir unsuru, bir elemanı ve ileri gelen bir şahsiyeti sıfatını elde etmiş bulunuyordu. Bu işlerde Firavun'la işbirliği yapıyordu. Mevlânâ Mevdûdî Sâhib, bu açık neticeden kurtulmak için, boşuna uğraşıp didiniyor. Hazret-i Yûsuf'un istedi­ğinin tam yetki ve tam seçme hakkı olduğunu buyuruyor.

Her şeyden önce, tam yetki ve seçme hakkı hak­kında Kelâm-ı Kadîm'in (Kuran-ı Kerim) lâfızlarında, açık bir şey bulunmamaktadır. Bu lâfızların tâbirini Mevlânâ Sâhib kendisi Kelâm-ı Kadîm'in sözlerine, cümlelerine ekle­mek istiyor. Bun­dan maksat, Kelâm-ı Kadîm'in mef­humunu, Mevlânâ kendi noktayı bakış açısına bir şekle koymak­tır. Nitekim, bu zihniyet hakkında, ihtimal, mer­hum İk-bâl'in şu şiiri yersiz olmayacak­tır.

Hod bedeltec nehen, Kur'ân - ko bedel dîtec heen?

Kendini değiştireceğin yerde, Kur'an-ı mı değiştiri­yor­sun?

Fakat, bu umumî cümleleri de ilâve etmek, Mevlâna'­nın içtihat ve nazariyesini yine de teyit etmez.

Hazret- Yûsuf Aleyhisselâm malî idare hususunda tam yetki ve tam seçme hakkı istemiş olması ve bunu da elde etmiş bulunmasına rağmen memleket idaresinde tam mânasiyle söz ve hüküm- sahibi Firavunun tâ kendi­siydi. Hazret-i Yûsuf'a bu seçme hakkını, bu yetkiyi veren de yine Mısır Firavunu idi. Bununla beraber, Hazret-i Yûsuf bu tam seçme hakkını ve bu tam yetkiyi de elde ettiği halde, o zamanki hükümet nizamında hükümetin bir unsuru bir elemanı, bir memuru ve nihayet böyle bir hü­kümetle iş­birliği yapan bir şahıstan fazla bir şey ola­mazdı.

Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm'ın, "Mısır saltanatının bütün kaynaklarını benim elime veriniz diyerek bunun netice­sinde de elde etmiş olduğu yetki öyle bir yetkiydi ki, bütün Mısır ülkesi sanki onundu." diyen Mevlânâ Mevdûdî Sahib'in bu iddiaları hakikatin tama­men hilâfı­nadır.

Şunu da bilmeliyiz ki, Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm'-ın istediği şey malî yetkiydi. Kendisine verilen yetki ve seçme de yine malî hususlardadır. "Bütün yetkiler" den­diği zaman, bunun içine malî yetkinin dı­şında, diğer işler de girmiş olur. Meselâ: Polis, inzibat, askerî işler, adliye ve saire... Bunlar hakkında, Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm'ın ne istediğine ve ne verildiğine dair bir bahis yok. O zaman, Mevlânâ Mevdûdî Sahib'in buyur­dukları, "O'nun elde ettiği yetki, öyle bir yetki idi ki, bütün Mısır ülkesi sanki onundu cümlele­ri de tamamen asılsız ve esassızdır.

Buna göre, Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm vaziyet ba­kımından Mısır'ın hazinelerini tasarruf ettikten sonra. Mısır saltanatının bir unsuru, bir elemanı, devletin bir me­muru veya işbirliği yapan bir kimse haline gelmiş olu­yordu.

Ne malûm ve hangi delil ile isbat edilebilir ki, o za­man, Mısır Firavunu kendi saltanatından el çekmiş ve çekilip gitmişti; Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm da, onun yerine geçerek, saltanata kurulmuştu. Bana göre, bu vak'a, tarihen de sabittir. Kur'an-ı Kerim ile ispatına uğ­raşmaya lüzum yoktur. Halbuki, Kur'an-ı Kerim'in mea­li de esasen, bunun böyle olmadığını, yâni Mısır Firavu­nunun çekilip gitmediğini anlatıyor. Aşağı­daki âyet-i ke­rime, bu hususu açıklamaktadır:

"Melik dedî: Onu benim yanıma getirin. Onu ken­dime dost edineyim. O'nu konuşturunca da dedi: Sen bunda" böyle bizim yanımızda emniyetle barınırsın..."

(Yûsuf: 54)

Bu âyet-i kerimelerin ikisinden de anlaşıldığına gö­re, Mısır'ın Firavunu Hazret-i Yûsuf'u kendi saltanatının en yakın adamı, mutemedi, emniyetle işlerini tedvir ede­cek birisi ve kendisine bir nevi müşavir tâyin etmişti. Bu âyetlerin hiç biri­sinden şu da asla sezilmiyor ki, Mı­sır hükümdarı, o zaman ken­di hükümetinden ve kendi salta­natından vazgeçmiş ve bun­ları bırakmıştır. Bundan başka, arkadaki âyetlerin birisinden de açıkça anlaşılıyor ki, Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm Mısır hazi­nelerini ele geçirdikten sonra dahi, Mısır Firavunu yine kendi sal­tanatını elinde tutuyordu. Mısır dinini de o memleketin her tarafında yaymış bulunuyordu. Bu dinin kanunları da yine o memlekette yürürlükte idi. Nitekim Hazret-i Yûsuf­'un kardeş­leri ikinci defa hububat aramak için gel­dikleri zaman, yine Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm'ın iste­diğine göre, kendi öz kar­deşi Bünyamin'i de getirmişler­di, Haz­ret-i Yûsuf da öz kardeşi Bünyamin'i kendi ya­nında alıko­yacaktı. Fakat Bünyamin'e de hemen kendi öz kar­deşi olduğunu bildirmek istememişti. Diğer kardeşlerine de meseleyi açıklamak niyetinde idi. Bünyamin'in de kendi öz kardeşi olduğunu diğer kardeşlerine bildirmek istemi­yordu. Bunun için bir tedbir düşünmüştü. Kardeş­lerine Yûsuf Aleyhisselâm emir verip, yola çıkmak için hazır­lanmala­rını bildirdi. Bün­yaminin de öteberisinin içi­ne bir su maşrapası yerleştirdi. Kafile yola çıktığı zaman, tellâl bağırıp şöyle dedi: Hey kervancılar!.. Sizin aranızda bir hırsız var; hırsızı bırakın da öyle gidin. Yûsuf (A.S.) ın kardeşleri, böyle bir şey yapma­dıklarını söyle­diler. Tellâl bu defa: Ya varsa, o zaman ne dersi­niz? Si­ze nasıl ceza verilsin? dedi. Yûsuf (A.S.) ın kardeşleri de cevap verdi­ler: "Bu ceza bize değil, hırsızlık yapmış olana verilmeli. Bizce de haddini bilmeyen ceza görmeli­dir." Bu konuş­ma­lar­dan sonra arama tarama başladı. Su maşrapası Bünya­minin eşyaları arasında bulundu. Suçun ceza gör­mesi için Bünya­min alıkondu. O zamanki irşad-ı ilâhî şöyledir:

Yoksa, Allah istemeseydi... Melik'in kanununa göre o kardeşini alıkoyamazdı.

Altı çizilmiş bulunan cümlelerden açık bir şekilde an­laşılıyor ki, o zamanki Mısır ülkesinin kanunu, Melik'in kanu­nuydu. İşte bu kanuna göre de Hazret-i Yûsuf kar­deşini alı­koymak için, onu öteberi çalmakla itham et­mişti.

Bu şekilde de diğer kardeşlerinden onu almak iste­mişti. Allah'ın izniyle, bu kardeşler de kendi ağızları ile, anlat­tılar ki, her kimin öteberisi arasında çalınmış şey bulunursa, o kimse çalmış olduğu bu şeye karşılık alı­konsun. Nitekim, bu âyet-i kerimenin tefsirinde, Mevlânâ Şubbeyr Ahmed Cismanî Sâhib, şöyle buyuruyor:

"Kardeşler kendi dilleriyle itiraf edeceklerdi ki, her kimin yanında mal bulunursa, o da bu suça karşılık köle olsun. Bunun üzerine Bünyamin yakalandı. Yoksa Mısır hükümetinin kanununda böyle bir şey olamazdı. Eğer böyle bir tedbir düşünülmemiş olsaydı, onlar kendi dille­riyle ikrar edip, alıkonmasını istememiş bulunsalardı, yürürlükte olan kanunlara göre, Bünyamin de alıkona­mazdı."

Buradan yine de şu lâzım gelmez ki, Hazret-i Yûsuf Aleyhisselâm Mısır ülkesinin vezirliğine (nazırlığına) geç­tikten sonra, tebliği risâlette de bulunmamış yahut da kendi ri­sâ­le­tini açıklamaktan çekinmiştir. Bunun aksine Zat-ı Peygam­berîleri, hattâ hapishanede iken bile, arka­daşlarına vah­dâ­ni­ye­ti İlâhîyeyi tebliğ etmek yolunu tut­muştur. Hazret-i Yûsuf hapishanedeki arkadaşlarına şöyle söylemişti:

"Ey! benim hapishane arkadaşlarım. Çeşitli Rabler mi iyi, yoksa kudret sahibi bulunan biricik Allah mı? On­dan başka, sizin ibadet ettikleriniz; kendinizin ve ba­bala­rınızın, uydurup isim taktıklarından başka bir şey değil­lerdir. Hal­buki bunlar hakkında Allah ne bir delil, ne de bir hüküm göndermiştir. Hüküm ancak, Allah'ın emrettiği hükümdür ki, kendisinden başka kimseye iba­det edilme­sin."

(Yûsuf: 39 - 40)

Ve böylece Hazret-i Yûsuf vezirliği üzerine aldıktan sonra da zarurî olarak tebliğ işini devam ettirmiştir. El­bette bu âyetlerden anlaşılan kesin ve şüphesiz olan mesele de şu­dur ki, Hazret-i Yûsuf (A.S.) kendi arzu ve isteği ile gay­ri - İslâmî bir hükümetin unsuru ve bir ele­manı haline gelmişti. Bundan sonra da yine o ülkede gayri - İslâmî kanun ve gayri - İslâmi nizâm yürürlükte idi. Yûsuf (A.S.) a da bu yaptığından dolayı, Hak Tealâ tara­fın­dan bir eleştiri olmamıştır. Bunun aksine, kendisi de mükâfatlandırılmıştır. Nitekim, Yûsuf (A.S.) ın yeryü­züne yerleşip, istediği yerde barınması da bir mükâfat diye vasıflan­dırılıyor. Buyuruluyor ki:

Biz Yûsuf'u bu şekilde yeryüzüne yerleştirdik. Orada istediği gibi barınsın.

Bundan da şu netice elde edilir ki, alelade müslü­man­dan Peygambere kadar, gayri - islâmî bir hü­küme­tin unsuru ve elemanı olmak caizdir. Yalnız caizlikle de kalmaz, belki bir çeşit farz-ı kifâye haline de girer. Vâcib bile olur. Nitekim, Hazret-i Yûsuf (A.S.) kendi isteği ile Mısır hazinele­rine tasarruf etmiştir. Bu sözün delili; Hazret-i Yûsuf'un bu işi istekle üzerine alması, yalnız bunun câizliğini değil, aynı za­manda vâcibliğini gösterir. Yoksa. Firavun, bunu istememişti. Hattâ Hazret-i Yûsuf bu işi talep ettiği zaman kendisi için ko­ruyucu ve iş bile­nim demişti ve bunlarla da övünmüştü. Ben yapabilirim iddiasında bulunmuştu. Kendi kabiliyetini ileri sürmüştü.

Bu mevzu hakkında bazı aklî deliller de ileri sürülü­yor. Bu deliller çerçevesinde Habeşe muhaceret işide ortaya atılıyor. Bu hadiseden de bazı istidlaller yapıyor. Aynı mevzu daha önce de geçmiş olduğundan yazının uzamaması için bu kadarla yetiniyoruz.

 

CEVAP

Han Bahadır Sâhib'e ziyadesiyle teşekkür borçluyuz ki, bu meselelere temas ederek, bir kere daha, kendi açık dü­şüncesini önümüze sermiş oluyorlar. Vaktimizi, bu meselenin tahliline sarfetmemizin sebebi yalnız şu ümit­ledir ki, bu hu­susta hakikati öğrenmek istiyenlerin çoğu gerçek dışı delil­lerle,.. Gayrullah'a itaat veya baş­ka ve daha açık bir tabirle: "islâm ligayrillâh: Allah dan başkası için islâm" anlayışını... caiz saymakta ve küfür rejimlerine hizmet etmeyi mubah, hatta farz-ı kifâye saymaktadırlar. Bu doğrudan ayrılmış insanların iddalarını çürütmek için bu cevabı yazmak zarureti hâsıl oldu.

Burada Yûsuf (A.S..) kıssasını yeniden ele aldık ve bir daha gözden geçirmek yolunu tuttuk.

İlk bahis bir hayli delillere İstinad ediyor ve mevzuyu etraflıca ortaya koyuyordu. Fakat Han Bahadır Haz­retleri, nedense, birinci bahsi bırakıp ikinci bahis üzerin­de önemle durmuşlardır. Halbuki zat-ı muhteremin yaz­dıkla­rının çoğu, birinci bahse aitti. İhtimal olarak, hepsi­nin cevabını bizim bi­rinci bahsimizde bulabilirlerdi.[24]

Her ne ise, dikkat etmemelerinin sebebi ne olursa ol­sun, sonuç- bizim için hayırlı oldu. Onların tekrar tek­rar ileri sürdükleri hususları, aydınlatmak bizim için ko­lay olmadı. Bu mevzularla ilgili diğer bahislerin açıklanmasiyle ancak bu hususların anlaşılması da mümkün olaçaktır. Bunun da zamanı gelmiştir.

İSLÂM'DA ÇELİŞKİ VAR MIDIR?

 

Dünyada herhangi makul bir kimsenin istediği vasıf­ların başında, her şeyden önce, şu şart vardır: Bir me­selenin ileri sürülüşünde veya bir tezi müdafaa ediş tar­zında çelişki ve tezata düşmeye meydan vermemek. Akıl sahibi alelade bir insan bile, karşısındakinin sözle­rinde bir mantık silsilesinin bulunmasını ister. Sözlerde bir çe­lişki bulursa hemen itiraza kalkar. Daha ileri bir akıl sa­hibi, hiçbir zaman böyle çelişkiyi gerektiren söz­lere ta­hammül etmez. Fakat ne tuhaf ve acayip bir va­kıadır kî, itiraz edilecek olan, akıllının da üstünde bir dâhi değil, aklın yaratıcısı ve bütün hikmetlerin sahibi bulunan Hak Tealâdır. Yâni bu itiraza mâruz kalacak olan alelade câ­hil, bilgisiz bir kimse değildir. Bu insanlık çapındaki vak'alara itiraz edecekler arasında, ilimde önde gelen şahıslar, hadiseleri incelemeye tâbi tutan akıl ve zekâ temsilcileri, hikmet ve ir­fanla tanınmış sahabîler ve dünya muamelâtını iyi bilen içti­maiyatçılar da (sosyal bilimciler) vardı. Düşünce ve bilgi sahibi bu seçkin kişiler, elbette ki, Al­lah'ın muazzez kelâmında, çe­lişki olmasını istemezler. Böyle bir yanlışlığa da tahammül etmelerine imkân olabi­lir miydi? Yâni onlara şöyle mi hitap edilmesi lâzımdı: Ben arzın ve semavatın yegâne hükümdarı­yım, sizlere de yeryüzünün ayrı ayrı köşelerinde birer küçücük hüküm­darlık ihsan buyurdum. Ve sonra da halka şöyle mi İlâhî ferman erişti: Ey halk! Benim buyruklarıma itaat edin. Benden başka, o diğer ufacık hükümdarlara da itaat et­mekten uzak durmayın. İsterlerse bu iktidar sahipleri, benim hükümlerim ve emirlerim hilafına icraatta bulun­salar dahi, yine onlara uymakta kusur etmeyin. Bu ida­reciler kendi menfaatleri için bir kanun uydururlar, bun­dan başka herhangi bir kanunu da kabul etmez­ler. İlâhî kanunları yürürlüğe koyacakları yerde, arızî ve cemi­yeti gittikçe dejenere eden kanunları tatbik ederler. Gözleri ve idrâkleri İlâhî kanunları görmemezlikten gelir. Kendi ne­fisle­rine tapan bu zümre, keyfî kanunlarına hak kanunu ismi de vererek, halkı bu bozuk prensiplerle idareye kal­kışırlar.

Hak Tealâ, kendi mümtaz peygamberlerini, ancak şu­nun için vazifeli kılmışlardır ki, yeryüzü sakinlerini ilâ­hî dine davet etsinler, sonra da bu hayatî davetin tam zıddı bir şekilde hidâyete çağırdıklarının kanunlarına destek versinler (!) (Hatta Han Bahadır Sahib'e göre bu yolda hizmet etmelerini bile tav­siye ediyormuş.) Hem de irâde buyurmuş ki, bu dinden başka bir din'e de bir nizama da çalışıp hizmet edebilirsiniz (!). O din'in de. - Gayri ilâhî din - muvaffak olması için uğraşıp li­yakatinizi gösterin diye mi buyurmuş (!). Bir taraftan, bütün yeryüzü sakinleri arasından bir zümreyi seçerek, bir has ümmet kurmak isteyecek, onlara doğru yolu gös­terecek, onlar vasıtasiyle de doğru yolun (mârufun) ya­yılmasını sağlamak yoluna gidecek, eğri yolu (münkeri) de bu ümmet vasıtasiyle ortadan kaldırtacak; bu ümme­te de helâl haram ve saireyi öğ­retecek; diğer taraftan da kalkıp onların bazı seçkinlerine sözkonusu münkerleri korumayı farzı kifâye mi kıla­caktır? Bu kimselere siz de gelin, bu eğri yol (münker) lerin ayakta tutun­ması ve revaç bulması için, sarfedilen gayretlere iştirak edin mi denmiştir? Veya doğru yolun karşısına çıkıp durun; bu yoldan kimseyi geçirmeyin dî­ye mi talimat verilmiştir? Doğrulukları kaldı­rıp, bunla­rın yerine eğrilikleri ayakta tutmayı mı telkin edilmiş­tir? İtaat et­meyenler indinde bizim doğru yol dedi­ğimiz eğri yoldur, eğri yol diye bildirdiğimiz de doğru yol­dur; onlar böyle dedikleri için, siz de gelin onların vasıf­landır­dıkları gibi harekete geçin, bunların kalkınması için çalı­şın diye mi buyurul­muş­tur.

İşte çelişki meselesi açık olarak buradadır. Bizim için olduğu kadar muarızlarımız için de tezat bundan başka bir şey değildir. Bu, o kadar açık ve bellidir ki, dü­şünüp taşınmaya da ihtiyaç yoktur.

Fakat düşünülecek ve hayret edilecek asıl nokta şu­ra­sıdır ki, tefsir yazmış bulunan, fıkıh ve makulat ilimle­rinde tedris etmek kabiliyetini ihraz etmiş bîr zümre,.. kendi akılları­nın yettiği kadar .. Collectorlük: (maliye na­zırlığı), devlet işleri idareciliği ve bunun gibi koca ko­ca mevkilerin ve ma­kamların mesuliyetini ellerinde tu­tarlar da, bu işlerde bu gibi mevzularda da çelişkiye düştükleri­nin farkına bile varmazlar. Sonra da Hak TeaIâ hakkında, onların akılları öyle bir hâle gelir ki, alela­de, akılsız, bilgi­siz, cahil bir avam halktan bile buna ben­zer fahiş bir hata ortaya atılmaz.

Han Bahadır Sahib, yazısında şöyle diyor: "İki âyet­ten de açıkça sabit oluyor ki, Hazret-î Yûsuf Mısır hazi­nele­rinin başına geçtikten sonra da Mı-sır'da Firavunun salta­natı devam ediyordu. Mısır Fira­vununun dini de ka­nunu da o ülkede, yürürlükte bulunu­yordu. Yoksa, Allah isteme­seydi, Melik'in kanununa göre O, kardeşini alıko­yamazdı. Bu cümlelerden açık bir şekilde anlaşılıyor k, Mısır'da Melik'in "dini" o zaman yürürlükteydi."

 

DİN MEFHUMU

 

Zat-ı muhterem bu cümleleri yazarken, meseleyi is­pat etmekte sabırsızlık göstermiştir. İlmî zihniyete uy­gun olarak, biraz daha bu mevzu üzerinde durmuş olsay­dı, düşmüş olduğu bu açık çelişki hususunda düşünür­dü. Bu meselenin çözüm şeklini yine Kur'an-ı Kerim'de bul­muş olacaktı. Şimdi lütfedip biraz da bizim mâruzâtımı­za te­veccüh buyursunlar:

İşte kendisinin naklettiği âyet-i kerimede, Mısır'ın mülkî kanununun, Firavun hâkimiyetine temel teşkil eden ka­nunun "din - el - Melik: Melik'in dini", kelimeleriy­le be­yan buyu­rul­makta olduğunu görüyoruz. Buradan da açıkca anlaşıl­mış oluyor ki, din demek sadece, "iba­det edilir şekiller" bizim bugünkü anlayışımızdaki din demek değildir. Kiliselerde, ma­betlerde icra edilegelen dinî me­rasimler gerçek dinle alâkalı değildir. Ayet-i Kerime'deki din bir cemiyet sisteminin ismidir ki, bu sis­temin kanunları gereğince, polis suçluları yakalar ada­lete teslim eder. Adliye işleri, malî mevzuat ve askeri hususla­rın tedvir edilmesine usul teşkil eden kaynağın ismi din'dir. Bu ger­çek temel gözönüne alınarak memle­ket nizamı kurulur. Bütün medenî işler bu nizam üzeri­ne yürütülür. Kur'an-ı Ke­rim'de yaşayışın bütün cephe­lerine hâkim olan ni­zamlara toplu olarak din denmiştir. Mısır ülkesinde de bu nizam ve bu usul, Firavun'un tas­vibi gereğince, Firavun­'un emri ve onun idare­siyle kurul­muş bulunduğundan buna da "dîn - el – melik" dîye Kur'­an-ı Kerim'de isim verilmiş ve bu kelimelerle ifade edil­mektedir.

Buradan da şu mesele kendiliğinden açıkça anlaşılı­yor ki, "dînullah: Allah'ın dini", bizim şu bildiğimiz gibi, cami­lerde, mescidlerde kılınan namaz, edilen dua, tutu­lan oruç ile hudutlandırılmış olan şeylerin ismi de değil­dir. Belki bu dî­nullah'dan maksat, cemiyete mahsus olan her mevzuda tam ve bütün olarak şeriate bağlanmanın ismi­dir. Bu şeriat, rızayı İlâhîye'ye dayanır ve onun hâ­kimiye­tine istinat eder. Bütün içtimaî yaşayışın da her tarafını, her cephesini sarar ve kavrar. Şimdi şu noktayı sormanın zamanı gelmiştir. Acaba Hazret-i Yûsuf (A.S.) ne için Peygamberlikle vazifelendirilmişti? Pey­gamber­lik vazife­sinin maksat ve hedefi ne olabilirdi?

Hazret-i Yûsuf (A.S.) acaba dînullah'a davet için mi, yoksa din - ül - melik'in nüfuzunu bir kat daha art­tırmak' için mi gelmişti?

Eğer, Han Bahadır Hazretlerinin tevili ve tefsir ya­zan faziletli zevatın tefsirleri, ... ki Han Bahadır Hazretleri, bunların isimlerinin başına bizi korkutmak için de koca koca unvanlar eklemiştir. ... kabul edilecek olursa, o za­man şöyle bir durum meydana gelmiş olur ki, Allahü Tealâ bir taraftan kendi Nebi­sine "Sen git de şu benim kullarıma, bilhassa şu Mısır'a yer­leşmiş, oturmuş bulu­nan kullarıma, bildir, onları davet et de "Dînullah: Allah'ın dini"ne inanıp sarılsınlar." diye emir buyur­sun; diğer ta­raftan da yine Allahü Tealâ, yine aynı Peygambe­rine, aman dikkat, benim hidâyet ve benim himayemde, gide­rek şu "din - ül - melik: Melik'in dini"nin sağlamlaşması ve ayakta tutunması için de hizmet et. Sakın hizmette kusur etmeyesin!. Vazifeni bu hususta da yapman icabeder, diye buyursun...

Kerem buyurulsun, Hak Tealâ'nın bu şekildeki em­ri­nin ve bu şekildeki hareket tarzının, neresinde çelişki ortaya çıkmaz ki? Bu işin kendisinde mi? Han Sahibin buyurduğu gibi Peygamberin üstlendiği vezirlik vazife­sinde mi? Yoksa ikisinin birlikteki mahiyetlerinde mi?

Allaha sığınılarak denebilir ki, güya Hak Taalâ ile, şu zamanımızdaki ileri gelen ve kendilerini sözde dindar diye ortaya atanlar arasında bir fark yokmuş (!). Bu gibi ze-vatın secdeden başı kalkmaz ve alınları secdeden nasır tutmuş olur. Fakat bu zevatın, (Eşraf çocukları) m.s. (Master of si­ence) derecesi almak için efendileri olan sahip zadelerine - İngiliz yetiştirmelerine - gayret sarfe-der, uğraşırlar. Sonra da enspektörlük (müfettişlik) derecesine varın­ca dinî mücessem bu büyükler, şu ileri gelen dindarlar bu insandan putlara arz-ı minnet eder dururlar ki, bu iki ayaklı devletlû putlar, kendi mensubu oldukları aile­lerine nimet ve bereket ihsan etmiş ve on­lara da bu enspektörlüğü bir lûtuf olarak inayet buyur­muş­lardır.

Devamla, yine Han Sahib Hazretleri buyuruyorlar:

Bundan şu da lâzım gelmez ki, Hazret-i Yûsuf (A, S.) Mısır ülkesinin vezirliğine geçtikten sonra, tebliği risâlette de bulunmamış, yahut da kendi risâletini açık­lamaktan çekinmiş­tir. Bunun hilâfına, Zat-ı Peygamberîleri, zatı muhteremin bildikleri gibi hattâ hapishanede bile, arka­daşlarına vahdaniyeti İlâhiyeyi tebliğ etmek yolunu tut­muştur... Elbette bu âyetlerden kat'î ve şüphesiz sabit olan mesele de şudur ki, Hazret-i Yûsuf (A. S.) kendi arzu ve isteği ile, bir gayri - İslami hükümetin bir unsuru, bir elemanı haline gelmişti. Bundan sonra da yine orada gayri - İslâmî kanun ve gayri - İslâmî nizam yürürlük­teydi...

Böyle bir açıklama yine tenakuza (çelişkiye) bir delil teşkil eder. Nitekim zat-ı devletlerinin ileri sürdükleri hu­susa biraz olsun dikkat edilmiş olunsaydı böyle fecî bir hatâ islen­miş olmazdı. İddia edildiği şekilde olunca, Haz­ret-i Yûsuf (A. S.) nasıl bir vahdaniyet tebliğinde bulun­muş olabilirdi? Eğer bu vahdaniyetin mânası, mâbedlerde ibâdetleri ve memleketin temel nizamını teşkil edecek kanun ve nizamlar bir ve tek Al­lah için ola­caksa, bütün yaşayış tarzı dînullaha tâbi kılınacaksa, o zaman, Han Bahâdır Hazretlerinin teviline göre Hazret-i Yûsuf (A. S.)'un memuriyeti kabul etmesi, Hakkı tebliğ etmek vazi­fesine muhalif ve zıd olmaz mı? Yok eğer onun risalet tebliği böyle değil de, mabedlerde dinullah yürürlükte bulun­sun; memleketin içtimaî nizamının her tarafında ise din - ül - melik yürüyüp gitsin. O zaman, böyle bir ay­rıntının vahdaniyet olmayıp bir seneviyet: İkilik (dualism) tebliği olduğu da fiilî olarak ortaya çıkar.

Böyle bir durumdan sonra, şöyle bir sual de ortaya çıkmış olur: Hazret-i Yûsuf (A.S.)'un risâletini ilân et­me­sinin maksadı hangi sebebe matuftu? O bir peygam­ber olarak, halka — hükümdar da dahil olmak üzere — şöyle hitap etmesi lâzım gelmez mi? Ben yerin ve göklerin sa­hibinin yeryüzünde bir mümessiliyim, bunun için sizin Allah'tan korkmanız ve bana uymanız gerekir. Nitekim bütün peygamberler de böyle hitap etmişlerdir:

    "Allah'tan çekininiz ve bana itaat ediniz."

(Eş – Şuara: 108.)

Bu mânadaki bir ilâna rağmen, yine de Hazret-i Yû­suf (A.S.) un gayri müslim hükümdarın efendiliğini ka­bul etmesi, ona boyun büküp itaat etmesi İslâmî nizam ye­rine onun niza­mına hizmette bulunması nasıl izah edi­lebilir? Ne ile kıyas kabul eder? Yok eğer onlara şöyle söylemiş olsaydı: Ey ce­maat, ben arzın ve göklerin mut­lak sahibinin temsilcisiyim; yeryüzünde onun nebîsiyim, fakat benim vazifem sizi Mısır Meliki'nin itaatına çağır­maktır. Devlet başkanı olması dolayısiyle onun emirlerini dinlemeniz gerekir. Demiş olsaydı, bu tebliğin nübüvvet vazifesi ile kıyaslanması mümkün olabilir miydi? Akıl sahipleri için bu beyanat, bir kurtuluş vesilesi teşkil ede­bilir miydi? Halbuki o seçkin peygamber, isabetli hare­ketleri, hikmet dolu ibretli sözleriyle çevresinin takdir ve hayranlığını kazanarak vezirlik payesine kadar yüksel­mişti. Onun hal ve tavrında, herhangi bir kusur ve te­zat bulunmuş olsaydı, kendisine vezirlik gibi yüksek bir mevkinin değil, daha başka akıbetlerin muhatabı olurdu Hele günümüzün fikir adamlarının, bu şekildeki çelişki taşıyan bir tutumu kabul et­meleri mümkün müdür? Ma­dem ki, Peygamberlik müessesesi cemiyeti her bakım­dan ıslah edici ve bütünlük arzeden kaidele­rin doğduğu bir mercîdir. Hak Tealâ elçilerini böyle bir memu­riyetle va­zifeli kıldığına göre, bu mukaddes peygamberlere de istisnasız herkesin uyması ve onları hayat rehberi olarak tanı­maları lâzım gelir. Bu âyet-i kerime bu hususu teyid etmekte­dir:

"Hiçbir Peygamber göndermedik ki, ancak Allah'ın
izni ile ona itaat edile."      

(Eş – Şuara: 108)

Bütün peygamberlerin insanlığa sundukları en bü­yük gerçek, tevhîd olduğuna göre, bu nur kaynağı taifeden nasıl olur da bir peygamber çıkar ve kendisine tâbi olan­lara Allah'a itaat etmelerini değil de Allah'ın gayrı­na itaat etmelerini söyliyebilir? Allah kullarını Allah'ın izni ile değil de Allah'dan gayrisinin izni ile, Allah'tan gayrısına itaate yöneltebilir?

Kur^lan-ı Kerim, kendisinin Allah tarafından vahyedildiğini şu şekilde isbat etmek ister:

"Allah'tan başkasının indinden (gelmiş) olsaydı, her halde orada bir hayli ihtilâflar bulurdunuz."

(En – Nisa:64)

Yâni, eğer bu kitap, Allah'tan başka birisi tarafın­dan gönderilmiş olsaydı, ey halk siz o zaman bu kitapta bir hayli ihtilaflı şeyler ve tenakuzlar bulacaktınız; mânası gözönünde tutulmuştur.

Fakat Han Bahadır Sâhib ve onun gibi düşünen kim­selerin tevilleri kabul edilirse, Kur'an-ı Kerim'in beyana­tında birçok tenakuzların var olduğu zannıyla hareket edilmiş olur. İşte o zaman, Kur'an-ı Kerim'in kendisi hak­kındaki, Allah'ın kelâmı olduğuna dair ileri sürdüğü ölçü de bozulur. Kur'an-ı Kerim pek saygısızca ve cahilane bir şekilde itham ve töhmet altında kalmış olur. Alelade bir kelâm seviyesine indirilir. Hattâ o zaman Kur'an-ı Kerim'e akıl ve irfan sahibi bir insanın telif eseri olduğu nazarı ile de bakılmaz,

Gerçek şudur ki, Han Bahadır Sahib'in bu şekildeki düşünceleri, kendilerinden önce başlamış olan ve sürüp git­mekte bulunan ve uzun bir zamandan beri devam edegelen bir zihniyetin ibret verici mümessilliğini temsil et­mektedir. Ve İslâm'ı kaba nefislerine ve sığ akıllarına göre tefsir eden sahte müslümanlara ait yıkılış tarihimi­zin acıklı sahifelerini bu bozuk anlayışlar doldurmaktadır.

Onlar, bu mecburiyeti alelade bir mecburiyet gibi dü­şünürken, Allah'ın sünnetini de bir tarafa bıra­karak, ardı arkası kesilmeyen yeni yeni mecburiyetlerin türer. Her yeni mecburi­yet arkasından daha başkası ve daha ağırı kendisini gösterir. Bu şartlar altında küfür içinde islâm ve küfür tahakkümü altında islâm'ı caiz sayıp gidersiniz. Fakat, Hak Tealâ tarafından gön­derilmiş olan bu cezalar, bu tip müslü­man­la­rın yine gözlerini aç­maz. Hatta onlar bu durumu umumî bâr kaide gibi kabul ederler. Biz küfür iktidarı altında islâm'ı devam ettirmeğe mec­buruz. Küfrün her türlü tahakkümü ve tasallutu­na mâruz kal­mak zorun­dayız diye bu zelil duruma (aşağılanmaya) katlanılır. Ni­tekim bu "mecburiyet" in arkasında da küfre karşı hür­met göstermek temayülü bile başlar.

Meselâ, ölü hayvan eti yemek. Buna ne zaman mec­bur olunursa, o zaman böyle birşey tiksinti ile karşılanır. Bunu herhangi bir basit akıl sahibi bile anlamamazlıktan gelemez. Aslında ölü hayvan eti ye­mek haramdır. Mec­bur kalarak bu et yenilir. Yendiği zaman da hiç olmazsa kalbde bir nefret, bir kerâhat hissi uyanır. Böyle bir etin istekle ve lezzetle yenme­sine im­kân yoktur. Bu etten ancak açlığı giderecek kadar yeni­lir. Mecburiyet karşı­sında yenen bu et iştahla yenmez, bu etten, kavurma, kıyma yapıp pilavınızın üstüne oturtamazsınız. İstek­siz­likle ancak açlıktan ölmemek için istemiyerek bir parça karnınızı doyurursunuz.

İşte bu nefret, bu isteksizlik (istikrah) bütün iş güçte, bütün muamelelerde vardır. Bunların hakikatte haram oldukla­rını bildiğiniz halde, mecburiyet (ıztırâr) altında helâl şekle girdiklerini düşünmüyor musunuz? Bu şekilde bütün bir kavim, bütün bir millet, kendi yaşayışının me­denî, içtimaî ve siyasî işlerinde daima şu noktayı gözönünde bulundurmalıdır: Mec­buriyet altında bu hal­lere tahammül etmektedir. Şer'î ve ruhî bakımdan mec­buriyete uyuyor. İşte bu günkü bu yaşa­yış niza­mında nefret etmekle, kerahat hissi duymakla, çekinmekle, yâni ancak yaşıyacak kadar ölü hayvan eti yemek gibi bir du­rumda kalmak mümkündür. Böyle bir hâle de az bir za­man tahammül edilebilir. Kısa bir za­man için dayanmak imkânı olabilir. Tabiatler, mizaçlar çok geçmeden bu şe­kildeki kerahatli yaşayıştan bıkarlar. Karşı gelmeğe baş­larlar. Yoksa Hak Tealânın, küfür ni­zamını benimsiyenlere şöyle mi emir vermesi lâzımdı:

"O halde içlerinden her sınıftan bir zümre çıkmalı, bir zümre de küfür üzerine çaba sarfetmeli, giden zümreler dön­dükten sonra, onları dalâlete sevketmek yolunda çalışmalı ki, onlar da iyice dalâlete yuvarlanıp gitsinler."

Yahut da:

Sizin içinizden bir zümre olsun ki, bunlar kötülüğe davet ederler, fenalığı emredip, iyilikten, doğru yoldan menederler...[25]

Şimdi din hususunda öyle muazzam bir ilerleme ha­yal edilmiştir ki, bu sayede nice nice sofular, âbîd ve zâhid geçinen kimseler, tesbihlerini çekerek, vekillik, hâ­kimlik , avukatlık işlerine de giriştiler. İnanmadıkları, iman etmedikleri kanun­larla halkın işlerini düzene koymağa, halk arasındaki dâvaları halletmeğe, onların ara­sında hüküm vermeğe kalktılar. Aynı zamanda inandık­ları ve iman ettikleri kanunu da, yalnız arada sırada sözlerini okumak için evlerinin raflarında süs olarak tutar­lar. Ve bu ilerlemenin sayesinde de gurup gurup salihlerin (?), muttakilerin (?) ileri gelen âbid (?) ve zâhidlerin (?) ço­cukları da, yeni yeni dershanelerde, mekteplerde, kolej­lerde ders öğrenmeye gittiler. Oralarda, dinsizlik, madde­pe­restlik ve ahlâk dışı dersler öğrenmek yolunu tutarlar. Sonra da kalkar bu küfür nizamında fii­len çalışmağa başlar ve bu nizamın kökleş­mesi için gayret sarfederler.

Bir rejim ki, o çocuklar babalarının gafletleri saye­sinde ve bunlar da kendilerinden evvel gelen kuşakların bu tür tutumları yüzünden, müslümanların başına esareti musallat etmişlerdir.

Erkekler bu şekildeki hizmetleriyle küfre hizmet eder­ken, kadınlar da erkeklerden geri kalmamak için bu ya­rışa hız vermektedirler. Cehalet, dalâlet ve ahlâksızlık kasırgasını es­tirmekte maharetlerini ispat ettirmişlerdir. Farz-ı Kifaye'yi ifa etmek (yerine getirmek)için, erkekleri çok gerilerde bırakmış oluyorlar. Bu farizeye (!) ilk önce erkekler başladı, fakat ka­dınlar bu zavallı kadınlar, bu dinî farizelerini (!) yerine getir­mek için onlardan baskın çıktı­lar. Bu hâtûn kişiler, ortaya atıl­masalardı, herhangi bir gayrı - müslim muhitte gayri - müslimler onlarla selâm sabahı kesecek, onlarla düşüp kalkmıyacak, kendilerine medeniyetsiz yaftasının yapıştırılması gibi korkunç bir tehlike karşısında idiler.[26]

Bugün din'in bu yeni şekilde düzeltilip, tanzim edil­mesini acaba kim istemez, kim düşünmez, kim beğen­mez Hakikatte ise, bu yeni tanzim şekli, bu yeni dü­zeltmeler, bugü­nün işi değildir. Bu zamanımızdan yüz­lerce sene önce başla­mıştır. Ne zaman ki, Tatar kâfirleri müslüman ülkelerini istilâ ettiler; bu bozgun havası da başladı ve devam edip gitti.

O zaman yalnız "küfür nizamı altında İslâmî yaşa­yış" meselesi ortaya çıkmakla kalmadı. Koca koca ulemâ ve sulehâ (âlimler, sâlih ve temiz kimseler) kendileri de bu küfür niza­mına hizmet etmek yolunu tuttular. Bugün bizim mektepleri­mizde okunan Arabî ders kitaplarının çoğu bu ileri gelen din uleması ve kuvvetli şeriatın müf­tülerinin yazmış oldukları kitaplardır ki, o zamandan beri islâm dünyasında hâlâ okun­maktadır.

Bu yanlışlığın ve bu hatânın eskiliği, şimdi bu hatâ ve bu yanlışlığa bir de eski olduğu için mukaddeslik kisve­sini giydirmiş oluyor. Bu böyle bir seyir takip edince, za­manımızın fakihleri, muhaddisleri ve müfessirlerinin bu hatâya kapılmala­rında hayret edilecek birşey olmaz.

Şu husus da açık gerçektir ki, bir yanlış ve bir hata "eski olunca, sahihlik ve doğruluk vasfını elde edemez. Hata ve yanlış olarak kalır. Hatta zamanın geçmiş olması da hatâyı doğru kılmaz. Yine aynı şekilde ha­tânın çok kimseler tarafın­dan da benimsenmiş bulunması ve çok kimselerin de bu hatâya saplanmış bulun­ması da hatâyı hatâlıktan kurtarmaz. Eğriyi doğru yapmaz.

Hak'kın kaim olması ve sebat bulması isteniyorsa, Allah'ın Kitabından ve Resulünün sünnetinden başkası­na bağ­lanmakla bir netice almak mümkün olmaz. Bü­tün bu yıkılış devrinde, ilkönce mecburiyet tahtında ve "küfür devletinin bas­kısı altında islâm nazariyesi orta­ya çıkmış, yavaş yavaş iş ilerleyerek, nizam-ı küfr'e hizmet caiz sayılmış, sonra da müstehaplık derecesine varmış ve daha sonra da farz-ı kifaye makamını elde etmiştir.

Bu yüksek nazariyeye (!) bakınız, nereden başla­mış ve nerelere kadar ulaşmıştır. İş bununla da kalma­mış rezalet son dereceye varmış, "Dinî serbestlik tanı­yan hükümdarlara sada­kat göstermek dinin iktizasıdır." den­miştir.

Bu nefsanî tefsirciler çalışarak şu hususu da elde et­mişlerdir: Kendi gerilemelerinin her aşamasında aşağı­dan aşa­ğıya en aşağıya yuvarlan­malarına mazeret bul­mak için de Allah dininden medet ummak isterler. Onların bu istekleri, kendi zanlarına gö­re şu formüle dayanıyor: Allah'ın dini bizim bütün ihtiyaçlarımızın giderilmesini üstlendiğinden, şimdi karşılaşmış bulunduğumuz mecbu­riyetler hususunda da onun rehberliği ile yürümemiz ge­rekir. Fakat aslında, bu zahirî formülün içinde başka ve diğer bir formül de sak­lıdır. O da, bu şekilde çalışan kim­selerin işlerini istedik­leri gibi yürütmekte herşeyden isti­fade edebilmeleridir. Madem ki, biz şimdi böyle bir dine sa­hip olmak bahtiyar­lığını elde etmiş bulunuyoruz. Ve biz böyle bir dine iman etmek saadetine kavuşmuşuzdur, bu­nun karşısında hiç olmazsa, bu dinde farz olan şeyleri ye­rine getirelim. Biz bu dini ilerletmek yerine gerisin ge­riye götürelim. Yâni bizim buna bağlılığımız, dinimizin her türlü mükellefiye­tini üzerimize alarak, Allah'ın mülkü olan şu arz üzerin­de bu nizamı sağlamlaştırmak ve bu hu­susta karşılaştığı­mız her zorluğu ortadan kaldırmak şek­linde olmayacaktır. — Zira bu zorlukların kalkmasını di­nîmiz üstlen­miştir. — Biz böyle bir çaba ve gayreti ta­mamen hayalimizden silerek kendi zevk ve sefamıza bakalım. Müslüman­ların bulunduğu ülkelerde ne olursa olsun, işi­mizin ve menfaatimizin yolunu tutalım. Bir uşak gibi, biz­lere ne emir verilirse onu yapalım. Hattâ din dı­şındaki her türlü doktrinlere ayak uyduralım. Başımıza hangi rejim gelir­se gelsin, onlara itirazsız boyun eğelim. Dinimiz her şeye rağmen bütün ihtiyaçlarımızı karşıla­mağı üstlenmiştir. Ve biz de böyle bir dine mensup olmak saadetini elde etmiş bulunuyoruz, derler ve demek ister­ler.

İşte bunun içindir ki, böyle hatalı düşünenler ve bu şe­kilde hatalı yola sapanlar, bu hususu meşru kılmak ve doğru olduğuna kendilerini inandırmak için de Kur'an-ı Kerim'den ve Hadis-i Şerif ten boyuna delil arayıp dur­maktadırlar. Bütün Kur'an-ı Kerim'i taradıktan sonra, işle­rine yarayacak olan Ankebut sûresi, Bakara, AI-i İm-ran, Enfâl, Tövbe değil de yalnız Yûsuf suresidir. Bu sû­re de yalnız Han Bahadır Hazret­lerinin istidlal buyur­dukları âyât-ı kerime'lerdir.

Bu şekilde bütün Sîret-i Nebevi de gözden geçirilir, baştan başa bakılır. Ne Mekke'deki olaylar, ne Tâif'deki taşa tutmalar onları alâkadar eder. Bedir ve Uhud he­saba katılmaz. Onların gözü işlerine yarıyacak olan tevil kabul etmesi ihtimali bulunan hemen şu vak'aya sımsıkı sarılırlar:

Müslümanlardan bir zümre, asrı saadette Habeşis, tan'a hicret etmiş, bir müddet orada Hıristiyan bir hü­küm­darın memleketinde kalıp güya o devletin tebaası ol­muşlarmış (!).

Fakat mevzuu gerçek cephesiyle düşünmeyen bir kimse değil de, hakkı ve hakikati arayan birisi kalkıp da bu hususları inceleyip anlamak isterse, bu hakikatin ma­hiyeti de Yûsuf (A.S.) kıssasındaki gibi bir neticeye bağ­lanır. Zira, bir Nebî Allahü Tealânın hidayet ve emriyle bir küfür nizamında, gayr-ı İlâhî kanunun yürütül­düğü bir- devlette, başta bir melik olduğu halde vezirlik gibi en mü­him bir mevkiyi işgal etmesi­nin sebebi, asıl maksada bu sebeple ulaşması ve meseleyi bu yoldan hal­letmesi için­dir.

Müslümanların da Habeşistana hicretlerinin se­bebi, bir müslüman cemaat için, bir gayrı - muslim me­deniyet ve siyaset nizamı altında hiç olmazsa barınacak bir yer bulunması ve kendi mescidlerinde kendi usulleri­ne göre, ibadet edebilmeleri ve kendi kalblerînde bulunan akidele­rini hiç olmazsa dilleriyle söylemek imkânına ka­vuşabil­meleri içindir.

Bu netice başka suallerin de doğmasına yol açmak­ta­dır. Biz bunları ehemmiyetlerine göre tasnif etmiş bu­lunuyoruz. Bunlara sırasiyle cevap vereceğiz. Cevapla­rımızın olduğu gibi anlaşılması için şu meselelerin araş­tırılması icabeder:

 

ESASA AÎT BÎRKAÇ SORU VE CEVAPLARI:

 

1.    Allahü Tealâ'nın Peygamberleri vasıtasîyle in­san­lara göndermiş olduğu din yalnız ibadethanelere mi sınırlıdır, yoksa bütün insanî yaşayış sahasını mı kapsar?

2.    Bu dini getirmiş olan peygamberlerin hepsi de bir tek maksat için mi gelmişlerdir; yoksa, her birinin ayrı ayrı muhtelif maksatları mı vardır? Bunların bazı­larının maksat ve gayeleri diğerlerinin zıddına mıdır?

3.    Hak Tealâ'nın hakikatte insandan istediği nedir? Bütün yaşayışı boyunca O'na kulluk etmek, O'nun ka­nunlarına tâbi olarak çalışmak, O'nun emrine boyun eğip gitmek mi? Yoksa, yalnız ibâdet edip de diğer işlerde istediği gibi hareket eylemek ve keyfinin istediği hareketi yapmak mıdır?

Bu soruların cevabı şöyledir:

Allah'ın göndermiş olduğu din, hayatın her safhasını kuşatan bir sistemdir. Her devre ışık tutan ve rehber olan Kur'an-ı Kerim yalnız ibadete değil, aynı zamanda, me­denî, siyasî, iktisadî, hukukî, askerî ve sosyal ilişkilere ait bütün müeyyideleri ihtiva eder. Daha Önceki semavî ki­taplarda bulu­nan hükümleri fesh ve iptal etmiş ve bunla­rın yerine kı­ya­mete kadar devam edecek olan ölümsüz prensipler koymuştur. Diğer semavî kîtaplardaki hüküm­ler hakikatte hüküm değil de bir tavsiyeden ibaret olabi­lirler. Bunlara bağlanmanın iyi olduğu bildirilmiş, fakat bağlanmanın zarurî ve farz olduğu ortaya konmamıştı. Ta ki Allah'a karşı bir diyecek kalmamış olsun.

Bu şekilde ikinci sorunun cevabı da şöyledir:

Nübüvvet, günümüzde umumiyetle şu şekilde düşü­nülüyor: Muhtelif peygamberler, muhtelif şekillerde gel­diler. Hattâ bir peygamberin vazifesi, cemiyetteki küfür nizamını ortadan kaldırmak için savaşa girişmek olur, bir diğeri de birin­cisinin aksine olarak, küfür nizamı için­de yalnız mahdut bir kısım dinî ve ahlâkî ıslâhat ile yetinir eder; belki kendisi de küfr nizamına itaat edip, sa­dakatle bu nizama hizmet etmek yolunu tutmuş olabilir.

Böyle bir anlayış Kur'an-ı Kerim'in beyanına uygun olmaz. Çünkü, bütün kuvvetiyle birlikte şu tasavvur gözönüne geliyor: Peygamberlerin hepsinin de nübüvvet­lerinden maksat, bir ve aynı olmalıdır. Allahu Tealâ'nın böyle ikisi birbirine zıd, biribirinin hilâfına biribirinin aksine yol tutmasını, akıl da kabul etmeye hiç bir zaman hazır değildir. Hattâ herhangi bir mâkul kimse de, böy­le bir Allah'a (neuzü billah) hâkim Allah diye inanamaz

Bir taraftan insanların hidâyeti için bir peygamber göndersin, diğer taraftan da kalksın bu peygamberin ya­pacağı işlerin tam zıddına, tam tersine hareket edecek başka bir pey­gamber göndermiş olsun? Bu da ayrı bir meseledir ki; bir pey­gamber İslâmî nizamı kurmak için, çalışacak, uğraşacak, didi­necek, son merhaleye getire­cek, başka bir peygamber de çıka­cak, bu merhalelerin başında mı, arasında mı, sonunda mı, her neresinde olursa olsun, işe girişecek, birincisinin yaptıklarını boza­cak ve onun işini baltalayacak? Bir üçüncüsü de çıkacak, davet, tebliğ, yahut da savaş yerine bir nevi aracılık ma­hiyetine girip, hususî şekillerle işi yürütmeğe başlıyacakmış? Ve böyle yaparak aynı maksat uğrun­da yürüyecekler? Hayır böyle birşey olamaz. Bu peygam­berlerin hepsi aynı yolu tutacak ve aynı maksat uğrunda çalışacak ve muhtelif şekillerle, muhtelif yollar takip et­seler de aynı gayeye doğru gideceklerdir. Yâni Allah ni­zamını yeryüzünde hakim kılmak için, şekil ihtilâflarını pey­gamberlerin aslî maksatlarının ihtilâfı diye düşünme­mek lâ­zımdır. Böyle düşünürsek Hak Tealâ'ya bundan daha büyük ne gibi bir İftira atmış olacağımızın da far­kına varmamız icabeder.

Üçüncü sorunun cevabı şöyledir: Günümüzün müslü­man­ları umumiyetle şöyle düşünmektedirler: Allah Tealâ'nın insanlardan istediği yalnız şudur: Ona ibadet edile­cek, bazı meselelerde, meselâ gusül, taharet ve bazı helâl ha­ram ölçülerine bağlı bulunmak. Onlara göre, Allah'ın insanlar­dan başka bir istediği yoktur. İnsanî ya­şayışın geniş sahasında insan keyfinin istediği kanunlara bağlanır; yahut da aklınca, şeytanları, cinleri, insi yeryü­züne musallat kabul eder. Bu ce­vap günümüzün dünya - perestlerinin aklına ne kadar da uygun bir cevaptır.

"Ed-dînü yüsrün: Dinde kolaylık vardır." Yahut da "Mâ ce'ale aleyküm fi'd-dinî min harecin: Sizin için dînde zor­luk konmamıştır", taraftarı olan güruh isterlerse ken­dileri için bir hayli kolaylıklar icat ededursunlar; böyle olduğu takdirde her ne şekilde olursa olsun, bu da kulluk ve ubudiyet tasavvu­runun tamamen ortadan kalkması demektir. Kulluk denen şey belki de bundan daha gülünç bir hal almaz. Zira, bir kul yirmi dört saat zarfında ancak bir iki saat, o da zahirî bir şekilde kulluk edecek, diğer vakitlerde ise bu kulluktan kurtulup gide­cek... Yahut da efendisine bir selâm çakmakla kulluk vazifesini bitirip tamamlayacak... Ondan sonra da bütün işini gücünü başka kaynaklara, başka taraflara bağlamakta serbest olacak... Bu arada bildiğini de okuyacak.. Acaba bu kim­seler Allah'ı nasıl biliyorlar? Yoksa, onlara göre Cenab-ı Hak, kendini in­sanların yaratıcısı, Rabbi diye vasıflandır­dıktan sonra, diğer taraftan da bütün insanları kendi başlarına mı bırakmıştır? Ne yaparsanız yapınız, ne ederseniz ediniz, diye gayet ufak ve küçücük bir kulluk ve ubudiyetle mi yetiniliyor?

Herhangi bir baba, kendi çocuğuna babalık vasfı ile, herhangi bir erkek karısına kocalık sıfatı ile, herhangi bir hü­kümdar kendi ülkesi halkına hükümdarlık hakkı ile bu kadar küçücük şeylerle iktifa etmez. Bu kadar ufak bir alâkaya razı olmaz. Bir kaç merasim icra ederek, güya sadakat gösterisi ile vazifeler yerine gelmiş olmaz. Baba­lık, kocalık ve hükümdarlık hakları da tamamen yerine gelmelidir. Evlâdın babasına karşı, hakkıyla evlâtlık et­mesi lâzımdır. Kadının kocasına karşı sada­katli ve itaatli olması gerekir. Memleket halkının da adil ve dürüst hü­kümdarına karşı vatandaşlık vazifesinin gereklerini yerine getirmeleri lâzımdır.

İnsanoğlu nefsine ait en küçük hakkın yerine gelme­sini isterken neûzü billah bu nasıl Allah olacak ki, bütün in­sanlar, bütün insanlık âlemi ve bütün kâinat onun mahlûku bulunacak da O da bunların bakıcısı ve koruyu­cusu (perverdigârı) olmasına rağmen, bunların O'nunla bir alâkası olmıyacak imiş

Din ve nübüvvet yapısı gereğince, kulluk hakkındaki bu tasavvur doğru değilse ve hakikaten Allah Tealâ'nın gön­derdiği dinin insanların bütün içtimaî ve ferdî hayatların'ın her tarafına şâmil ise; eğer Allah'ın kullar­dan istediği her hususta ve her mevzuda, O'nun kanunla­rına uymak, O'nun hidâyet yolunu tutmak ise; eğer Allah-u Tealâ peygamberlerini hak yaşayış nizamını kurmak yolunda davet etsinler ve bu nizamı ayakta tutsunlar, bir Allah'a itaat edip, ona bağlansınlar diye göndermiş ise, o zaman mâkul bir kimse için, şunu kabul etmek pek kolay olmaz ki, bütün peygamberler arasında yalnız ve sadece Hazret-i Yûsuf (A,S.), gelmiş bulunan diğer peygam­berle­rin hilâfına, dinullahı kaim kılmak yerine, kalkıp da din - ül - Melik'in hükmü altında maliye nazırlığı hizmetine boyun eğmiş olsun.

Bu meselede olduğu gibi, herhangi mâkul bir kimse, şu iki zıt meseleyi de birbiriyle bağdaştıramaz: Bir taraf­tan Resûl-ü Ekrem (S.A.V.) Arab'ın gayri - İslâmî niza­mını kaldı­rıp, onun yerine İslâmî nizamını yürürlüğe koymak için çalışıp uğraşacak, diğer taraftan Zat-ı Risâletpenahilerinin ülkesine yakın, Habeşistanın gayrı-islâmî nizamını, o kadar haklı ve doğru kabuledecek ki, Müslümanlardan bir cemaata bu nizam altında yaşama­larını sağlamak yolunu seçenek... Aynı zamanda bu ce­maat, din mefhumunu iyi anlamış kimselerden meydana gelmiş olacak. Dini gerçek değerleriyle tam bir cemiyet sistemi olduğunu kavramış ve bilmiş bulunacaklar... Buna rağmen bu cemaat, dini dağınık, birbirinden ayrı, birbiriyle alakası ve ilgisi olmayan, birbirine bağlı bulun­mayan bir şey mi sayacak?. Yine bu cemaat için şu hu­suslar o kadar kolay kabul edilebilir mi? Enbiyanın ha­yatları, Kur'an-ı Kerim'in öğretisi, dinin ah­kâm ve emirleri hep birbirinden ayrı, birbirine zıt, her biri ayrı ayrı şekil­lerde parçalara bölünmüş, ayrı ayrı tevil ve tefsir Kabul eden bir şey olsun!.. Bunlardan her cüz'ü de diğer cüz'ün yanı başında, bunların her bir tarafı diğer tarafın bitişi­ğinde, açık bir çelişki içinde bulunsun... Fakat bir olan Hâkim'in kur­muş bulunduğu bu dini düzenli, muntazam bir nizam olma vasfı içinde görenler, onun her cüz'ünü ve her tarafını tefsir ve açıklarken, onun tabiatını tam bir nizam olarak gözönünde bulundurmaktan başka bir çare olmadığını bilmelidir. Her kim de bunun dışında bir tefsir, bir tâbir veya bir tevil yoluna gi­derse — şöhret sahibi bir ulema olsa dahi — bu kimselerin ileri sürdüğü hiçbir fikri kabul etmesin. Yine bu cins müfessirler, bu dinde tena­kuz vardır veya Enbiyay - i Kiram'ın işleri arasında bir çatışma vardır diye bir iddiada bulunurlarsa, bu kabil fikir­lerin hiçbir kabul edilme haysiyetine lâyık olmadığı kat'iyetle bilinmelidir.

Bu mevzuu burada neticelendirirken şimdi, Sûre-i Yû­suf'un söz konusu olan yerlerini ve Habeşistan hicreti bahsini, doğrudan doğruya açıklayıp aydınlatacağız.

 

KISSAYI YUSUF'DAN YANLIŞ VE HATALI İSTİDLAL

 

Sûre-i Yûsuf'da beyan edilmiş bulunduğu şekilde, Hz. Yûsuf (A.S.) kısası üzerinde düşünürsek, malûm olur ki, zat-ı peygamberileri, daha peygamberlik şerefini elde etmeden, kendi kardeşlerinin ihanetine uğrayarak bir tüccar kafilesinin hiyaneti neticesinde Mısır Âzİz'inîn kö­lesi olmuştu. Bu kölelik devrinde yahut da bu devirden sonra, zat-ı peygamberleri hap­sedilinceye kadar, geçen zamanda Hak Taalâ tarafından kendi­lerine peygamberlik vazifesi bahşedilmiş oldu. — Çok defalar böyle olduğu gibi, Peygamberlik ekseriya sıkıntılı geçen za­manlarda veya hapis hayatında iken verilir. Nitekim hapisha­neden önceki hayatında O'nun kelâmından Peygamberine bir söz nakledilmemiştir. Ancak kendisi temiz ye pak bir in­san olarak tanınmıştı. — Peygamberlik şerefini elde et­tikten sonra, zat peygamberileri ilk evvelâ yanındaki ha­pishane arkadaşla­rına duyurmaya koyuldu. Nübüvvet vazifesini yerine getirme yolunu tuttu. Bu davetin özeti Sûre-i Yûsuf'un beşinci rükû­unda beyan buyurulmuştur. Bu bahisleri okuyan herkes öğre­necektir ki, orada iken, O çevresine şöyle hitap ediyordu: "Erbabün müteferriketin: Çeşitli ilâhlara kulluk, ibâdet etme­yin. Bir olan Rabb'a ibâdet ve kulluk edin." Bu mümtaz; pey-gamber yalnız kendi muhitini değil, irşadını daha geniş halk- tabakala­rına da teşmil etmek istiyordu. Büyük bir şevkle tebli­ğine devam ediyordu: Şu Melik: Kıral denilen ve sizce Rabb dîye bilinen kimse benim Rabbim değildir. Benim Rabbim ancak Allah'tır. Bana uyan ve uyacak olan milletin ibâdet ye kulluğu da ancak bu Allah'a kulluk ve ibâdet etmekten ibaret olacaktır. Elbetteki bu etkileyici sözler zindanın kalın duvarla­rını delip geçmekte gecikmiyecekti. Nitekim, Allah'ın teçhiz ve tezyin ettiği bu peygamberin; diyanet, hikmet, takva ve basiret hususundaki harikulade hal ve tavrı, Mısır hükümdarını bile etkili etmekte gecikmedi. Ve bu hükümdar, Hazret-i Yûsuf (A.S.)'u talep ederek O'na Mısır saltanatının bütün yetkilerini verdi.

Şimdi Hazret-i Yusuf (A.S.) un önüne ki yol açılmış oluyordu. Bu yollardan biri, îslâmî inkılâp için umumî da­vet, çalışıp çabalamak, harp darp, etmek ve bu mücade­lenin uzun müddetini göze almaktı. — ki çok vakit umumî davetlerde böyle olur ve böyle olmuştur — İkinci yol ise şöyle idi: Allah Taalânın böyle bir zamanda onun eline vermiş olduğu kuvvet ve kudretten faydalanmak. Bu kuv­veti, bu kudreti kullanmak ve tam mânasiyle işin yürü­mesi için istifade etmek. Kendisine tam salâhiyet vermiş olan iktidar sahibi Melik'in verdiği bu salâhiyetlerle mem­leket düzenini fikir, ahlâk, medeniyet ve siyaset nizamını değiştirmeye çalışmak. Allah-u Tealâ'nın kendisine ver­miş olduğu basiretle, birinci yolu değil de ikinci yolu mak­sada ulaşmak hususunda daha yakın ve daha kestirme buldu. Bu yolu da tutup yürüdü.

Onun bu gayrı - İslâmi nizama hizmet etmiş olması, alelade, karın doyurup göbek şişirip ense kalınlaştırmak için değildi. Hele şahsî makam ve mevki sahibi olmak için hiç değildi. Fâsid nizamın ufak tefek işlerinin bir intizama girmesi için de böyle bir mevkiye geçmemişti. Ancak maksada ulaşmak için bir vasıta idi. O da bu vasıtayı kullandı. Aslında Hazret-i Yûsuf (A.S.) da diğer peygam­berler gibi, yaşanılmaya değer olan gerçek yolu açmak ve insanlığa ölümsüz gerçeği öğretmek için vazifeli kı­lınmıştı.

Bu işi alelade bir hükümet memuriyeti telâkki eden zümre, Hazret-i Yûsuf (A.S.) un bu makama İslâm niza­mını cemiyete hâkim kılmak için geldiğini kabul etmek istemiyorlar. Bu inkâr ehline göre, bu yüce peygamber, kâfirâne nizamın sultası altında Maliye bakanlığı (Finans minister) veya iktisat vekilliği hizmetini yerine getirmiştir. Ve bu mevki şimdiki mevcut devletler ve hükümetlerin mâliyesini idare eden, def­terdar, mal müdürü, hazine emini ve nihayet maliye bakanın­dan daha yüksek bir makam değildi. Hattâ bizim şu ülkemiz­deki (şimdiki Hin­distan ve Pakistan) kongre vekillerinin ve bakanlarının birisinin rütbesine veya makamına bile çıkarmak istemi­yorlar. Tâ ki, bu nüfuzlu mevki vasıtasîyle asıl yapmak istediği icraatı umum halka teşmil etmek imkânından mahrum olsun diye. Bu karanlık zihniyet kendi süfli du­rumlarına sahte bir mazeret uydurmak için Yûsuf (A.S.) ın vezirliği üzerine almasını gelişi güzel bir şahsın bu makama gelişinden farklı görmüyorlar. Pek tabiî olarak, vezirliği ele geçirince, hakikatte bütün iktidar cevheri de (Substance of power) eline geçmiş olacaktı.

O, selâhiyeti ve iktidarı Melikten istemişti. Yahut da bu mevkiyi elde etmiş veya bu mevkiyi zorla koparıp al­mıştı. İnkarcı zümre bu hususlara ehemmiyet vermek istemiyor, Hazret-i Yûsuf (A.S.) iktidara geçince acaba Meliki azledip tahtı ele geçiremez miydi? Asıl üzerinde durulması lâzım gelen mesele şudur: Hz. Yûsuf (A..S.), Taleb ettiği makamla, acaba kâfirâne - nizamı mı devam ettirecekti? Yoksa, bu vazifeyi kabul ederken, kendi mak­sadını mı gerçekleştirmeye mi azmetmişti? Yâni İslâm rejimini mi ihya etmek istiyordu?

İkinci ehemmiyetli mesele de şu noktadadır ? Acaba hakikaten O'nun elde ettiği bu salahiyetler ve bu ikti­dar, o zaman o memleketin nizamını değiştirmeğe yeterli miydi yoksa yetersiz miydi?

Bizim kanaatimize göre, din ve nübüvvet mesleği­nin gereği şudur:

Bize göre, Hazret-i Yûsuf (A.S.) ın, "İc'alniy 'âlâ hazâ'in il - arz: Beni yeryüzünün hazinelerinin başına geçir."[27] demesinden maksat İslâmî nizamı kurmak olmalı­dır.

 Şunu da bilmek lazımdır ki, Hazret-i Yûsuf (A.S.)'un — hazâ'in el - arz - ı, talep etmesinden maksat bütün vasıtaların ve bütün vesilelerin ve bütün kaynak­ların (Resources) kendi eline geçmesini sağlamaktı.

Han Bahadır Sahib hazâ'in kelimesinden alelade vergi mânası çıkıyor. Halbuki, Kur'an-ı Kerim'in hiçbir yerinde bu kelime, vergi ve maliye mânasına gelmemiş­tir. Kur'an-ı Kerim'in öğretisi üzerine araştırmada bulundu­ğumuz zaman bu kelimenin açık bir şekilde, vesâyil, vası­talar, kaynaklar, yâni (Resources) mânasına geldiği anlaşıla­caktır.[28]

Sözün gelişinden de anlaşıldığına göre, bir mülkün bütün vasıtaları, bütün kaynakları bir kimsenin eline ge-çince, o zaman, o kimse, o mülkün ve o ülkenin bütün işlerini ele geçirmiş olup ülkenin hâkimi durumuna gelmiş olur. Bütün vasıtaları ele geçirmek ile ülkenin üzerinde hüküm ele geçir­mek aynı şeylerdir. Bu meselenin teyi­dinde Bible: (Kitab-ı Ahd-i Atik) de dahi beyan vardır. Orada açık olarak bahsedil­miştir ki, o zaman Mısır Fira­vunu, sadece ismen hükümdar ve melik: Kıraldı. Yoksa amelen ve bilfiil iktidar ve hükümdarlık Hazret-i Yûsuf (A.S.) ın elinde bulunuyordu.[29]

Yâni, döndürmesi geri bırakması yakışık almaz, böyle yapmıyacaktır. Bu âyetlerden Hak Taalâ'nın kudre­tin yeter­sizliğisöz konusu değildir. Bu âyetlerde zülüm, imanı zayi et­mek, mü'minleri münafıklarla birbirine karış­tırmak mü'min­leri unutup bırakmak ve bu gibi şeyler Hak Tealâ'nın usulüne uymaz, O'nun şanına yakışmaz. O'nun için yakı­şık olmaz, münasip düşmez, mefhumları açık olarak anlaşılır.

Şimdi' Hazret-i Yûsuf (A. S.) iktidarı elde ettikten sonra, o ülkede yine din - ül - Melik: Hüküm­darın kanu­nunun yürürlükte olduğunu Kur'an-ı Kerim'de buyurulduğu "Mâ kâne le-ye'hüze ehâhü fî dîn-i'I melik: Melikin kanununa göre, kar­deşini alı koyamazdı." (Yû­suf: 76). Bu meseleyi tahkik etmek yoluna gidelim. Bu bahse ait akla gelen ilk şey şudur ki, umu­miyetle âyet-i kerimeyi tercüme edenler, doğru tercüme etme­mişlerdir. Müter­cimler, bu cümleden, Hazret-i Yûsuf (A.S.) dinül -Melik: Melikin kanunu gereğince kardeşini alıkoya­mazdı, şek­linde bir mâna çıkarmışlardır. Halbuki bu alıkoya­mazdı kelimesi kudretsizlik ifadesi değil de isteksizlik manası­nadır. Yâni, cümlenin doğru tercümesi açık şekilde şöyle ol­malıdır. Bu alıkoymak işi Yûsuf (A.S.)'a yakışır bir iş değildi. Yahut da Melik'in kanununa göre, Yûsuf (A.S.) için kendi kardeşini bu tarzda alıkoymak münasebet al­mazdı, münasip düşmezdi.

Kur'an-ı Kerim'in diğer yerlerinde de bahsedilen ko­nuşmalardan anlaşıldığı gibi, maksat ademi kudret: Kud­retin olmaması değil de ademi uygun yakışmamak, mü­nasebet ol­mamaktır. Meselâ başka yerlerdeki "makane" nin tercümelerine de bakalım:

"Mâ kane'llahü li yutli'a - küm al'el gaybi: Hak Tealâ­nın size gaybi bildirmesi gerekmez, (yakışık almaz, mü­nasip değildir.)" (Al-i İmran: 179)

Buradan anlaşılan şey, Hak Tealâ size gaybi bildir­mez, demek değildir. Bildiremez, bildirmek imkânı yoktur, bildirmeğe kadir değildir demek değildir. Ancak buradan şu mâna anlaşılır: Hak Taalâ'nın size gaybi bildirmesi usule uygun değildir, yakışık almaz, münasip düşmez, uymaz, gerekmez, demektir.

Yine buna benzer birkaç misâl:

"Mâ kâne'llahü li - yuzıy'a imane küm: Allah sizin imanınızı zayi edecek değildir." Bakara: 143) Yâni, Hak Tealâ'nın sizin imanınızı hiç etmesi yakışık almaz.

"Fe - mâ kâne'llahü li - yezlimehüm: Allah onlara zülme­decek değil: (Tevbe: 70: Yâni Hak Tealâ'nın zûlmet­mesi münasebet almaz, uygun değildir.

Ve bir diğer yerde:

"Mâ kâne'llahü li - yezere'l müminine âlâ mâ entüm aleyh: Hak Tealâ Mü'minleri, sizin bağlı bulunduğunuz. Şey­den döndürecek değildir." (Al-i: İmran, 179)

Aynı şekilde, Sûre-i Yûsuf'da bahsi geçen ayet-i ke­me'den bir evvelki âyette şöyle bir cümle geçer:

"Mâ kâne lenâ en nüşrike billahi min şey'in: Her­hangi bir şeyle Allah'a ortak koşacak değiliz." (Yûsuf: 38) Yâni, ortak koşmak, şirk yoluna gitmek bize yakışmaz, bizim akidemize uymaz.

Buradan şöyle bir mâna anlaşılmaması gerekir: Biz Hak Tealâ'ya ortak koşmağa, şirk yoluna gitmeye kudret sahibi değiliz, istesek de ortak koşamayız. Bu cümle doğru olarak şu mânada anlaşılmalıdır: Bizim gibilere, bizim gibi halka, Hak Taalâ'ya ortak koşmak, şirk yolunu tutmak işi yakışık alır bir iş değildir. Bu bizim için yapıla­cak iş değildir, bize uymaz, bizim için uygun düşmez.

Bahsettiğimiz âyetlerden, Hazret-i Yûsuf (A.S.) Me­lik'in kanunlarına göre hareket etmek istiyordu da, bu kanuna göre de kendi kardeşini alakoyamıyordu diye bir netice çıkar­mak doğru olmaz. Halbuki, Kur'anî İstılahları ve cümlelerin mânalarını gözönünde bulundurursak, bu mevzunun sahih ve doğru mânası şu şekilde anlaşılır:

Melik'in kanununa göre, Hazret-i Yûsuf (A.S.) in kendi kardeşini doğrudanalıkoyması yakışık almazdı. Hazreti Yûsuf'un şan ve makamına uygun düşmezdi. Elbette bu âyet-i kerime'den sabit oluyor ki, Hazret-i Yû­suf (A.S.)'u iktidara geldikten sonra dahi, yine o ülkede gayrı - islâmî kanun yürür­lükte kalmıştı. Yani Hazret-i Yûsuf (A.S.)'ın kardeşlerinin o ülkeye vardıkları zamana kadar, bu gayrı - İslâmî kanunlar, yine o ülkede icra edili­yordu. Fakat biz bu hususta, yukarıda anlattığımız gibi düşünmek zorundayız. Bir memleketin me­denî nizamını hepsini birden bir gecede değiştirmek mümkün değildir. Cemiyet ölçüsündeki bu değişme bir zaman işidir. İslâm inkılâbı da böyle olmuştur. İktidar, islam'ın eline geçer geçmez, bir çırpıda, bir dakikada, cahiliye nizamına ait herşeyin ortadan kalkarak, bir anda İslâmî nizamın yer­leşmesi hayal bile edilemez. Hâttâ Hazret-i Resul-ü Ek­rem (S.A.) dev­rinde bile, devlet nizamının değişmesi tedrici olmuş ve on seneden fazla süren bir zaman içinde bu değişiklik başarılmış­tır. Buna göre, Hazret-i Yûsuf (A.S.) ın hükümeti devrinde, bütün eski nizamların de­ğişmesi de yine zamana bağlı idi. Mecburî olarak birkaç sene gayrı - islâmî kanunlar yürürlükte bulunmaya de­vam etmiştir. Hazret-i Yûsuf (A.S.) ın düşünce­sinde, ilahî kanunları icra etmek, nazarı itibara alınmamış ve hep kâfirâne kanunlarla memleket idare edilip gitmiştir, şek­linde bir netice çıkarmak da hiçbir zaman doğru olamaz.

 

HABEŞİSTAN HİCRETİNDEN DE

YANLIŞ İSTİDLAL

 

Konuyu kapamadan önce bir kere de Habeşistan muha­ce­reti hadisesine bir göz atalım:

Bu hadise, bize şunları anlatmaktadır: Habeşistanda gayrı - müslim bir hükümdar vardı. Hazret-i Resûl-ü Ek­rem de, Müslümanlardan bir cemaati oraya gönderdi. Bazılarının dü­şüncesine göre güya bunlar, o ülkenin va­tandaşı olacak, ar­tık oraya yerleşip, orada barınıp yaşa­yacaklardı. Sonra, yine bu sahabe-i kiram, o ülkenin hü­kümdarına sadakat gösterecek, orada barınıp gidecek­lerdi. Yine onlar, bu hükümdarın idaresi altında kendi akidelerinde serbest olacaklar, istedikleri gibi ve istedikle­rine ibadet edecekler, hem de bu hükümdara, komşu­lardan biri saldırırsa, bu müslümanlar da bu hükümdarın has­mına karşı zafer kazanması ve muvaffak olması için dua (!) edeceklerdi.

Fakat bu vak'ayı bu şekilde anlamak ve bu tarzda de­ğerlendirerek anlatmak tamamen hatalıdır. Plânı ter­sinden çizmek ve hesabı yanlış yapmak, hatalı yola düşmekten başka bir şey değildir.

Şimdi, meselenin izahına geçelim:

1.Hazret-i Resul-ü Ekrem, müslümanlardan bir cemaatı Habeşistan'a hicret etmek için, yola çıkardığı zaman, Habeşistan hükümdarının: Hıristiyanlar arasında, en salih, en temiz kimse olduğu dikkate alınmalıdır. Nite­kim, hadis-i şerif'te gidecek olan muhacirlere, Habeşistan divan'ın vaziyetini anlatırken, Zat-ı Saadetlerinin şu şe­kilde beyanda bulunduklarını görüyoruz:

"Ve hiye arzü sıdkun: Orası doğruluk ülkesidir."

2.Müslüman muhacirlerin o ülkeye gidişlerinden mak­sat, ülkenin tebaası, vatandaşı olmak, o ülkeye yerle­şip daimî barınıp kalmak değildi. Zat-ı Saadetleri, Habeşistan'a hicret, edecek olanlara, hicretlerinden Ön­ce şöyle bir müjde vermişlerdi:

"Lev haractüm, ilâ arz'il - Habeşe, hattâ yac'ala'llahü-le­küm ferecan ve mahreca: İnşallah siz Habeşis­tan ülke­sine varıncaya kadar, Hak Taalâ sîze bir kurtuluş ve bir çıkış yolu ihsan eder.

Buradan şu mesele açık bir şekilde anlaşılıyor ki, o zaman şu hususlar düşünülmüştü: Müslümanlar uğra­dıkları ağır eza ve cefâya dayanamıyacak bir hâle gel­mişlerdi. Bunun için Zat-ı Saadetleri geçici olarak, saha­belerinin bir parça nefes alabilecekleri bir yer aramışlardı. Nihayet Habeşistan'ı bu mak­sada uygun bulmuşlardı. Bu ülkede, Müslümanlar, bir müddet için baskıdan kurtulup, küfre karşı tekrar derlenip toplanabilir­lerdi. Nitekim netice de bu şekilde olmuştur.

Hâdisenin gerçek yüzü bu olduğuna göre, o zaman, müslümanların sırf bir akide serbestliği yüzünden, gayrı - müslim bir hükümdar ülkesine gitmelerine ve o hükümete sadakat gösterip tebaa olmaya ve işin en feci tarafı olan, istik­bâle ait bir gayeleri olmadan yaşamalarına imkân ve ihtimal verilebilir mi?

Bu müslüman muhacirler, Habeşistana vardıktan pek az sonra; Mekke kâfirleri de onların arkasından, bir sefa­ret heyeti yola çıkardı. Bu heyet Necâşî (Habeşistan hü­kümdarı) ndan, bu cemaatı Mekke'ye geri göndermek talebinde bulundu. Elimizdeki Siyer: Resul-ü Ekrem'in hayatına ait kitaplarda ve muhaddislerin hepsinin mütte­fik olarak beyanlarına göre, o ara Necâşî ile Hazret-i Cafer Radiyallahü Tealâ anh (Cafer ibni Ebî - Tâlib, pey­gamber efendimizin amcazadesi ve Hazret-i Ali'nin büyük kardeşi) arasında cereyan eden konuşmalar şu şekilde anlatılmıştır:

Necâşî yalnız Kur'an-ı Kerim'deki beyanların Hazret-i İsâ (A.S.) tarafından tasdik edilmiş olduğunu bildirmekle et­meyip, Hazret-i Resul-ü Ekremin (S. A.V.) in dahi nü­büvvetini kabul etti. Hâl böyle olunca, Necâşî'nin müslüman olup olma­dığı hakkında artık ne gibi bir şüphe ve tereddüte mahal kalmış olabilir?

İmam Ahmed (Ahmed ibni Hanbel rahmetullahu aleyh) Abdullah ibni Mes'ûd (R.A.) den rivayetle, — Ab­dullah ibni Mes'ûd, Necâşî ile müzakere meclisinin şah­sen şahidiydi. — Necâşî'nin sözlerini aynen şu şekilde nakletmektedir:

Dedi: "Merhaba bi - küm, ve li - men ci'tüm min in-dihi, eşhedü ennehü resul'Allah'i ve innehü el-leziy ne-cidü fi'l - İncile ve innehü'l - leziy beşşere bihi 'ibnü Meryeme:

Size merhaba sizi gönderene de merhaba; O'nun Allah resulü olduğuna ben şehadet ederim. İşte İncil'de bulmakta olduğumuz kimse de odur. İşte yine Hazret-i İsa' ibni Meryem­'in de müjdelediği şahıs odur."

Şimdi nasıl olur da bu sözleri söyleyen ve böyle konu­şan birisine siz kalkıp da gayrı - Müslim dersiniz?

Beyhakî, Amr ibn-i As'ın kendisinden rivayet eder ki: (Amr ibni As, Müslümanları Mekkeye geri, çevirmek için, Mekkeliler tarafından gönderilmiş bulunan heyete dahildi. Bu heyet Necâşî ile konuşarak ve Necâşî'den Müslü­manlara Habe­şistan'da, barınmak müsaadesi verilme­mesini sağlıya­cak ve onları Mekke'ye geri getirmek için çalışacaktı.)

Amr ibni As bu meseleyi aynen şu lafızlarla naklet­miştir:

"Gelip "Mekke halkına şu şekilde bilgi verdim: Eshame (Habeşistan hükümdarının ismi) şöyle zannedi­yor ki, bu arkadaşınız (hakikaten) Peygamberdir."

Hakikat bu merkezde iken, Resul-ü Ekrem'in Pey­gam­berliğini kabul eden, ikrar veren bir kimseye nasıldâ kalkıp gayrı - Müslimdir diyebiliriz.

İbn-i Hişam, Siret-i Nebevî'de Amr ibni As'ın İslâm'ı kabul etmesi bahsinde şu hâdiseyi ileri sürüyor ve Amr ibn-i As'ın o zamanki vak'aya ait şu cümlelerini anlatıyor:

"Benim sözümü dinle ve O'na tâbi ol. Elbetteki O (Hazret-i Resûl-ü Ekrem) hak , üzerinedir. Elbette ki, kendi muhaliflerine galip gelecektir. Nitekim Musa da Firavun'a ve onun ordusuna galip gelmişti."

Bu hâdiseden de anlaşıldığına göre, Amr ibni As, ilk evvelâ Necâşî'nin tebliği ile, kendi kalbinde iman hareke­tini uyandırmıştır.

Allâme Abd el-Birr, İsti'ab'da şu hutbeyi nakleder:

Necâşî, Hazret-i Resûl-ü Ekrem (S.A.V.) le Hazret-i Umm-ü Habibe'nin (Radiyallahü Taalâ Anha) nın gıyaben nikâhını kıydığı zaman açık bir şekilde şu sözleri söyledi:

"Muhammed'in (S.A.V.) Allah'ın Resulü olduğuna şehadet ederim.

İşte, İsa ibni Meryem (aleyhi selâm) in geleceğini ha­ber verdiği bu zattır."

Bunların hepsinden daha mühim ve daha istinadlı ri­vayet Buharî ile Müslim'in müttefikan rivayet ettikleri şu hadis-i şeriftir:

"Necâşî'nin vefat haberi gelince, Hazret-i Resûl-ü Ek-rem, onun için gıyabî cenaze namazı kıldı ve buyur­dular:

Bugün salih bir kimse vefat etmiştir. Kalkınız da kar­deşiniz Eshame için namaz kılınız."

Bütün bu kesin ve gayet kuvvetli delillerden sonra, Habeşistan hicretinin asıl sebepleri açık olarak meydana çıkmış oluyor. Bu husustaki bazı kimselerin yapmış ol­duğu istidlalin de hatalı olduğu anlaşılmış olması, lâzım gelir.

 

 

BÖLÜM: II

 

HAZIRLAYICININ NOTU

 

Hindistan'da Müslümanların yeni siyasi uyanışları bi­zim için yeni yeni bir takım meseleler doğurmaktadır. Bunların en mühimi istikbalde Müslümanların siyasî ni­zamı ne olacak, düşüncesidir. Her Müslümanın gönlü, kendi içtimaî nizamları­nın İslâm temelleri Üzerine kurul­muş olmasını istemektedir. Fakat günümüzde, dünya müslümanlarının çoğu, Müslümanlığı sevmelerine rağ­men hakikî müslümanlığı iyi anlamıyorlar. Şu şekilde ki, onlar İslama inanıyorlar, İslama bağlıdırlar; fakat İslâmın emrettiği şekilde yaşamasını bilmiyorlar.

Bu meseleyi, Müslümanların düşüncelerine yerleştir­mek için, Mevlânâ Mevdûdî Sahib İslâmın hayat nizamı­nın ne olacağının esas plânını, tertiplemiş ve ortaya koymuştur. Tafsilatiyle anlatmıştır. Onun bu husustaki beyanatından biri Lahor'da 1939 da toplanmış bulunan "Müslüman Kardeşler Birliği" nin toplantısında konferans şeklinde sunulmuştu. Daha o zaman, Müslümanlar, kendi millî vaziyetlerinin ne şekil ala­bileceğini dahi tayin etmiş değillerdi. Mevlânâ bu bahsinde, kendisi bizzat, İslâm Milletine (ümmetine) İslâmî hükümetin temelinin ne şe­kilde olabileceğini anlatmıştı. Bu hükümetin ne maksatla kurulabileceğini ve bunun esasa ait ilkelerinin ne olaca­ğını bildirmişti.

Önümüzdeki sahifelerde göreceğiniz bu makale, ikinci bir defa Mevlânânın gözden geçirmesinden sonra, zamanın değişmesiyle hükmünü kaybeden bazı kısımları çıkardıktan bazı ilâveleri de ekledik­­ten sonra, muhterem okuyucuların huzurlarına arz edildi. Muh­terem Müellif bazı yerleri, daha geniş bir şekilde anlatmıştır.

 

İSLAMIN SİYASI NAZARİYESİ

 

Elbette şu hususları bir hayli duymuş, çok yerde de görmüşsünüzdür: "İslâm bir Cumhuriyet rejimidir", "İs­lâm, otoriteyi tasvip eder, o halde mutlakıyet yâni dikta­törlüğü be­nimser". "İslâm sosyalizmin öncüsüdür". Bu ve bunlar gibi diğer iddialar. İslâmın doğuşundan sonra, birinci asırdan itiba­ren başlayan ve günümüze kadar söylenegelen bu sözlerin ardı arkası kesilmiş değildir. İlmî bir temele dayanmayan bu sözler, daha ziyade bu mevzuda konuşan şahsın kanaatine göre bir vasıf almış ve bu yolla halka sirayet etmiştir. Ancak, benim düşün­ceme göre, hakikî dini anlamış, incelemiş ve kavramış bulunan kimselerin sayısı binde, belki onbinde bir çık­maz. Hele İslâmın tam bir hayat nizamı olduğunu kavra­yanların sayıları bunlardan daha da azdır.

Evvelâ şu, "İslâm bir Cumhuriyet rejimidir; iddiasını tetkik etmek yerinde olur. İslâm'ın Cumhuriyet rejimi nasıl bir Cumhuriyettir? Bu Cumhuriyetin gayesi ve asıl mahi­yeti nedir? içtimaî veya siyasî adalet hususunda ne gibi hükümler ve ne gibi kaideler koymuştur. Bunları hangi esaslara dayanmıştır? Bazı kısa görüşlüler, İslâm'ın bir kısım dış şekil ve hükümle­rine bakarak, ona Cumhuriyet veya en üst kademedeki idareciyi körükörüne destekle­mek maksadiyle de bazan âmiriyet, meşru­tiyet, diktatör­lük veya sosyalizm gibi isimler takmakta ve bu sistemleri Islama iliştirmek yoluna gitmişlerdir. Çok zamanlar bu gibilerin, kendi zihinlerinde uydurdukları bir şeyler belirir ve derhal İslâmı da bu kılığa sokup bu şekilde göstermek yo­lunu tutarlar. Onlara göre dünyadaki, bilhassa, dünya ülkele­rinde iktidar sahibi bulunan kudretli devletlerin, kendi ülkeleri üstünde tahakküm eden hükümetlerin çe­şitli sistemlerini gözönüne koyup, bunların kabul edilme­sini isterler... Hele en fazla moda olan ve herkes tarafın­dan beğenilen kaç şekil varsa, uysun veya uymasın, o şekle sokup, o kılığa girdirip, ortaya çıkmak için uğraşır­lar. Bunu ispat etmeye kalkışmayı da ken­dilerince en büyük dinî hizmet sayarlar.

Onlar, ihtimal ki, İslâm'ı şu şekilde anlamaktadırlar: Felâketten kurtulmuş bulunan bir yetim çocuk gibi, birisi tara­fından himaye altına alınmalı. Yahut da şöyle düşü­nürler: Bi­zim şerefimiz, sâdece müslüman olmaya bağlı değildir. Muasır medeniyet yolunda terakki etmemize ve ilerlememize bağlıdır. Bu terakki ve ilerleme ne yolda olursa olsun.

İşte bu gibi düşüncelerin neticesinde, bu günkü dün­yada sosyo - komünizmin gürültüsü ve patırtısı büyümüş müslümanlar arasında kabul görmüş, bu yıkıcı akım, müs­lümanları da kendi hedefine sürüklemiştir. Bu çılgın gurup bir de İslâmiyeti, bir nevi sosyo-komünizmdir diye tanıtan kitaplarının yeni baskısını piyasaya sürmekten çekinmemişler­dir.

İş bu kadarla bitmemektedir. Ne zaman diktatörlük (Dic­tatorship) modası ortaya çıksa, bu zümre hemen ortaya atılıp, Emir'e itaatin farz olduğunu - ileri sürmüş­lerdir. Arka­sından bir de fetva çıkararak, islâm nizamının heyeti umu­miyesi ve her prensibinin "Emire itaat-ı mahz-dır" yâni İslâm diktatörlüktür diye ilân etmeye kalkışmış­lardır.

Hülâsa, günümüzde islâm'ın siyasî gerçeği ve hüvi­yeti, bir nevi muamma ve bilmece halini almıştır. Bu bil­mece diğer bir ifade ile, bir kafeste bulunan çeşitli kuşla­rın ötüşlerine benzer. Herkes kendi temayül ve meşre­bine göre islâm'a bir elbise biçmek yolunu tutmuştur.

İşte bütün bu sebeplerden dolayı, derin bir araştırma ve ilmî metodlara uygun bir tahkike girerek İslâm nazari­yesinin esas prensiplerinin ne olduğunu gün ışığına çı­karmayı kendi­mize farz saydık. Bunu yapmaktan maksa­dımız, sadece şu başı boş ve dağınık, aslı ve esası ol­mayan düşünceleri ve boş fikir­leri bertaraf etmek değil dir. Bu şekilde düşünenlerin ve bu hatalı yola gidenlerin ağızlarını kapatmak da değildir. Esasen bu gibiler, kendi sözleri ve kendi fikirlerini ilân etmekle, ceha­letlerini, bilgi­sizliklerini kendileri ispat etmişlerdir. Onların iddialarına göre, İslâmda herhangi bir siyasî ve medenî nizam yok­tur. Bu anlayışlarıyla, cehaletlerini ispat etmek için bize lüzum bırakmamışlardır. Belki, gerçeği insanlığa arz et­mek ve insanlık camiasının ufkundaki sunî sis ve bulutla­rın dağılma­sına vesile olarak, onları aydınlığa kavuştur­mak en aziz emeli­mizdir. Zira, onların bu aydınlığa her­halde ihtiyaçları vardır. İsterse, bu ihtiyaçlarının olduğunu anlayacak kadar anlayışları ve şuurları olmasın...

 

ESAS MUKADDEMELER

 

Her şeyden önce şunu bilmek gerekir ki, islâm bazı dağınık fikirler, dağınık düşünceler ve dağınık hareket tarzın­dan meydana gelmiş bir toplam değildir. Bu kolleksiyonda şuradan bir şey, buradan başka bir şey derleyip bir araya geti­rilerek, sıralanıp tertibe konmuş olamaz. İslâm, baştan sona kadar intizamlı bir binaya verilen isimdir. Temelinden sonuna kadar sağlam bir temele dayandırılarak inşa edilmiştir.

İslâm'ın en büyük erkânından tutun da, en ufak cüz'i­ya­tına kadar, herşeyin mantık esaslarına dayanan bir usul üzerine konulmuş olduğu görülür. İslâm, insan yaşayışının her şubesine ait, öyle sağlam kaideler ve kanunlar koymuştur ki, bunların hepsinin ruhu ve esas özu hep, bu ilk usulden alınmış­tır. İşte bu ilk usulden muhtelif dallar ayrılır. Bunları, çok dalı bulunan bir ağacın esas köküne ve bu köke bağlı dallara ben­zetilebilir. İlk usul bu köktür. Sıra takip ederek bu kökten gövde çıkar. Daha sonra da dallar ve daha sonra da ince dallar mey­dana gelir. Fakat nasıl bu ince dallar, dallara ve dallar da gövdeye ve köke bağlı olarak bir bütün teşkil ederlerse, İslâm da bu hikmete eş olarak, her cüz'ü birbirine bağlı bir bütün teşkil eder.

Bunun içindir ki, İslâmî yaşayışın herhangi bir dalı veya şubesi ele alınınca, doğru bir neticeye varmak için, asıl kökü ve esası ele almak lâzıım gelir. Böyle yapılma­dığı tak­dirde, islâm'ın ruhu asla anlaşılmış olmaz.

 

ENBiYA ALEYHİSSELAM'IN

HEYETLERİ (MİSSİON)

 

İslâmda iki mesele bütün müslümanlarca malûmdur: Bunlardan birincisi şudur: islâm, bütün peygamberlerin kur­duğu heyettir: (Mission). İslâm, yalnız Hazret-i Mu­hammed ibni Abdullah (S.A.V.)'ın kurduğu bir heyet de­ğildir. Tarihin en eski devrinden beri, örnek yaşayış ilke­sini gösteren bu kaynak, insana ait hayatın tâ başındanberi Hak Tealâ tarafından gönde­rilmiş bulunan ilk peygamberin kurduğu ve o zamandan bu­güne kadar süregelen heyet (mission) dir.

İkincisi ise şu hususdur: Hak Taalâ tarafından, şim­diye kadar yeryüzüne birçok peygamber gelmiştir, Onla­rın hepsinin de gelişlerinden maksat, Bir olan ve Tek bulunan, Eşsiz olan Hak Taalâ'nın vahdaniyetini bildir­mek; ve ancak. O'na ibâdet edileceğini göstermektir. Yalnız O'na (O'ndan başkasına değil) ibadet ettirmektir

Müslümanlar tarafından ehemmiyetle üzerinde duru­lan ve hemen hemen her Müslüman tarafından artık açıkça belli olan husus şüphesiz bu iki meseledir. Bu mevzu, bütün müslümanların üzerinde anlaştıkları en kuvvetli noktadır. En büyük, âliminden tutunuz da, en cahil bir müslümana kadar, bütün müslümanlar böyle düşünür ve böyle bilir. Fakat buna rağmen, ben bu hu­susta perdeyi bir parça daha aralamak ve bu noktayı daha geniş bir şekilde açıklamak istiyorum. Çünkü bu iki esas meseleyi anlamak, ilerde karşılaşacağımız, mev­zuları anlamak bakımından önemlidir. Ve bu perdenin arkasında bir hayli meçhul kalan gerçekler vardır. Bunları da gün ışığına çıkarmak icabeder.

Şimdi biraz olsun, araştırıcı bir göz ile bakmağa baş­layalım. Bu şartla bakınca şu hususu düşünmemiz gere­kir Bir Allah'a Allah diye inanmaktan maksat nedir? Ve şu soruya da bu arada bir cevap bulmamız şarttır. Niçin yalnız Allah'a ibadet edilecek, ondan başkasına ibadet edilmiyecektir? Yine şu so­ruya karşılık vermek zorunda­yız: Neden hiç bir kimse, Allah'­tan başka birine kul olma­yacak ve ancak O'na Kul olacak?

"Ma leküm min ilâhin gayruhü: Sizin, O'ndan başka bir İlâhınız yoktur

El-Araf: 65)

Bu dünya çapındaki muhteşem ilânla, bütün Tağutî şeytanikudretleri ve kuvvetleri niçin dağıtmak ve ortadan kal­dırmak istemiş ve bunları niçin silip süpürmüşlerdir?. Gerçek bundan başka bir şey değilse, şimdi biz niçin camilerde ve mescidlerde Bir ve Tek olan Hak Taalâ'nın karşısında yerlere kapanıp secde edelim de, camiden ve mescidden dışarı çıkınca da zamanın hükümetine — hangi zamanın hükûmeti olursa olsun — kayıtsız şartsız, itaat yolunu tutup sadakat gösterelim. Hele şu hükümet denilen nesnenin karşısında boyun büküp baş eğelim. Ki, bu hükümet her ne şekilde dursa olsun, kendi teba­asının ve kendi ülkesi halkının az veya çok, dinî akidelerine ve inançlarına da müdahale eder...

Şimdi beraberce tahkik edelim. Allah hakkında, Pey­gamber ile dünyanın diğer kuvvetlerinin arasındaki müca­delenin sebebi nedir?

Kur'an-ı Kerim bir yerde değil, yüzlerce yerde şu me­seleyi tekrar tekrar açıklamak istemiştir: Her zaman kâ­firler ve Müşrikler hep Peygamber (A.S.) ile mücadele edip savaşmışlardır. Bu kâfirler veya Müşrikler çok defa­lar, Hak Taalâ'nın varlığını inkâr etmiyorlardı. Onlar da ne de olsa yerin ve göklerin yaratıcısı diye bir Allah mef­humunu kabul ediyorlardı. Hattâ bu Kâfirler ve bu. Müş­rikler kendilerinin Allah tarafından yaratıldıklarına inanı­yorlardı. Bütün kâinat nizamının Allah'ın elinde olduğuna dair bir kanaatleri vardı. Yağmuru O yağdırıyor, suyu O gönderiyor, mevsimleri O mey­dana getiriyordu. Güneş, ay, yıldızlar ve yer küresinin O'nun emrinde olduğuna iman ediyorlardı:

"Onlara söyle: Yer ve yeryüzünde bulunanlar kime aittir, biliyor musunuz? Diyeceklerdir ki, Allah'ın. Söyle siz (hiç) düşünmez misiniz? Söyle yedi göklerin ve arş-ı azim'in Rabbi kimdir? Diyeceklerdir Allah'dır. Söyle (hiç siz) korkmaz mısınız? (çekinmez misiniz)? Söyle her şevin idaresinin kudreti (melekût) kimin elindedir, kim (herşeyi) himaye eder ve kendisi himaye edilmez (hima­yeye ihtiyacı yoktur). Biliyor musunuz? Diyeceklerdir. Allah. Söyle; ya niçin siz böyle aldandınız (kan­dınız)?"

(Mü'minûn: 84-89).

"Onlara, sorsan, gökleri ve yeri kim yaratmış, güneşi ve ayı kim hükmü altına almış, elbette Allah diyecekler; Ya neden yüz çevirirler."

 (Ankebût: 61).

"Eğer onlara sorsan acaba kim gökten su indirip de, yer öldükten sonra bu su ile o yeri diriltti (canlandırdı): El­bette ki, Allah diyecekler."

(Ankebût: 63).

"Eğer onlara, sorsan; kendilerini de kim yarattı. El-bette ki Allah diyecekler. Ya niçin yüz çevirirler."

(Ez-zuhruh: 87)

Yukarıda sözü edilen bu âyetlerden açıkça anlaşılı­yor ki, Allah Taalâ'nın Haliklik (yaratıcılık vasfı o yerin ve gökle­rin mutlak Mâliki olması hususunda bir ihtilâf yoktu. Onlar da bu zikredilen hususlara inanıyorlardı. Bundan da anlamak mümkün oluyor ki, Enbiyâ (A.S.) in geliş maksadı, onlara bu hususları öğretmek değildi. O halde bu peygamberler ne için gelmişler, bu çetin mücadele ve savaşlar ne üzerine yapılmıştı? Bu müthiş kavgaların sebebi ne olabilirdi?

Kur'an-ı Kerim'in bildirdiği cihetle, bütün bu şiddetli mücadelelerin çok mühim bir sebebi vardı. Bu büyük çatışma, peygamberlerin hepsinin de şu gerçeği ilân et­melerinden doğu­yordu: Sizin bir Allah'ınız vardır. Bu Al­lah sizin de, yerin de, göklerin de halikidir. İlâhınız ve ve Rabbınızdır. Ondan başka bir İlâha bir Rabb'a inanma­manız lâzımdır. Fakat ne gezer, dünya bu sözü kabul etmeye hazır değildir. Onun içindir ki, çekişmeler de başladı. Şimdi geliniz de dikkatle ve inceden inceye bu mevzu üzerinde duralım. Bu büyük beşerî kavganın se­bebini araştıralım. Bu çatışmanın iç yüzünde neler var­dır? İlâh'tan maksat nedir? Rab kelimesinin mahiyeti ve mânası nedir? Enbiyâ neden ısrarla yalnız Allah'a, Rabb ve İlâh diye inanılacağını söylemiştir?

 

İLAH VE RAB MEFHUMLARI?

 

Biliyorsunuz ki, İlâh mefhumu, mabûd, ibâdet edile­cek kudret mânasına gelir. Fakat şunu da hesaba kat­mak lâzım­dır ki, maalesef siz Mabudun mânasını da unutmuş oluyorsu­nuz. Mâbud, denilen kelimenin aslı abede kökünden gelir. Abede de Abd'den yâni kul ve köle kelimesinden gelir. İbadetin mânası bildiğimiz ibadet yâni tapınmak değildir. Tam mânasiyle kulluk etmek, kölelik etmek, bütün yaşayışı bo­yunca, emre boyun eğ­mek, boyun bükmek, hizmete hazır olmak, fermana itaat etmek için buyruğu yerine getirmek, yolunda hazır bu­lunmak demektir. İşte bunlar tam bir halde, kül halinde ve hepsi bir arada, ibadettir. Hizmet yolunda hazır bulun­mak, karşısında el bağlı divan durmak, kulluğu itiraf ede­rek boyun bükmek, baş eğmek; (manen ve maddeten) vefakârlık; sadakat cazibesine tam mânasiyle kapılmış olmak; ferman dinlemek için, canla başla ve her şeyi ile fedakârlığa hazır bulunmak; bu yolda mal ve canla ça­lışmak, bir işe emir verilmekle değil de bir işaretle bile derhal içten gelerek koşmak; efendi ne isterse, derhal tereddüt etmeden ve gecikmeden yapmak; efendinin kuvvet ve kudreti karşısında, kendi acz ve zilletini belirt­mek; efendinin koymuş olduğu herhangi bir kanuna, ne­den ve niçin demeden sorgu sualsiz, canla başla itaat etmek, onun hükmü­nün haricindeki hiçbir şeye eğilme­mek ve böyle şeyleri tama­men hiçe saymak; her nerede efendinin fermanı olursa orada kelleyi koltuğa almak; işte bu gibi vasıflar ibadetin asıl mef­humudur. Ve insanın asıl Mabudu da, kendisine karşı bu şe­kilde ibadet edilen Mâbud'dur.

Rab mefhumu ne demektir? Arap lisanına göre, Rab kelimesinin mefhumunun asıl mânası, besleyen, besle­yici ve koruyucu demektir. Dünyada da bu besleyici ve koruyucuya ibadet edildiğinden; bu besleyici ve koruyucu Rabb de mâ­budluk sıfatına haizdir. Yâni, bu besleyici ve koruyucu, insanları beslediğinden, ve koruduğundan kullarının mâliki ve onların efendisi şeklinde bir varlık olur. Nitekim, alelade Arapça konuşmalarda, mal sahibi, mülk sahibi kimseye de yine Rabb - ül -mâl denir. Yahut da bunun gibi evin sahibi ve evin mâlikine de yine Rabb-üd- dar diye söylenir. İnsan, kendisini besleyen, kendi­sine rızık: (Geçim) veren bir varlığı elbette ki düşünür. Bu varlık, insanı besler, onu korur onun ihtiyaçlarını temin eder, onun sıkıntılarını bertaraf eder. İnsan bundan bir çok şeyler bekler. Meselâ, kendisinin her hususta geçi­mini, ilerlemesini, sıkıntılardan kurtarılmasını, onun lütfü ve desteği karşısında hayat boyunca karşılaşacağı her türlü problemden kurtulmak ve bu gibi şeyler bekler. Me­selâ, ondan kendisinin her hususta geçimini, ilerlemesini, sıkıntılardan kurtarılmasını, onun lütfü ve desteği karşı­sında hayat boyunca karşılaşacağı her türlü problemden kurtulmak ve bu gibi şeyler bekler. Böyle bir varlığı veya böyle ümit ettiği bir kudreti insan kendisinin sahibi, mâliki ve efendisi olduğunu düşünerek; onun fermanına ve em­rine boyun büker; işte bu varlığın bu gibi kudretin de ismi Rab'dır.[30]

Bu iki kelimenin mânalarına göz atıp düşünürsek gö­receğiz ki, insan'ın karşısına bir varlık dikilerek, şu iddi­ada bulunuyor: Senin ilâhın benim, senin Rabb'ın benim, bana kulluk edecek misin? Bana ibadet edecek misin? Yoksa, ağaç mı? Taş mı? Deniz mi? Hayvanlar mı? Gü­neş mi? Ay mı? Yıldızlar mı? Acaba O'ndan başka kim insanın karşısına çıkıp bu koca davayı ortaya atmak ce­saretinde bulunabilir? Asla! Hiçbir kimse!

İnsanın karşısına hiçbir varlık dikilip de, bana ibadet edeceksin, bana kul olacaksın diyemez. Yalnız bir şey vardır; o da insanın kendisi, şu gördüğümüz, şu bildiği­miz, hiçbir şeye yaramıyan bir insan bu cür'eti gösterebi­lir... Evet bu adamlar­dan biri, bir ara kalkar da insanın karşısına dikilir ve ben senin Rabbinim, bana ibadet ede­ceksin diye tutturur. Elindeki büyük imkânlarla şımaran ve ne olduğunu unutan bu adam çılgın bir ihtiras nöbe­tine tutularak kalkar da Al­lah'lık iddiasında bile bulunur. Çünkü insan zihniyetinde tahakküm hırsı ve hevesî var­dır. Bu azgın ihtiras, insan için, iktidarı ele geçirmek, ya­hut menfaat temin etmek, her ne şekilde olursa olsun, diğer insan­ları kendine mahkum etmek, kendine itaatkar eylemek suretiyle başlar; yavaş yavaş bu menfî duygu cinnet derecesine vararak Allahlık: ulûhiyet iddiasına kadar varır. İnsan yâni şu bildiği­miz adamlardan biri, kendisini diğer hemcinsinin Tanrısı yapar da işin içinden çıkar. Çevresini köle haline getirmek, kullar ve esirler gibi onlara boyun eğdirmek, onlara karşı hüküm ver­mek, bu hükmünü yürütmek, kendi isteklerini onlara kabul ettir­menin neticesinde bir ilâh olarak cemiyete musallat olur.

İnsan, insanlığının başından bu güne kadar, böyle Tanrı olmak gibi cazip bir şeyi, bütün insanlık ömrü bo­yunca görmemiştir, tatmamıştır. İnsan için, ufacık bir kudret, bir ser­vet; bir parçacık zekâ veya bilgi; yahut da herhangi bir şekilde azıcık bir kol gücü, elde edildi mi, insan kalkar bunu bir bü­yüklük zannederek kendi haddini aşmaya başlar ve diğer in­sanların üzerinde, yâni bu say­dığımız hususlarda geri kalmış bulunanlara karşı — pa­rasız pulsuz fakir kimselere, zayıf, na­hif, güçsüz kuvvet­siz kimselere; bilgisi kıt, cahil kimselere; yahut da elinden iş gelmeyen beceriksizlere — tahakküm et­meye başlar. İşte böyle bir hal, bir nevi Tanrılık iddiasıdır.

Bu şekilde Tanrılık etmek hevesine kapılmaya yelte­nen insanlar, iki çeşit Tanrılığa yeltenirler ve iki yoldan gider­ler.

 

DOĞRUDAN DOĞRUYA İDDİA EDENLER

 

İnsanların bazıları çok cesaretli ve ataktırlar; hemen ortaya atılırlar ve uzun boylu düşünmeğe lüzum hisset­meden ve kimseden çekinmeden, peşin hükümlü olarak iddiada bulu­nurlar. Yahut da onların elinde Tanrılık iddia­sında bulunmak için yeterli vasıta bulunduğundan, doğ­rudan doğruya kendile­rine insanüstü ünvanlar verirler. Ve bu şekilde doğrudan doğ­ruya kendilerini Tanrı ilân et­meye yeltenirler. Meselâ, böyle bir hâdiseye örnek olarak Firavunu ele alabiliriz. Görüyoruz ki, bu adam, milletine başkan olunca ve emrine amade duran bir ordu bulu­nunca, kendi idaresindeki halka, "Ene Rabbüküm - ül - a'lâ: Sizin yüce Rabbiniz benim" (En - Nazîat: 24) demedi mi? Yahut da: "Malimtü leküm min ilâhin gayriye: Ken­dimden başka sizin bir ilâhınız (Tanrınız) olduğunu bilmi­yorum." (El-Kasas: 38). Diye beyanda bulunmadı mı?

Hazret-i Musa (A.S.) Firavundan kavminin serbest bı­rakılmasını istediği zaman, ona sen Rabbülâlemînin kulluğunu kabul et demişti. Firavun da, cevap olarak, "Benden başka birisinin Tanrılığını (ilahlığını) kabul eder­sen seni hapse attırı­rım." (Eş-şuara: 29) Tehdidinde bu­lunmamış mıydı?

İşte aynı tarzda, başka bir hükümdar da Hazret-i İbra­him (A.S.) karşısında buna benzer bir iddiada bulun­muştu. Onun da bahsi Kur'an-ı Kerim'deki şu lafızlarla beyan buyrulmuştur:

"Sen, İbrahim ile Rabbı hakkında çekişmeye girişeni görmedin mi? Allah ona mülk vermişti... Ne zaman, İbra­him, ona dedi: Dirilten de öldüren de benim Rabbımdır; O da (karşılık olarak) söyledi: Ben diriltir ve ben öldürürüm İbrahim de dedi: İşte Allah, güneşi şarktan doğuruyorr sen de garptan doğdur (bakalım)? Küfür yolunu tutmuş bulunan kimse, o zaman afalladı..."

(El – Bakara: 258)

Şimdi o kâfirin niçin afalladığını düşünebiliriz. Afal­lamış olması hangi sebebe dayanıyordu? Bu şaşkınlığın asıl sebebi şu idi: O, Hak Taalâ'nın kâinatın hükmünü elinde bulundurduğuna, güneşi doğdurup batırdığına bile inanmıyordu. Fakat münakaşa mevzuu, kâinatın mâliki­nin kim olduğu meselesi değildi. Bu çatışma asıl şunun üzerinde cereyan ediyordu. İnsanlar üzerinde ve bilhassa o zamanki Irak ülkesinde yaşayan insanlar üzerinde mâ­likiyet hakkı kimindi? Bu karşı koymanın sebebi de, o ülkenin hükümdarlığının kendi elinde olması idi. Halkın canı, malı elinde olduğu gibi, istediği gibi de hükmedebi­liyordu. Bu sınırsız selâhiyetle yaşatabilme ve öldürme imkânına da sahip olduğunu sanıyordu. Ben canı bağış­larım ve ben istediğimi öldürürüm gibi iddialara kapıl­mıştı. Kendi sözünün kanun ve bütün tebaasının da kendi arzusuna göre hareket etmesini istiyordu. İşte bu­nun için de, Hazret-i İbrahim (A.S.) dan, kendisini Rab olarak tanımasını taleb etti. Bana kulluk ve ibadet ede­ceksin dedi. Hazret-i İbrahim (A.S.) da bu talebe şu mu­kabelede bulundu: Ben ancak yerin ve göklerin Hâliki ve Rabb'ı olan Allah'a ibadet ve kulluk ederim, dedi. O za­man bu sözler karşısında, yalancı ilâh afalladı. Hazret-i İbrahim de, şaşıran birine ibadet edilip, onun karşısında boyun eğilir mi dedi?[31]

Bu şekilde İlâhlık, Tanrılık iddiasında bulunmak şu iki kişiye, yâni Firavunla Nemruda münhasır değildir. Daha dünyanın muhtelif yerlerinde nice nice Tanrılık iddiasında bulunan ve her şey bizdendir diyenler ve buna benzer vasıfları nefsine mal edenlerin sayıları bir hayli kabarıktır.

İran'da, hükümdara ve padişaha Hüdâvend ve Hûda kelimeleri kullanmak âdet halindedir. Güya bu kelimeleri söylemekle İran şahına karşı tam mânasiyle kulluk ve ubudiyet vecibeleri ifa edilmiş oluyor. Halbuki, hiç bir acem (İranî) onları Tanrıların Tanrısı: (Allah) diye dü­şünmez. Bu zavallı İran şahının kendisi de bu iddiaya kalkışmaz, fakat bu kelimeler eski zamandan kalma boş laflardan ibarettir.

İşte bunun gibi yine Hindistanın muhtelif yerlerinde bazı hükümdarlar da kendi neseblerini, soylarını devtâ: Tanrı­cık'lara ulaştırmak isterler. Nitekim bunun gibi, gü­neş ailesine mensup olanlar, Ay ailesine mensup olanlar: Sure bensî ve Çand bensî gibileri günümüzde bile şöh­retlerini kaybetmiş değillerdir.

Onlar Raca'ya da ann dîtâ: Rızık veren demektedir­ler. Onun karşısında çok kereler secde bile etmektedirler. Halbuki artık bugün zavallı Racaların çoğu kendilleri dahi bu iddiada değillerdir. Fakat böyle şeyler bu dünyada olagelmiştir. Ve bugün dahi bunun gibilerine rastlamak mümkündür. Bunlara her yerde rastlanamaz.

Ancak, bazı yerlerde yine buna benzer iddialar yok değildir. Hattâ bazı yerlerde, hükümdarlara, o ülkenin diline göre İlah veya Rabb lafızlarının karşılığı olan keli­meler açıkça söylenegelmiştir. Fakat bu kelimeler doğru­dan doğruya uluhiyet iddiası için değilse de yine bu keli­melerin altında bu mefhuma benzer bir şey gizlenmiş bulunuyor. Bu gibi uluhiyet iddiasında bulunmak için açıktan açığa ben Rabb'im. Ben ilâhım. Demeye hacet yok. İşte insanlar üzerinde iktidarını sağlamış bulunan başka bir sivrilmiş insan da hükümranlığı ve buyruğu eline geçirince, efendilik ve biraz daha ileri giderek Tan­rılık dâvasına kalkıp uluhiyet iddiasında bulunur. Nitekim Firavun da Nemrud da böyle yapmışlardı. Söz ve kelime olarak bunları söylemeye de lüzum yok. Hakikatte ise, onlar İlâhlık ve mâbudluğun mefhumunu iddia ederler, lafzını değil. Esasen lafzın da ehemmiyeti yok, asıl maksad mâna ve mefhumdur. İşte böylece onlara itaat eden ve kulluklarında bulunan halk da hep onları bir çeşit ilâh telâkki ederek, bu adamlara Rabb'lık ve Hanlık sıfa­tını bilfiil teslim ederler. İsterlerse, dilleriyle bu gibi ilâh ve rabb kelimelerini de söylememiş olsunlar. Bu cemiyeti yöneten kimseler de dilleriyle söylemeseler bile, hal ve hareketleriyle amelen kendilerini ilâh ve rabb addederek işin içinden çıkarlar.

 

2. VASITALI ULUHİYET İDDİASINDA

BULUNANLAR

 

Kısacası, insanlar arasında doğrudan doğruya uluhi­yet iddiasında bulunanların bazılarından bahsettik. İkinci bir kısım insanlar da vardır ki, bunların ellerinde kâfi de­recede kudret ve imkân yoktur. Böyle bir iddiaya doğru­dan doğruya kalkışmak için ellerinde vesileleri de yoktur. Fakat bunlar po­litikanın bütün entrikalarına vâkıftırlar. Halkın zihnine ve kalbine nüfuz ederek dolayısiyle böyle bir iddiaya kalkışırlar. Bu gibi insanlar ise, bazı acayip şeyleri, meselâ, işlerine yarı­yacak olan herhangi bir şeyi ele alarak; o şekilde, herhangi bir ruh, herhangi bir devtâ: Tanrcık, herhangi bir mezar, türbe veya kabir, herhangi bir yıldız, yahut da ağaç ve bunun gibi şeylere ilâhlık vasfı uydurup, halka da bunlar her ne şekilde olursa ol­sun size bir zarar verebilirler, yahut da sizin hacetlerinizi görürler diyerek, saydığımız şeyler bu hiçbir işe yaramıyan tabuları ilâhlaştırır ve ilâhlık kudretini bunlara atfederler. Bunların gönüllerini hoş ettiğiniz takdirde size yardımları dokunur. Size hayır bereket gösterirler, size iyilikleri dokunur; aksi takdirde size fenalıkları dokunur, hayır - bereket ortadan kalkar, hastalık kıtlık sıkıntı baş gösterir, derler. Onlardan meded umanlara da kendileri vasıta olurlar. Halktan istediklerini, bu tabularını öne sü­rerek elde ederler. Bunun neticesinde de kendilerini onla­rın vasıtasiyle, bir nevi ilâh yaparlar ve kendilerinin elle­rinde bir kudret olduğunu halka bu vasıta ile telkin edip giderler.

Onların memnun olmasını size iyilik etmelerini isti­yorsanız, bize inanın, bizim büyüklüğümüzü kabul edin. Bizi memnun ederseniz, onları da memnun etmiş olursu­nuz. Kendi, malınızı canınızı ırz ve namusunuzu bize bırakın, biz sizi koruruz, derler.

Düşüncesiz, cahil kimseler de bu gibilerin sözlerine kanarak, yavaş yavaş bu uydurma yalancı ilâhlar taraftar bulur, halkın kalblerine yerleşir; bu ilâhların mümessili kesilen öteki açık gözler de, bunların sayesinde ilâhlaşıp giderler. Buna benzer başka bir zümre de vardır. Bunlar, kehanet, müneccimlik, talih tutmak, yıldıza bakmak, fal­cılık, büyücülük, üfürükçülük, çer çöp yakmak, tütsücü­lük, nazar boncukçuluğu ve saireyi ellerinde alet olarak kullanırlar. Dolayısiyle kendilerine bir nevi ilahlık süsü verirler. Bunlar, Allah'ın kulluğunu kabul etmiş bulunan kullara şöyle söylerler: Siz doğrudan doğruya Hak Taalâ'ya yakınlık elde edemezsiniz. Huzuru uluhiyete yakınlık elde etmek için, biz vasıtayızdır. Biz bu dergâhın kapısı sayılırız. İbâdet merasimi bizim vasıtamızla icra edilir. Sizin doğumunuzdan ölümünüze kadar bütün dinî merasim bizim elimizle yapılmalıdır.

Yine buna benzer bir zümre de ortaya atılıp, bu defa Allah'ın kitabını alet ederek, uluhiyet iddiasında bulunur­lar. Bunlar da, Kur'an-ı Kerim'i bilmekten mahrum bulu­nan ve Kur'an-ı Kerim dilini anlamıyanlara karşı, kendile­rini Kur'an-ı Kerim'in arkasına saklıyarak, kendi anlayışla­rına göre, Allah Taalâ'nın dilinden iftiralar uydurup, helâli haram, haramı helâl kılıp, hükümler ortaya atmaya kalkı­şırlar. Bu şekilde, onların da sözleri ve uydurdukları ka­nunluk vasfını kazanır. Neticede insanları Hak Taalâ'nın hükmü yerine, kendi uydurup ortaya attıkları hükümlere Hak Taalâ'nın hükmü diye halka yansıtırlar.

İşte yine bu sınıfa ait Brahmenlik: Hindu din büyüğü veya Papalık ve daha çeşitli isimler altında, tâ dünyanın eski devirlerinden beri dünyanın muhtelif yerlerinde süre­gelmiştir. Bunum sayesinde de bazı aileler, silsileler, soylar diğer insan toplulukları üzerinde yükseklik, üstün­lük ve efendilik taslayıp gitmişlerdir.

 

FESADIN KÖKÜ

 

İşte bu konuları gözden geçirdiğimiz zaman görüyo­ruz ki, dünyada fesadın kökü ve fitnenin aslı ve esası, insanın insanlar üzerinde kendisini İlâh yapmak isteme­sinden geliyor. İster bu Tanrı kılmak ve İlâh'lık iddiası, doğrudan doğruya olsun, isterse, doğrudan doğruya ol­mayıp vasıtalı bir şekilde olsun, bozgunun asıl kökü bu­dur. Bu çeşmenin suyunu zehirleyen asıl zehirli madde­nin madeni de burasıdır.

Hak Taalâ insan fıtratının bütün sırlarını İyi kullarına öğretmiştir. Binlerce sene tecrübeden sonra yine görül­müştür ki, insan yine de ne olursa olsun, herhangi bir şekilde bir ilâh kabul etmekten vazgeçmek istemiyor. Onun yaşayışında bir ilâh, bir Rab kabul etmemek imkânı yoktur. Allah'a bağlanmadığı takdirde, o zaman başka başka şeyler uydurup Rab ve İlâh diye bunlara bağlana­caktır. Böyle bir mecburiyetin dışına çıkmasına imkân yoktur. İşte bunun neticesinde de bir sürü yapmacık İlâhlar ve Rabler türemeğe başlamışlardır. Bu sahte İlâhlar ve Rabler her tarafta üreyip, dünya halkının ba­şına belâ kesilmişlerdir. Şimdi, siz biraz olsun etrafınıza baktığınız takdirde göreceksiniz ki, milletlerden de bazı­ları, diğer bir milleti kendilerine Rab kabul edip işin için­den sıyrılmışlardır. Bunun gibi yine bir halk sınıfı diğer sınıflardan birini kendilerine Rab edinmişlerdir. Bütün bunlar bir tarafa dursun, memleketi idare eden partiler de kendilerini halka Rabb yahut ilâh mevkiine koydukları gibi, halk da bu güruha böyle bir paye vermiş durumda­dır. Çıkarlarına böyle bir tutum elverişli geldiğinden, bu makama kene gibi yapışmışlardır. Böylece milletterin başına geçenler, şeytanın Hak Taalâ'ya karşı benlik ve varlık taslaması gibi, nefsanî uluhiyet makamının parlak koltuğuna kurulmuşlar ve bu sınıftan bazıları da millî şef ismi altında makamlarından kopmak istememişlerdir. Aynı zihniyeti taşıyan başka bir güruh da, milletlerinin basına diktatör kesilerek, Mâ alimtü leküm min ilahin gayrîye: Sizin için, kendimden başka bir İlâh olduğunu bilmiyorum."[32] teranesini tutturmuşlardır. İnsanlık camiası veya tek başına insan, her ne şekilde olursa olsun, hiçbir vakit ve hiçbir zaman ilahsız kalmamıştır.

İnsanın, insan üstündeki bu tür, şeytanvarî İlâhlık id­diasının neticesinde neler olduğunu, şu basit misal gözle­rimizin önüne serebilir: İlahî irfan ve temyizden mahrum bir kimsenin polis müdürü veya herhangi bir idareci oldu­ğunu farzedelim; bu şahıs kendiısini bir şey oldum zan­nederek, selâhiyetini nefsine âlet eder ve bir nevi uluhiyet iddiasına kalkışarak, gücünün yettiği kimselere karşı şid­det ve tahakküme yeltenir. Haklıyı haksız, haksızı haklı çıkarır. Ve bu şekilde adalet mülkünü tarumar eder. Ne oldum şarabını içtiğinden, benlik sarhoşluğunun ona daha neler yaptıracağını siz tasavvur buyurunuz...

Allah'a değil de nefsine tapanların bu kabil rububiyet ve uluhiyet iddiaları ile içtimaî hayat içinde kuvvet ve nüfuz mevkilerini ele geçirmeleri neticesinde, çok kere zulüm, isyan, gayri meşru menfaat temini, ölçüsüzlük. eğrilik ve sayılmayacak derecede rezaletler bir korkunç âfet gibi cemiyeti kırar geçirir. Fıtrî olarak temiz ve hür yaratılmış olan insanı, bin bir türlü esaret kanunları, zindanvarî ve ıstırap dolu bir hayata mahkum eder. Böyle bir icraatın neticesinde ise, o cemiyet geriliğin karanlık ve korkunç pençesinde yıkılışa mahkum olur, gider.

Doğrunun ve doğruluğun cevheri, Peygamber efen­dimiz (Hak Taalâ, O'na O'nun âline ve ashabına salavat ve selâm göndersin.) Ne kadar doğru buyurmuşlardır:

"Allahu Taalâ (azze ve celle) buyuruyor ki: Ben kulla­rımı temiz yarattım. Sonra şeytan gelip, onları yollarından saptırdı. Onlara helâl olan şeylerden kendilerini mahrum bıraktı." (Hadis-i Kudsî).

İşte insanların başlarına gelen belâların, musibetle­rin, rezaletlerin ve fenalıkların dalbudak saldığı kök bu­dur. Gerçek mânada bir ilerlemeye engel teşkil eden sebepler de bu noktadan çoğalıp yayılmaktadır. Ahlâkı bozan, ilmi, fikri kuvvetleri felce uğratan, medeni yasa­yışa zehir katan, cemiyet hayatını dejenere eden, siyasi ve iktisadi hayatı faziletten uzaklaştıran ve özrt olarak insanlığı insanlıktan uzaklaştıran hep bu korkunç mese­ledir. İnsanlık zincirinin ilk halkasından bu güne kadar, şer ve kötülüğün bu korkunç fideliği devam edegelmektedir. Maddî salgın hastalıklarından daha müthiş olan bu tahribatı durduracak tek bir çare vardır. İnsan, bu çeşitli ve türlü türlü uydurma Tanrıcıkları, ilâh­ları ve Rab'cikleri bir tarafa bırakarak, yalnız ve yalnız Cenab-ı Rab - ül - âlemi'ni Rabb olarak tanıması şarttır. O zaman, bu dertlerden bu belâlardan tamamiyle kurtul­muş olunur. Bundan başka ne çare ve ne de çıkar bir yol vardır. Hangi fikre, hangi felsefeye veya hangi doktrine sığınılırsa sığınılsın bu çeşitli ilâhlar. Onların ensesine binecek ve bunlardan kurtulamı­ya­cak­lardır.

 

PEYGAMBERLERİN İSLAH EDİCİ ÇALIŞMALARI

 

İnsan hayatını temelinden düzeltmek, onu yaratılı­şına uygun yola sevkedebilmek için, Enbiyâ (A.S.)'nın nurlu kafilesi, en çetin gayret ve çalışmaların bayraktarlı­ğını yapmışlardır. Bu insanlığın gerçek rehber ve mürşit­lerinin mücadelelerindeki esas nokta, insanların insanlar üstündeki uluhiyet ve rububiyet iddialarını kökünden sö­küp temizlemekti. Onların aslî meslek ve heyetleri, in­sanları şu yalancı, uydurma Tanıcıklardan ve Rabcikler­den ve bu şerli sultanın zulmünden, haksız menfaat sö­mürücülüğünden kurtarmaktı.

Onların pırıl pırıl ışıldıyan ulvî maksatlarının hedefi şu idi: İnsana insanlığını öğretmek, insanı insan karşı­sında baş eğdirmemekti. Bütün insanların eşit olduğu fikrini tatbiki olarak gerçekleştirmekti. İçtimai hayatı ada­let üzere tesis etmekti. Ve yine insanlara, Allahu Taalâ'ya ibadet etmenin yolunu açmaktı.

Onların hepsinin de büyük müjdeleri şöyle idi:

Ey kavim, Allah'a ibadet ediniz, sizin O'ndan gayrı bir İlâhınız yoktur.[33]

Fakat Hazret-i Muhammed-î Arabî (S.A.S.) bu tevhid akidesini en güzel şekilde beyan etmişlerdir:

"İşte ben sizi uyarıcıyımdır. İşte, Vahid - ul - Kahhar olan Allah'tan başka bir ilâh olmadığı hakkında sizi uyarı­yorum. Göklerin ve yerin ve bu ikisinin arasında bulu­nanların da Rabb'i ancak O'dur." (Sad: 65 - 66).

"Elbette ki sizin Rabbınız gökleri ve yeri yaratmış bulunan Allah'tır"

(A'raf: 54).

"Güneş, ay ve yıldızlar, hep O'nun emrine boyun bü­kerler. Dikkat, yaratmak da "emr" de O'nun değil midir?"

(A'raf: 54).

İşte, O, bir ve tek olan Allah sizin Rabbinizdır. O'n
dan başka herhangi bîr İlâh yoktur. Her şeyin yaratıcısı
O'dur. Bunun için sizin O'na kulluk etmeniz' lâzımdır. O
sizin her şeyinize ve her işinize yeter.   

(En'âm, 102).

"İnsanlara ancak Allah'tan başka birisine ibadet et­memek için emir verildi. Temiz bir yol ile ihlâs ile ibadet edercesine ibadet..."

(El-Beyyine: 5.)

"Geliniz bizimle sizin aranızda müşterek bulunan (husus) ta birleşelim ki, Allah'tan başkasına ibadet etmiyelim. O'na hiçbir şekilde ortak koşmıyalım, Allah'tan gayrı, aramızda bazımızı da kendimize Rabb diye uydurmıyalım."

(Âl-i İmran: 64).

İşte bu mânâ âleminden doğup da karanlık dünya­mızı aydınlatan sesler, insan ruhunu, insan aklını, insan fikrini ve düşüncesini hep bu maddî kuvvetlerin baskı ve köleliğinden kurtarmak gayesini hedeflemektedir.

İşte bu emsalsiz düstur, gerçek hürriyetin yegâne anahtarıdır. Bu bakımdan Hazret-i Muhammed (S.A.V.) in örnek davranışı Kur'an-ı Kerim'de şöyle tavsif edil­mektedir:

"(Bu Peygamberdir ki), onların sırtından yüklerini kaldırıp, onların (boyunlarındaki) zincirleri çözer."

 

SİYASÎ NAZARİYENİN İLK USULÜ

 

Peygamberler (A.S.) Örnek ve ideal insan yaşayışı için öyle bir düzen tanzim etmişlerdir ki, bu nizamın mih­veri ve merkezi, bu nizamın cevheri ve ruhu, İslâmın si­yasî görüşünün temeline dayanır. Bu siyasî nazariyenin de esası ve temeli şudur: islâm'a göre, hüküm vermek ve kanun vazetmek hakkı ve selâhiyeti tamamen insanlar­dan alınmış ve insanların elinden çıkmıştır. Bütün insan­lar, ister toplu halde olsunlar, isterse tek başlarına ol­sunlar, kanun yapmak ve hüküm vermek İslâm'da yalnız Allah-u Taalâ'ya aittir. Bu selâhiyet (yetki) ancak ve kesin olarak Hak Taalâ'nın elindedir.

İşte, "Hüküm Allah'tan başkasının değildir. (Onun emri gereğince, sadece kendisine itaat edilecek), kendi­sinden başkasına (her ne şekilde olursa olsun) ibadet edilmiyecektir. İşte sağlam din de budur."

(Yûsuf: 40).

"Derler: Emrin hakkında bize de bir iş düşer mi? Söyle: Emr tamamen Allah'a mahsustur."

(Âl-i îmran: 154)

"Dilinizin vasf edip, yalan uydurduğu gibi, buna helâl, şuna haram demeyiniz."

(En Nahl: 116).

"Her kim Allah'ın nazil kılmış bulunduğuna göre hü­küm vermezse, işte o kâfirlerden olur."

(Maide: 44).

Bu nazariyeye göre, hâkimiyet: (Sovereignty) tek ba­şına ve yalnız Allah'a aittir. Kanun koyucu: (Law - giver) yalnız Hak Taalâ'dır.[34] Herhangi bir insan, bu insan pey­gamber bile olsa yine kendi indinden (yanından) hüküm vermekten yahut da bir hüküm kaldırmaktan menedilmiş­tir. Bütün peygamberler dahi Allah'ın hükmüne itaat et­mek mecburiyetindedir.

"Ben, ancak bana vahyolunmuş şeylere tabi olurum."

(En'âm: 50)

Tüm insanların da bütün peygamberlere (A.S.) taat etmelerinin sebebi O'nlar kendiliklerinden hüküm ver­mezler, kendileri kanun yapmadıkları gibi yalnız Hat Taalâ'nın hükümlerini ve kanunlarını beyan ettiklerinden­dir.

"Hiç bir peygamber göndermedik ki, ancak Allah'ın izni ile kendisine itaat edile." (En – Nisa: 64)

"İzin": (Sanction).

"İşte bunlar o kimselerdir ki, onlara kitap, lıükm
ve nübüvvet verdik." (En'am: 89)

Hüküm: (Authoritv)

Hiç bir beşerin haddi değildir ki, Allah'ın böyle bir ki­tabı, hükmü ve nübüvveti gönderilmiş olduğu halde, halka şunu söylesin; "Siz, Allah'a değil de bana kul ola­caksınız." Aksine böyle bir ihsan ve müjdeden sonra, insanlığa şöyle hitap edilir:

"Siz gelin de Allah'a kul olun."

(Al-i İmran: 79)

Buna göre İslam Devletinin aslî özellik ve prensipleri hakkında Kur'an-ı Kerim'deki (yukarıda anlatıldığı gibi) temel kaideleri açıklayalım:

1. Herhangi bir zümre, herhangi bir aiIe, silsile, sü­lâle, hanedan, herhangi bir sınıf veya devlet, hükûmet ve saltanat dahi, meşru ve gerçek hâkimiyet sahibi değildir. En yüksek hâkim: Hâkim-i A'lâ (sovereign) yalnız ve an­cak Allah Taalâ'dır. Diğerleri hep tebaa ve reayadırlar.

Kanun yapmak "Kanun vazetmek" de Allah'dan başka kimsenin hakkı değildir. Bütün müslümanlar topla­nıp bir
araya gelseler dahi, kendileri için bir kanun vaz' edemez­ler. Aynı zamanda, Hak Taalâ'nın koymuş olduğu kanunları da en ufak bir şekilde tevil ve tahrif edemezler ve değiş­tire­mez­ler.[35]

2.      İslâmî devlet de yalnız Allah tarafından pey­gam­beri vasıtasiyle gönderilmiş bulunan kanuna, - herne şekilde olursa olsun, her ne halde bulunursa bulunsun - istinat etmelidir. Bu devletin idarî eşlerini yürütecek olan hükümet de, ancak ve ancak bu kanunlara itaat etmek ve bu kanunları nazarı itibara almak şartıyla idarenin ba­şında bulunabilir. Bu hükümet, ancak Allah'ın kanunlarını icra etmekle mükelleftir; başka bir şey yapamaz.

 

İSLAMİ HÜKÜMETİN VAZÎYETİ VE ŞEKİLLERİ

 

Bu konu incelendiği zaman, ilk nazarda şu hususlar göze çarpacaktır: İslâmî hükümet, Avrupa-vâri gayrı - dinî Cumhuriyet (Seculer Democracy) değildir. Ancak bu isim felsefî noktayı nazardan Cumhuriyet olmuştur. Gayrı - İslâmî cumhuri hükûmette, en "yüksek hâkimiyet" ül­kenin sâkinlerinin çoğunluğunun elindedir. Onların gö­rüşlerine göre, kanunlar yapılır; onların görüşlerine göre bu kanunlarda değiştirmeler olur. Bu kanunlar istendiği zamanda icra ve infaz edilir yahut da icra edile­mez, kâğıt üzerinde kalıp gider, islâm'da ise böyle bir şey yoktur ve olamaz.

İslâm'da insanların yaptığı kanunlarla mukayese ka­bul etmiyecek yükseklik ve derecede bir kanun yap­ma makamı vardır. O da Allah Taalâ'dır. Resulleri vasıtasıyle bu gerçek ve ulvî kanunlar gönderilmiş olup bu hükümler milletlere ve hükümetlere tebliğ edilmiştir- Bu bakımdan Islâmî Hükümete, Avrupavârîmânada"Cumhuriyet de­mek"imkânsızdır. Böyle bir Islâmî Hükümete; "İlâhî Hü­kümet" is­mi vermek daha doğru olur. İşte bu İstılaha ingilizcede de (theocracy): dinî hâkimiyet denebilir. Fakat bu­rada da yine mühim bir başkalık vardır. Avrupavârî (theocracy) ile islâmî teokrasi, yine biribirinden ayrı ve bambaşka bir şeydir. Avrupa teokrasisinde malûm bir zümre, bir ruhanî sınıf,hususî bir mezhebi topluluk (Priest Class) Hak Taalâ'nın ismini- kullanarak, kendi­lerine alet ederek, bu ismin arkasına sığınarak, kendi­leri hâkimiyet", ele geçirirler, kendileri kanun vaz eder­ler ve bu kanunları da yürürlüğe koymak yolunu tu tartar.[36]

Bunlar, amelî ve fiilî bir şekilde, kendilerini Tanrı ye­rine koyarak, halkın üzerine musallat olup, halkın ense­sine binerler. İşte böyle bir hükümete, böyle bir durumda İlâhî hükümet yerine, şeytanî hükümet ismi vermek daha doğru olur.

Bunun aksine, İslâmî teokrasi, bambaşka bir mahiyet arzeder. İslâmî teokraside hâkimiyet herhangi bir ruhanî zümrenin yahut da mezhebin ve dinî bir sınıfın elinde değildir. Bu hâkimiyet bütün müslümanların, hattâ tek tek her müslümanın elindedir. Bütün müslümanlar, hattâ müslü­man­ların her ferdi bile, Allah Taalâ'nın kitabı ve O'nun Resulünün sünnetine uyarak bu hâkimiyeti yürütüp giderler. Eğer bana bu husus için ayrı ve yeni bir İstılah ortaya koymak ve bir terim ismi vermek müsaadesi veri­lirse, ben buna (Theo - democracy) yani "İlâhî cumhurî hükümet" demek itsiye­ceğim. Zira, böyle bir hükümette böyle bir idare sisteminde "hâkimiyet" yalnız Hak Taalâ'nın elindedir. Allah'ın iktidar-ı âlâ'sının (Paramaouncy) sayesinde, müslümanlara mahdut ve sınırlı bir şekilde, genel hâkimiyet: (Limited Popüler soveicignity) verilmiştir. Böyle bir hükümette, inzibat, intizam ve uygulayıcı kuvvetler: (Executive) ve tanzim etme işi (Legistature) müslümanların görüşüne bırakıl­mıştır. Hükümet idaresinin başında bulunanları, müslümanlar istedikleri zaman azletmek yetkisine sahip­tirler. Bütün nizamlar, muamelât ve şeriatı ilâhî'de hak­kında açıklık bulunmayan hükümlerde, müslümanların icmâ şeklinde alacakları müşterek kararla ve ilâhî kanuna mutabık olması şartiyle hüküm ortaya çıkarırlar. İlâhî kanunun tefsiri ve şerhi de hiçbir zümreye, hiçbir hane­dan veya nesle yahut da bir hususî topluluğa verilmiş değildir. Bütün müslümanlar arasında herkes bu hakka sahiptir. Ancak, ictihad kabiliyeti olmak ve bu mevzuda derin bilgi sahibi olmak şartı ile tefsir ve şerh edilebilir. İşte bu itibarla bu hükümet bir demokrasi hükümetidir. Ancak, böyle bir demokrasi hükümetinde de İlâhî kanun mevcut olunca, Allah Taalâ'nın Resulü vasıtasiyle gön­dermiş bulunduğu hükümler elde olunca da, herhangi bir müslü­man, ister bu müslüman bir tek kişi olsun, isterse herhangi bir emîr olsun; yahut kanun koyan zümre olsun, müctehid veya âlim olsun, dinde en ileri gelen bir şahsi­yet olsun, hattâ bütün dünyadaki Müslümanlar bir araya toplanıp gelseler dahi bu İlahî kanun hükümlerinde en ufak bir değişiklik yapmak hakkına sahip olamazlar. İşte bunun için bu hükümet nizamı "teokrasi" dir.

Yukarıda bahsedilen hususları biraz daha etraflıca şerh etmeğe çalışalım: İslâm'da demokrasinin hudud landırılması ve bu şekilde kayda bağlanması niçin ve ne sebepledir? Bu hududlandırmanın ve kayda bağlanmanın şekil ve nevileri nedir?

Bazıları bu hususta itirazda bulunurlar. Hak Taalâ böyle yapmakla, insandan, akıl ve ruh serbestisini kal­dırmıştır. Halbuki, hakikat tamamen bunun tersinedir. Hak Taalâ insandan akıl ve ruh serbestisini kaldırmadığı gibi; akla, düşünceye, hattâ vücuda ve cisme de serbest­lik vermiştir. İşte bunun en kesin delili de kanun koymak işini Hak Taalâ'nın kendi elinde tutmasıdır. Kanun yap­manın Allah'ın elinde bulunması, insanın fıtrî serbestliğini elinden almak için değil, belki bu fıtrî serbestliği korumak içindir. Böyle olmasaydı, insan esas yolu şaşırır ve ken­disini, kendi ayağı ile çamura yuvarlayıp giderdi.

Avrupanın isim uydurup taktığı şu gayrı - dinî Cum­huriyet, iddia edildiği gibi, halk hâkimiyetine (Popular sovereignity) ye dayanır. Bu huausta biraz düşünmek ve bu meseleyi tahlil etmek lâzımdır. O zaman göreceğiz ki, toplanıp da hükümet kurmuş olan halk kendisi bizzat kanun yapıcı değildir. Hattâ kendileri de bu kanunları icra ve infaz etmezler. Onlar, hâkimiyeti muayyen bir zümre­nin eline vermişlerdir. Bu zümre halkın yerine halka ka­nun koyarlar. Bu kanunları da yine bu zümre infaz yolunu tutar. Bu maksat için de bir seçim şekli tertiplenmiştir. Bu kanun yapan ve seçilmiş olan zümrenin düşüncesine göre, halk, ahlâk, emanet, diyanet ve adalet nimetlerin­den mahrum bulunmaktadır. Seçilen zümreye göre, hal­kın düşüncesinin hiçbir ehemmiyeti yoktur. Yâni halk hiçtir. Bunun için de seçimleri kazananlar ve seçimlerde muvaffak olanların çoğu, halk üzerindeki servetleri, bilgi­leri, ataklıkları, hitabet kabiliyeti ile ya­lan vaatler ve alda­tıcı propaganda sayesinde seçilirler. Halk onlar için kan­dırılan ve menfaatlerine göre güdülen bir zümredir. Bu usullerle ahmaklaşan ve daima gerçek dışı hâdiselerle başbaşa bırakılan kamuoyu bu güruha kendilerini idare edecek yetkileri vererek, işin içinden çıkarlar. Politika bezirganları (tacirleri) da iş başına geçince de servetlerini daha çok arttırır, şahsî menfaatlerini ön plana alarak, devletin ve milletin sırtından daha müreffeh geçinmek için, hususî sınıfların faydalanmaları uğrunda kanun çıka­rır, nizamlar düzenlerler. Bu çıkarcı kanunların maddî yönü zavallı halkın sırtına yüklenir. İşbu belâ Amerikada da vardır, İngilterede de mevcuttur. Bütün Cumhuriyet cennetinde yaşadıklarını iddia eden memleketlerin hep­sinde de aynı durum cereyan etmektedir.

Meselenin bu tarafını gözden geçirdikten sonra, şimdi farz edelim ki, bu seçilmiş zümre, halkın istekleri ve halkın rızası üzerine kanunlar yapıp yürütme yolunu tut­muştur. O zaman şunu da görüyoruz ki, halkın kendisi bu kanun ve nizam mefhumundan hiçbir şey anlamamakta­dır. İnsanın fıtrî zaafının neticesinde, bazan kendisine ait işlerin çoğunu, her tarafını veya her cephesini göremez. Bu yapılan işleri hakikat derecesinde tâyin edemez. Hattâ bir çok hususu asla göremez haldedir. O zaman bu gibi işlerin çözümü, (Judgement) da tek taraflı olur. Bu­nun üzerine, tesir altında kalmak, tarafgirlik, şunun bunun tavsiyesine uymak olmak, hattâ kendi nefsinin arzusuna uymak ve bu gibi şeylerin baskısı altında, saf ve temiz olarak aklî ve ilmî hususlarda insanın tarafsız olarak fikir belirtmesine imkân yoktur. Ve hattâ çok kere, aklî ve ilmî hususlarda, gayet açık ve gayet belirli meseleler dahi, yukarıda bahsettiğimiz, tesir altında kalmalar, tarafgirlik­ler, nefsânî istekler ve sairenin karşısında mağlup olup giderler! Bu noktanın isbatı için bir hayli misâl vermek mümkündür. Burada bir tanesinden bahsedebiliriz:

Bir zamanlar Amerikada içki içme yasağı kanunu (Pro­hibition Law) ortaya çıkmıştı. İlmî olarak, içkinin sıh­hate zararlı olduğu ispat edilip ileri sürülüyordu. İçkinin aklî ve zihnî kuvvetler üzerinde kötü tesirleri olduğu be­yan ediliyordu. Medenî hayatı berbat ettiği ortaya atılı­yordu. Bu gerçekler kabul edildikten sonra, Amerikan kamuoyu, içki içmenin yasak edilmesine razı oldu. Neti­cede içki içmenin yasak edilmesi için bir kanun teklif edildi. Nitekim bu kanun halkın onayı ile kabul edildi.[37]

Fakat kanun yürürlüğe konunca, yine bu kanuna onay vermiş bulunan halk, kanuna karşı geldi. Bu kanunu dinlemiyenler gizlice daha çok içki içtikleri gibi, gizlice yapılan içkiler daha kötü ve sıhhat için çok daha zarar­lıydı. Yapılan istatistiklerdeki rakkamlar, içkinin serbest olduğu zamandan daha fazla içildiğini ispat ediyordu. Bunun neticesinde de suçlar çoğaldı; yapılmadık rezalet kalmadı. Nihayet yine aynı halk, bu defa rey vererek, eskiden haram (yasak) kılmış oldukları içkiyi bundan böyle helâl (serbest) kıldılar.[38] İşte içkinin haram olduktan sonra tekrar helâl kılınması, ilmî ve aklî bakımdan, içki hakkında Önce düşünülen hususların yanlış olduğu ve içkinin zararlı değil de faydalı bir şey olduğu ispat edildiği için değildi. Yalnız, halkın kendi cahilane isteklerine bağlı bulundukları ve nefsânî arzularına karşı gelemedikleri için, içki helâl kılındı.

Böyle bir halk, kendi hâkimiyetini ve kendi nefsini şeytana uydurmuş ve bu şeytanın tahakkümü altına gir­miştir. Nefsânî emeller kendilerine İlâh olmuştu. İşte bu ilâhlarına kulluk etmek için de bu kanunu değiştirip, za­rarlı olduğunu bildikleri halde, içkiyi yine serbest bıraktı­lar. Akıl, ilim ve mantık gereğince bu nesnenin zararlı olduğu bilindiği halde, yine bu kötülüğe boyun eğdiler. Buna benzer daha bir çok tec­rübe vardır. Bu tecrübeler­den şu kesin neticeye gitmek mecburiyeti vardır. İnsan kanun koyma: (Legislator) ehliyetine ve kabiliyetine sahip değildir. Eğer bir insan diğer ilâhlara boyun eğip kulluk etmezse bile, yine her ne şekilde olursa olsun, kendi nefsânî isteklerine boyun eğip kulluk edecektir. Kendi şeytanî nefsini kendisine ilâh yapıp onun hükmüne uya­caktır.

Bunun için, insan hürriyeti bir ölçü içinde münasip bir şekilde ayarlanmış olmalıdır. Bu sebepten dolayı Hak Taalâ'da İslâm'da bazı ölçüler ve hadler tâyin etmiştir. Bilindiği gibi islâm'da bunlara "Hududullah: (Divine Limites) denir. Bu hudud, bu ölçüler, insan yaşayışının her sahasına, her şubesine birkaç usul, nizam ve bazı kesin ahkâm hükümler koymuştur. Bunun neticesinde yaşayışın her sahasında denge ve ahenk elde edilmiştir. Asıl sebep de şudur ki, siz tam olarak istediğinizi yapar­casına serbest olursanız, başkalarının hukukuna tecavüz etmeniz de aynı nisbette artacağından bazı nizamlar: (Regulations) da yapmak lâzım gelir. Bu nizamlarla ser­best davranışa bazı ölçüler ve bazı hududlar tayin edilir. Bu ölçülerin hiçe sayılmasına ve hududun aşılmasına müsaade verilmez. Çünkü bu ölçülerin bozulması ve hududun aşılması, hakikatte başkalarının hakkına teca­vüz edildiği, yaşayış nizamının bozulmasına ve bu şe­kilde işlerin fâsid bir hâle gelmesine sebep olacaktır.

Misâl olarak, insana ait geçim sistemini gözönüne alalım. Hak Taalâ, şahsî mülkiyet hakkı üzerine zekâtı farz kılmıştır. Faizi ve tefeciliği menetmiştir. Gayr-ı meşru ortaklıkların ve ticarî anlaşmaların önüne set çekmiştir. Veraset için ka­nun koymuştur. Para ka-zanmanın ve harcamanın usulleri bil­dirilmiştir. Bütün bunların ne şe­kilde olacağını göstermiştir.

İnsan, eğer gösterilen bu usuller üzerinde hareket ederse ve kendi işini gücünü bu gösterilen şekillere uy­durmuş olursa; o zaman, bir taraftan kendi şahsî ser­bestliğini ve şahsî hürriyetini: (Personal Liberty) muha­faza etmiş olmakla beraber, diğer taraftan da sınıf müca­delesi: (Class War) ne son verilmiş olup, bir zümrenin diğer zümre üzerinde tahakküm etmesinin ve bir sınıfın diğer halk sınıflarının üzerine musallat olmasının ortadan kalkması sağlanmış olur. Bu esas kaideler olmaksızın ferdî servet azmanlığı olan zâlim kapitalizm, işçi sınıfı üzerinde diktatörlüğünü kurarak, cemiyetteki dengeyitahrip etmiş olur.

Yine bunun gibi, ailevî hayata: (Family Life) gelelim. Hak Taalâ, şer'î giyinme ve kuşanma, şeref ve namus, erkeğin idareyi elinde bulundurması; karı - koca, çocuk­lar, ana - baba hak ve vecibeleri, nikâh, boşanma, hul' (boşanma müddetinin sona ermesi) hükümleri, taaddüdü zevcat (Pol­ygamiy): (çok kadınla evlenmenin) şartı ve müsaadesi; zina ve kazf (zina ve bu hususta başkalarına iftira atmak) müeyyide ve cezalarını tâyin etmiştir. Bunlar huduttur, bunların her birine gereken dikkat ve saygının gösterilmesi lâzımdır. Fertler bu hususlara ne kadar uyarsa olursa, cemiyetin bünyesi de o oranda sağlam ve sıhhatli olur. Aksi takdirde, insanın evi kendisi için bir zindandan farksız bir hale gelir. Eğer İslâm'ın aile husu­sundaki mühim prensipleri lâyıkı veçhiyle tatbik edil­mezse, kadının şeytanî serbestliği, günümüzdeki gibi insan medeniyetini kökünden ve temelinden dağıtıp ber­bat eder.

Yine aynı şekilde, insanların medenî ve içtimaî hak­larını korumaları için Hak Taalâ "Kısas Kanunu"nu bu­yurmuştur. Hırsızlık edenin cezası elinin kesilmesidir. İçkinin haram kılınması, kadınlara ait örtünme emri ve bunlar gibi müstakil kaideler de vaz, edilmiştir. Bu müey­yidelerle fesadın ve anarşinin önü alındığı gibi bu gibi hastalıkların cemiyete girdiği kapı da en kuvvetli şekilde kapanmış olur.

Şimdi burada ben, Hududullahın geniş ve mükemmel fihristini size çizecek ve bunları sıralayacak değilim. Bunların insan yaşayışı için ne kadar ehemmiyetli ve ne kadar zaruri olduklarını birer birer sayıp dökecek de de­ğilim. Burada size ancak şu kadarını söylemek ve hatır­latmak istiyorum ki, Hak Taalâ öyle bir müstakil, değiş­mez ve tadil kabul etmez bir düstur (Constitution) koy­muştur ki, bu düstur insanın ne ruhî serbestliğini ortadan kaldırır, ne de onun aklî ve fikrî hürriyetinin elini kolunu bağlar ve iptal eder. Belki, bunlar için saf, temiz ve doğru bir yol gösterilmiştir ki, insan kendi cehaleti ve zaafından dolayı, her zaman düşebildiği hatâ ve unutkanlıktan kur­tulup, kendi fikrî ve aklî kuvvetlerini yanlış yolda harca­masın. Ve insan hakikî felah ve ilerleme yolunda doğru caddeyi tutup, yürüyüp gidebilsin.

Faraza, sizin bir ara dağlık mıntıkaya yolunuz düş­müş olsa, yoldan geçerken göreceksiniz ki, bir tarafta derin dereler, diğer tarafta sarp kayalar vardır. Caddenin kenarına da işaret taşları konmuştur. Yoldan geçen yol­cuların, yanlışlık yaparak, bir tarafa çarpmamaları ve uçuruma yuvarlanmamaları için. İşte burada yolu göste­ren işaretler, yolun kenarına dikilmiş bulunan bu korku­luklar ve işaret taşları yolcuların hürriyetlerini kısıtlamak gayesi ile mi konmuşlardır? Elbette ki, aklı selim böyle bir iddiayı geçerli görmez. Asıl maksat, yolcuların selâmetini korumak ve onları tehlikeli durumdan kurtarmak, onları muhtemel bir tehlikeye karşı ikaz etmektir. Her döne­meçte, her viraj başında, herhangi bir tehlikeli yerde bu gibi işaretler ne için konmuştur? Pek tabiidir ki, sizin doğru yoldan sapıp tehlikeye düşmemeniz için Yok, aksi takdirde bu işaretler dikkate alınmaz da hürriyet sarhoş­luğu ile gelişi güzel yol yürünürse ölüm tehlikesi de ken­diliğinden davet edilmiş olur.

İşte Hak Taalâ da bunun için; yâni selâmet yolunu tutup da maksada ulaşmamız için, bu şekilde "hudut" tayin etmiştir. Bir düstur kararlaştırmıştır. Bu hudut, insan yaşayışındaki yolculuğun doğru ve şaşmaz istikametini tayin eder. Aynı zamanda, yol istikameti boyunca her hangi bir dönemeçte, virajda, yolun herhangi bir tehlikeli yerinde, size doğru istikameti, bu yol işaretleri gösterir. Siz bu işaretleri takip ederek caddede tehlikeye düşme­den yürüyüp gidersiniz. Size de o tarafa değil, bu istika­mette yürürseniz doğru yolu bulursunuz deniyor ve bu yol işaretlerle gösteriliyor.

 Hak Taalânın mukadder kıldığı bu düstur, değişmez ve değişme kabul etmez bir düsturdur. Eğer siz isterse­niz, bazı Avrupavârilik felâketine uğramış Müslüman ül­keler gibi, bu düsturu aykırı harekete kalkışıp bu düstu­run aksine bir yol tutsanız bile, yine siz bu düsturu değiş­tirmiş olamazsınız. Çünkü bu düstur kıyamete kadar ka­lacaktır ve değişmeyecektir. İslâmî hükümet de kuru­lunca yine bu düstur üzerine kurulacaktır. Kur'an-ı Kerim ve Sünnet-i Seniye durdukça bu düstur dünyada baki kalacaktır. Belki bu düstur bir zaman için dahi sizin ülke­nizden de kalkmış olmıyacaktır. Müslüman bulunduğu­nuz müddetce bu düstura bağlı bulunmanız şarttır. Buna mecbursunuz..

 

İSLAMİ HÜKÜMETİN AMACI

 

Bu "düstur" un ölçüsü dahilinde İslânıî Hükümetin kurulmasının maksadını da Hak Taalâ kendisi tâyin et­miştir. Bunun açıklanması hususunda da Kur'an-ı Kerim' in çeşitli yerlerinde, âyetler vardır. Cenab-ı Hak buyur­muştur ki:

"İşte biz peygamberlerimizi, parlak delillerle gönder­dik , onlarla birlikte Kitap ve Mizan (ölçü) de nazil kıl
dık kî, halk arasında adaleti kaim kılsınlar. Bir de "De
mir" i nazil kıldık ki, bunda şiddetli kuvvet, halk için de faydalar vardır."

 (El Hadîd: 25).

İşte bu âyet-i kerimede "Demir" den maksat, siyasî kuvvet yahut da "kuvvet-i kahire" (Coercive power)dir. Resullere de şu vazife verilmiştir ki, Hak Taalâ'nın nurlu hidâyeti ve Hak Taalâ'nın Kitabı ile onların eline verilmiş bulunan Mizan (ölçü) ile doğru ve sahih bir şe­kilde, mü­tevazin (Well Balan­ced) bir vaziyetde, halkın yaşayış nizamına rehberlik etsinler ve içtimaî adaleti: Social Justice) kaim kılsınlar. Kur'an-ı Kerim yine bu­yuruyor ki:

Onlara eğer yeryüzünde bir iktidar mevkii verirsek dosdoğru namazh kılarlar, zekatı verirler, iyiliği emr eder­ler, kötülükten vaz geçirmeye çalışırlar. Bütün umurun âkibeti Allah'a râci'dir.                          

(El - Hacc, 41).

Siz halkın arasından çıkarılmış bulunan en iyi üm­metsiniz ki, mârufa (doğru yola) emr eder, "münker" den (eğri yoldan) men eder ve Allah'a iman eylersiniz.

(Âl-i İmrân, 110.)

 

İSLÂMİ HÜKÜMETİN HUSUSİYETLERİ

 

A. Müsbet ve alem şümul hükümet:

Yukarıdaki âyetlerin üzerinde düşünüldüğü zaman açık bir şekilde anlaşılacaktır ki, Kur'an-ı Kerim'in plan­ladığı hükümet'ten maksat, menfi (Negative) bir hükûfnet değildir. Bunun bir müsbet (positive) maksadı var­dır. Bu hükümetin hedefi halkın birbirlerine karşı, bir nevi üstün­lük tesis etmeleri değildir. Hürriyeti bir züm-le lehinde istimal edip yine bu zümreyi tafdil ederek onu memleket müdafaası için kullanmak da değildir. Bu nizamın değiş­mez iktizası, içtimaî adaleti ahenkli bir şe­kilde gerçekleş­tirerek, Allah'ın Kitabı'nın emri gereğin­ce, bu adaleti câri kılmaktır, îslâm Devletinin maksadı, cemiyetin bünyesini kemiren fenalıklar, ne şekilde olur­sa olsun, ne vaziyette bulunursa bulunsun ortadan kaldır­mak ve tahribat yaptığı yerden kesip atmaktır. Bu fena­lıkların yerine ne şekilde olursa olsun, ne vaziyetde bulunursa bulunsun, iyilikleri yerleştirmektir. Bu iyilikleri Hak Taalâ'nın Kitabında anla­tıp beyan ettiği gibi yürürlüğe koymaktır. Bu işleri başar­mak için mahalline ve yerine göre de siyasî kuvvetten faydalanmak ve siyasî kuvvet ve kudreti de kullanmak vardır. Bundan başka tebliğ, (propaganda) telkin ve tâlim de hesaba katılmıştır. Talim ve terbiyenin her şekli gözönünde tutulmuştur. Topluma olumlu şekilde tesir etmek, onların üstünde fazilete dayanan bir nüfuz kul­lanmak dahi hesaplanmıştır.

Malûmdur ki, bu şekildeki bir hükümetin, işlerini mu­ayyen bir daire içinde hududlandırmasına imkân yoktur. Bu tür hükümet alemşümul bir hükümettir. Böyle bir hü­kümetin çalışma sahası, bütün insanlığı kapsar. Bütün insanlık yaşayışının her sahasını sarar. Böyle bir hükü­met ve böyle bir teşkilât insanî yaşayışın her şubesinde hususî bir ahlâk nazariyesi ortaya koyar. Bu ahlâk niza­mını kendine has bir şekilde tanzim eder. Buna mukabil hiçbir şahıs, hiçbir kimse için hususî (private) muamele yoktur. Şahıslar arasında ayrılık gayrılık gözetilmez. İste bunun içindir ki, bu hükümet bir tür faşist veya komünist hükümet şekillerine benzetilmek istenmiştir. Fakat dikkat edilirse, bu hükümetin alemşümûllüğü olmakla beraber, içinde bulunduğumuz bu zamanda yaşadığımız bu asırda, ne tam mutlakiyet (Totalitation) ne de bir istibdat (Authoritataion) hükümetlerinin şeklindedir. Böyle bir hükümet şeklinde, şahsî hürriyet ortadan kalkmış değil­dir. Ne de böyle bir hükümette bir şahıs tarafından isten­diği gibi emir vermek yâni "âmiriyet": (dictatorship) gözönüne alınmıştır. Böyle bir hükûmetin çerçevesi başka bir şeydir. O da İslâmî hükümet nizamının esası demektir ki, bilinen hükümet şekillerinin hiçbirine uzaktan veya yakından bir benzer1ik arzetmez. Tamamiyle ken­disine ait bir yapıya sabittir. Hak ile bâtıl arasında ne kadar ince bir nokta vardır. Bunu idrâk eden bir basiret sahibinin kalbi şehadet eder ki, böyle ahenkli ve düzenli bir nizam, hakikatte insan eseri olamaz. Bu nizamı dü­zene koymak ancak Hak Taalâya mahsus olabilir. O da Hâkim ve Herşeyi bilen Hak Taalâdır.

 

B. Cemaat ve usul üzerinde kurulan bir hükümet

İslâmî hükümet düsturunun ikinci meselesi de şudur: Bu kuruluşun maksadı ve dünya çapındaki alemşümul ıslâhatı dikkate alınacak olursa bu mesele kendiliğinden açıklanmış olacaktır. Böyle bir hükümet ancak öyle bir halk arasında kurulabilir ki, bu cemaat bahsedilen düs­turlara iman etmiş, inanmış olsunlar. Bu düsturlara göre amel etmeyi kendilerine asıl hedef saysınlar. Onlar bu düsturların yalnız kurtarıcı vasıflarına inanmakla yetin­meyip, bu İlâhi sistemin bütün hususiyetlerini ve her noktasını iyi anlamış olmaları gerekir.

islâm, bu hususta herhangi bir coğrafî sınıra, renk (siyah, beyaz ırk vesaire) ve lisan şartına bağlanmaz. O, İlâhî nizamını bütün insanlığın karşısına çıkarmıştır. O, kendi yüce gayesini ve kendi İslah programını bütün in­sanlığın gözleri önüne sermiştir. Bu gayeyi bu programı kabul etmek isteyen herhangi bir kimse hangi ırktan ve hangi soydan gelirse gelsin; hangi memleketten, hangi milletten olursa olsun, bu İslam camiasına ortak olur. Bu cemaata karışır ve hükümet kurmak hakkına da sahip bulunur. Yok, bunları kabul etmediği takdirde, o zaman bu hükümeti kurmakta bir hakkı kalmaz. Ancak bu hükü­metin belirli hudutları maddi ve manevi hudutlar dahi­linde, "Zimmi" tebaa (Protected Citizen) vaziyetinde kalır. Bu zimmileri korumak için de İslâmda yine bunların hak­ları ve hukukları saklıdır.. Bunların canları, malları, haysi­yet, şeref ve namuslarının tamamının korunması da lâ­zım gelir. Ancak hükümet kurmak hususunda kendilerine bir hak tanınmaz. Zira, bu hükümeti kuracak olanların, böyle bir kuruluşa samimî olarak inanmaları ve bağlan­maları icap eder.[39]

İşte bu sebeplerden dolayı, İslâmın bu hükmüne isti­nat edilerek, onu Komünist Devlet sistemine benzetmek istemişlerdir. Fakat komünist devlette başka sistemlere bağlı bulunanlar da kurulacak olan hükümete iştirak ederler: Onları vazife dışı bırakmak, komünistlik yolunu takip eden hükümet sisteminde yoktur. Fakat bu husus, İslâm hükümetinde vardır. İslâmla komünistliğin arasın­daki büyük farklardan biri de komünistlik iktidarı elde edince, kendi prensip ve gayelerini başkalarının üzerinde zorla tatbik etmeye kalkmasıdır. Komünistlik halkın ma­lını, mülkünü, emlâk ve arazisini zorla alır. Terörün, adam öldürmelerin, kan dökmelerinin derecesi yükselir. Binlerce, on binlerce insanı Sibiryanın cehennemine gönderirler. Fakat islâm kendi prensiplerine inanmıyanları, kendi nizamına bağlı kalmak istemiyenleri, yani gayrı-Müslimlere o kadar lütuf ve şefkatle sinesinde (içinde) barındırmıştır ki, onların hakkında adaletle zu­lüm, doğrulukla eğrilik hususunda bir imtiyaz hattı bile çizmiştir. Bu âdi! hükümleri gözden geçiren herhangi bir insaflı kimse, bir bakışta şunu anlar ki, Hak Taalâ tara­fından gelmiş olan bu kurtuluş nizamının, beşeri hasta­lıkları ne şekilde ve nasıl çalışarak sıhhate kavuşturdu­ğunu anlar ve idrâk eder. Bu aydınlık sistemin, uydurma, düzmece ve yapmacık ıslahatçıların çizdikleri kanlı yol­dan geçmediğinî teslim eder. Her şeye ait hakkın hak­kiyle teslim edildiğini görür.

 

HİLÂFET NAZARİYESİ VE BUNUN ALTINDAKİ

SİYASÎ MESELELER

 

Ben şimdi size, İslâmî hükümetin teşkilatını ve bunun çalışma tarzını biraz olsun açıklıyacağım. Şu meseleyi de müteaddit defalar söylemiştim. İslâm'da yegâne ve tek Hâkim Allahu Taalâ'dır. Bu temel usulü gözönünde bu­lun­durarak, şimdi siz şu sual üzerinde düşünebilirsiniz. Yeryüzünde Hak Taalâ'nın kanununu hükümran kılmak için, çalışma yolunu tutanların mevkileri nedir? Ne olma­lıdır ve bu mevkileri nasıl elde etmelidirler? O zaman siz yine kendi zihninizde şu şekilde düşünmeniz lâzım gelir: Bu İlâhî kanunu tatbik etmek istiyenlere elbetteki Cenab-ı Hak tarafından bir vekalet, bir tâyin suretiyle selâhiyet verilmiş olması lâzımdır. Sahih ve doğru olarak bu mev­kileri ancak islâm onlara vermiştir. Nitekim, Kur'an-ı Ke­rim'de buyrulmuştur ki:

"Sîzin içinizden, iman edip de sâlih amel tutan kim­seleri, Allah yeryüzünde halife tayin etmeyi vaad eder. Nitekim sizden evvelkiler de halife tayin etmişti."

(En – Nur: 55)

İşte bu âyet-i kerime islâm hükümet nazariyesini: (The­ory of state) gayet açık ve belirli bir şekilde ortaya koy­mak­tadr. Burada iki esaslı nokta vardır:

Birincisi: İslâm'da hâkimiyet ve hükümet yerine hilâ­fet kelimesi kullanılmıştır. İslâm nazariyesine göre, Hâ­kimiyet Allah Taalâ'ya mahsustur. Madem ki, Rabb-ül-alemîn her mekânda ve her yerde hükümran olduğuna göre, islâm hükümetinin başındaki idareci olsa olsa Hâ­kim Alâh'ın bir halifesi: (Viegerent) olabilir. Bu kimse de ancak kendisine emanet edilmiş olan yetkiler dahilinde (delegated powers) icrai hükümet etmeye müsadelidir.

İkincisi de şu husustur ki, âyet-i kerime'de Halife ta­yin edilmek vaadi, bütün müminlere verilmiştir, Herhangi bir hususî şahsın halife olabileceği söylenmemiştir. Bun­dan şu anlaşılır ki, her mümin halife olabilir. Hak Taalâ tarafından müminlere vaad edilmiş bulunan halifelik de umumî hilâfettir. (Popüler vicegererency) Herhangi bir muayyen şahsa, yahut da aileye, hanedana, soya, silsi­leye, zümreye ve sınıfa mahsus değildir. Her mümin kendi yerine göre, Allah Taalâ'nın halifesidir. Halife olmak hasebiyle, bu müminlerin herbiri de fert fert ve tek tek Allah Taalâ'ya karşı sorumludur.

"Sizlerden her biriniz birer çobansınız ve her biriniz de kendi sürünüzden sorumlusunuz."

(Hadis-i Şerif)

Bu halifelerden herbiri diğer halife karşısında halifelik bakımından hiçbir aşağılık ve seviyesizlik durumunda, değillerdir.

 

İSLAMİ CUMHURİYETİN VAZİYETİ

 

İslâmî Cumhuriyetin temeline ait esasları görmüş ol­duk. Umumi hilafet nazariyesini de incelersek şu netice­lere varmış oluruz:

1. Böyle bir camiada herkes halife olabilir ve herkes bir oranda dahilinde halifelik vazifesinde ortaktır. Bu şartlar altında, sınıf, zümre, doğum yeri, yahut da içtimaî mevki farkları ve imtiyazları artık geçerli olamaz. Bu ca­mianın fertlerinin herbiri, her bakımdan eşit ve aynı sevi­yededir. Yine bu camiada fazilet denilen vasıf, şahsî ka­biliyet ve insanlarla ilişki kurma ve şahsî davranışla elde edilebilir. Nitekim Zat-ı Risa­let­penahîleri (S.A.V.) müte­addit defalar açıkça beyan buyurmuşlardır ve özellikle Veda Haccında ümmetine şu şekilde hitap etmişlerdir:

"Ey insanlar! Dinleyin, sizin Rabbiniz Bir'dir. Ne Arabın Aceme, ne de Acemin Araba bir üstünlüğü vardır. Ne de beyazın Siyaha, ne de siyahın beyaza bir üstün­lüğü vardır. İşte, sizin içinizde Allah indinde en makbul bulunan da en fazla takva sahibi olandır."[40]

Mekke'nin fethinden sonra, bütün Araplar, İslâm'ın hayat saçan dairesi içine toplandılar. O zaman Hazret-i Resûl-ü Ekrem (S.A.V.) kendi ailesine de — ki bunlar da Araplar arasında Brahmenler vaziyetine giriyorlardı. — hitap ederek buyurdu ki:

"Allaha hamd olsun ki, sizden câhiliyenîn kibir ve ayıplarını uzaklastırmıştır. Ey halk! İnsanlar iki çeşittirler, kerim olanlar Allah'a yaklaşır, (yükselir) fena iş tutanlar (kötü kimseler) ise, Allah'ın indinde alçalırlar. Halk hep Adem evlâdıdır. Allah da Ademi topraktan yaratmıştır. Allah Taalâ buyurmuştur ki, ey halk, biz sizi bir erkek ve bir kadından yarattık.".

2. Böyle bir inancın meydana getirdiği toplumda, herhangi bir ferd yahut da bu camianın içinde ayrı bir zümre için doğum yeri, seviye belirten bir mevki (social status) veya büyük iş adamı olmak gibi vasıflar bu şekil­deki bir cemiyet mimarisi içinde ihtilâf (dissbilities) ko­nusu olamaz. Yine aynı cemiyet Örgüsü içinde, şahsî kabiliyette yükselmenin ve her meşru gayretin karşısına bu ihtilâf konusu çıkıp da fertleri bir noktada tutmağa mahkûm edemez. Çünkü, bu düzende her fert aynı hakka sahip olmanın imtiyazını taşır. İlerlemenin yolu fertlerin bütünü için açılmıştır. Fert kendi kabiliyet ve yeteneğinikullanarak gidebildiği kadar yolda yürür gider. Bundan başka bir yol da herkes için kapalıdır. Öyle ki, kölelerin ve bu kölelere ait çocukların da büyük makam­lar işgal ettiğine dair islâm Tarihi en kuvvetli bir şahittir. Söz konusu edilen bu köle ve çocukların, islâm ordula­rına yenilmez başkumandan ve önemli eyaletlerde vali (governor) oldukları ve o beldelerdeki ileri gelen eşrafın da bunun gibi idarecilerin hükmü altına girdikleri yine bilinen vakıalardandır. Ayakkabı tamircilerinin bile İslâmî İmamet makamının mümtaz şahsiyetleri olarak, memle­keti idare ettikleri de meşhur hâdiselerdendir. Dokuma­cıların, basma satan esnafın içinden muktedir müftüler, kadılar, fakîhler çıktığını saymakla bitirmenin imkânı yoktur. Bu sayısız ilim adamları, İslâm büyüklerini anla­tan kitaplarda hürmet ve rahmetle yâdedilirler.

Bir hadis-i şerif'de şöyle buyurulur:

"Size bir Habeşî köle dahi başkan olsa, onu dinleyip itaat etmeniz gerekir." [41]

3. Bu inançlarla bezenmiş bir camiada herhangi bir kimsenin veya bir zümrenin: (group) diktatör olması için bir sebep düşünülemediği gibi bu tarz bir idarenin barı­nabilmesi de imkân haricidir. Çünkü bu durumda her müslüman bir halifedir. Hiçbir kimse veya bir zümre de, umum Müslüman­lardan hilâfeti alıp, kendisini mutlak hâkim ilân etmeye hakkı yoktur.

Memleketin idaresini ele alacak olan kimsenin asıl hususiyeti şudur: Ya bütün müslümanlar toplanıp rey verdikleri bir kimseyi halife seçerek, işlerini ona teslim edip kendilerine vekil tayin edecekler veya ıstılah mânasiyle bütün halifeler yâni bütün müslümanlar, onun halifelik etmesine, işleri yönetmesine muvafakat edip rıza göstereceklerdir. Seçilen bu zat, islâm Milletinin bütün işlerini düzene koymak ve memlekete ait her işi, Hak ölçülerine göre yürütmek için seçilmiş olup, yetki onun elinde toplanmış (concentrate) etmiş olacaktır.

Böyle bir mevkiye gelen zat, her şeyden önce Hak Taalâ'ya karşı mesul olup, aynı zamanda kendisini seç­miş bulunan, hilâfet hususunda kendisine vekâlet vermiş olan diğer halifelerin her ferdine karşı mesuldür.

Bu zat, mesuliyet hissi duymaz, kendisine gayrı meşru olarak, mutlak surette itaat ettirmek isterse ve kendini mutlak âmir (Dictator) haline getirirse, o zaman bu kimse bir halife değil, hakkı gasbeden bir suçlu duru­muna düşer. Nitekim bilinen bir gerçektir ki, her ne paha­sına olursa olsun, âmiriyet: (diktatörlük) hilâfetin zıddıdır.

Şüphe götürmez bir gerçektir ki, İslâmî Hükümet, bir alemşümul hükümettir. Yaşayışın bütün şubeleri, bu şu­belere ait teferruatlı kısımlar bu geniş dairenin içine sığı­nıştır. İşte bu Millîlik ve alemşümul mahiyetin sebebi ve asıl temeli de Allah'ın âlemşümul kanununu, İslâmî hü­kümetin her yönüyle tatbik etmesi içindir. Hak Tealâ ya­şayışın her dalında öyle yol gösterici hidayetler armağan etmiştir ki, aslında bu kurtarıcı ve faziletli düsturların dahi hayatı baştan sona kadar, kuşatması ve sarması gerekir. İslâm Hükümetinin kendi prensiplerine zıt hareket ederek bu hidayetleri ortadan kaldırıp, kanunsuz bir otorite hüvi­yeti (Regimentation) içinde polis vazifesi görme yetkisi de yoktur. Bu hükümet aynı zamanda, şu mesleği yapacak şu mesleği yapmıyacaksmız diye kimseyi zorlayamaz. Veya falan ilmi öğreneceksiniz, filân ilmi öğrenmiyeceksiniz şeklinde baskı yapma hakkı da yok­tur. Yine aynı şekilde, çocuklarınızı şu şekilde terbiye edecek, şu şekilde etmiyeceksiniz; hattâ başınıza şunu giyecek, şunu giymiyeceksiniz; şu alfabeyi kullanacak veya bu alfabeyi kul­lan­mıyacaksınız; kadınlarınızı şöyle giydirecek böyle giydir­miyeceksiniz tarzında kanunlar çıkarıp millete de dikte ettirmeğe hakları olamaz.

Bu ilâhî yetkileri, — bir zamanlar, Avrupadaki Alman ve İtalyan diktatörleri ellerine geçirmişlerdi. Türkiyede ve diğer islâm ülkelerinde meydana çıkan dikta yöneticileri yukarıda söz konusu edilen icraatlara girişmişlerdi; — İslâm, hiç bir zaman ve hiçbir suretle kendi nizamında hiçbir devlet başkanına bu gibi yetki vermemiştir. Bundan başka, mühim bir nokta da şudur ki, İslâm'da her ferd, bir tek şahıs olarak, Allah'a karşı sorumludur. Bu şahıs çer­çevesi içindeki mesuliyet (Personel Accountability) de başka kimsenin hissesi yoktur. Buna göre, her kim kanun sınırları içinde, tamamen serbest ve hür olmak isterse, kendisi için istediği yolu tutabilir. Her ne tarafa yönelmek dilerse, kendi kuvvetini dilediği tarafa yoğunlaştırabilir ve o yolda kullanabilir. Eğer bir emir hakkı ve yetkisi olmıyacak şekilde hareket ve icraata baş vurduğu tak­dirde, bu zûlmiyle Allahu Taalâ'yı âlet olarak kullanmış olacaktır. Bunun içindir ki, insanlık için örnek bir devir olan, Zat-ı Risaletpenâhîlerinin ve O'nun dört büyük ha­lifesine ait en mükemmel hükümetlerde bu gibi haksız bir kontrol altına alma (Regimentation) görülmemiştir.

4. Bu camiada, her reşid ve âkil müslümana, — ister erkek olsun, ister kadın olsun — yol tutma ve oy verme hakkı verilmiştir. Çünkü bunların her biri kendi durumla­rına göre bir halifedirler. Hilâfetin yükünü taşımaktadırlar. Hak Taalâ bu hilâfeti herhangi bir hususî ölçü, liyakat ve servetle şartlı kılmamıştır. Ancak iman ve ameli salih gibi bir şart konmuştur. Buna göre, rey vermek hususunda her müslüman aynı haklara sahiptir.

İslâm, bu prensipleriyle mükemmel bir Cumhuriyet sistemi ortaya koymuştur. Diğer taraftan da ayrılık, ferdiyetcilik (individualism) kapılarını tamamen kapatmış­tır. Çünkü ferdiyetcilik birliği dağıtıp ortadan kaldırır. Birli­ğin aksi ve onun tam zıddıdır. Böyle bir kuruluşta, fertler ile cemaat birbirleriyle yekvücut hale gelmiştir. Ne ferdin şahsiyeti toplumun içinde eriyip gitmiştir, komünizm ve faşizm düzeninde olduğu gibi — ne de ferd, kendi had ve hududunu aşarak topluma zarar verecek hâle gelebilir. — Batı dünyasındaki Cumhuriyet rejimlerinde olduğu gibi.

İslâmda, ferde ait yaşayışın maksadı, toplum yaşayı­şının maksadıdır. Yâni ilâhî müeyyidelerin cemiyete beninsetilmesi ve bu vesile ile Hakkın rızasına nail ol­maktır. Yine bu düzen içinde ferde mahsus bütün haklar ferde teslim edildiği gibi, topluma yönelik yükümlülükleri yerine getirmesi lâzımdır. Bu şekilde ferd ile toplum ara­sında bir bağdaşma vücuda getirilmiştir. Ferd, kendi im­kânlarını her hususta kullanmak yetkisine sahiptir. İlerle­miş ve gelişmiş bulunan bu imkânlar da toplumun kurtu­luşu ve aynı cemiyet çatısı altında yaşıyan kitlelerin ya­şama seviyesini düzeltmelerine yardımcı olur. Bu husus müstakil bir konudur. Fakat burada bu mevzuyu etraflıca izah etmek fırsatı malesef yok. Çünkü, yanlış anlayışların kapısını aralamamak ve İslâmî Cumhuriyete ait karakteri olduğu gibi gösterebilmek lâzım gelmektedir.

 

 

BÖLÜM: III

 

BİR KAÇ SÖZ

 

Kur'an-ı Kerim Allahu Taalâ'nın son kitabıdır. Bu ki­tapta yerin ve göklerin yaratıcısı, yaşayışın bütün esas meselelerine ait hidâyet yolunu, en mükemmel bir şekilde insanlara vermiş bu usûlü de her zamana mahsus olmak üzere, tatbikini emir buyurmuştur.

Her kim, bu usûlü gözönünde tutar ve bu usûle sıkı sıkıya bağlanırsa, muvaffak olup, kurt bulmuş olacaktır:

"Benim hidayetime tâbi olanlar için ne korku vardır, ne demahzun olurlar. Bizim ayetlerimizi yalanlayıp (gizle­yen) küfüryolunu tutan kimseler ise ateş ashabıdırlar. Kaldıkça hep orada kalırlar." (El – Bakara: 38- 39).

İşte Kur'an-ı Kerim'de bu yaşayışın her şubesine ait temel hidâyet yolu açıklanmıştır. Bu konunun esası, in­sana beşikten mezara kadar hidayeti göstermektir. — Hattâ mezardan sonraki yaşayış için dahi aydın bir reh­berdir. — Buna göre her ne şekilde olursa olsun, Hak Taalânın bu kitabı siyasî meseleleri sessiz kalarak ge­çemez. Kur'an-ı Kerim, din ile dünyanın birbirinden ayrıl­malarını, , fitne olarak göstermiştir. Kendisine inananlar­dan da şunu talep etmiştir:

Toplucahepiniz İslâm'a giriniz.

Aşağıdaki makalede Kur'an-ı Kerim'in siyasî tasav­vurları düzenlenmiş ve tertip edilmiştir.

Tefhim El - Kur'an, Mevlânâ Seyyid Ebû'l A'la El Mev­dûdînin tarihî tefsiridir. Bu eserde, içinde bulundu­ğumuz asrın meseleleri ve Müslümanların yeni düşün­celeri karşısında, Kur'an-ı Ke-rim'in hakikî mevzuları açıklanmış ve izah edilmiş, aynı zamanda güzel bir şe­kilde anlatılmıştır. Bu tarihî eser, beş ciltir. Bunlardan üç cildi basılıp bitmiş, dördüncü cilt baskıdadır. Bu satırların yazarı; bu tefsirin bütün bahislerini seçerek üç ayrı ma­kalede sıraladı. Bu makalelerdeki mevzular siyasî ni­zama aittir.

Kitabın birinci kısmı Kur'anın Siyaset Nizamı ismi al­tında bu bahisleri ortaya koymaktadır. Siyaset Nizamına ait esas meselelerden bahsedilir. Diğer kısımlarda ise bu bahislerin tâli ve yan bahislerinden makaleler hazırlan­mıştır. Bu şekilde takdim edilmektedir.

(Hazırlayıcı)

 

 

SiYASET İLMİNİN ESAS SORULARI

 

Siyaset ilminin esas konusu fert ile hükümetin ara
sındaki münasebetlerdir. Bu ilim şu bir kaç temel soruya
cevap verir:       

1.      Hükümet niçin lâzımdır?

2.      Hükümette hakimiyeti a'lâ: en yüksek hakimiyet kime aittir?

3.      İtaat ve sadakata ait usul nedir?

4.      Hükümetin maksadı ve onun esas vazifeleri neler­­dir?

Bu çok önemli suallere Kur'an-ı Kerim'den cevap ve­rilecektir. Kur'an-ı Kerim'in siyaset hakkındaki yüksek prensiplerini gerektiği gibi anlıyabilmek için, ilk önce kâi­natta insanın yerini ve mevkisini bilmek; onun hayat ga­yesinin nelerden ibaret bulunduğunu öğrenmek lâzımdır. Elbette ki, bu iki mühim suale de yine mukaddes kitabı­mızda en isabetli cevabı bulacağımızdan eminiz. Bu iti­barla, islâm'ın yaşayış prensiplerine ait bazı temel me­seleleri ele alıp, sonra da Kur'an-ı Kerim'in siyasî müey­yideleri açıklanmak suretiyle takdim edilecektir.

 

I

BAZI TEMEL HAKİKATLER

 

Herşeyden Önce, okuyucu, Kur'an-ı Kerim'in asıl mak­sadına nüfuz etmelidir. İster iman etsin, isterse iman etme­sin. Ancak bu yüce kitabı anlamak için bu mühim şartın yerine getirilmesi şarttır. Zira Kur'an-ı Kerim'e va­hiy yolu ile nail olan Hazret-i Muhammed (S.A.V.)'bu hu­sustaki beyanları şu şekildedir:

1.      Bütün kâinatın Yaratıcısı, Sahibi ve hüküm buyuranı olan Hak Taalâ, kendisine ait sonsuz büyüklükteki mülkünün bu ufacık köşesinde; yâni şu yeryüzü denilen yerde insanı yaratmıştır. İnsana, anlayış, düşünce ve bilme melekeleri ih­san edilmiştir. İyiliği fenalıktan ayırdetme kabiliyeti vermiştir. Seçme gibi irade serbestliği de vermiştir.. Eşyayı kullanabilme gibi yüksek meziyetlerle de donanmıştır. Hülâsa olarak denebilir ki, bir nevi muhtariyet: (Autonomy) verilerek, bu yeryüzünde kendisine halife kılmıştır.

2.      Hak Taalâ. insanı bu şekilde yeryüzünde var kıldığı zaman, açık ve anlaşılır bir tarzda ona peygamberleri vasıtasiyle şu meseleyi bildirmiştir: Sizin bütün dünyanızın mâliki, sizin mabudunuz ve sizin hâkiminiz Ben'im. Benim bu saltanatımda ne sizin "muhtariyetiniz" (özerkliğimiz) ne de kullardan herhangi birisinin en ufak bir müdahalesi olabilir. Benden başka da sizin kulluk ve ibadet yapmanıza lâyık ve müstahak kimse yoktur. Bu dünya yaşayışında sizin elinize verilmiş bulunan bu özgürlük ise, hakikatte bir nevi deneme ve imtihan içindir. Bu imtihan bir müddet sürecek, sonra siz geri dönüp yine benim huzuruma geleceksiniz. Ben de işlerinizin mahiyetini iyilik veya kötülük derecesini size bil­di­re­ceğim. İmtihanda mıvaffak olup olmadığınız hakkında karar vereceğim. Sizin için en doğru yol şudur: Beni kendinize yegâne mâbud ve hâkim kabul ediniz. Göndermiş olduğum hida­yetler manzumesine göre hayat yolunuzu tanzim ediniz. Dünya hayatınıza bir bü­yük imtihan nazariyle bakınız. Ta ki, sizin için asıl maksat, bizim indimizdeki son denemeyi vermek olsun. Bunun aksi olarak, sizin takip edeceğiniz herhangi bir yanlış yol, göster­diğimiz düsturların zıddına bir istikamet de takip edebilir. Birinci yolu tutarsanız ki, yolu tayin edip gitmek hususunda serbest bırakılmışsı­nızdır, o zaman siz dünyada emniyetiniz altında huzur ve güven içinde ömür sürecek ve bana dönüp geldikten sonra da ebedî hayatın rahat ve sevincine kavuş­muş olursunuz. Bu sonu gelmeyen saadet yurdunun ismi "Cennet" tir. Yok eğer yine siz ikinci yolu tutup giderse­niz ki yine siz bu yolu seçip seçmemekte serbest bırakıl­mıştınız — o zaman siz dünyada huzursuzluk, fesat ve emniyetin bozul­masına sebep olacaksınız. Bu kötü sı­fatlarla dünyadan gö­çüp de ahirete intikal ettikten sonra da sonsuz ıstırap ve aza­bın içinde musibetlerin tadını tadacaksınız. Böyle bir suç­lanma yerinin ismi de "Ce­hennem" dir.

3. Şu büyük gerçek de anlaşılmıştır ki, Kâinatın Sa­hibi insan oğluna yeryüzünde barınmak için yer verdi. Bu şekilde de ilk insanları (Adem ile Havvayı) hidâyet yoluna yöneltti. Cenab-ı Hakkın bu iki kuluna ait evlâtları yâni bütün insanlık ailesi bu hidâyet yoluna uyarak yeryü­zünde çalışıp gitmeli­dirler. Bu ilk insanın cehaleti ve bil­gisizliği yüzünden değil, gerçek bu merkezde olduğu içindi. Bu ilk rehber aileye Hak Taalâ'nm bir lutfudur. Ve aydınlık yolun onların aziz şahsında bütün insanlığa bah­sedilmesi sebebine istinat ediyordu. Bu yüzden ilk insan hakikatle beraber yeryüzüne gerçek mâna sını kazan­dırmıştı. Onların yaşayış yolları Hak Taalâ'ya itaat yâni "islâm" idi. Onlar kendi evlâtlarına da Allah'a itaat etmeyi yâni "Müslim" olmayı öğretmişlerdi. Fakat zaman ge­çince, asırlar ilerleyince, gitgide bu iki Örnek insanın ev­lâtları, bu doğru yaşayış yolunu (dini) unuttular. Bu güzel yoldan ayrıldılar. Çeşitli şekilde yanlış yollara ve hatalı istikametlere saptılar. Gafletleri, onları bu çıkmaz yola sürükledi. Fenalıklara âlet olarak bu emsalsiz yolu terkettiler. Bu defa kendi zan ve hayallerine göre yerin ve göklerin sahibi bulunan Allah'a karşı, çeşit çeşit insanî ve gayrı insanî, maddî ve gayrı maddî hayalî varlıklar uydu­rarak, Allah'a bu malikiyet ve Halikiyet (yaratıcı­lık)hususunda ortaklık koştular.

Hak Taalâ'nın kendilerine vermiş olduğu hakikat ilmi: El-ilm'i de değiştirip türlü türlü hurafeler, nazariyeler ve felsefeler karıştırarak, sayısız mezhepler ve dinler icat edip durdular. Onlar Hak Taalâ'nın kendilerine zorunlu kılmış bulunduğu adilâne ahlâk ve medeniyet usulünü: (Şeriat'ı) bir tarafa bırakarak, kendi heveslerine kapılıp nefslerinin emrettiği taassupla öyle uydurma kanunlar ortaya koydular ki, Allah'ın mülkü olan arz, bir zulüm ve fesat ocağına döndü.

4. Hak Taalâ, insana muayyen bir ölçüde bir irade vermiştir. Bu iradenin yanı başında ona gideceği yolu da tâlim buyurmuştur. Bu emredilen ilâhî sistem insanın yaratılışına ve fıtrî istidadına uygun düşen en mükemmel düsturdur. Bu üstün nizamda, insanın insanlar üzerinde tahakküm hakkı yoktur. İnsan haksız bir şekilde baskı unsuru olamaz. İnsan için ister fert olsun ister toplu bir şekilde olsun, muayyen bir zaman tanınmıştır. Bu mühlet zarfında, onlara şöyle denmiştir: Gerçeklere karşı kafa tutmak yoktur. Diğer insanların da hukukuna saygı göste­receksiniz!

Nitekim onlara da bir örnek oluşturmak üzere, bazı imana sarılmış bulunan insanları seçerek bunların rıza­sına uymak, gösterdikleri yolda gitmek hususu bildirilmiş­tir. Bu iman sahiplerini kendisinin mümessili ve vekili tâyin etmiştir. İnsanlara göndermek istediği müjdeleri bunlar vasıtasiyle gönderir. Bu şahsiyetler; insanlığı doğru yolda yürümeye davet etsinler ve insanlara unut­tukları doğru yolu hatırlatsınlar diye vazifeli kılınmışlardır .

5. Bu peygamberler, muhtelif zamanlarda ve devir­lerde muhtelif memleketlerde ve ülkelerde, nübüvvet vazifesiyle şereflenmişlerdir. Bu büyük zatların hepsinin de dinleri bir ve aynı idi. Yâni, insanın ilk yaradılış gü­nünden itibaren kendisine gideceği doğru yol gösterilmiş­tir. Bu yüce peygamberlerin hepsinin de aynı doğru yola hidayet ettiklerini görüyoruz. Yâni "Ahlâk ve medeniye­tin" ezelî ve ebedî usulü. Yaşayışın başındanberi insan­lar için kararlaştırılmış olan usul. Onların heyetleri de birdir ve aynıdır. Gaye, kendi cinsinin çocukarını insa­noğlunu bu din ve bu hidayet yoluna davet etmektir. Sonra, bu daveti kabul eden halkı bir araya toplayıp, muntazam bir şekle koyarak, bunlardan bir ümmet vü­cuda getirmektir. Bu ümmet Allahu Taalâ'nın kanunlarına bağlı bulunacak ve bu kanunun yürürlükte olması için çalışacaktır. Bu kanuna karşı gelenleri ve bu kanuna muhalefet etmek yolunu tutanlarla mücadele edilecektir. İnsanlığın büyük Önderleri olan bu yüce peygamberler kendi devirlerinde bu hayati vazifeleri gayet mükemmel bir şekilde yerine getirdiler.

Fakat maalesef her zaman, insanların çoğu pey­gamberlerin bu davetlerini kabul etmeye hazır olmamış­lardır. Bu daveti kabul ederek "ümmet-i Müslime" olmak haysiyetini elde etmeye yanaşmamışlardır. Kendi başla­rına yol tutmak istemişlerdir. Hattâ bu insanlar arasında bazıları Hak Taalâ'nın göstermiş olduğu hidayetten ta­mamen ayrılarak Allah'ın emirlerine bir çok tahrifat uydu­rup eklemişler ve Hak Taalâ'nın hidayet yolunu bozup, tahrip etmişlerdir.

6. Nihayet Arabistan ülkesinde, Hazret-i Muhammed (S.A.V.) bu mukaddes vazifeyi en üstün bir şekilde yerine getirdi. İlk insan ve ilk peygamberle başlıyan bu muazzez memuriyet son ve en yüce peygamberle ikmâl edilmiş oldu. Bu en büyük peygamberin davet sahası bütün bir insanlık âlemidir. Daha evvelki Nebilerin dinine tabi olanlar da bu davetin hudutları içindedir. En doğru ve en sahih yolu göstermeye gelmişlerdir. Kabul edenlerden bir ümmet hazırlanıp bu ümmeti şu şekilde vazifelendirmiş­tir: Bir taraftan Allah'ın hidâyet yolu üzerinde evvelâ kendi yaşayış nizamlarını düzene koyacaklar, diğer taraftan da dünyayı islâh etmek için çetin gayretler sarfedeceklerdir. Bu ulvî davetin ve hidâyetin yolunu gösteren kitap da Kur'an-ı Kerim'dir. Ce-nab-ı Hak bu hidâyet kitabını Haz­ret-i Muhammed (S.A. V.) vasıtasiyle nâzil kılmıştır.[42]

 

İSLAMİ YAŞAYIŞ TASAVVURU

 

Kur'an-ı Kerim'in dünyamızla ilgili insan yaşayışının doğru nazariyesine ait etraflı ve konuyu tam bir ele alma şu âyet-i kerimede bulunmaktadır:

"Allah, müminlerin canlarını ve matlarını, kendilerine verilecek olan cennet mukabilinde satın almıştır. (Bu müminler) Allah yolunda savaşırlar, ölürler de öldürürler de... Bu Tevratta da, İncilde de, Kur'anda da hak olarak vâdedilmiştir. Allah'dan ziyade ahdine vefa eden kimdir? (Ey müminler) yapmış olduğunuz bu alış verişten dolayı sevinin. Bu, en büyük saadettir." (Tevbe: 111) Burada iman hakkında, Allah'la kul arasında böyle bir anlaşma yapılmıştır. Bu anlaşma Kur'an-ı Kerim'de "bey": (alış veriş) tâbiri ile ifade edilmiştir. Bu tâbirden anlaşılıyor ki, iman denilen mefhum sadece bir mabaddettabia: Tabiat üstü (Ulturanature) bir akide değildir. Hakikatte ve as­lında iman bir anlaşma ve bir alış veriş meselesidir. Bu anlaşma ve bu alış veriş ile, kul kendi nefsini, kendi ma­lını, kendi canını Allahu Taalâ'ya kendi eliyle satmış olur. Bu alış verişi kabul eden Hak Taalâ da kabul ettiği satışın bedeli ve mukabili olarak bu kulu öldükten sonra, yâni bu kulun ikinci yaşayışında cennete götürüp, bu kuluna cen­neti verir.

Şimdi bu mühim konuyu aslına uygun şekilde anla­tabilmek için, ilk önce bu alış, veriş meselesinin mahiye­tini izah etmek ve bu alış verişin içinde anlaşılmayan noktaları açıklamak lâzımdır. Tam manasıyla izah edil­medikçe bununfikirlere ve düşüncelere aslî mânasiyle işlenmesi son derece zor olacaktır.

Bu gerçek, esas olarak nereye taallûk eder ve hangi hususlarla alâkalıdır? Zira insana verilen canın da malın da hakikî mâliki yine Allahu Taalâ'dır. Elbetteki canın, malın, insanın ve her şeyin yaratıcısı yine Allahu Taalâ'dır. İster, kendi indinde bulunsun, isterse bağışla­yıp vermiş olsun, bunların üzerinde tam bir tasarruf hak­kına sahip bulunan yine de Allahu Taalâ'dır. Durum böyle olunca bu alış verişin mânası ne demek olur? Böyle bir alış veriş olur mu diye artık soru sorulamaz. Allahu Taalâ'nın karşısında ne insan bir şeydir, ne de herhangi bir şey Hak Taalâ'nın mülkiyetinden çıkamaz ki, Hak Taalâ dönüp de bunu yeniden satın almış olsun.

Fakat insan için bir şey daha vardır. O da Hak Taalâ'nın insana vermiş bulunduğu bir irade ve muhtari­yet konusudur. Yâni insan için tanınmış bulunan intihap (seçme hakkı) ve iradesinde serbest olma keyfiyetidir. (Free Will and freedom of Cholce).

Bu şeçme hakkı olunca, hakikatte işin aslı değişmez. Ancak insan seçme hakkına sahip olunca, istediği bir şeyi kabul eder, yahut da reddedebilir. Başka bir tâbirle bu muhtariyetin seçme hakkının mânası, insan hakikatte kendi nefsine, kendi zihnine ve cismî kuvvetlerine ve bu dünyada bunlar için elde ettiği iktidarlara tamamen mâ­liktir ve istediğini yapabilir tarzında anlaşılması lâzım gelir. Bu gibi şeyleri istediği gibi kullanma hakkı da tam olarak insana verilmiştir. Bu hususlardaki serbestiyetin belli bir hududu vardır. Hak Taalâ tarafından mecbur edilmeksizin, zorlanmaksızın, insan kendisi kendi şahsını bu kuvvetlerin sahibi kılmağa kalkışır ve zanneder ki, artık kendisinin Hak Taalâ'ya ihtiyacı yoktur. İnsanın kendisi şu ufak muhtariyet ile Cenab-ı Hak'ka ait kuvvet­lere sahip olmayı bile aklından geçirir.

İşte alış-veriş meselesinin cereyan ettiği nokta da burasıdır. İnsanda bulunan bu şeyleri Hak Taalâ satın almak istiyor gibi bir düşünce de doğru bir mâna taşımaz. Belki bu alış verişin sahih ve doğru şekli şudur ki, Hak Taalâ'nın insan kendisinebıraktığı bu şeyleri, insan tam bir emânetle muhafaza etsin; hiyânet ve emniyeti suistimal etmeye yeltenmesin. Çünkü insana her iki yol­dan birini tutmak hususunda serbestlik tanınmıştır. Bu hususta istenen şeyleri, insan kendi rızası ve gönlü ile — mecburiyetle değil — vermeye hazır olsun. Benim elimde bulunan şey benimdir demesin. Kendisinin elinde bulu­nanlar hususunda hak sahibi olduğunu farzetmesin. Belki emanetçi olduğunu bu tasarrufun da emanet çilikten üeri geçmediğini kabul etsin diye ikazlara mâruz kalmıştır. Kendisine kısa bir müddet için verilmiş bulu­nan cüzi kat­lara kapılıp da, hdyânet edebilmek serbes­tisini de kul­lanmaktan sarfı nazar etsin diye doğru yola davet edil­mektedir.

Bu şekilde, dünya hayatında insanın elinde bulunan bu arızî muhtariyeti de — ki bu muhtariyet insanın ken­disinin kendisine vermiş olduğu muhtariyet değil de Hak Taalâ tarafından verilmiş olan bir muhtpiyettir. — Hak Taalâ'nın ihsan ettiği bu muhtariyeti, insanın kendi eliy­le tekrar Hak Taalâ'ya satmasını yâni O'na bırakmasını talep etmektedir. Bunun karşılığı ve bedeli olarak da in­sana ebedî yaşayışta cennet vaadedilmiştir. Bu alış - ve­rişin bedeli ebedî âlemde cennet olarak ödeneceği buyu-rulmuştur.

Hak Taalâ ile bu alış - verişi yapmış olan insan da alış - verişi yapıp muameleyi bitirince mü'min olur. ima­nın ikinci bir ismi de bu alış - verişi yapıp bitirmektir. Bu alış - verişi yajpmayan, bu muameleye yanaşmayan, yahut da alış - verişi yaptıktan sonra muamelenin şartla­rını bozan, söz verdikten sonra, alış - verişin bozulacağı bir hareket takîbeden kimse de kafir olur. Küfür de bu alış - verişe yanaşmamanın yahut da bozmanın başka bir ismidir.

Bu alış - verişin mânasını anladıktan sonra, şimdi de bu alış - verişe taalluk eden teferruata geçelim. Bunları tahlil etmeğe çalışalım:

1. Bu alış - verişte, Hak Taalâ insanı çok büyük iki imtihana çekmektedir. Birinci imtihan şudur: insan ser­best bırakılmış olunca, bu serbestlik içinde kendi kıy­me­tini takdir edip etmediği, Dünya hayatına kapılıp ebedî Mâliki'ni tanıyıp tanımadığını, Kendisini yaratan •Hâl'kine sadakat göstermeyip nankörlük mü ediyor?

İkinci imtihan da şudur: İnsan kendi Allah'ına ne ka­dar güveniyor, O'na ne dereceye kadar itimat ediyor? Çünkü bu alış - verişte verilecek olan bedel, nakit ve pe­şin değil veresiyedir. Ancak öldükten ve dünyayı değiştir­dikten sonra insan bu bedeli elde edebilecektir. Bu bedeli ödemeyi de Allahu Taalâ vaad ediyor. Buna mukabil, insan bu günkü serbestliğinin tadını tadmıştır; ve bu muhtariyet dolayısiyle elde ettiği kolaylığı terketmek is­temez.

2. Dünyadaki bütün İslâm toplulukları hep Fıkhi ka­nunlarla hareket ederler. Bunun için, bu kanunlara göre, bazı akidelere imân etmek icabeder. Hem iman etmek, hem de söz vermek lâzımdır. Böyle bir imana sahip olan kimseye — hiç bir Şeriat Kadısı (Şeriat üzerine hüküm veren hâkim) herhangi bir açık ve kesin delil ile sabit olmadıkça, "Sen gayrı - Müslimsin, İslâm camiasının haricine çıktın" diyerek hüküm veremez. Bu hak hiçbir hâkime ve hiçbir kimseye verilmemiştir. Hattâ, "senin verdiğin şu ikrar da yalandır" diye de söyliyemez. Ancak bu imanın muteber olup olmadığı yalnız Allah indindedir. Bu meselenin hakikati şudur: Kul düşünce ve amel'in her İkisinde de kendi serbestliğini ve muhtariyetini Allahu Taalâ'nın eline teslim eder. O'nun hakkı olan hakikî mül­kiyetin de, bu kul gerçekte kendisine ait olmadığını bilir ve bu mâliklik iddiasını bir tarafa bırakır ve gerçek bir kul olur.

3. Herhangi bir kimse, İslâm kelimesine söz verip, oruç, namaz ve diğer İslâmî hükümler ve emirlere de bağlı olursa, fakat onun vücudu ve ruhu, onun fikrî ve cismi kuvvetleri kendi malını, vesilelerini, kaynaklarını ve imkânlarını kendi elinde tutmak ister ve kendisini bunların gerçek mâliki ve tasarruf sahibi kabul ederse, — esas bakımından tasarruf etmekte serbest olmakla beraber — bunların kendisine ait olduğunu düşünürse, o zaman bu dünyada mümin ve iman sahibi görünse ve tanınsa dahi, hakikatte Allahu Taalâ'nın indinde bu kimse gayrı - mü­mindir. Çünkü böyle bir kimse Kur'an-ı Kerim'de imanın esası olarak bildirilmiş bulunan Allahu Taalâ ile böyle bir muameleye yanaşmamıştır. Allah rızasına rağmen, kendi malını ve canını esirgemiştir. Allah'ın rızası olmayan hu­suslarda canını ve malını heba etmiştir. İşte bu iki şekil­deki işin neticesinde kesin olarak iman sahibi olmakla iman sahibi olmamak anlaşılır. Malını, canını Allah'a tes­lim etmeyen veya teslim etmek için söz verdikten sonra muameleyi (alış verişi) tamamlamayan ve bu şeylerin kendisine ait olduğunu iddia eden bir insan imanlı sayı­lamaz.

İşte, imanın bu hakikati, yaşayışın başından sonuna kadar, İslâmî yaşayış ile kâfirâne yaşayışı birbirinden ayırır. Sahih mânada iman etmiş bulunan bir müslüman, kendi yaşayışının her şubesini ve her sahasını Hak Taalâ'nın rızasına tâbi kılarak çalışır. Bu yolda da her­hangi bir yerde her ne şekilde olursa olsun, kesin bir şe­kilde, muhtariyet (serbestlik) iddiasında bulunmaz. Ancak belki bazı zamanlar unutkanlık nedeniyle Allah'la yapmış olduğu bu alış - verişin bazı taraflarını unutarak, bazan serbest bir şekilde hareket eder. Fakat bu böyle olsa dahi, bu gibi kimseler yine ehli iman zümresinin teşkil ettiği bir camia içinde bulunurlar. İçtimaî vaziyetlerinde, herhangi bir zabıta, siyaset, medeniyet, muaşeret ve geçim işlerinde Allah'ın rızasını gözeterek îslâmî hü­kümleri tatbik ederler. Allahu Taalâ'nın şer'î kanunlarına bağlanırlar. Bu kanunlardan kurtulmak yoluna gitmezler. Eğer arızî bir şekilde gaflet bile etseler, kendileri uyarılır ve böyle serbestçe hareket etmeyi bırakıp kulluk yolunu tutsun diye diğer ehli iman tarafından da ikaz edilirler.

Allah'tan kurtulmuş gibi çalışmak, kendi nefsinin is­teklerine tâbi olup kendini serbest zannederek gitmek yolunu seçenler, "biz neyi yapalım, neyi yapmayalım" derler. Bunlar ise yapacakları bir işte, Allah yolunu bıra­kıp kendi nefsanî isteklerine tâbi olmuş ve yaşayışlarında kâfirâne yol tutmuşlardır. İster halk bunları müslüman olarak tanısın, isterse yine halk bunlara kâfir ismi versin veyahut da gayrı-muslim diye vasıflandırsınlar. Hepsi de aynı kapıya çıkar.

4. Bu alış veriş yapıldıktan sonra ve bu alış verişe göre, insan her hususta Hak Taalâ'nın rızasına tâbi ol­malıdır. Bu rızayi ilâhî, insanın kendisinin caiz kıldığı şeyler değildir. Hak Taalâ'nın bildirdiği hususlardır. İnsa­nın kendi kendine uydurup ortaya attığı hususlar, Hak Taalâ'nın rızasına sebep olamaz. Bu gibi şeylere de tâbi olmak yine rızayı ilâhiye yol açmaz. Bunlar, insanın kendi rızasına sebep olur. Bu da bahsettiğimiz alış verişe aykı­rıdır. Bu gibi şahsî ve nefsanî hareketler alış verişi bozar.

Allah ile yapılmış olan alış verişi, ancak o kimse veya kimseler veya zümreler devam ettirirler ki, bütün yaşa­yışlarının her tarafında ve her yolunda Hak Taalâ'nın kitabına, O'nun peygamberinin sünnetine — ki bu sünne­tin aslı ve esası da kitaptan gelmiştir — tâbi olup giderler.

Bunlar, bahsedilen alış - verişin muntazam olduğu hususlardır. Bunlar anlaşıldıktan sonra, şu mesele de kendiliğinden anlaşılacaktır: Bu alış - verişdeki, fiyat ve bedel, yâni cennet içinde bulunduğumuz bu günkü dün­yadan sonra, bu dünyanın nihayetinde verilecektir. El­bette şurası da açıktır ki. verilecek olan bu cennet sırf ikrarın sözle kabul etmenin karşılığında verilmiyecektir. Yâni satıcı kendisinin dünyevî yaşa­yı­şınıda ortaya koya­caktır. Bu yaşayış tarzı bir ticaret malı gibi satışa arzedilecektir. Ve bunun karşılığında da bedel alınacaktır demek değildir. Belki bu iş bir değiş - tokuş işidir. Satıcı kendi dünyevî yaşayışında elinde bulundurduğu seçe­nekleri bir tarafa bırakacak, tasarruf sahibi olduğunu düşünmiyecek; Allah karşısında elinde bulunanlara bir yed-i eminden bir emanetçiden başka bir şey olmadığını hesaba katacak ve Allah'ın rızasına uygun bir şekilde elinde bulunan şeylere tasarruf edecektir.

İşte bunun için satıcı bu işde kârlıdır. Satıcının dün­yevî yaşayışı bitinciye kadar, bu satış malı da yine kendi elinde bulunacaktır. Hakikatte şu da açıktır ki bu satış şartları, alıcının dünyevî yaşayışının son anına kadar bütün şartları ile devam eder. Ancak, bu satış vadesinin ödeme zamanı geldiği vakte kadar satışın bedelini almıyacaktır. Yâni hayatının sonundan sonra, bu bedeli almaya ancak hak kazanacaktır.

Bu hususların vazedilmesiyle birlikte şunu da bilmek lâzımdır ki, bu mevzuda bu hususu niçin beyan ediyoruz. Yukarıda iman edip, ikrar verdiği halde, imtihan zama­nında imtihandan muvaffakiyetle geçemeyen bazı kim­selerden bahsedildi. Bunlar, bazen tenbellik, bazen, iyi niyetin zayıflığı, bazan da münafıklık, bazan da herhangi bir sebeple, Allah yolundan ayrılırlar. İnandıkları din yo­lunda kendi canlarını ve mallarını feda etmekten esir­gerler. Bunun için, bu gibi kimselerin yahut da zümrelerin tuttukları yolu tenkit ettikten sonra, şimdi şurasını da açıkça söyliyelim ki, sizin kabul edip ikrar verdiğiniz iman nedir? İman demek, sırf bir isimle yetin­mek değildir. Belki esasında şu hususları, kabul ettikten sonra, söz vermek­tir. Allah Taalâ sizin nefsinizin, varlığınızın ve malınızın hakiki sahibi ve mâlikidir. Bu şekilde ikrar verdikten sonra, eğer siz kendi nefsinizi, varlığınızı, malınızı ve canınızı, Allah yolunda kurban etmeye, feda etmeğe ha­zır olmalısınız. Diğer taraftan da kendi nefsanî kuvvetle­rinizi ve elinizde bulunan kaynaklarınızı Allah'ın tâyin ettiği şartların dışında kullanmamalısınız. Verilen sözün gereğini yapmayıp da sözün hilâfına hareket etmiş olur­sanız, o zaman siz yalan söz vermiş bulunacak ve bir yalancı olacaksınız.

Hakiki ve doğru iman sahipleri ancak, kendi nefsini ve varlığını, malını ve canını, Allah'ın eline bırakıp, ondan başka mâlik ve sahip tanımayan kimselerdir. Her nerede Allah'ın hükmü olursa hemen gecikmeden ve bir şey esirgemeden bunları feda etmeye hazır bulunan şahıs­lardır. Her nerede Allah'ın hükmü yoksa, O'nun bir emri bulunmuyorsa, bu kimse elinde bulunan bu malından ve canından zerrenin zerresini bile harcamaya hazır olma­malıdır.

Bu hususta da bir çokları bir hayli itirazlarda bulu­nurlar. Ku'an-ı Kerim'deki bu vaadden bahsederek bu gibi vaadlerin Tevratta ve Incilde de olduğunu söylerler. Fakat İncilde bu vaad'in bulunması bu itirazları destekle­mez. Hattâ İncilde bu vaadin bulunması bu itirazı esassız hâle getirir. Şimdiki dünyada mevcut bulunan "Enâ-cil": İnciller'de Hazreti İsa (A.S.) ın bu hususla ilgili olan bâzı öğütleri vardır. Meselâ onlardan bir Örnek şudur:

"Ne mutlu adalet için matrud olanlara, zira göklerin melekûtu anlarındır."[43]

"Kendi hayatını bulan, onu zayi ede. Ve benim için kendi hayatını zayi eden anı bula."

(İncil-i Mettâ, bab: 10. Fıkra: 39, Sahife: 13).

"Ve her kim benim ismim için evleri, ya karındaşları, ya kız karındaşları ya babayı ya anayı ya avreti ya oğul­ları ya tarlaları terk ederse, yüz kat ala ve ebedî şekliyle hayata vâris ola." (Mettâ, bab: 19, fıkra: 29, sahife: 25). Zamanımızdaki şekliyle elimizde bulunan Tevrat da şüp­hesiz ki bu mevzu yoktur. Çünkü Tevratta ölümden son­raki yaşayış "Hayat ba'd el - mevt" ve kıyamet günü hesabı "yevm ül hesâb" ve uhrevî ceza ve mükâfat hak­kında bilgiler geniş bir şekilde mevcut değildir. Halbuki, bu akîde esasında dinin ayrılmaz bir parçasıdır. Bununla beraber elde mevcut bulunan Tevratta bu mefhuma rastlamıyoruz. Hakikaten Tevratta bu mevzu yoktur. Ne­ticesini de çıkarmak doğru değildir. İşin, aslı şudur ki, Yahudiler, gerileme devirlerinde bir hayli maddeperest ve dünyaperest olmuşlardır; rahatlığı ve hoş vakit geçirmeyi özlemişlerdi. Onlara göre nimet ve ihsan, ahiret hayatına ait olmayıp, halihazır dünyada nakit ve peşin olarak elde edilendir. Bundan dolayı Kitab-ı İlâhî'de bahsedilen ihsan vaatlerini onlar hep bu dünya için düşünürler. Onlarca "cennet" mefhumunun her türlü vasfı kene gibi yapıştık­ları Filistin ülkesinde ümit edilir. Misâl olarak, Tevratın müteaddit yerlerinde rastladığımız bu mefhumdan bir kaç cümle alalım:

"Yâ İsrâ'îl dinle: Allahımız Rabb, Rabbi vahiddir. Ve Allah'ın olan Rabbı, bütün gönlünden ve bütün canından ve bütün takatından fazla sevesin"[44]

"Seni kendine edinen seni yaradan ve düzen (ortaya çıkaran) baban bu değil midir?."

(Tevrat El – Müsennâ, Bab: 32, Fıkra: 6, Sahife: 242).

Onlarca bağlılığın mânası, Allah'a götüren bir bağlılık değil dünya mülküne celbeden bir ihtiras şeklîndedir. Burada dünyanın geçici nimetlerine kavuşmaktır. Bütün bu hırsın altında Filistin ülkesinin rüyası yatmaktadır.

Bu günkü şekliyle Tevrat, ilkönce aslına uygun değil­dir. Tamam olmadığı gibi saf olarak, halis Kelâmı İlâhî Kelâm ismi altında yer almıştır. Öyle bir tahrifata başka kelâm da karışmış ve eklenmiştir. Tevratın içinde Yahudi kavminin rivayetleri, hikâyeleri ve kıssaları, nesil ve ırk taassupları, vehim ve hayâlleri, istek ve arzuları, yanlış anlayışları, fıkhi iç­tihadlarının tâdil edilmiş şekilleri bir yığın şeklinde ve işin en feci tarafı olarak, ilâhî Kelâm ismi altında yer almıştır. Öyle bir tahrifata uğramıştır ki, kelâmın aslını karışmış olanlardan ayırt etmek mümkün değildir.[45]

 

DİN VE HAK KANUNU

 

"Zina eden kadınla zinâ eden erkeğin her birini yüzer kırbaçla kırbaçlayın. Siz eğer, Allah'a ve ahiret gününe inanıyorsanız, Allah'ın dininde onlara acımayınız."

(Nur:2).

Yukarıdaki âyet-i kerimede dikkati çeken ilk şey, zina yaparak günah işliyenlere, cezaî müeyyidenin tatbik edilmesiyle meydana gelmiş olan inzibat meselesidir. Âyet-i kerime bu hususu, Allah'ın dini olarak açıklamış ve en belirli bir tarzda ifâde etmiştir. Bu, Kur'-anî delille, ke­sin olarak malûm olmuştur. Din, yalnız namaz, oruç, ze­kât, hac gibi İbâdetlerden ibaret değildir. İstisnasız ola­rak, cemiyetin bütün ihtiyaçlarına cevap veren, bütün kanunlar, din çerçevesi içinde yer almakta dır. Bu itibarla, dini kaim kılmak sadece namazı eda etmekle bitmiş ol­muyor. Namazın kılındığı yerde, ancak dinin bir hükmü yerine getirilmiş olur ki, bu cüz pek tabiî olarak dinin bü­tünlüğünü ifâde edemez. Hangi memlekette olursa olsun, dinîn inzibatî hususları yürürlükte olmaz ve o cemiyette başka cezaî müeyyideler ve başka kanunları tatbik edil­mekte ise, demek ki orada Allah'ın dini de reddedilmiştir. Böyle bir cemiyet düzeninde "dinullah" dan bir eser kal­mış sayılmaz.[46]

HÜKÜMETİN LÜZUMU VE EHEMMİYETİ

 

"Deki yâ Rabbî beni doğru girişle girdir ve doğru
çıkıştan çıkar ve bana kendi indinden yardımcı bir ikti
dar ver."

(İsra Sûresi: 80)

Bu ulvî âyet, bir peygamber duasındaki mühim ihti­yacı aksettirmektedir. Cemiyetin uğramış olduğu felâketi ve bu yaranın iyi şekilde nasıl sarılacağına bilen Hakkın elçisi Rabbine şöyle niyaz ediyor: Bana hükümlerini icra mevkiine uyacak bir iktidar ver. Veya bana yardımcı ola­cak herhangi bir hükümeti ortaya çıkar. Onun kuvvet ve kudreti vasıtasiyle, bu dünyayı kurtarayım. Fenalıkların ve ardı arkası kesilmeyen kötülükler selinin önüne geçip yolunu şaşırmış insanlık camiasına Hak Nizamının adalet ve güzelliğini göstereyim. Âyet-i Kerime'nin tefsirinde, Hasan Basri, Kıtâde, İbni Cerir ve İbni Kesir ve bunlar gibi kıymetli müfessirler kaydettiğimiz gibi mâna vermiş­lerdir. Bu tefsiri şu şerefli Hadîs-kesin bir açıklığa kavuş­turmaktadır:

"Hak Taalâ, Kur'an ile ortadan kaldırmadığını, hü kûmet vasıtasiyle ortadan kaldırır."

(Hadîs).

Kesin olarak anlaşılıyor ki; İslâmın dünyada yapmak istediği ıslâhatta yalnız vaaz ve nasihat yolu seçilmemiş, bu cihan çapındaki fikir manzumesi, aynı çapta amelî olarak ta ele alınmış ve bu dört başı mâmur çaba ve gay­retin tabiî neticesi olarak islâm'ın örnek siyasî hükümeti vücuda gelmiştir.

Hak Taalâ'nın bizzat kendisinin, kendi Nebisine öğ­rettiği bu dua ile sabit oluyor. Dinin kaim kılınması ve şeriatın infazı, hududullahın icrası için hükümet istenmiş­tir. Bu hükümetin elde edilmesi yalnız caiz sayılmamış, aynı zamanda lâzım görülmüş ve zarurî olarak düşünül­müştür. Bazı idrâk yoksunları, anlayış hatasına düşerek, bu şekilde hükümet talep etmeği dünyaperestlik ve dünya isteği olarak vasıflandırmak isterler. Böyle olsaydı bir büyük peygamber hükümeti kendi adına talep ederdi. Halbuki o hükümeti Allah için İstiyordu. Ve böyle kudsî bir istek, Kur'an-ı Kerim'de sözkonusu ediliyordu. Allah'ın emrettiği dinin kaim kılınması için talep edilen hükümet dünyaperestlik ve şahsî istek için değil, Allah sevgisinin gereğindendir.[47]

İşte Yûsuf (A.S.) sûresinde de aynı talebi görüyoruz. O da ahlâkî ve içtimaî ıslahat yolunu tutmak istediği, za­man, risâletin tabî bir zarureti olarak iktidarı ele geçirmek istemişti. Bütün büyük peygamberlerde olduğu gibi, Pey­gamberimiz de (S.A.V.) gelmiş ve gelecek devletlerin en güzidesini kurarak, İslâm dininin kaim olmasında, kendi hükümetlerini vasıta kıldılar.

Kur'an-ı Kerim'de bu meselenin şerhi hakkında şöyle buyurulmuştur:

"Melik dedi: Onu benim yanıma getirin, onu kendime dost edineyim. Onunla buluştuğu zaman dedi ki: Bu gün­den itibaren bizim yanımızda emniyetle, güvenle kala­caksın. (O da) dedi: Beni yeryüzünün bütün hazinelerinin başına geçir, ben onları korurum ve bilenimdir."

(Yûsuf:54 - 55)

Bundan evvelki bahislerde bu surenin konusu, de­taylı olarak açıklanarak anlatıldı. Ve artık anlaşılıyor ki; istenen bu vazife alelade bir memuriyet ve bir işçilik de­ğildir. Ve istenen memuriyeti ise, makam peşinde koşan, koltuk düşkünü kimselerin istediği tarzda bir makam ve bir mevki da değildir. Bu mukaddes arzunun hedefi, ger­çek inkılâbın kapılarını açmak için başvurulan gayet mâ­kul ve etkili bir çaredir. Hazreti Yûsuf (A.S.) ahlâkî has­letleri gözönüne alınarak; on, onbir senelik dirayet, hik­met ve emniyetin erişilmez örneklerini vermiş; şerefli mazisine dayanarak, kendisine istediği bu makam bir minnet duygusu altında verilmeğe hazırlanmıştı. Bu, ka­pının açılması için bir işaretti. Hazret-i Yûsuf (A.S.)'ın denenmesi pek uzun sürmüştü. Denemeler sıra­sında herhangi bir şekilde bir köşede unutulup bırakıl­mamıştı. Mısır padişahından sokakta oyun oynıyan ço­cuğa kadar, faziletleri duyulmuş ve yaygınlaşmıştı. O, bütün imtihanlarını muvaffakiyetle vermiş ve kendisinin emanet hususundaki müthiş titizliği, diyaneti, dürüstlüğü, hilmi, zekâsı, dirayeti, feraseti, büyük işler yapma kabili­yetleri, engin gönüllülüğü ve bütün bu ahlâkî değerlerin üzerinde bir nur gibi ışıldayan, nefsi kontrol edebilmek gibi ancak seçilmiş kullara vergi olan bu sıfatla, o za­manki asır içinde eşine ve emsaline rast­la­nıl­mıyacak bir şahsiyet olarak tanınmıştı.

Halk ve saray erkânı, zamanla onun yüce hüviyetini tanıyınca artık ona muhalefet edecek kimse de kalma­mıştı. Mısır padişahı bile, silâhını atarak ona teslim ol­muştu. Hazret-i Yûsuf'un (A.S.); "Ben korurum: Hafz" ve "ben bilenimdir: Alim" demesi sırf bir iddiadan ibaret değildi. Bu, ispat edilmiş bir meseleydi. İşte bunun için kendisine inanıldı. Artık Hazret-i Yûsuf (A.S.) ın hükümeti eline geçirdikten sonra yapacağı işler kalıyordu, Hazret-i Yûsuf (A.S.) kendi isteği ile padişahdan iktidarı talep et­mişti. Padişah ve saray erkânı da onun bu işleri yapabi­lecek kabiliyette olduğuna kanaat getirmiş bulundukların­dan ve bu makam için onun kadar ehliyetli başka birisini bulmanın mümkün olmadığını anladıklarından bu işi onun eline teslim etmekte tereddüt etmediler. İşte onlar, bu şekilde kendi memleket işlerinin noksanını dü­zeltmiş ve tamamlamış oldular. O, kendi lisaniyle bu işi padi­şahtan talep edince; padişah ve iktidar çevreleri bu isteği öyle bir gönülden kabul ettiler ki, sanki bu işe uzun za­mandan beri hazırlanmış ve eskidenberi bunu bekliyor gibiydiler. Bir işaret bu meselenin derhal olup bitmesine kâfi gelmişti.

Talmud'un beyanına göre, Hazret-i Yûsuf (A.S.) ın iktidarı istemesi yalnız padişahın kendisinden değil, padi­şahın bütün aile efradı ve halefleri nezdinde vâki olmuş­tur. Bu talep, padişahla beraber bütün aile efradı ve ha­lefleri de ittifakla kabul etmişlerdir,

Hazret-i Yûsuf (A.S.) un istediği, elde ettiği ve ka­vuştuğu bu iktidarın mahiyeti ve kapsamı nedir?

Düşüncesiz ve bilgisiz kimseler, Hazâ'in - el - arz cümlesindeki "hazâ'in: hazineler" kelimesine bakarak, bunu hububat taksimi gibi basitbir iş gibi ve buna benzer işlerle mukayese ederler. Hazret-i Yûsuf (A.S.)'u bir tür hazine emini, maliye müdürü, defterdar, yahut da kıtlık zamanındaki iaşe nazırı, yiyecek karnesi dağıtan büro başkanı, maliye bakanı, yiyecekler bakanı gibi birşeye benzetmeye kalkarlar. Fakat Kur'an-ı Kerim ve Talmud'un müttefik olarak şehadetlerine göre; hakikatte Hazret-i Yûsuf (A.S.) Mısır saltanatının her şeyini elinde bulunduran, Roma ıstılahına göre diktatörü olmuştu. Memleketin her işi ve her hususu beyazından siyahına kadar, onun elinde ve onun tercihinde idi.

 Kur'an-ı Kerim bu hususu şu şekilde beyan buyuru-yor: Hazret-i Yâkub (A.S.) Mısıra ulaştığı zaman, Hazret-i Yûsuf taht üzerinde oturmuştu.

"Anne-Babasını tahtın üzerine çıkardı.

(Yûsuf: 100).

Hazret-i Yûsuf (A.S.) ın yine bu mevzuda, kendi li­sanı ile söylediği bir cümleyi Kur'an-ı Kerim şu şekilde nakleder:

"Yâ Rabbi, Sen bana mülk vermişsindir."

(Yûsuf: 101).

Su maşrapası hırsızlığı meselesine gelince; ora hü­kümetin memuru, Hazret-i Yûsuf (A.S.) ın su maşrapa­sını, padişahın su maşrapası olarak vasfediyor.

"Dediler, padişahın su maşrapasını kaybettik."

(Yûsuf: 72).

Hak Taalâ Yûsuf (A.S.) m Mısırdaki iktidarından bahsederken; "Bütün Mısır ülkesi onundu." şeklinde vahiy buyurmuştur.

"Orada istediği gibi barınırdı."

(Yûsuf: 56)

Bu gerçek, Bible (Kitabı Ahd-i Atîk ve Kitabı Ahd-i Cedîd) de şu şekilde anlatılmaktadır. Bu kısımda Firavu­nun Yûsuf (A.S.) a söyledikleri sözlerimize şehadet eder:

"Ve Firavun Yûsuf (A.S.) a dedi ki, çünkü bu cümleyi Allah sana malûm eyledi. Senin gibi âkil ve bilgili yoktur. İmdi sen evim üzerine ol ve cümle halkım ağzına baksın, ancak taht hesabiyle senden büyük olayım. Ve dahi Fira­vun Yûsuf (A.S.) a dedi ki, işte seni bütün Mısır diyarı üzerine nasbey­ledim. Bâ'dehü Firavun mühürünü elinden çıkarıp, anı Yûsuf (A.S.) ın eline kodu, hem ana tülbent libas giydirip, bir altın tuğu boğazına takdı. Ve anı kendi ikinci kucusune bindirip, (tahtına) önünde herkes diz çök­sün deyû nida ettiler, ve anı bütün Mısır diyarı üzerine nasbeyledi. Hem dahi Firavun Yûsuf (A.S.) a dedi ki, ben Firavunum, bütün Mısır diyarında senin iznin olmaksızın, bir adam elini ya ayağını kaldırmaya... Ve Firavun Yûsuf (A.S.)'ın adını "Safnâth Fa'nâkh": Dünyayı Kurtaran kodu, ve ona on şehrin imamı Futîfer'in kızı Es­nath'i zevce olarak verdi. Badehu Yûsuf (A.S.) cümle Mısır diyarını seyretmeğe çıktı."

Talmud'un nakline göre, Yûsuf (A.S.) un kardeşleri Mısır'dan dönüp babalarının yanına gelince, babalarına Mısır hükümdarı olan kardeşleri Yûsuf (A.S.) u şu şekilde anlattılar:

Kendi ülkesinin sakinleri arasında, en büyük selâhiyet onun elindedir. Herkes onun emirlerine uymaya mecburdur. Onun sözü bütün ülkede geçmektedir. Her hangi bir işi yapacağı zaman Firavundan müsaade alma­sına lüzum yoktur.

ikinci sual de şudur ki: Hazret-i Yûsuf (A.S.) bu dev­letin icra yetkilerini ne maksatla istemiş ve niçin bu ehemmiyetli selâhiyeti elde etmişti? Hazret-i Yûsuf (A. S.) bu hizmetleri yaparken mevcut küfür nizamının kanun ve usullerini mi takibediyordu? Yoksa, hükümet ve iktidar eline geçince, İslâm, siyaset, ahlâk ve medeniyet usulle­rini mi kuracaktı? Bu suallerin en iyi cevabını Allâme Zemahşerî, "Keşşaf" isimli tefsirinde vermiş bulunuyor:

"Hazret-i Yûsuf (A.S.); Beni yeryüzünün hazinelerinin başına geçir."

Demişti. Onun bu talepten maksadı, yalnız şu idi: Bu vesile ile Hak Taalânın emrettiği gerçek kanunları tatbik etsin. Ülkesindeki mazlumlara haklarını verebilsin. Allah­'ın adaletini yaymak için, iktidarını bir vasıta kılabilsin. Vazife almış olduğu işleri yapabilsin. Nihayet Enbiyânın yolunu tutup gitmek imkânına kolaylıkla mâlik olsun. Peygamberlerin politikacılar gibi dünya sevgisi ve dünya­nın kirli işlerine bağlılıkları olmaz. Hazret-i Yûsuf (A.S.) da sayılan maksatların husulü için iktidarı talep etmişti.

Hakikat şudur: Bu sualin kendisi de başka bir sual­den doğmaktadır. Bu yeni sual de pek mühim ve esaslı bir sualdir. Eğer Hazret-i Yûsuf bir peygamber ise, o za­man Kur'an-ı Kerim'de bildirilen diğer peygamberlerin yolunu takip etmesi lâzımdır. Nasıl olur da bir taraftan islâm'a davet eder, diğer taraftan kendisi kalkar da Allah yolundan gitmeyen, kâfirâne rejimin yürümesi için hizmet etmek yolunu tutar? Belki bu sual bununla da bitmez. Bu sualden daha da ince ve daha da önemli yeni bir sual ortaya çıkar. Hazret-i Yûsuf (A.S.) temiz ve doğru yol tutan bir insan mıydı? Yoksa değil miydi? Eğer Hazret-i Yûsuf (A.S.) doğru ve temiz bir insan ise, o zaman temiz ve doğru bir insan nasıl olur da hapishanede iken, pey­gamberlik iddiasında bulunarak:

"Şu bir yığın uydurduğunuz ilâhlar mı iyidir? Yoksa, bir tek ve kudret sahibi bulunan Allah mı?"

Sözünü söyler? Yine bundan başka nasıl olur da müteaddit defalar tekrar tekrar, Mısır halkının karşısında şu ibretli uyarmaları yapar ki:

"Sizin için şu uydurup kendi indînizden çoğaltıp dur­duğunuz ilâhlardan biri de bildiğiniz şu Mısır padişahı­dır?" der.

Hazret-i Yûsuf (A.S.) bilhassa şu tebligatı ile her devre ışık tutan ve yegâne hakikati açıklıyarak peygam­berlik akidesini açık bir şekilde beyan eder:

"Ferman vermek, buyruk sahibi olmak yalnız bir ve tek bulunan Allahu Taalâ'nındır. Ondan başka kimsenin bir iktidar hakkı yoktur."

Sonra, bu nasıl bir iş olur: Aynı Hazret-i Yûsuf (A. S.) diğer taraftan amelî ve fiilî işe gelince; kalkıp da tenkit ettiği ve nizamını değiştirmek istediği, bildiğimiz, kâfirâne nizamı takibeden şu Mısır padişahının hükümet rejimine hizmet etmek yolunu tutup da gider? Yalnız hizmet et­mek yolunu tutmakla da kalmaz, belki, kendisi bu rejimin yürütücüsü, tertibe koyanı, muhafızı olup; hattâ Mısır padişahının rububi­yetine de boyun eğip onun temel na­zariyesi olan:

"Kanun yapmak, buyruk sahibi bulunmak Allah'ın değildir de benim kendimin yâni padişah olan benimdir."

Fikrine sahip olur? Hakikat şudur ki, bu âyetlerin tef­sirini müslümanlar gerileme devrinde herhangi bir zihni­yetin neticesinde bu şekilde ileri sürmek istemişlerdir. Burada biraz da Yahudi hususiyetinin kokusu sezilmek­tedir. Yahudilerin asır­lar­danberi tuttukları yol malûmdur. Onlar düşünce ve ahlâk bakımından en alçak seviyeye düşmüşlerdir. Eski tarihlerinde, onların da mümtaz bir çok şahsiyetler yetiştirdiklerini okuyor ve bunlardan. ibret dersi alıyoruz. Onlar böyle aşağı bir duruma düştükten sonra, kendilerini mazur gösteren birçok bahaneler icat eder, bu yalanlarını ispat için deliller uydururlar. Ne yazık ki, şimdiki müslümanlar da böyle olmuşlardır. Ve İslama, ihanet eden, kâfir hükümetlerin uşaklarına boyun eğ­mektedirler. Onlar da bu alçak derekeye düştükten sonra, geçmiş tarihin parlak sahifelerine bakarak, İslâm ve İslâmın ileri gelenlerinin hayat sahifelerini okuyarak utandıklarından, haya ve hicap hissi duyduklarından, bu utanç hissi altında kendilerini teselli etmek, halkın haklı husumetinden kendilerini kurtarmak maksadiyle, bu sefil nazariyeleri uydurarak, ellerinde koz olarak kullanmak için, Yûsuf (A.S.) gibi yüce makamlı bir peygamberin "küfr" yolunda hizmet ettiği şeklinde iğrenç yalan ve iftiralara sığınmak ihtiyacını hissediyorlar. Halbuki her­hangi bir ülkede, yalnız ve tek olarak İslama bağlı bir mü'min bulunsa, bu kimse imanı feraset ve hikmet ile mücehhez olsa, o kimse yine yapayalnız, kendi başına, bu ahlâk ve hikmetinin kuvvet ve gücü ile İslâmî inkılâbı tahakkuk ettirebilir. Bu müminin ahlâk kudreti Bu ahlâkî kudreti nasıl kullanacağını ve nasıl bu kudretten istifade edilebileceğini bilmesi şartiyle orduya, silâha, askerî mal­zemeye ve herhangi bir şeye ihtiyaç bırakmadan, o mü­minin bulunduğu memleketi fethetmeğe etkilemeye ve o ülkenin saltanatını dağıtmaya bile kâfi gelecektir.[48]

 

HAKİMİYET VE HİLAFET TASAVVURLARI

 

İslâm'da hakimiyet tasavvuru, bütün meselelerin üs­tünde en mühim bir mahiyet arzeder. Çünkü gerçek ola­rak Hâkim olan bu sonsuz kâinatın Halikı (yaradanı Allahu Taalâ'dır. O, Hâkim-i âlâdır. İktidar-ı âlâ: (En yük­sek iktidar) O' nun hakkıdır, insan ise, durumu ve vaziyeti bakımından bu Hakim-i âlâ'nın halifesi, mümessili ve bir nevi vazifeli me­murudur. Her şeyde olduğu gibi, siyasî nizamda da bu Hâkim-i âlâ'nın kanunlarına tâbi olması lâzımdır. Halifenin vazifesi ise, Hâkim-i âlâ'nın kanunla­rını asıl kaynağa uygun bir şekilde yürütmek ve infaz etmektir.

Hâkimiyet mevzuunu en güzel şekilde ifade eden şu ayet-i kerimedir:

"Ey benim hapishane arkadaşlarım, çeşitli ilahlar mı iyidir yoksa bir ve tek bulunan Kahhar Allah mı? Ondan gayrı sizin ibadet ettiğiniz şu şeyler, kendinizin ve baba­larınızın uydurup isim taktıklarınızdan başka bir şey de­ğillerdir. Halbuki Allah bunlar için bir delil göndermemiştir. Elbette ki Hüküm ancak ve ancak Allah'a aittir. O, ancak kendisine — kendisinden başkasına değil — ibadet edil­mesi için emir vermiştir. İşte sağlam din budur. Fakat halkın çoğu düşünemezler."

(Yûsuf: 39-40)

Bu cümleler Hazret-i Yûsuf (A.S.) un beyanatından bir parçadır. Bu cümleler tevhîd ve İlahî hâkimiyet hak­kında en güzel anlatış şeklidir. Burada Hazret-i Yûsuf (A.S.) din mefhumunu öyle bir tarzda ileri sürmüştür ki, ehl-i hak ile ehl-i bâtıl tamamen biribirinden ayrılmıştır. Yâni Tevhid ile şirk arasındaki fark tamamiyle belirtilmiş­tir. Sonra bu fark öyle isabetli ve makul bir şekilde ifade edilmiştir ki, alelade bir zekâya sahip bir kimsenin bile benimsiyeceği bir şekildedir. Bu mesele bir başka husu­siyet de arzetmektedir. Bu sözlerin muhatabı olan insan­lar, o zamanlar, fikirleri ve düşünceleri itibariyle karanlık­lar içinde idiler. Nitekim o zaman bu sözleri söyleyen yüce insan da, kaderin bir hikmeti olarak, bir köle idi. Arkadaşları da O'nun vaziyetine benzer bir vaziyette idi­ler. Gayet açık ve kesin bir şekilde aynı zamanda herke­sin anlıyacağı bir üslûpla hitap etmişti:

"Acaba bir efendiye köle olmak mı iyidir, yoksa çeşit çeşit efendilere köle olmak mı iyidir?" Bu sözler, orada bulunanların kalblerinin tâ içine kadar işlemişti. Ve yine aynı şekilde konuşmuştu: Bütün dünyanm mâliki bulunan bir efendiye mi kölelik etmek iyidir, yoksa kölenin kölesi bulunan bir efendiye mi kölelik etmek iyidir? Hazret-i Yû­suf (A.S.) arkadaşlarına doğrudan doğruya şöyle bir teklif yapmış değildi: "Siz kendi dininizden vaz geçin ve benim dinime girin." O, hikmet kaynağı peygamberlik vasfı ile, mukaddes daveti en bilge bir tarzda ve her biri bir kelime incisi olan şu sözlerle zım-nî olarak yapmıştı: Allah'ın fazl-ü keremine bakınız! Acaba bizden başka kimseyi kendisine kul etmiş midir? Fakat halk O'na şükretmiyor, bu hususu anlıyamıyor, kendileri kalkıp kendileri için Rabb'ler uyduruyorlar; bu Rabb'lere de kul oluyorlar. Sonra Hazret-i Yûsuf (A. S.) bu defa onların dinlerini tenkid etmiş, makul bir şekilde, gönüllerini incitmeden dinlerinin her türlü fenalıklarını açıklayıp ortaya koymuş­tur: Şu mabudumuz dediğiniz nesne, kimseye bir şey vermemiştir, kimsenin velinimeti değildir, hiçbir yerin ve hiç bir ülkenin de mâliki değildir. Siz ona servet sahibi yahut da sağlık ve hastalık veren kimse diyorsunuz ama, bu dediklerinizin hepsi boş sözlerden ibarettir. Bunlar hep uydurma sözlerdir. Uydurduğunuz bu isimlerin içinde hiç bir velinimetlik ve Rabb'lık yoktur. Halikiyet (yaradanlık) ve Rububiyet mevcut değildir. Asıl hakikî mâlik Allahu Taalâ'dır. Bu Allahu Taâlâ hem bizim hem de bütün kai­natın Hâliki ve Rabb'ıdır. Bu hakikati kabul etmek lâzım­dır. Siz de bunu kabul edin, buna teslim olun. O'ndan başka kimsenin ne Rububiyete ne de Mâbudluğa hakkı yoktur. Hüküm vermek, emir buyurmak tamamiyle O'na aittir. Bütün yetki ve salâhiyetlerin hakkı da O'na aittir. O'nun da hükmü şudur ki, kendisinden başka hiç bir kim­seye ve hiçbir nesneye ibadet etmemektir.[49]

B. Firavun dedi ki: "Ey saray halkı! Ben sizin için kendimden başka bir İlâh olduğunu bilmiyorum."

(El – Kasas: 38)

Bu sözlerden Firavunun ne demek istediği anlaşılır. Firavun demiyordu ki: "Ey saray halkı! Ben sizin, yerin ve göklerin yeretıcısıyım". Nitekim böyle bir sözü değil Fira­vun, ağzına zincir vurulması lâzım gelen bir deli bile zor söyliy­e­bilir. Firavunun bu beyanatından, "Ey saray halkı! Benden başka sizin herhangi bir mabudunuz yoktur." şeklinde bir mâna çıkarılmaz. Çünkü, Mısır halkının inançlarına ve akidelerine göre, daha bir sürü mâbud vardı. Bu bir sürü mabuda ibadet edilirdi; hattâ Firavunun kendisi bile bu mâbudlara ibadet ederdi. Firavunun mâbud olması ve mâbudluk makamına yükselmesinin sebebi ise şu idi: Onu güneş ilâhı olarak kabul ediyor­lardı. Bu hususta en büyük delil de yine Kur'an-ı Ke-rim'in âyetlerinde mevcut bulunmaktadır. Firavun kendisi de ilâhlara ve hattâ ilâhcıklara da ibadet ederdi. Bu ilâhların ve ilâhcıkların dahi bir nevi bakıcısı ve koruyucusu İdi.

Bu noktadan düşünürsek, Firavunun o zamanki dav­ranışı alelade bir hükümet başkanın tutumundan pek de farklı değildir. Nitekim, hükümet ve devlet başkanlarının çoğu da Allah'a ve O'nun Peygamberine inanmakla be­raber, O'nun kanununu unutmuş görünüp bir tarafa bı­rakmışlardır. Kendi kendilerini de birçok şeyi yapabilecek bir seviyede görürler. Allahu Taalâ'nın mümtaz şeriatın­dan ayrı kanun uydurur ve kendilerini söz sahibi sayar addeder, siyasî ve kanuni hâkimiyeti ellerinde bulundu­rurlar. Böyle bir zihniyetin iddiacısı ilan idareci ister padi­şah olsun, ister halkın rızası ile güya seçilmiş birisi olsun. Bu sınıfa mensup kimseler, yeryüzünde Allah ve Resulü­nün kanunlarını değil de, kendi kanunlarını yürürlüğe koymuşlardır. İş bu neticeye vardıktan sonra, Firavunla bu adamcağızların arasında ne gibi bir fark olabilir?

Şimdi başka bir meseleye gelelim; bu da bahsimiz içinde ayrı bir bölümü teşkil eder: Halkımızın bilgiden yoksun bir zümresi, durmadan Firavuna lanet yağdırırlar. Fakat bu lanet "okuyanların kendileri Firavun hükümetine benzer hükümetlerin taraftarlığını yaparlar. Hakikati ken­dilerine meslek edinenler ve böyle kıymetli bir yükü yük­lenmiş bulunan şahıslar ise, sözün ve İstılahların mâna­sına ve ruhuna bakarlar, yalnız lâfızlara ve kullanılan kelimelere değil... Bu bakımdan Firavunun kendisine ilâh demesi ve böyle bir iddianın mânası ancak hâkimiyet anlamına gelir. Bu hâkimiyetten gaye ise, istediğini ya­pabilen bir hâkim demektir. Ve sahip çıktığı bu hâkimlik sıfatını ilan etmektedir. Burada ilâh kelimesi istilâh olarak kullanılmıştır. [50]

C. "O kimse ki, yerin ve göklerin mülkü O'nundur. Hiçbir oğul edinmemiştir, mülk'de O'nun hiç bir ortağıda olmamıştır. Her şeyi O yaratmış ve her şeyin takdirini mukadder kılmıştır."

(El – Furkân: 2).

Burada kullanılan "mülk" kelimesi Arapçada padi­şahlık, hükümdarlık, kırallık, iktidar-ı âlâ: en yüksek ikti­dar ve hâkimiyet: (Sovereignty) demektir. İstenen şudur ki, Allahu Taalâ bütün kâinata Mutlak Muhtar, ihtiyar seçme hakkı sahibi, ferman veren, buyruk buyuran'dır. Bu seçmede bu fermanda hiçbir şeyin zerre kadar bir hakkı yoktur. Bu gerçek de kendiliğinden şu meseleyi gerektirir. O'ndan başka, herhangi bir mâbud kabul edi­lemez. İnsan, Mâbud diye kabul ettiği şeyden, her türlü menfaat veya zarar geldiğine inanır. Hiçbir şeye yaramıyan, hiçbir işe gücü yetmeyen aksine kendileri korunmaya muhtaç olan nesnelerin mâbudluğuna, en ahmak veya en budala bir insan öyle inanmaz. Şimdi siz, Hak Taalâ Celle Şanühu'dan başka kâinatta hiç bir varlı­ğın elinde kudret olmadığını kesin bir şekilde anlamış olsanız, şüphesiz ki O'nun karşısında boyun büker, acz ile niyaz ile baş eğerseniz. Bu kesin idrâk ve imandan sonra, ne herhangi bir el O'ndan başkası için adak getirir, ne de herhangi bir dil O'ndan başkasına hamdeder. Ne de kimse O'ndan gayrısına dua edip, şükranlarını bildirir. Ne de dünya yüzünde ahmaktan daha ahmak birisi çıkıp da gerçek Rabb'i Zülcelâli bırakıp, O'ndan başkası için kul olmak yolunu tutar. Ve yahut da herhangi bir kimse­nin hüküm vermek hakkına mâlik oldu­ğunu kabul eder. Bu meselenin teyidi için yukarıdaki âyetlerle birlikte şu âyet-i kerimenin işaret ettiği hükmüde gözönüne alalım: Bu âyet-i kerime de yerin ve göklerin mutlak hükümdarlı­ğının Allahu Zülcelâle ait olduğunu bildirmektedir:

D. "Göklerde ve yerde ne varsa ne yoksa, hep Al­lah'a aittir. Siz, kendi kalbinizde neyi açıklarsanız, neyi de gizlerseniz elbetteki Allah ondan dolayı sizi hesaba çekeçektir. Ve sonra, istediğini gufrana ulaştırır (afeder) istediğini de azaba çarptırır. İşte o Allah herşeye kadir Allah'tır."

(El – Bakara: 284).

Bu âyet-i kerimenin üzerinde düşünürsek, şunu an­lamış olacağız. Din'in ilk temeli ve esas akidesi Hakimi­yet'in Allahu Taalâ' ya mahsus olduğunu belirtmektir. Allah'ı Taalâ'nın göklerin ve yerin mutlak mâliki olması ve göklerle yerin arasında bulunan kâinatın da mutlak sahibi bulunması, her şeyin O'nun mülkü olması, öyle bir temel hakikattir ki, insan için bundan başka türlü hareket etmek ve başka türlü düşünmek imkânı yoktur. Bunun dışında hareket etmek veya düşünmek sahih ve doğru olamaz ve olmıyacaktır. İnsan, ancak Allahu Taalâ'nın karşısında boyun eğip, ancak ona itaat eder. Yine bu âyet-i kerime­nin medlûlunda daha bir çok mânalar mevcuttur. Bir kere mesuliyet mefhumu açıkça görünmektedir. Yâni herhangi bir iş ister açık olsun, ister gizli, Hak Taalâ'dan gizli de­ğildir. Hak Taalâ her işlenen fiile vâkıftır. Ve işlenen her fiilin hesabı sorulacaktır. Neden ve niçin böyle yaptınız, yahut da böyle düşündünüz diye sorguya çekecektir. İşte bu şekilde her insan tek tek yaptıklarından Allah'a karşı mesuldür. Yaptıklarından dolayı Muhakeme-i Kübrada hesap verecektir. Allahu Taalâ ister gizli (gayb) isterse açık (şehade) nin ilmini elinde tutmaktadır. Hattâ kalblerin bir köşesinde saklanmış bulunan en ufak bir şeyi dahi bilmektedir. Kafalarda, zihinlerde, düşüncelerde neyin geçip geçmediğinden elbette ki haberdardır. Hiçbir şey O'na gizli ve kapalı değildir. Âyet-i Kerime'nin son kısmında yine Hak Taalâ'nın her şeye mutlak olarak kadir olduğunu bildirmektedir. O, kimsenin kanununa tâbi ol­madığı gibi kimsenin nizamına da bağlı değildir. O kim­seyi dinlemeğe de mecbur değildir. O mâliki mutlaktır. İstediğine ceza verir ve istediğini de bağışlar; küllî ve tam seçme hakkı O'nun elindedir. Her şey O'nun yarattığı bir nesne olup ve her şey O'na karşı bir yok hükmündedir.[51]

E. "Benden önce gönderilmiş bulunan Tevratı tasdik ederek geldiğim halde, size haram edilmiş bulunan bazı şeyleri helâl kılmak için Rabb'ınızdan âyetler getirdim. İşte O'ndan çekininiz ve bana itaat ediniz. Elbette ki, Al­lah benim de sizin de Rabb'ınızdır. İşte O'na ibadet edin. Bu. en doğru yoldur."

(Al-i İmrân: 50 - 51)

Buradan anlaşıldığına göre, Hazret-i İsa (A.S.) dave­tinin de esası diğer peygamberlerin davetlerinin esası gibi üç nokta üzerinde toplanmıştır:

Birincisi: İktidarı âlâ'nın Hak Taalâ elinde bulunduğu­dur. O'nun rızası için kulluk yolu tutulacak, O'na tam ola­rak itaat edilecek; ahlâk ve medeniyetin bütün nizamları O'nun isteğine göre tanzim kılınacaktır. Yalnız, Allah'a boyun eğilecek ve yalnız O'na kulluk edilecektir.

İkincisi: Kudreti âlâ sahibinin mümessili olan pey­gam­bere de mümessillik vasfı ile itaat edilecektir.

Üçüncüsü: insan kendi yaşayışında helâl ve haram; caiz, gayrı - caiz şeylere bağlı bulunması hakkında yalnız Hak Taalâ'nın kanununu takip edecektir. Kanun ve gü­venlik nizamı yalnız Allah'a mahsustur. Beşere ait düzme kanunlar hükümsüzdür.

Buna göre, hakikatte Hazret-i Musa (A.S.), Hazret-i Muhammed (S.A.V.) in ve diğer bütün peygamberler de hep aynı heyetlerle gelmişlerdir. Bu mukaddes vazife İle mükellef peygamberler hep aynı gayenin rehberliğini yapmışlardır. Risalet bakımından aralarında en ufak bir fark yoktur. Muhtelif peygamberlerin muhtelif şekillerde geldiklerini iddia edenler, onların maksat ve gayeleri ara­sında ayrılık düşünenler, büyük bir hatâya saplanmış ve yanlış yol tutmuşlardır. Malik -ül - mülk indînde, O'nun memuru olarak gelmiş bulunan kimselerin gelişlerinden ve memuriyetlerinden maksat nasıl ayrı ayrı olabilir ki. Onlar geldikleri toplumları, kafa tutmaktan ve kendi ba­şına buyruk kesilmekten alıkoyup, kendilerini serbest sayıp şirk yoluna gitmelerine mâni olsunlar diye vazifeli kılınmışlardır. Bütün insanlığa, iktidar-ı âlâ'ya karşı hiç kimseyi veya bir otoriteyi, her ne hususta olursa olsun hiç bir şekilde ortak tanımamalarını öğretmek amacıyla mü­cadele sahasına atılmışlardır. Hakiki mâlike kulluk vazi­fesini yerine getirmenin yüksek faziletiyle mücehhez ol­maları, itaatin ehemmiyetini kavramaları, vefakârlığın haysiyetine ulaşmaları esas tutularak, ilâhî davete mu­hatap edilmişlerdir,

Ne yazık ki elimizde mevcut bulunan İncillerde Haz­ret-i. Mesih (A.S.) in heyeti tam ve açık bir tarzda beyan edilmemiştir. Kur'an-ı Kerim'deki gibi sarih, vazıh ve toplu halde anlatılmamıştır. Yukarıda söz edilen üç mesele, dağınık işaretler seklinde birbirine karıştırılarak anlatıl­mıştır. Meselâ, İncildeki şu âyetten, Hazret-i Mesih (A.S.)'ın yalnız Allah'a kulluk yoluna davet ettiği anlaşıl­maktadır:

"Zira yazılmıştır ki, Rabb Allah'ına, secde ve yalnız O'na ibadet eyleyesin."[52]

Bu cümleden yalnız, Hazret-i Mesihin Allah'ın vah­daniyetine ve yalnız O'na ibadet edileceğine kaîl olduğu anlaşılmaz; O'nun bütün çalışmasını ve gayretini hep bu yolda sarfettiği anlaşılır. İsâ (A.S.), Allah'ın emr-i şer'îsine tam mânasiyle itaat edilmesini sağlamak için büyük gay­retler sarfetmiştir. Meselâ:

"Melekûtun gelsin, muradın gökte nice kılınırsa yerde dahi böyle kılınsın."

(Mettâ Bab, 6. fıkra: 10, Sahife: 7.)

Hazret-i Mesih (A.S.), kendi kendini semavî hükü­metin mümessili sıfatı ile ileri sürmüş ve halkı bu yolda kendi ita­a­tına davet ettiği bir vakıadır. Bu husus, O'nun muhtelif sözlerinden açık bir şekilde anlaşılmaktadır. Hazret-i İsa (A.S.), kendi memleketi bulunan Nasıra'da mukaddes davete başlayınca, orada ilk önce kendi ya­kınları ve hemşehrileri tarafından muhalefetle karşılandı. Bu hususta, Mettâ, Markos ve Luka (İncili tertip edenler) her üçü de müttefiktirler. Bu kimselerin üçünün de riva­yetleri hemen hemen birbirlerinin aynıdır.

"Nebi kendi ülkesinde kabul edilmedi."

Ne zaman ki, bu büyük peygamberin öldürülme ha­zırlıkları başladı; bu sefer halk: "Buradan çekil, gizlice git." Dediler. O, öteler habercisi peygamber de bu tavsi­yelere şu cevabı verdi:

"Bir Nebi bu şartlar altında çekilip gitmez. Buna im­kân yok."

(Luka, Bab: 19, Fıkra: 38).

Son defa Urşelim'e geldiği zaman, O'nun bağlıları yüksek sesle şu sözleri haykırdılar:

"Dediler ki, Rabbîn isminde gelen Melik mübarek ol­sun."

(Luka, Bab: 19, Fıkra: 38)

Bu sözler: duyan Yahudi âlimleri gücendiler. Hazret-i Mesih (A.S.) a: "Bu kimseleri sustur." dediler. Peygam­berleri de:

"Ol dahi cevap verip onlara dedi ki, ben size derim ki: Eğer bunlar sükût ederler ise taşlar çağıralar."

(Luka, Bab: 19, Fıkra: 40)

Yine aynı masum peygamber şöyle buyurmuşlardır:

"Ey cümle yorgun ve yüklü olanlar! Bana gelin ve ben size rahat vereyim. Boyunduruğumu üzerinize alın ve benden ki halim ve alçak gönüllülüğü öğrenin ve can­larınıza rahat bulasınız."

(Metta, Bab: II, Fıkra: 28 - 29, Sahife: 14)

Hazret-i Mesih (A.S.) da diğer peygamberler gibi, in­sanların yapıp uydurdukları kanunlar yerine İlahi kanun­ların yürürlükte olması yolunda çalışıyordu. Metta ve Markos'un rivayetlerinden apaçık bir şekilde bu nokta anlaşılmaktadır. Her iki İncil'in de rivayetlerinin hülâsası şöyledir: "Yahudi uleması, senin talebelerin, büyüklerin ve ileri gelenlerin rivayetleri zıddına ellerini yıkamadan nasıl yemek yerler diye itirazda bulundular. Bunun üze­rine Hazret-i Mesih buyurdu ki: Riyakârların hâli böyledir; onlar vaktiyle sair peygamberlerin sözlerine de itiraz et­mişlerdi. Bu ümmetin dili bana hürmet ediyor, fakat gö­nülleri benden uzaktır." Ve bu itiraz edenlere şu şekilde insanî ahlâkı öğretmişlerdi:

Siz de Allah'ın hükümlerini iptal edip, kendi tarafınız­dan uydurduğunuz kanunları yürürlüğe koymaktasınız. Allah, Tevrat'ta ana, babaya hürmet edilmesini emir bu­yurmuştur Her kim ana ve babasına fena bir şey söylerse o kimse öldürülsün diye hüküm vermiştir. Şimdi siz kalk­mış diyorsunuz ki, birisi kendi anasına ve babasına diye­bilir ki, benim size karşı yapmakta olduğum hizmetler sizin işinize yaramıyorsa, ben onları Allah'a adarım. Bu verdiğiniz hükümden, baba ve anaya hizmet etmemek caiz olmuyor mu?

(Metta, Bab: 15, Fıkra: 3-9 ve Markos, Bab: Fıkra: 5 - 13)[53]

F. "İşte Rabbiniz O Allahtır ki, gökleri ve yeri altı günde yarattı. Sonra da kendi makamında sağlam olarak karar buldu. Ardı arkası kesilmeden geceyi takip eden gündüze, gecenin perdesi örtüldü. Güneş de, ay da, yıl­dızlar da hep O'nun fermanına boyun bükerler. Dikkat! halk etme (yaratma) ve emr (hükümetime) ona aittir. Bü­tün âlemlerin Rabbı bulunan Allah ne mübarektir."

(El - A'raf: 54).

Hak Taalâ, isteva ale'1-arş: "makamında sağlam olarak karar buldu.", cümlesinin etraflıca şerhi ve açık­lamasını anlamak bizim için pek zordur. Şu kadar var ki. Allahu Taalâ, kâinatı yarattıktan sonra, kendisinin şu hudutsuz saltanatına, herhangi bir makamda bir merkeze karar verdi. İşte bu merkezde tecelliyâtını yoğunlaştırdı kıldı. Ve bu tecelliyatın yoğunlaştırıldığı makamın ismi de Arş'dır. Oradan bütün âlemlerin üzerine feyz ihsan eyler. Oradan bütün kâinatın idaresini düzenleyip, emir buyu­rur. Şu cihet de mümkündür ki, bu âyet-i kerime'deki Arş kelimesinden maksad, iktidar ve hüküm sahîbi bulun­maktır. "Arş üzerinde karar bulmak" tan maksad da, Hak Taalâ kâinatı yarattıktan sonra, onun idaresini de eline aldı demektir.

Her ne ise, istevâ al'el arş'ın mânası ne olursa olsun, Kur'an-ı Kerim bu mevzuyu ele alarak, Hak Taalâ'nın yalnız kâinatın Halikı olmayıp, aynı zamanda kâinatın mutlak idarecisi ve yöneteni olduğu hakikatini en güzel şekilde insan zihnine yerleştirmektedir. O, dünyayı yok­tan var ettikten sonra dünya ve yarattığı bütün mahlû­kattan alâkasını kesmediği gibi, yarattığı şeyleri de kendi başınbırakmamıştır. Amelen ve bilfiil, bütün âlemin her cüz'ünün ve küllî âlemin idaresi ve saltanatı bizatihi o sonsuz kudrettedir. Fiili olarak. Her şeyin, her varlığın ve her zerrenin takdiri O'nun hükmüne bağlıdır.

Kur'an-ı Kerim, bu şekilde, esasa ait yanlış anlayışın önüne set çekmek yolunu tutmuştur. Böyle olunca, hiçbir şekilde insan şirk'in sapık yoluna saplanmaz ve kendisini de muhtar ve başıboş saymak dalaletinin sevdasına kaptırmaz. Kâinatın nizam ve düzeni ile Hak Taalâ'nın alâkasız olduğunu zannetmenin gerektirdiği netice şudur ki, insan, kendisini yahut da diğerlerinin mukadderatını Allah'dan başka birisinin elinde olduğu kanaatine sahip olur. Böyle düşünen mahlûk karşısında da boyun eğmek yolunu tutan, yahutta kendi mukadderatını kendi tayin ettiği zehabı ile şahsını serbest zanneder.

Burada üzerinde durulacak bir nokta daha vardır. Kur'­an-ı Kerİm'de. Hak Taalâ'nın yaratma ve idare işle­rine ait kullanılan kelimeler ve ıstılahlar, ister hakikî mâ­nada olsun, ister mecaz ve istiare mânasına alınmış bu­lunsun, ekseriya saltanat, hükümet ve padişahlığa ait kelime ve ıstılahlar kullanılmıştır. Kur'an-ı Kerim'in bu beyan tarzı o kadar açık bir şekildedir ki, herhangi ale­lade anlayışlı birisi Kur'an-ı Kerim'i okuduğu zaman, bundan başka bir şey anlamaz ve hissetmez.

Aklı noksan bazı tenkîtçiler, kendi akıllarının noksan­lığını hesaba katmıyarak hep tersinden düşünüp şu neti­ceyi çıkarmak istemişlerdir: Güya bu Kitap telif edildiği zaman, insanın zihninde hükümet ve saltanat nizamının hâkim olduğu fikrini ileri sürerek bu kitabın müellifi (Bu sersem kafalılara göre, Hazret-i Resûl-ü Ekrem (S.A.V.) neüzübillâh Hak Taalâ'ya sözüm ona padişahlık izafe ederek ortaya çıkarmak istemiştir. Halbuki işin esasında Kur'an-ı Kerim'in ileri sürdüğü daimî ve ebedî hakikat, bu düşüncesiz kafaların iddialarından veya anladıklarının tamamen aksinedir. En büyük ve tek gerçek şudur ki, şu yeryüzünde ve sonsuz göklerin saltanat ve padişahlığı ancak bir "zat" a aittir. Hâkimiyet (sove­reignty) diye isimlendirilmiş olan husus da yine O'nun Zat'ına mah­sustur. Bu kâinat nizamı da bir merkezî nizamı kâmildir ki, bu nizamda bütün seçme hakkı yine o Zatın elindedir. İşte bundan dolayıdır ki, bu nizam'da herhangi bir kimse, şahıs veya zümre cüz'î veya küllî olsun, her ne şekilde olursa olsun hâkimiyet iddiasında bulunursa, kendisini korkunç bir şekilde aldatmış ve feci bir yalana saplamış olur. Ve yine bu nizamı düzene koymuk için de O'nun gösterdiği yoldan başka herhangi bir yol doğru değildir- Şurası da yine doğru ve değişmez bir gerçektir ki, dinî ve mezhebi bakımdan ibadet edilen Mâbud'a, siyasî ve me­denî hükümdarlığı (Sovereignty) da teslim etmek lâzım­dır.

"Lehü'l - halk ve'l - emr: Halk etme (yaratma) ve emr (hüküm verme) O'na mahsustur." Cümlesinin şerhine gelince, (İstevâ al'el - arş) cümlesinin şerhinde etraflı olarak açıklanmış oldu Bu mesele hakkında demiştik ki, Allah Taalâ yalnız Halik değil, aynı zamanda emir veren ve hüküm buyurandır. O kendi mahlûkatını yarattıktan sonra, onların işlerini başkalarına bırakmamış ve cümle mahlûkatının üzerinde hükmünü icra kılmağa devam etmiştir. Halk ettiklerinden hiç birisini de kendi başına bırakıp, onları kendi başına buyruk sahibi kılmamıştır. Yaratılmış olanlar istedikleri gibi hareket edemezler. Amelî ve fiilî olarak bütün kâinatın ideresi Hak Taala'nın elindedir. Geceyle gündüzün biribirini takip etmeleri de kendi başlarına olmayıp Allah'ın hükmü iledir. Allah is­terse, bunları istediği gibi değiştirir ve istediği şekle so­kar. Onları istediği bir nizamla yeniden tertipler. Güneş, ay ve yıldızların da kendilerine mahsus bir iradeleri yok­tur; Bu büyük nesnelerin de her türlü işleri Hak Taala'nın elindedir. Yalnız Cenab-ı Hak'kın fermanına boyun bü­kerler. Bunlar da mahkûm ve mecbur birer köledirler.

G. "Elbette ki, Allah istediği gibi hükmeder."

(El – Mâide: 1)

Allahu Taalâ mutlak hâkimdir ve bütün küllî irade yalnız kendisine mahsus bulunmaktadır. Dilediği gibi hükmeder; kullarından hiç bir kimsenin O'nun hükümle­rine karşı söz söylemek, niçin ve nasıl demek hakkı yoktur. Elbetteki bu ilâhî hükümlerin hepsi derin birer hikmete, sonunda mutlaka hayır olan bir maslahata da­yanır. Fakat Müslüman bir kul, bu hükümlere itaat eder­ken, bu kudsî hükümlerin hikmet ve maslahatı nedir diye peşin bir araştırmaya girmez. Ancak hüküm sahibi böyle hüküm vermiştir diye itaat eder. Hüküm sahibi bir şeyi haram kılmışsa o haram olan şey ne olursa olsun ve niçin olursa olsun mutlak surette haramdır. Helal olan şey de yine ne şekilde olursa olsun helâldir. Niçin ve ne sebepten helâl olmuştur diye araştırmak bize düşmez. Zira, Hak Taalâ her şeyin yegâne mâliki olduğuna göre, bu şeyleri kullarına ya haram kılmıştır, yahut da müsaade vermiştir. İşte bunun için Kur'an-ı Kerim nimetlerin helâl­liği ve haramlığı hakkında Mâliki Hakikinin müsaadesinin veya olmamasından başka hiçbir araştırma yapılmasına lüzum olmadığım bildirmektedir. Yine aynı şekilde, kulla­rın yapacakları işlerin caiz veya gayrı caiz olmasının da esası bundan başka bir şeye dayanmaz. Hak Taalâ'nın caiz kıldığı câizdir. Caiz kılmadığı da asla caiz değildir.[54]

H. "Kendi dilinizle tavsif edip yalan uyduraraktan, bu helâldir ve şu haramdır demeyin. Böyle olursa Allah'a yalan iftira atmış olursunuz. Elbette Allah'a yalan iftira atan kimseler asla felah bulmazlar."

(En – Nahl: 116).

Bu âyet-i kerime gayet açık bir şekilde, helâl ve ha­ramın değerlendirilmesinde ancak Cenab-ı Hak'kın yetki sahibi olduğunu bildirmektedir. Başka bir tabirle şöyle ifade edilebilir ki, Kanun koyoco yalnız Allah'tır. Herhangi bir kimse, kendi bildiğine göre, beşerî hâdiseleri değer­lendirip bu fiillerin caiz ve gayrı caiz olduğunu ileri sü­rerse, böyle bir adam, haddini aşmış ve kulluk vazifesini çiğnemiş olur. İnsanlar yalnız, İlâhî kanuna dayanarak bu örnek hükümlerden sonuç çıkararak, falan umumî ka­nuna muvacehesinde şu hususî şey de helal veya ha­ramdır; yine aynı şekilde filan umumî kanuna göre şu fiili yapmak, caiz veyahut da caiz olmadığının söylenmek, Hak Taalâ'ya yalan isnad edip, iftira atmaktır. Böyle çirkin bir iş iki sebepten dolayı işlenebilir. Ya ileri sürülen bu hüküm, tek dayanak olan İlâhî Kitap dikkate itibara alın­madan verilmiştir; yani kitabın caiz kıldığını o kimse, gayrı caiz saymış, caiz kılmadığına da caiz demiştir. Ve­yahut da Hak Taalâ, helâl kılmak, haram kılmak işini in­sanın eline vermiş, insanı da yaşayışında serbest kılıp, "Sen kendin için bir şeriat meydana getir" demiş olmalı­dır. İşte bu şeklin her ikisi de yalan uydurarak Allahu Taalâ'ya iftira atmak demektir.[55]

İ. Söyle: "Allah'ın size göndermiş bulunduğu rızık hakkında hiç düşünmediniz mî? Bunlardan helâl kıldığı da var, haram kıldığı da. Söyle, acaba Allah mı size izin verdi, yoksa siz Allah'a iftira mı atarsınız?"

(Yûnus: 59).

Urdu lisanında rızk: (rızık) kelimesi halk arasında umumiyetle yiyecek, içecek gibi şeylere denir. Bu keli­meye verilen bu basit mâna ile, yemek sofrasını dikkate alan halkımız, dinî hurafeler, gelenekler ve merasimler gibi şeylerin üzerinde dururlar. İşaret ettiğimiz bu yanlış anlayış, doğrudan doğruya câhil halk tabakasının işi ol­mayıp, ulema unvanlı bir zümrenin yetersiz ve gelişi gü­zel çalışmalarının bir neticesi olduğu gayet açıktır. Hal­buki Arapçada rızk kelimesi yalnız yiyecek ve içeceğe münhasır değildir. Belki, "in'âm", "ihsan", "hediye", "atiye" ve "bahşiş" ve her verilen şey demektir. Bu ke­limenin mânası geniş ve umumîdir. Hak Taalâ, dünyada in­sana ne vermiş ise, bunların hepsi de rızkdır. Hatta çoluk ve çocuk bile "rızk" dır.

Meşhur adamlar ansiklopedilerinde: "esma'ür- ri-cal" kitaplarında, bir çok râvilerin isimlerine rastlıyoruz. Bunlar hususla ilgili olarak rızk, kûzeyk ve rızkullah isimlerine de tesadüf ediyoruz. Bunların hemen hemen mânaları bir­birlerinin aynı ve Urduca "Allah verdi" demektir. Meşhur duayı hatırlayalım:

Allahümme erinâ'l - hakka ve erzuknâ ittibâ'ah. "Ya Rabbi, bize hakkı göster ve bize ona tabi olmayı nasib et."

Umumî konuşmalarda söyle bir tâbir kullanılır: "Ru­zi­ka ilmen: falan adama ilimden nasib verildi, Hadis-i Şerif'de şöyle buyurulmuştur;

"Hak Taalâ her hâmile kadının karnındaki çocuk için bir melek gönderir, bu melek, çocuk var olur olmaz, onun bütan ömrü boyunca rızkını hazırlamakla mükelleftir."

Bu Hadis-i Şerif'de kullanılmış olan "rızk" kelimesin­den maksat sadece yiyecek, içecek değildir. Çocuğun bir ömür boyunca elde edeceği sadece yiyecek, içecek de­ğildir. Buradaki "rızk" tan maksat, çocuğun dünyada yaşadığı müddet içinde ihtiyacı bulunan herşeydir.

Kur'an-ı Kerim buyurur ki:

"Ve mimmâ rezakna - hum yünfikun":

Onlara verdiğimiz rızıktan, başkalarına, da verirler.

Görülüyor ki "rızık" kelimesinden, yalnız yiyecek, içecek ve yemek sofrasında bulunan şeyleri düşünme­mek gerekir- Allahu Taalâ sadece yiyecek, içecek üze­rinde durmuş olduğu, diğer hususlarda insanı serbest bıraktığı şeklinde yanlış bir düşünceye kapılmamak ge­rekir. Böyle bir sakat anlayışa saplanmak, alelade bir hata olmayıp, muazzam ve çok mühim bir iman zaafıdır. Halbuki Allah'ın dini, hayatın her dalını ve her şubesini kuşatan emsalsiz bir sistemdir. Diğer bir hatalı düşünüş de, "Din ilmi" olarak bir şeyin haramlığını bilmek, sadece bu mevzu üzerinde çalışıp ömür tüketmeği anlamışlardır. Onların medeniyet anlayışına göre, insan kendi işinin idaresi için, kendisi hudud tayin eder. Yaşama tarzına istikamet veren usuller kararlaştırır. Allah'ın kitabına ihti­yaç hissetmeksizin kendi başına kanun koymaya da kal­kar. Bu fahiş hata ve gerçekten kopup uzaklaşmış zihni­yet, ne yazık ki, yalnız halkın bilgisiz tabakasına mahsus bir keyfiyet değildir. Bu topluluk içinde, din uleması, yü­zeysel ve kısır bilgi sahib müftüler, idraksiz Kur'anı Kerim müfessirleri ve hadis şeyhleri gibi etiket sahibi yığın yığın şahsiyetin, dine böyle bir anlayış merceği ile bakmanın bizzat dinî parçalamak ve bölmek olduğunu bilmelerine imkân yoktur. Böyle bir düşünceye sahip olduktan sonra ve İlâhî Şeriatı yalnız yiyecek ve içecek mevzuunda hü­küm veren bir müessese haline getiren bu kimselere şöyle bir sual yöneltilebilir: Böyle bir düşünceye sahip olmanızın, ne kadar büyük bir günah ve cürüm olduğunu biliyor musunuz? Rızkın Allah'tan geldiği gibi, siz kendi­niz de Allah'ın değil misiniz? O zaman nasıl olur da, Alla­nın mülkünde istediğiniz gibi tasarrufta bulunabiliyorsu­nuz? Keyfinizin istediği şekilde hududlar ve usuller tayin ediyorsunuz?

Herhangi bir hizmetkâr, herhangi bir uşak, ben kendi efendimin, patronumun veya ağamın sahibi olduğu bir malına, istediğim gibi tasarruf etmek ve dilediğim gibi bu malın tasarrufu hakkında usuller koyabilirim iddiasında bulunsa; efendimin, patronumun ve ağamın da sözünü dinlemem hususunda bir sebep yoktur dese, böyle bir uşak hakkında ne gibi bir hüküm verirsiniz? Evinizdeki hizmetçiniz, yahut da iş yerinizdeki hademeniz, evinizde veya iş yerinizde, "her şeyi ben bildiğim gibi, keyfimin istediği şekilde kullanırım; mevcut eşyalardan istediğim gibi faydalanırım diyerek bir nevi muhtariyet iddiasına yeltendiği takdirde acaba siz bu uşağınıza ne gibi bir muameleyi reva görürsünüz?

Bu uşağın yahut da odacının tutumu o zaman baş­kalaşmış olur; yani bu uşak veya odacı efendisini tanımı­yor ve kendi başına buyruk kesilerek aynı zamanda hiz­met ettiği yerin malına da sahip çıkıyor demektir. Böyle bir uşak veya odacı o zaman haddi aşan ve gasb edici durumuna düşmez mi? Artık bu uşak hakkında şöyle bir durum oluşur: Uşağın kendisi uşak olduğunu bildiği halde, uşak olduğunu kabul ettiği halde, çok iyi biliyor ki, mal ve eşya kendine ait olmayıp uşaklık ettiği kimsenin­dir. Bunlara rağmen, yani bile bile, sonra da kalkıp mallar hakkında istediğim gibi tasarruf etmek, istediğim gibi kullanmak hususunda usuller koyacağım, kanunlar yapa­cağım, diyor. Malların tasarrufu hakkında usul koymak ve kanun yapmak da benim hakkımdır diye iddiaya kalkışı­yor. Hem de efendisine bir şey sormak lüzumunu duy­madan ben istediğimi yaparım diye ortaya atılmaktan çekinmiyor..

Nihayet netice olarak şöyle bir vaziyet ortaya çıkar: Bu efendi, bu ağa kendisi uşağına, malını kullanmak hakkını vermiştir. Bu bakımdan, malların tasarrufu için nizam ve kanun yapmasına da müsaade etmiştir. Bu hak kendisinin iken, uşağına vermekte mahzur görmemiştir. Böyle bir iddianın sahibi olan uşağa, senin bu iddian ne gibi bir şeye dayanıyor diye bir sual tevcih edilebilir. Yoksa bu sözleri sen kendi kafandan mı uyduruyorsun diye uşak itham altında tutulabilir. Eğer birinci şekil ge­çerliyse, yani uşağın malları kullanması için hakikaten efendisi emir vermişse, o zaman mesele yoktur. Aksi takdirde, yani- ikinci şekle göre, uşak herhangi bir daya­nak göstermekten mahrumsa, bu uşak yalancı ve iftiracı­dan başka bir şey olamaz. Cürmün de en büyüğünü iş­lemiş bulunur.[56]

J. "Allah'ın gönderdiği ile hüküm vermeyen kimse-ler kâfirdirler, zâlimdirler, fasıktırlar.."

(Maide: 44, 45, 47).

Bu âyet-i kerimede, Allahu Taalâ, kendi gönderdiği kanun gereğince işleri çözmeyen ve bu Örnek kanuna uygun bîr şekilde hüküm vermeyenler hakkında Üç şekil buyurmuştur: Kâfir.. zâlim.. fâsık...

Gerçek açık şekilde anlaşılmıştır ki, insan, Allah'ın hükmü ve O'nun göndermiş bulunduğu ulvî kanunu bıra­kıp da, kendi uydurduğu veya başkalarının uydurup or­taya attıkları kanun. ile, işlerin halli yoluna gider ve içti­maî hayatı tanzime yönelirse, yukarda sayılı olan şu üç suçu işlemiş olacaktır.

Evvelâ böyle bir tutumun ilk kademesi, Allah'ın kanun­lanrını inkâr etmiş olmaktır. Allah'ın hükmü inkâr edilince böyle meş'um bir fiilin faili kâfir olur. Sonra böyle bir iş adalet ve insanlık vasıfları ile bağdaşamaz. Çünkü adaletin en doğrusu Allah'ın koymuş olduğu adalettir. Allah'ın lütfettiği adalet hükmünü bırakıp kendi bildiği gibi, yahut da başkalarının koydukları kanunla hüküm vermek zulmün tâ kendisi olur. Bunu yaparı da zâlim olur. Üçüncü sıfat da şöyle bir mânayı ifşa etmektedir: Böyle bir kul, kul olduğu halde, kul olduğunu bildiği halde kendi mâlikinin, kendi sahibinin kanununu bırakarak ve bu ka­nundan kaçınarak; kendisinin yahut da herhangi bir kim­senin uydurduğu kanunu câri kılmak yoluna giderse, hakikatde kulluk ve itaat dairesinin dışına çıkmış olur. Bu da "Fısk" demektir. Küfür de, zulm de, fısk da bu her zehirli sıfatın üçü de Allahu Taalâ' dinleme­menin isimle­ridir. Her nerede Hak Taalâ'nın hükdinlememe­nin isimle­ridir. Her nerede Hak Taalâ'nın hükmünün dışına çıkılı­yorsa, orada bu üç şeyden üçünün de bir arada olmama­sına imkân yoktur. Mutlaka bu üç mezmum sıfat bir arada bulunur. Ancak İlâhî fermana karşı gelmenin, Hak'kın hükmüne karşı diretmenin de dereceleri ve şe­killeri vardır. O zaman bahsâ geçen bu üç fena işin de azlığı ve çokluğu bakımından dereceleri olacaktır. Me­selâ, Allah'ın emrettiği kanunum hîlafına işleri tedvir et­meğe yeltenen birisi, Allah'ın o en güzel hükümlerinin yanlış ve insanların uydurduğu kanunların doğru oldu­ğunu ileri sürecektir. Bu şahıs tam mâ­nasiyle hem kafir, hem zâlim ve hem de fâsık olur. Fakat baş­ka bir kimse, İlâhî hükümlerin doğruluğuna inanıp, amelî bakımdan ve fiiliyatta Allah'ın kanunu ile değil de insanların uydurduk­ları sözde kanunlarla işleri yürütmeğe yeltenirse; bu adam İlahi hükme itikad ettiğinden dolayı akîde bakımın­dan kâfir olmaz ve İslâm ümmetinin dışında kalmaz; fa­kat böyle bir kimsenîn imanı, küfür fısk ve zulmün karı­şımından bir şey olur. Her kim, hayatını tanzim eden bütün iş ve gücünde İlâ­hî hükümden ayrılmış olup, başka bir tarafa saparsa, tam ve katıksız bir kâfir ve aynı za­manda fâsık ve zâlim demektir. Fa­kat bazı işlerinde Al­lah'ın kanununa tâbi olup da bazısına da tâ­bi olmazsa, böyle bir akide sahibinin imanı, küfr zulüm ve fısk ile ka­rışık bir hal almış demektir. Bu kimsenin vaziyeti ba­zı yerde kâfirine olur, bazı yerde olmaz. Bu şahsın küfr, fısk ve zulüm derecesi yaptığı işlerin mahiyetine göre ayarla­nır.

Bir kısım müfessirler, bazı âyetleri kasıtlı olarak tevil edip, ehli kitabın Önüne sermek için çalışırlar. Fakat aslında İlâhî Kelâm'da bu tevil için herhangi bir uygun durum bulunmaz. Bunun gibi tefsircilere, bu tarz bir işe ve bu şekilde bir tevile en iyi cevabı Hazret-i Huzeyfe (R.A.) vermiştir. Bir ara bir zat gelerek Hazret-i Huzeyfe'ye şöyle bir sual sordu; "Beni israil hakkında söylenmiş bulunan bu üç âyet-i kerime'de, Yahudilerin. Allah'tan nazil olan ahkâmı bırakarak, bu ahkâmın hilâfına işlerini kendi bildikleri gibi çözme yoluna gittikleri beyan edilmektedir. Bu kavim, bu âyet-i Kerime'ye göre kâfir, zâlim ve fasık mıdır?  

Huzeyfe (R.A.) bu suale şu şekilde cevap verdi:

"Bütün acılar Beni İsrailin, tatlılıklar da sizin olsaydı, şu Beni İsrail size ne iyi kardeş olurlardı. Hayır, böyle değil, Allah'a yemin ederim ki, siz de onlara gittikleri yolu adım adım takip ediyorsunuz; o yoldan gidiyorsunuz."[57]

Hâkimiyetin bu temel usûlü, Kur'an-ı Kerim'in muhte­lif yerlerinde anlatılmıştır. Allah'tan başka her kim bir nesneyi yahut da bir kimseyi mutlak tarcih sahibi olarak kabul ederse, Kur'an-ı Kerim'in bildirdiği ıstılah karşılığı olarak bu nesne "Tağut" tur. Böyle yapan da Tâğut'a kulluk etmiş bulunur, O da Allah'a kulluk et menin tam tersinedir.

K. "Her kim Tağut'u bırakıp da Allah'a iman ederse, işte o, hiç kopması imkânı olmayan sağlam bir tutanâğa sarılmıştır. Elbette Allah duyan ve bilendir."

(El - Bakara: 256)

Burada Tâğut kelimesi, lügat noktayı nazarından; haddi­ni bilmeyen, aşırı giden, haddini aşan, herhangi bir şahsa de­­­nir. Kur'an-ı Kerim ıstılahına göre Tağut'dan maksat, aşan, kulluk haddini tecâvüz eden, kendisini efendi ve patron ko­yan; Allah'ın kullarını da kendisine kul yapmak istiyen kimsedir.

Bir kimsenin Allah karşısında boyun eğmekten ka­çın­ma­sı, isyan etmesi, aşırı gitmesi, haddini bilmemesi üç şekilde olur.

Birinci şekil: Kul esâs itibariyle boyun eğmektedir. Hakkı kabul edip, Hakka teslim olmaktadır. Fakat iş amele gelince, fiiliyatta bu usulden uzaklaşır; ya kendisini şahsen serbest kılmaya yeltenir, yahut da başka birisinin kulluğuna boyun eğmiş olur. İşte bu "fısk" dır.

İkinci şekil: Kul Hak Taalâ'nın emrine boyun bükmek hususunda usulen sapar, ya kendisini muhtar kılmaya yeltenir, yahut da başka bir kimsenin kulluğuna girmek yolunu tutar. Bu vasıftaki bir insanın durumu da "küfr" dür.

Üçüncü şekil: Bu kul, Mâlikine karşı gelir, haddini aşar, Mâlikinin mülküne sahip çıkmaya kalkışır, O'nun ebaasına hükmetmeye yeltenir. İşte bu üçüncü şeklin ismi de Tâ­ğut­tur. Aslında herhangi bir kimse Tağut'u bı­rakıp, Tâğutu inkâr etmedikçe Allah'a iman etniş sayıl­maz, mümin durumunda değildir.[58]

Başka bir âyet-i kerime'nin üzerinde de düşünelim:

"Sana nâzil kılınmış bulunana ve senden evvel de nâil kılınmış olana iman ettiklerini sananları görmedin mi? İstiyorlardı ki, işlerini Tâğut yolu ile halletsinler;" hal­buki onlara bundan vaz geçmeleri için hüküm verilmişti.

(Nisa: 60).

Bu âyet-i kerime'de Tâğut'tan maksat, açık olarak bi­linmektedir ki, Allah kanunundan başka bir kanundur. Ki böyle bir kanunla işlerin hal ve faslı yolu ihtiyar edilmek­tedir. Allah Taalâ'nın yüce iktidarının koyduğu nizamın dışındaki gayrı meşru bir nizamdır. Allah'ın kitabına da­yanmayan bir kanundur. Bunun için de bu âyetin manası şu şekilde bir açıklığa kavuşmaktadır: Adalet yolunda Allah'ın kanununu bırakıp da Tâğut'a tâbi olmak ve cemi­yet sistemini bu Tâğut kanunu ile yürütmek, imâna aykı­rıdır gereği. Allah'ın ve O'nun kitabına imân etmenin ikti­zası şudur ki: İnsanın, adalet diye ortaya atılmak istenen Tâğutî nizam ve kanunları temelinden reddetmesi ge­rekmektedir. Kur'an-ı Kerim'e göre de Allah'a imân et­mekle, Tâğutu reddetmek aynı kapıya çıkar. Yani Tâğut reddedilmedikçe Allah'a iman, tamamlanmış olmaz. Bu ikisi hiçbir zaman birarada bulunamaz. Allah'a inanmak ve iman etmek; aynı zamanda Tâğut'a tabi olmamak demektir.[59]

Yukarıdaki bahiste, Kur'an-ı Kerim'in bildirdiği hâki­miyet tasavvuru açık bir şekilde açıklanmış oldu. Bu ta­savvura göre, hâkimiyet hususunda insanın herhangi, bir şekilde, hakkı olmadığı belirtilmiştir. Bunun için, Kur'an-ı Kerim insanı yeryüzünde Hak Taalâ'nın halifesi ve vekili olarak vazifelendirmiştir. Bu vekilliğin de heyeti ve evsafı şu şartları gerektirmektedir: Bu nâib, kendisini nâib tâyin etmiş bulunanın, yani hakiki mâlikin emrine ve hükmüne göre hayatı tanzim etmesi lâzımdır. Aşağıdaki âyet-i ke­rime bu hususu işaret etmektedir:

"Senin Rabbin, meleklere, ben yeryüzünde bir halife kılacağım dediği zaman..."

(El - Bakara; 30)

Halife, o kimseye denir ki, herhangi bir mülkte her-hangi bir yerde, kendisine muayyen bir serbestlik verilir ve mülkün hakikî mâlikinin emrine göre, o da bu mülkün işlerine bakar. Yani mülkün sahibi bulunan Mâlik'in yerine geçer ve onun vekili olur. Bu halifenin yahut da naibin elindeki bu serbeslik kendisine ait değildir; kendinden gelmemiştir; onu vekil yapan, onu bu işin başına getiren Zattan çıkmıştır; bu kimseye yetki, onu bu makama tâyin etmiş bulunan tarafından verilmiştir. Eğer bu, kimse, kendisini mâlik bilmeye yeltenirse ve kendisine emanet edilmiş olan bu serbestlıği gerektiği gibi kullanmazsa, asıl Malik'e değil de herhangi türedi birisine teslim etmeye kalkışırsa, bu uydurma mâlike tabi olursa, gaddarlığın ve zulmün en büyüğünü işlemiş olur.

 

İTAAT VE SADAKAT USÛLÜ

 

Yukarıda anlatmış olduğumuz, Hâkimiyet ve hilâfet tasavvurunun fıtri ve mantıkî gereği itaat ve sadakattir. Bu itaat ve sadakatin aslî kaynağı da yine ancak Halik-i Zülcelâl ve O'nun hidayetleridir. Hükümet işlerinde ve devlet meselelerinde ve diğer bütün hususlarda da bu aslî kaynağa itaat edilip sadakat gösterilmelidir. Bu me­selenin izahını Kur'an-ı Kerim şu şekilde beyan etmiştir:

"Ey iman etmiş bulunan kimseler. Allah'a itaat ediniz, O'nun Resulüne de sizin içinizden bulunan ülû'l - em­rede. Bir mesele üzerinde anlaşmazlığa girerseniz ve eğer hakikaten Siz Allah'a ve ahiret gününe iman eden kimseler iseniz, bu meseleyi de Allah'a ve O'nun. Resu­lüne havale ediniz, iste bu hayırlı ve en iyi yoldur."

(En Nisa, 59)

İşte bu âyet, İslâmın bütün mezhebi, medenî, siyasî, nizamının temel kaidesidir. İslâmî hükûmetin de ilk düstu­rudur. Bu esas üzerine aşağıda geniş ve etraflı olarak anlatılacak olan hususlar bina edilir:

1. İslâmî nizamda asıl itaat edilecek olan Allahu Tea­lâ'dır. Bir müslüman her şeyden önce Allah'ın kuludur. Bundan ötesi teferruattır. Müslümanın ferdî yaşayışında ve müs­lümânların içtimaî yaşayış nizamında, merkez ve mihver olarak Allah'a İtaat ve O'na sadakardaima en başta gelen bir konudur. Diğer İtaatler vefakârlıklar ve sadakatler, ancak, Al­lahu Taala'ya karşı olan itaatin karşısında bulunmamak, bu itaata muhalif olmamak şartiyle kabul edilebilir. Yoksa, bu aslî itaatin muhalifi olan her itaat bâtıldır ve ona cevaz verilmez. Bu hususta Hazret-i Risaletpenahi (S.A.V.) buyurmuşlardır:

"La tâ'ate li - mahlûkin fî masiyetil - Halıkı."

 Yaratana karşı gelmede hiçbir mahluka itaat edile­mez.

2. İslâmî nizamın ikinci temeli de Resûl'e itaat etmek­tir. Bu itaat kendisi müstakil (apayrı) bir itaat değildir. Allahu Taalâ'nın itaatinin zımnında (içeriğinde) bir itaattır. Resûl'e itaat edilmesinin sebebi, Resûl'ün daya­nağı olan bir vasıta ile Allah'ın hükümlerini ve emirlerini bize ulaştırmasıdır. İşte biz Allah'a itaat etme işini de ancak Resule itaat etmekle gösterebiliriz. Allah'a itaat denilen herhangi bir şekildeki itaat, Resûl'e itaat olmaksı­zın mûteber olamaz. Resule itaatsizlik etmek, Allah'a itaatsizlik demektir. Allah'a karşı gelmektir. Bu hususta şu hadis-i şerif gözönüne alınmalıdır:

"Her kim bana itaat ederse, Allah'a itaat etmiştir ve her kim bana karşı gelirse, Allah'a karşı gelmiştir."

Bu hususu Kur'an-ı Kerim'de de tam bir açıklık ve kesinlikle görmek mümkündür.

3. Yukarıda bahsettiğimiz iki itaatten sonra üçüncü bir itaat daha mevcuttur. Bu üçüncü itaat ise, bahsedilen iki itaatin bir alt kademesinde, bu iki itaatin yan bölümü ve bunlara göre elbetteki talî derecededir. Diğer bir ifade ile iki itaatin bir devamıdır. Bu itaat da islâm Nizamında, bütün müslümanlar için vâcibdir. Bu husus da Müslü­manların kendilerinden, kendi aralarından çıkmış olan "ulu'l -emr" e itaat etmeleridir.

Bu "Ulu'l - emr" mefhumuna bütün İslâm camiası ferd­lerinin hepsi dahildir. Bunlar Müslümanların bir millet halinde yaşamalarını tanzim ve tertibe koymak için arala­rından çıkan tanınmış kişilerdir. Bu zümre Müslümanların içtimaî hayata ait bütün işlerini yöneten kimselerdir. Bunlar ister fikrî ve zihnî çalışmaları ile rehberlik etsinler; - Ulemâ-i dîn gibi - ister siyasî rehberlik yolunu tutsunlar; Vali, Lider ve Önder gibi, - ister mülkî ve intizamı işlerde rehberlik etsinler; - Vali ve Hâkimler gibi, yahut da adalet işlerini düzenlesinler; kadılar ve hâkimler gibi medenî, muaşeret ve içtimaî işlerde Müslümanların işlerini görüp rehberlik etsinler - kabile ve aşiret şeyhleri gibi, köylerin, kasabaların işlerini çeviren köy ağaları gibi, isterse askerî işleri yürütmek yolunu tutsunlar; kumandanlar ve serdar­lar gibi. Kısacası her ne suretle olursa olsun, müslümanlar arasından çıkmış emir sahibi kimselerdir. Bunlara da itaat etmek lâzımdır. İdareci zümreye karşı gelmek, bunlarla çekişmek, İslâm nizamını bozabilece­ğinden doğru ve caiz sayılmamıştır. Cemiyet işlerini üze­rine alan bu kimselere itaat edilmesinin şartı da bu zeva­tın müslümanların kendi aralarında bulunmalı ve Müslü­man zümrelerinin içinden çıkmış olmalıdır. Bunların ken­dilerinin de Allah ve Resul'e itaat etmeleri zarureti vardır. Bu iki şartı haiz oldukları zaman, onlara itaat edilir. Yoksa yukarıdaki âyet-i kerimenin emrettiği mâna gereğince ve aynı durumu aydınlatan Hadis-i Şerif'in açık beyanına göre, itaat edilme vasfını kaybetmiş olurlar. Böyle idare­cilere asla itaat edilmez. Misâl olarak aşağıdaki Hadisi Şerifleri tetkik edelim:

"İster hoşlansın ister hoşlanmasın, dinlemek ve İtaat etmek bir Müslümana lâzımdır. Fakat ma'siyet Allah'a karşı gelmekiçin emir verilmemiş olacaktır. Ma'siyet için emir verilince bu emir ne dinlenir ne de itaat edilir."

(Buhari ve Müslim)

"Ma'siyet için ne dinlemek vardır ne de itaat etmek. İtaat etmek ancak mâruf (doğru iş) içindir."

(Buhari ve Müslim).

"Sizin için, bazı emirler çıkar ki, siz bu emirlerin bazı­sını doğru bulur, bazısını da eğri kabul edersiniz; eğri bulduğunuzu kabul edemezsiniz, sizden mesuliyet kal­kar; beğenmezseniz, kurtulmuş olursunuz. Fakat eğri bildiğiniz halde itaat ederseniz ve tâbi olursanız mesul olursunuz. Sahabiler sordular: Bir ara, bir zaman böyle hâkimler ortaya çıkarsa onlarla dövüşelim mi? Buyurdu­lar: Namazlarını doğru dürüst kıldıkları müddetçe hayır."

(Müslim).

Bu Hadis-i Şerif'den anlaşılıyor ki, namazı terk et­mek, açık bir şekilde itaat edilmemek için bîr delil teşkil ediyor. Namazı doğru dürüst kıldıkları müddetçe onlara karşı dövüşyoktur. Demekki onlar Allah ve Resulünün yolundan ayrılmamışlardır. Buna göre de onlara karşı gelmek, onlarla savaşmak doğru olmayacaktır.

Aynı durumu açıklayan diğer bir Hadis-i Şerif:

"Sizin en kötü Önderleriniz, kendilerine karşı sizin düşmanlık beslediklerinizdir ki, onlar da size karşı düş­manlık beslerler; siz onlara lanet edersiniz, onlar da size lanet ederler. Dedik: Ya Besulallah (S.A.V.) biz o zaman; onlara karşı koyalım mı? Buyurdular: Mademki sizin içi­nizde namazlarını kılıyorlar, karşı koymayın, namazlarını madem ki, kılıyorlar, karşı koymayın."

(Müslim)

Bu Hadis-i Şerifler, yukarıda beyan edilen şartları açıklamaktır. Yukardaki hadis-i şerifde "namaz kılmak" kelimesini görenler, bu kelimeden, yani hususî olarak namaz kılmak mefhumunu anlarlar. "Madem ki namaz kılıyorlar bunlara karşı koymak yoktur." diye düşünürler, halbûk Hadisi, Şerif de beyan edilen namazdan maksat iyi bir müslüman olmanın işaretidir. Namaz, islâm'ın fer dî ve içtimaî yaşayışının nizamını hakim kılmak demektir. Namaz kılınan bir yerde demek ki, İslâmî Nizam ve İs­lâmî Hükümet aslını muhafaza etmiş oluyor. Yoksa böyle olmasaydı iş başında bulunanlar Namaz kılmakla bera­ber hakikaten İslâm dairesinin dışına çıkmış, İslâm'dan ayrılmış oldukları takdirde nasıl olur da böyle islâm'dan uzaklaşmış bir kimseye Müslümanlar itaat ederler? Bu hususta yine Hazret-i Resul-i Ek-rem (S.A.S.) yol gös­termektedir:

"Siz kendi amirleriniz (önderleriniz) le çekişmeyin, ancak onların tuttukları yol, açıktan açığa küfre giderse ve bunun için her ne suretle olursa olsun, siz bir delil eIde ederseniz, o zaman onlara karşı gelmek, bizim in­dimizde de Allahu Teâlâ'nın indinde de makbul bulunmuş olur. O zaman iş değişir."

(Buharî ve Müslim)

4. Ayet-i Kerime'nin değindiği dördüncü bir mana daha vardır. Kesin ve müstakil bir şekilde görü yoruz ki, İslâmî nizamda, Allah'ın hükmü ve Resul'ün usulü üze­rine en son kanun ve en son dayanak (Final Autorithy) bu yoldur. Müslümanlar arasındaki meselelerde yahut da Müslümanlarla hükümet erkanı arasındaki me selelerde anlaşmazlık olabilir. O zaman bu anlaşmazlıkları Kur'ân ve sünnete hayale etmek lâzımdır. Herne şekilde iş neti­celenirse, müslümanların buna teslim olmaları icabeder. Bunun gibi yine bütün yaşayış meselelerinde kitabullah ve Sünnet-i Resul-i Ekrem'i son dayanak ve son merci olarak kabul etmek icab eder. İslâmî nizamın bu zarurî usulü islâm nizâmını, kâfirâne nizamdan ayırır. Bu ni­zama uymak istemiyen her şey de elbette ki İslâmî nizam olmayacaktır.

Bu mevzuda halkın bazısı şöyle bir şüpheye düşer­ler. Hayatın bütün yaşayış şubelerinde Kitabullah'a ve Sünnet'e nasıl başvurabiliriz? Meselâ belediye işlerinde, demiryolu meselelerinde, yahut postahane ve buna ben­zer birçok çeşitli mevzularda... Kitabullahta ve Sünnetde bunlara ait açık hükümler yoktur.

Halbuki hakikatte bütün bu işler, Dîn'i usulün ben­zerleridirler. Müslümanla kâfiri ayıran belirleyici fark ta buradan doğar. Kâfir kendisini işde ve her hususta mut­lak olarak serbest kabul eder. Müslüman ise, aslında kul olduğunu hesaba katarak, bu kulluk dâiresi içinde ser­bestliği gözönüne almıştır. Bu kulluk dairesindeki ser­bestliği de yine kendi kendinden değil, Rabbi Zül celâl­den elde etmiştir. Kâfir bütün işlerinde ve muamelele­rinde, kendi uydurduğu kanun ve nizamlara tabidir

Hak Teâlâ'nın usul ve nizamına bağlanmak husu­sunda bir dayanak edinmez. O'na ihtiyacı olduğunu da idrak etmez. Fakat müslüman, kafirlerin tam aksine ola­rak, her işinde ve her muamelesinde ilk evvelâ Hak Teâla'nın rızâsını arar. Sonra Resul-i Ekrem'in bütün bir insanlığa Örnek olan sünnetine uymak yolunu tutar. Müslüman, yapacağı işlerde Kitâb ve Sünette açık bir hüküm bulursa bu hükme uyar, bulamadığı zaman, o işi yapıp yapmamakta serbest olur. Ancak bu serbestlik de bir delile ve bir kanıta dayanmalıdır. Şeriatı getiren Zat, bu hususta bir hüküm koymamış ise, o zaman Kitaba ve Sünnete muhalif olmamak şartiyle müslüman da yapa­cağı işde serbest kalır.

5. Bir müslüman yahut da Müslümanlarla ülul'emir arasında ihtilâf çıkabillir. Bu ihtilâfı en son halledecek olan husus yine kitabullah ve Sünnet-i Resul-i Ekremdir. Bu son mesnede inanıp itikad etmiş bulunan, bunlardan başka bir şeyle meselenin halledilmesi yoluna gitmez. Bu ihtilâfın hallinde ister ül'ülemr haklı çıksın isterse halk çıksın, her ikisi de neticelenmiş olan hükme boyun eğ­mek zorundadırlar.

Şimdi, böyle bir meseleden diğer bir mesele mey­dana çıkmaktadır. Böyle bir ihtilâf çıktığında hangi ma­kam bu işi Kitabullah ve Sünnete göre çözecektir? Bu makamın bir İlmi meclis ve Ulemâ toplantısı, yahut da bir Yüksek adalet divanı (Superme Court) olmasını yüce şeriat bize tayin etmemiştir. Bizi buna mecbur kılmamış­tır. Böyle bir makamın bulunması gerektiği takdirde, bu makamın vazifeleri şu hususlar olacaktır: İslâm'ın ruhuna uygun kanun düzenleme; Adlî makamların neticelendir­diği davalara icabettiği takdirde hususî bir şekilde bak­mak ve Kitabullah ve Sünnetin garaktirdiği şekilde me­seleyi çözmektir. Hakkı batıldan ayırt edip bildirmektir.

Kur'an-ı Kerim, sadece bir ayin ve usul kitabı değil­dir. Aynı zamanda bir tâlim, terbiye ve telkin kitabı da olduğundan bu İlâhi Kitapta gayet ibretli vaazlar, beşer aklını hayranlığa sürükleyen nasihat ve öğütler vardır. Bu itibarla, bu mukaddes kitap bir kanun ve bir nizamı temsil etmekle beraber, aynı zamanda bir hikmet ve maslahat kitabı olduğu da açıktır. Kur'ân-ı Kerim, bu iki meseleyi birden dikkate alarak, insanlığı hidayete sevk etmek yo­lunu tutmuştur. Birinci şekle göre, Kur'ân -ı Kerim'deki sözünü ettiğimiz dört usule iman etmek lâzımdır. Müslü­man olmak iddiasında bulunmak, bu iki şeklin birleştiği bir bütüne inanmakla olabilir. Bunlardan birinden sap­mak, doğru olamaz. İkinci bir mesele de şudur: Bu müslüman kendi yaşayışını tanzim etmek için Kur'an-ı Kerim'in koyduğu her iki şekile de dikkat etmesi gerekir. Yani hem ahkâma dikkat edecek hem de vaaz ve nasi­hatleri gözönünde bulunduracaktır. Yalnız bir tek şey, insanı doğru yola (Sırat elmustakim'e) ulaştırır ki o da Kur'ân-ı Kerimi tam olarak gözönünde bulundurmaktır. Oradaki nasihatlerin bir çoğunda Yahudilerin ahlak ve hareketleri misal diye gösterilmiştir. Bu misâller gösteril­mekle müslümanlar ince bir şekilde ikâz edilmişlerdir.

Onlara denmiştir ki, sizden önce gelmiş geçmiş veya henüz hayatlarını idâme ettiren milletler, ümmetler, dîn usulünden ayrıldıkları için böyle aşağılıklara saplanmış gitmişlerdir. Sizin için onlar birer ibret teşkil etmelidirler. Şimdi bundan böyle Allah'ın Kitabından ve Resulün hida­yetinden dönen ve kendi bildikleri gibi giden milletler ve yine Allah'ın Kitabına ve Resulün hidayetine boyun eğ­mek istemeyen, başkanlar, liderler, önderler'in peşinde gitmek, hatta Kitab ve sünnetten başka kendisine daya­nak edinen "din" büyükleri ve siyasi rehberlerin peşine takılmak, insanları öyle bir fenalıklara saptırır ki, taunun sonunun ne olacağını kestirmek kolay değildir. İşte bu gibi kimseler veya zümreler Benî İs­ra­i­lin düştükleri uçu­ruma düşüp yuvarlanıp giderler;

 

ÖNSÖZ

 

İslâmın siyasi nazariyesi, soya dayalı olarak intikal eden, yani babadan oğula geçen merkezi bir sistem de­ğildir. Geçen bölümlerde İslâm'ın siyasi tasavvuru üze­rinde durulmuş ve mevzular ayıklanmıştır. Bu bahislerde bu tasavvurun bir merkezi makamı olduğunu bildirdik. Şimdi Kur'an ve lugatta kullanılan kelime ve İstilahların manalarının üzerinde durup bunları incelemek ve şerh etmek gerekiyor; Bazıları bu ıstılahların tam manalarını bilmediğinden, hatta halkın, "hilâfet"in manasının "ve­kalet" olduğuna dair fikirleri olmadığından ve hilâfet'ın manasının yalnız "yerine geçmek", "birisinin yerine ge­çip oturmak" onun işini takib etmek, Urduca "canişîni" anlamında olduğunu ileri sürüyorlar. Kur'ân-ı Kerîmde, bu lafızdan maksad, sadece insana emanet edilmiş bulunan yetki ve dünyadaki işleri yürütmek hakkına sahib olmak değildir. Daha insanoğlu yeryüzüne inmeden orada bulu­nan mahlukun varlığında da yerine geçmesi, o mahlûkun yerini tutması için insana verilmiş bir husustur. Bu me­seleyi açıklamanın sebebi, bu hususta istidlal edilen Ha­disi Şerifi kabul etmeyenlerin aydınlanması içindir. Bu mevzu hususi bir tarzda okuyucuların dikkatlerine sunul­mak istendi. Bu Hadîsi Şerifin medlulünü kabul etme­yenlerin ileri gelenleri, şu iddiayı ileri sürmektedirler: Haz­reti Adem'e verilmiş olan "hilâfet," Hak Teala'nın o'nu yeryüzünde halife yapması, yani kendisine vekil tayin etmesi manasında değildir. Cenabı Hak, Adem'i yeryü­zünde bulunan daha evvelki mahlûkatın yerine geçirmek bu mahlukatın yerine oturtmak istemişti. Hatta Hadisi Şerifin medlulünü bizim söylediğimiz gibi kabul etmeyen zümre, şu iddiada da bulunmaktadırlar. Hilafet'in manası sadece, yerine geçmek olduğuna göre, Hilâfet-i İlâhiye tasavvuru, manasız olur. Yani insanın Hak Teâla'ya vekil olduğunu kabul etmek istemiyorlar.

Bu hatalı iddiayı, yeni yetişenler, Hadisi Şerifi inkâr edenler ile dinsizliğin ele başları, durmadan ileri sürü­yorlar. Zamanımızda bunlar her tarafta yine seslerini yükseltiklerin­den, bu meselenin de açıklamasına zaruret hasıl oldu.

Şunun İçindir ki, Mevlânâ Mevdudî Sahib'in "Tercü­man ül-Kur'ân" daki istidlal tarzını, burada ortaya koy­mak icab etti. Diğer taraftan bazı eli kalem tutanlar da Mevlâna'ya (Mevdudî) itirazlar da bulunmuşlardı. Mev­tana da onlara cevap vermek için bu konuyu etraflıca izah etmiş ve Tercüman ül - Kur'an'da neşr etmişlerdir. Bu yazı Tercüman ül- Kar'ân'ın zilkade 1352 tarih (Şubat 1935) tarihli nüshasında çıkmıştır.

(Hazırlayıcı)

 

 

BÖLÜM: IV

 

HİLÂFETTİN MANASI

 

Hilafet konusuna gelince, ilk önce Arap dilinin üze­rinde durup araştıralım. Bakalım, bu kelimenin manası hakikaten Arap dilinde acaba, sadece yerine geçmek, arkasından gelip birinin yerine oturmak (Orduca: Cânişini = Sussess) midir, yoksa, niyabet, vekâlet == (Vicegerenty) manasına da gelmiş midir?

 

Lügat bahsi:

İmâm Râgıb İsfahani, "Müfredat" isimli eserinde hi­lâfet kelimesini şu şekilde tarif eder:

"Ve'l-hilâfetü niyâbetün an'il gayri, immâ bigaybetil-menûbi anhu ve immâ li-mevtihi ve immâ li aczihi, ve immâ li-teşrifi'l- mustahlifi"

Hilâfet demek, başka birine niyabet etmek demektir. İster niyabet edilen kimse gâîb kayıp olsun, ister ölüm sebebiyle olsun, isterse azcinden durumunun sağlık ye­ter­siz­li­ğin­den dolayı, yahutta bu hâlife yapılan kimse, kendisini halîfe yapan kimse tarafından yüceltilmek için de böyle bir vazifeye getirilmiş olabilir.

"Leane" meşhur lugatında (Arabic Englishlexicon) da, "halife" kelimesinin manasını (successor) yerine geçen diye, kaydettiği gibi bundan başka (Vicegerent) = nâib (vekil), manasına geldiğini de yazmıştır.

Hilâfet işinde, kendisine halife tayin eden, nâib kılan kimsenin ölmüş olması veya mevcut bulunmaması da şart değildir.

İmâm Râgıb'ın yazdığı gibi:

"Halefe fulânen, kâme bil'emri, anhü, immâ ma'hü ve immâ bâ'dehü."

Filan kimse filan kimseye halife tayin oldu demek, onun işini eline aldı demektir. İster onunla bir arada ol­sun, ister onun bulunmaması ondan sonra olsun.

Bu kelimenin kökünden bir yığın kelimeler de türetil­miştir. Bu türetmelere göre mâna itibariyle bazı değişik­likler de oluşabilir.

Halefe hilafeten: Cümlesinin manasındaki "halife olmak" ya onun arkasından gelmektir, yahut da onu takib etmek demektir.

"Halefehü hilâfeten, kâne halifetehü ve bakiye ba'de hü ve câ'e ba'dehü." Onun halifesi oldu, onun halifesi idi, ondan sonra kaldı veya ondan sonra geldi, demektir. (Tâcül-arüs)Kur'ânı Kerim'de şöyle buyurulmuştur:

"Onun ardından da (ayetleri tahrif karşılığında) şu değersiz dünya malını alıpnasıl olsa bağışlanacağız diye­rek Kitab'a varis olan birtakım kötü kimseler gedi"

(A'raf: 169)

"Musa, kardeşi Harun'a dedi, benim kavmimin ara­sında sen benim yerime geç naibim ol."

(A'raf: 142)

Dedi: Siz benden sonra ne de kötü niyabet ettiniz?

(A'raf: 150)

"Biz isteseydik, yeryüzünde sizin yerinize geçen melekler yaratırdık."

(Zuhruf: 60.)

"Tehallefe"nin manası ise, ardından yol tutmak de­mektir. onun yolunu geriden takibetmektir. Gerek Medine halkına, gerekse civarındaki Araplara Resulullah'dan geri kalmaları yakışık almazdı."

(Tevbe 120).

"Ahlefe" harap olmuş, dağılmış şeyi asıl haline ge­tirmek, önceki haline döndürmek, yahut bunun .yerine bir şey vermek, bozulmuş şeyin yerine konacak bir şey koymak demektir.

"Allah sana bedel verdi ve senin için bu iyidir, de­mek, yani sana onun yerine geçen bir şey verdi. Senin elinden çıkmış bulunanın yerine bir şey verdi. Sana bu­nun yerine bir karşılık verdi."

(Nihaye, ibn - i Kesîr)

Nitekim Hak Taalâ buyurmuştur ki:

"Her ne infak ederseniz (başkalarına verip onları ge­çindirirseniz) o zaman O da bunun yerine konacak size bir şey verir. İşte O rızk verenlerin en iyisidir."

(Sebe: 39.)

Hadis-i Şerifde de şöyle buyurulmuştur:

"Allah, gazinin nafakasını tekeffül etmekle ona bedel verir."

Hallefe ve istahlefe'nin mânası da kendisine halife tayin etmek demektir.

Filan kimse filan kimseyi halife kıldı. Yani kendi yeıine geçen birisi kıldı.

(Tâc - ül - arûs)

Onun yerine onun işini görecek bir kimse kıldı. Ni-te­kim istahlefe de böyledir.

İstahlefe dendiği zaman, "menûbün anh": niyabet edilen kimse şeklinde anlaşılmaz, o zaman bunun mâ­nası şu olur: "Kendisine halife kıldı", onun yerine onun işini görecek birisi kıldı.

"İstahlefe fülânen, ey ce'alehü halifeten lehü."

Yani, bir kimse filan kimseyi kendi yerine geçirdi. Kendi yerine işlerine bakacak adam kıldı.

Eğer, "halife kılan", işlerinin emanet eden kimse açıkça belli olsa, o zaman kendisinin, yerine geçen veya naib tayin edilmiş bulunan şahsın da bahsi geçmiş olur. "İstahlefe fülânen min fülânin; ey ce'alehü mekânehü" Filan kimse, filan kimseden yerini ele aldı demek, yani onun yerine geçti demektir.

(Ekreb ül - mervarid)

Buna göre, Kur'an-ı Kerim'de sadece "istihlâf" keli­mesi kullanılmış olup, fakat "müstahlefün - leh" (yerine geçilmiş olan) dan bahsedilmemiştir.

"Biz onları yeryüzünde halife edeceğiz, nitekim on­lardan evvelkileri de etmiş idik."

(En – Nur: 55).

Burada "istîhlâf" ın mânası şöyledir: Allahu Taalâ onları yeryüzünde kendisine halife tayin etti. Fakat her nerede "müstahlefun leh": (yerine geçilecek kimse) den bahsedilmişse, orada mâna, başka birisinin yerine başka birisinin halife tayin edilmesi vardır. Fakat, ne zaman, bir evvelki nâib ortadan kaldırılırsa, elbette onun yerine başka bir yeni nâib geçeceğinden bahs edilir. O zaman, bu mefhum her ikisine de şâmil olur. Nitekim biz de kendi konuşmalarımızda böyle bir ifade kullanırız. En üst mevki sahibi, filan kimseyi filan kimsenin yerine tayin etti ve filan falan kimseden sonra nâib oldu deriz. Meselâ: "İstahlefe'l - Melikü'l- Lordu Ardene ba'de'l - lordi Raydinge fi vilâyeti'l Hindi." O zaman bu cüm­lenin mâ­nası şöyle olur: Kral, Lord Arden', Lord Ri­ding'den sonra Hindistan ülkesinde iş başına geçirdi. İşleri ona emanet etti etti. Kendisine nâib kıldı. Yahut da şöyle söylememiz icabeder: Lord Arden, Lord Riding'den sonra Hindistan ülkesinde Krala vekalet etti. Bu iki mefhumun arasında herhangi bir tezat ve çelişki yoktur. İki cümle de aynı mânadadır. Burada ikisi birden bulunmuyorlar ki, zıt şeylerin bir araya toplanmış olması vuku bulsun; birisi iş başında iken, ondan sonra, yani o çekildikten sonra, di­ğeri iş başına geçmektedir.

Bunun gibi:

"İn yeşâ' yüzhibküm ve yestahlif min ba'dikü'm mâyesâ'ü."

Dilerse, sizi ortadan kaldırır ve sizden sonra istedi­ğini istihlaf ettirir (İş başına geçirir). Buradan şöyle bir mâna anlaşılmaktadır: Allahu Taalâ, sizin yerinizi başka­sına verecek; aynı zamanda şu da anlaşılır ki, Allahu Taalâ sizden sonra başkasını kendine "nâib" tayin ede­cektir: Fakat lugatin hakikî manasında her iki tarafı da düşünürsek yine bu iki mananın ikisinin mevcudiyeti bir­birlerine zıt ve aykırı değildir.

"Ce'alehü halîfeten" in mânasına gelince, bu cümle­nin mânası sadece halife kıldı demektir. İster bu halife, nâib olsun, ister yerine geçen olsun, hangi mânada olursa olsun bu mefhumla cümle tamamlanmaz; bu cümleye bir tamamlayıcı cümle yahut mefhum lâzım ge­lir. Bunun için "müstehlafün - leh": (yerine geçilen) yahut "menu-bün - anh": (kendisine niyabet edilen) den de sözedilmesi lâzımdır. İster bu mefhumlar açıkça yahut da umumî olarak bahsedilsin; ne şekilde olursa olsun cümle tamamlanmalıdır. O zaman cümlenin mefhumu açık olur. Meselâ:

"Ve'zkürû iz ce'aleküm Hülefâ'e min ba'di kavmi Nûhin."

(A'râf: 69)

Hatırlayın ki, sizi Nuh kavminden sonra halife kıldı.

"Ve'zkürû iz ce'aleküm hülefâ'e min ba'di kavmi Adin."

"Hatırlayın ki sizleri Ad kavminden sonra halife kıldı."

(A'râf: 74).

"Sümme ce'alnâküm hel'ife fi'l - ardi min ba'dihim li - nanzure keyfe ta'melûne"

Sonra sizi onların ardından yeryüzünde halife kıl
dık ki, nasıl İş tutacağınızı görelim? (Yûnus: 14).

Fakat her nerede "mustahlefün - leh" den işaret yok ise, orada bir "mustahlefün - leh" in mukadder ve giz­lenmiş olduğunu cümlenin gelişinden hesaplamak lâzım­dır. Meselâ:

"Yâ Dâvûdu innâ ce'alnâke halîfeten fi'l - ardı. Ey Dâvûd; biz seni yeryüzünde halife kıldık."

(Sad 26),

"İnniy câ'ilün fi'l - ardı halîfeten. Ben yeryüzünde ha­life kılacağım."

(Bakara: 30).

Bunlar ve bunlar gibi olan diğer ayet-i kerime'lerde, (halîfe) kelimesi "kılmak" ile bir arada zikredilince şu sualin cevabı verilmesi icabediyor: "İnsanı halife kılan kimdir?" Siz eğer derseniz, insandan önceki mahlûkat yahut da geçmiş kavimler, milletler, padişahlar, daha eski halifeler... O zaman yine cümle noksan kalmış olur. Bazı âyetlerin mânası, cümle ile tamamlanmıştır; fakat bazısı­nın daha tamamlanmamış halde görünür. Meselâ:

"Ve yec'alüküm hülefâ'e'l - ardı."

Sizi yeryüzünün halifesi kılar.

Cümlesinde "hülefa" kelimesi, "yeryüzüne" muzaf­dır. İzafe ettirilmiştir (tamamlama yapılmıştır). Bu cümle­nin kelime kelime tercümesi "yeryüzünün halîfesi" olur. O zaman, bu cümleden, "yeryüzünde daha önce bir mahluk vardı da onların yerine halîfe kıldım" mânası nasıl çıkarılabilir? Ve yine:

"İnnîy câ'ilün fi'l - ardı halîfeten" in mânasını da bu şekilde düşünürsek yeryüzünün daha evvelki sakinlerine halîfe olmak icabeder. O zaman, şu suâl karşısında kal­mış oluruz: Allahu Taala, niçin Kur'an-ı Kerim'de bu yer­yüzünün daha evvelki sakinlerinden ve bunların kimler, ve neler olduklarından hiç bahsetmemiştir? Onların ye­rine insanı halife kıldığına dair bize herhangi bir haber vermemiştir? Vermiş ise, nerede? Eğer vermemiş ise, o zaman, diyebiliriz ki, lisan ve edebiyat bakımından bu cümlenin mânası hangi şekilde anlaşılmaya daha fazla yakındır? "Ben vaziyetleri belli olmayan: (Mechulülhal) yeryüzü sakinlerine bir halife tayin etmekteyim" mi? Yoksa aynı cümleden şöyle bir mâna mı anlaşılır? "Ben yeryüzünde kendime bir nâib tayin etmekteyim" mi? Şimdi eğer dinleyici Arapçanın gramerini bilse ve Mevlâ­nâ'nın[60] öne sürdüğü olduğu aklî mukaddemelere de tamamen uzak olduğunu kabul etsek bile, yine bu cüm­leyi duyan bu iki mânadan hangisinin asıl maksat oldu­ğunu kolaylıkla anlamış olacaktır.

 

HİLÂFET VE HÜKÜMDARLIK MEFHUMU

 

Bu lûgat ile ilgili bahisler incelendikten sonra ben sizden hilâfetin bu anlamı üzerinde biraz .düşünmelerini istirham ediyorum. Nitekim Mevlânâ Hz. kendileri de, kendileri için neyi kasdetmiş olduklarını göreceklerdir. Zatı Faziletleri şöyle buyuruyorlar:

"Hilâfetün fi'l - ard'dan maksad yeryüzündeki salta­nat ve hükümetin yerine geçmektir."

Mevlânâ... "İnniy câ'ilün fi'lardi halifeten" in tercü­mesini şu şekilde yazmış bulunuyorlar:

"Ben yeryüzünde bir padişah nasbettim." Sonra da altına bir de not ilâve etmişlerdir: "Hazret-i Adem, kendi­sinden evvelki yeryüzü sâkinlerinin yerine padişah nasbedilmiş oldu."

Lütfen düşünsünler, hilâfet kelimesinin mânası sa­dece yerine geçmek, kaymakamlık, birinin ardından iş başına gelmektir. Böyle olunca, bu kelimenin neresinden padişahlık ve hükümdarlık mefhumu çıkar? Eğer "hilâfe­tin" kendisinde böyle bir mefhum yok ise, — elbette ki yoktur — o zaman, bu anlam "hilâfet" için bir nevi itibarî mâna olur. Halife hilâfeti elde edince, ne şekilde olursa olsun, idareyi ele alacak herhangi bir hükümdarlığa ve iktidara da kavuşmuş bulunacaktır. Şimdi insan da böyle bir "hilâfeti" elde edince, ki burada efendilerinin itirafına göre, saltanat ve hükümdarlık bütün ihtişamı ile önünde parlamaktadır. O zaman hiç olmazsa şuna da inanmalı ki, insan "halife" olunca da — ne olursa olsun — bir hü­kümdar olmuştur.

Buyuruyorlar ki, Kur'an'da ilmi tahkik ile sabit oldu­ğuna göre, insandan önce yeryüzünde herhangi bir mahluk vardı. Bu mahlukata da bir hükümdar hükümdar olmuştu.

Şimdi, hükümdar olmak için, ilim, hikmet, irade, ihti­yar kudret ve daha birçok başka sıfatların mevcud olması şartı vardır. Nitekim bunlar olmaksızın yeryüzüne ve yer­yüzünün sakinlerine hükümdarlık etmenin imkânı yoktur. İlmî tahkikattan anlaşıldığına göre, insandan Önce yer­yüzünde bu saydığımız sıfatlara haiz olabilecek bir mah­lûk bulunmamaktadır. Bu hususu Kur'an-ı Kerim dahi tasdik etmektedir. Biz kendimiz de diyoruz ki, insan, Hak Taalâ'nın mahlukatı arasından en efdal mahluktur. Yani Meleklerden de — ki, onların hakkında "İbâdün mükerremûn: Değerli yakın kullar" Enbiya: 26) buyurulmuştur. — daha efdal yine insandır. Çünkü bu meleklerin ilmi eşyadan: (şeylerin bilgisi) haberleri yoktur.

"Sonra onları Meleklere göstererek dedi: "Siz doğru iddiada iseniz, bunların isimlerini bana bildirin. Onlar da dediler, Hamd olsun sana, senin bize öğrettiklerinden başka bizim bu hususta bir bilgimiz yok."

(Bakara: 30-31)

Hatta melekler irade ve serbestlikten de tamamen mahrumdurlar:

"Emr edildikleri hususlarda Allah'a karşı gelmezler ve ne emredilmişse onu yaparlar."

(Et – Tahrim: 6).

Melekler bir tarafa dursun; ikinci mahlûk da cinlerdir. Kur'an'da bunların yeryüzünde hükümdarlık ettiklerini anlatacak bir işaret yoktur. Bu ikisi de bir tarafa dursun; kaldı hayvanlar, bitkiler ve cansız varlıklar... Bunların durumunu siz de pekâlâ biliyorsunuz. Şimdi bu saydıkla­rımızın dışında kim yeryüzünde hükümdarlık edebilecek bir durumda olabilir ki; insan da onun yerine geçip, o hükümdar ortadan kalktıktan sonra hilâfeti devir almış olsun?

Şimdi bu insanın yeryüzüne eski sakinlerine halife olacağını kabul edelim. — ki, bu yeryüzünün eski sakin­leri, insandan önce yeryüzünde hükümdar idiler — O zaman şöyle bir sual hatıra gelmez mi? Bunlar asil olarak mı hükümdarlık ediyorlardı? Yoksa bunlar vekaleten biri­nin yerine hükümdar mı olmuşlardı? Beyefendileri de birinci şıkkı kabul edemezler. Çünkü İslâmî akideye göre, asil olarak ve bizzat hükümdar ve hüküm sahibi Hakk Taalâ'dır. Ondan başka kimsenin hüküm sahibi olmağa hakkı yoktur. Her kime de hüküm verme hakkı verilmiş ise yine Hak Taalâ tarafından verilmiştir. Şimdi ikinci şıkka gelince, bu şıkkı kabul ettiğimiz takdirde, o zaman size göre "hilâfet ardından hilâfet" diye bu iş sonu gelmiyecek bir zamana kadar uzar gider; insandan ev­velkiler kimdi diye sorulur. Bu halifeler birbiri ardından halifeliği nasıl teslim almışlardı, diye de sorulabilir. Niha­yet bu halifenin kendisinden önceki halifeden evvelki halifenin daha evveli ve en ilk kaynağı nedir denir. İşte o zaman en ilk kaynağın Allah Taalâ olduğu meydana çı­kar. O zaman mevzuumuz aydınlığa kavuşarak, iktidar ve hükümdarlığın da yine "ilâhî hükümdarlık" olduğu ortaya çıkmış olur.

 

KUR'ANİ İŞARETLER

 

Şimdi beyefendilerinin dikkatini Kur'an-ı Kerim'e doğru çekelim. Bu aslî kaynak, insanın elde etmiş olduğu bu hilâfetin hakikatde İlâhî hilâfet olduğunu en Kesin şe­kilde bildirir. Kur'an-ı Kerim, Hak Taalâ'nın insanı en gü­zel şekilde yarattığını beyan eder.

"İşte biz, insanı en güzel şekilde yarattık."

(Et - Tin: 4)

Biz onu kendi elimizle yarattık.

Dedi: "Ey iblis, benim kendi elimle yarattığıma senin secde etmen için ne mani oldu."

(Sad: 75)

"Sonra biz kendi indimizden ona ruh üfürdük."

(Secde: 9).

Sonra onu güzel bir şekle koydu ve O'nun ruhundan ona üfürüldü.

Daha sonra ilim ve nimet vermekle şereflendirildi.

"Ve ademe bütün isimleri öğretti."

(Bakara: 31).

"Ve sizin için göklerde ve yerde ne var ne yoksa on­ların hepsini emrinize verdi."

(El - Casiye, 13).

İşte bu saydığımız vasıflar, insanın yaradılışından kemal derecesine yükselmesine kadar elde ettiği şeyler­dir. Hak Taalâ, o zaman, Adem'e (İnsana) secde etmeleri için meleklere emir buyurdu. Bu mevzu Sâd Sûresinin sonunda öyle bir şekilde beyan edilmiştir ki, üzerinde uzun uzun düşünmek icabeder.

"O zaman, senin Rabbin, Meleklere dedi ki; işte ben beşeri topraktan yaratmış bulunuyorum. Onu güzel bir şekilde ortaya çıkardım ve kendi ruhumu ona üfledim; simdi siz de onun karşısında secde ederek durunuz. Melekler hep birlikte secde ettiler. Ancak iblis şanına yediremedi (kendini büyük saydı) ve kafirlerden oldu. Dedi ki: Ey İblis benim elimle yarattığıma secde etmekten seni ne alıkoydu (ne mani oldu). Acaba sen şanına ya­kıştıramadın mı? ( kendini büyük mü saydın?) Yoksa sen (hakikaten) yücelerden misin? Dedi ki: Ben ondan iyiyim. Sen beni ateşten yarattın, onu ise topraktan yaratmışsın. Dedi ki: çık oradan, sen kovulmuşsun."

(Sad, 71 - 77)

Bu âyetlerden anlaşıldığına göre, Meleklerin insana secde etmeleri için emir verilmesinin sebebi, Allahu Taalâ'nın kendi eli ile manen insanı yaratmış olmasıdır. Bu itibarla insan, Hak Taalâ'nın sanat ve kudretinin tam bir göstergesidir. Aynı zamanda insanın içine Hak Taalâ kendi ruhunu üfürmüştür. Ve mahdud miktarda insana Hak Taalâ kendi sıfatlarından bir şeyler de vermiştir. Bu şekilde hiçbir mahlûkun erişemediği yüksek bir seviyede Hak Taalâ'ya yaklaşmak imkânı insana armağan edilmiş­tir. İşte Hak Taalâ'nın sıfatlarından bir miktar, insanda tezahür edince de insanın yeryüzünde "Halife" kılınması ilân edilmiştir. Nitekim Sûre-i Bakara'nın dördüncü rükû­unda işaret buyurulmuştur. Melekler de bu hususta te­reddüde düşmemişlerdi. O zaman da Allahu Taalâ, Me­leklerin karşısına insanın faziletini ortaya koymak istemiş ve kendisine en yakın mahlûkunun ilmî vasfını Meleklere anlatmıştı Bununla da Meleklere, insanın "halife" olmak kabiliyetini bildirmiş ve Meleklere insanın halifeliğini kabul etmeleri emredilmişti. Kabul edip etmiyeceklerin de mey­dana çıkması için ona secde edilmesi buyurulmuştu. Bu emri bütün melekler kabul etmişler, baş eğip secdeye kapanmışlardı. Ancak Şeytan o zaman bu Halifeliği kabul etmek istememiş ve bunun neticesinde de ilahi huzurdan kovulmuştur.

Bütün bu işaretlerden, bu cümlelerden acaba neler anlaşılmaktadır? insanın bütün mahlûkattan efdal olma­sının sebebi ne olabilir? Bütün bu Önemli suallerin ceva­bını yine Kur'an-ı Kerim'de bulmaktayız. Buyuruluyor ki:

"Biz onu kendi sıfatlarımızdan iyi bir mazharı kıldık. Ona kendi ruhumuzdan bir şeyler üfledik."

Ve diğer mahlûklardan çok üstün olan bu yaratığa, meleklerin secde edilmesi emrediliyor. Bütün bu safha­lardan sonra da "Biz onu halife kıldık." diye ilân ediliyor. Hilâfeti ilân edilen bu "Halife", nasıl olur da yeryüzünün eski sakinlerine hâlife olabilirdi?

Yeryüzünün eski sâkinlerinin yerine başka biri gele­cek ve bu yeryüzünün eski sakinlerine halife olacaksa o zaman meleklerin karşısında insanın halife ilân edilme­sine, onun faziletlerinin sayılıp dökülmesine, onun bu makama lâyık olduğunu ispat etmeğe ne lüzum vardı? Sonra yine bu Meleklere emir verilerek, "gidin şu toprak küresini yani yeryüzünü imar edin, sonra da siz orada bulunan eski sakinlerin yerini alın da orada secde edin" mi deniliyordu?

 

HİLÂFET-İ İLÂHİYE'DEN MAKSAD NEDİR?

 

Kur'an-ı Kerim'de işaret edilen başka bir mesele de Hilâfet-i İlâhiye mefhumunun apaçık anlatılmış bulunma­sıdır.

"Biz Emanet'i göklere, yere ve dağlara teklif ettik; onlar bunu üzerlerine almaktan çekindiler ve bundan korktular. İnsan ise bunu yüklendi. İşte insan şüphesiz zalim ve habersizdir."

(Ahzâb: 72)

Bu âyet- Kerime'deki Emanet'ten maksad, "İhtiyârat": (Freedom of choice): "Seçme serbestisi" ve bunun mesuliyeti (Responsability) dir.

İşaret-i İlâhî'yeden, maksat şudur: Gökler, yer ve dağlar bu yükün altından kalkacak durumda değillerdi; onlarda bu yükü kaldıracak kudret ve takat yoktu. İnsan­dan önce bu ağır yükü yüklenecek ve bu ağır yükün al­tına girecek durumda bulunan hiçbir mahlûk olamazdı. Nihayet insan yaratıldı ve bu çok ağır yük insanın üzerine yüklendi. Bu beyandan şu çeşitli noktalar ortaya çık­maktadır:

1.      İnsandan önce yeryüzünde ve göklerde, bu emane­­tin yükünü kaldıracak kabiliyette hiçbir mahluk yoktu. İnsan, bu yükü yüklenen ilk mahluktur. Bunun için, o, bu Emânet hususunda herhangi bir mahlukun yerine geçmemiştir. (Succesor): bir evvelkinin yerine gelip oturan olmamıştır.

2.      Sûre-i Bakara'da, Hilâfet diye bildirilen bu şey, bu­rada "Emanet" kelimesiyle anlatılmıştır. "Emanet" ıstılahı ve sözü kullanılmıştır. Nitekim Meleklere de ispat edilmiştir ki, siz "hilâfete" layık varlıklar değilsiniz. Bu işi görecek vasıflara malik bulunmuyorsunuz. Ancak însan bu hilafete ehliyet sahibidir. Bu ağır mesuliyet yükünü ancak insan taşıyabilir. Yine buyurulmaktadır ki yerde ve gökte bizim emanetimizin yükünün altından kalkacak vasıflara sahip, herhangi bir mahluk yoktu. Yalnız ve ancak insan bu yükü yüklenebilir ve ancak insan bu yükün altından kalkabilir...

3.      "Hilâfet" ve "emanet" mefhumları aydınlatılmak istenmiştir. Bu iki kelime şu nizamı âlemde, insanın sahih haysiyetini, mukaddes memuriyetini ve hususiyetlerini aydınlatmaktadır. İnsan yeryüzünün hükümdarı, idareci­sidir. Fakat bu hükümdarlık, bu idarecilik, "bilasâle" (kendisine ait) değildir. Bu hükümdarlık "bilemâne" (kendisine emanet edilmek suretiyle: Delegated) dir. Bu­nun için Allahu Taalâ, ver etmiş olduğu bu seçme ser­bestisini (Delegoted power) "Emanet" diye vasıflandır­mıştır. İnsan da emanet edilmiş olan bu ihtiyarâtı elinde bulundurup bunları kullandığından insan bir "Halife": (Vicegerent) dir diye söylenmiştir. İşte bu açıklamaya göre, "halife" nin mânası şu oluyor ki, bu iş kime hangi şahsa verilirse, o kimse, o şahıs veren kimsenin yerine, veren zat tarafından bu seçme serbestisini kullanacaktır. İngilizce bir tâbirle (Person Exercising Delegated Powers) olur. Yani "kendisine emanet edilen ihtiyarât seçme serbestliği kuvvetlerini kullanacak olan kimse."

 

 

BÖLÜM: V

 

TAKDİM

 

Hind - Pakistan ülkesi taksiminden önceki Hindistanda, siyasî meselelerin en başında bulunan en mühim mevzu milliyet tasavvuru meselesi idi. Müslü­manlar her zaman kendileri için, ayrı bir "milliyet" düşü­nüyorlardı. Kendi camialarının da yarı bir millet olduğunu ileri sürüyorlardı. Onlar asla gayrı - Müslim milletlerle bir arada yaşayamayacaklarını ve gayrı - Müslim kavimlere ile bir millet olmayı tasavvur edemiyorlardı. Böyle bir şeyi de asla kabul etmelerine imkân yoktu. Fakat yirminci asırda, Avrupa'nın tesiri altında, kalan Hin­distanın siyasi durumları yüzünden "Birleşik Milliyet" fitnesinin ateşi alevlendi. Bu mesele, ileri gelen şahsiyetlere hatta derin görüş sahiplerine bile tesir etmişti.

Merhum Allame İkbal, Mevlana Mevdûdi Sahib ve diğer mütefekkirler, bu zümrelerin bu şekildeki düşünce­lerine cevap vererek "Birleşik Milliyet" fikrini ağır bir su­rette tenkid ettiler. İşte o zamanki fikri rehberliğin netice­sinde Müslümanlar. "Birleşik Milliyet" fikrinden vazgeç­tiler. İki ayrı millet mefhumu kabul edilerek, Pakistanın kurulması hareketine yol açıldı.

Bu uyanışta Mevlânâ Mevdudi Sahib'in de büyük bir hissesi vardır. Biz de Zatı Faziletlerinin bu husustaki yazmış ve söylemiş bulunduğu mevzuları biraraya getirip bunların arasından en mühim iki konuyu seçtik. Bu iki konu Tercüman - ül - Kur'an'-ın, 1933 • Kasım - Aralık aylarında ve yine 1939 Haziran nüshalarında neşredil­miştir. Bundan önce de bu husustaki mevzular ayrıca bir kitapta da toplanmıştır. Şüphesiz, bu mevzular on mil­yonlarca (Lakhon: 10 milyonlar) halkın fikrine tesir etti. Neticede Müslüman Milliyetçiliğinin ne demek olduğu ortaya çıkmış oldu.

Hazırlayıcı.

 

 

İSLÂMİ MİLLİYETİN MAHİYETİ

 

İnsan, yabanî yaşayıştan medenî hayata adım attığı zaman, toplum arasındaki fert için bazı vecibeler (so­rumluluklar) kendiliğinden ortaya çıkar. Birlikte yapılması gereken işler ve çoğunluğun meseleleri, fertleri ister is­temez bir araya getirir; böylelikle şahısların biribirileriyle kaynaşması, anlaşması ve karşılıklı yardımlaşması mümkün olur. Bu birlik onları, daha güçlü ve hayata karşı daha hazırlıklı kılar. Medeniyetin yeni mesafeler katetmesiyle beraber, toplumdaki bu birlik dairesi de daha genişleyip gider Nihayet büyük bir insan kitlesi, bir araya gelir ve bir hayli, insan da bu dairenin içine girer. Fertlerin biraraya toplandıkları bu dairenin ismine "Ka­vim: Millet" diyoruz. Bu kelimeye yani millet veya milliyet bugünkü mânada ve bugünkü istilahta yeni ortaya çıkmış bir tâbirdir. Fakat bu kelime eskiden beri, medeni milletler ve medenî kavimler için yine de kullanılmış bir ıstılahtır. Bu kelime ile eski Mısır, Babil, Roma, Yunan ve diğer bir hayli medenî topluluklara isim verilmiştir. Bugün Avrupada da böyledir. İngiliz milleti, Fransız milleti, Al­man milleti, İtalyan milleti vesaire... denmektedir.

 

MİLLİYETİN AYRILMAZ ZARURİYETİ:

 

Şüphe yoktur ki, milliyet ilkönce masum bir cazibe gibi ortaya çıkmıştır. Yani, bu cereyanın ilk maksadı, hususi bir topluluğu bir araya getirmek ve bu yek vücut haline gelen kütleyi müşterek bir gaye ve hedefe sevketmekti. Bu hareket toplum için mecburi bir oluş şek­linde gösterildi. Fakat bu tarzda ortaya çıkan bir millet, bu oluşla beraber bir asabiyet: Taassup (şovenlik) boyasına boyandı. Milliyetler her nerede olursa olsun, kuvvet bulunsca "taassup" boyası da rengini koyulaştırdı. Ne zaman, bir kavim: Millet efradı millî menfaatlerini ön plâna alarak bir birlik meydana getirmişlerse, yahut da başka bir tabirle, kendi milliyetlerinin kalesine girerek bu kalede toplandıkları takdirde, o zaman zarurî olarak bu kalenin içindekilerle dışındakiler arasında bazı farklar ve imtiyazlar da kendini gösterdi. Kaleye sığınmış millet efradı bu defa her muamelede, her hususta kendilerini kalenin dışındakilere tercih etmek yolunu tuttular. Dışardakilerden kendilerini ayırmağa başladılar. İşte o zaman, bu iki zümre, yani kalenin dışındakilerle kalenin içindekiler arasında, menfaat temin etmek ve nüfuzlarını yaymak hususunda ihtilâflar da doğmuş oldu. Neticede bu zihniyeti ideal haline getiren milletler, kendi menfaatle­rini korumak için, diğerlerinin yani kalenin dışındakilerinin menfaatlerini de feda etmek yoluna gittiler. Neticede bu zihniyetin peşinden savaşlar ve barışlar türeyip gitti. Fa­kat İster barışta, isterse savaşta bu iki millet zümresinin arasında daima bir ayrılık fikri coğrafî mânada da yeni hududların meydana çıkmasına sebebiyet verdi. Bu mil­letlerin yeni tutumlarının ismi de "millî asabiyet: taassup" ve "millî gurur" dur. İşte bu anlayış milliyetin ayrılmaz bir zaruriyetidir ki, "milliyet" ile birlikte, milliyetle beraber doğmuştur.

MiLLiYETİ OLUŞTURAN UNSURLAR (Elemanlar)

 

Bir toplumda milliyet fikrinin diğerlerinden ayırıcı bir vasıf kazanabilmesi için fert ile kitle arasındaki ilişkilerin düzenlenmesi ile mümkün olabilir. Her ne şekilde olursa olsun kuvvetli ve kudretli bir disiplin tatbikatı umumî ef­kârı muayyen bir gayeye sevkedebilmelidir. Fertlerin her birinin ayrı bir varlık oldukları hesaba katılmakla beraber, onlar toplu halde bir vücudu andırmaları gerekir. Bu ferdlerin sözü bir, düşüncesi bir maksadı bir, çalışma yolu bir, işleri de bir olup bir daire içine toplanmaları icabeder. Millî gaye, sayısı çok olan fertleri yekpare ha­line getirmelidir. Sağlam sarp kayanın parçaları gibi bir­birlerine kaynamış bulunmaları gerekir. Milletin fertlerinin fikirlerine bu kaynama öyle yerleşmiş olmalıdır ki, millî menfaatlerde ve millî gayelerde onlar hep bir tek şahıs gibi düşünüp bir tek şahıs gibi hareket edip, her işte ve her güçte birbirlerine bağlanıp, her hususta fedakârlığa hazır olmaları icabeder.

Bu birleşme, bir araya gelme, iş birliği yapma, birliği teşkil etme muhtelif sebepler ve muhtelif nedenlerden meydana gelebilir. Fakat dünyanın tâ başından bu güne kadar, tarihin başlangıcından günümüze kadar, dünyaya bir çok mîlletler, kavimler gelip gitmişler veya gelip git­memişlerdir. Ancak İslâmî milliyetin aşağıdaki sayacağım bazı hususiyetleri özelliklevardır ki, gelmiş geçmiş veya gelip geçmemiş milliyetlerde bu hususiyetlere asla rast­lanamaz. O milletlerdeki iş birlikleri, birleşmeler, bir araya gelmeler, unsurların terkibi, aşağıda sayacağımız bazı diğer yan sebeplerle olmuştur.

1. Irk birliği: Buna soydaşlık da diyebiliriz. Nesil bir­li­ği demek de mümkündür.

2. Ülke ve memleket birliği: Buna da vatancılık, mem­leketçilik diyeceğiz.

3. Dil birliği: Bu da milliyetin teşekkülü, birliğin ku­rulması için zamanımızda en kuvvetli âlet, en kudretli va­sıtadır. Milliyetin meydana gelmesinde bu hususun büyük bir hissesi vardır.

4. Renk birliği: Vücutlarının derisinin aynı renkte
olduğunu gören fertler, kendilerinin aynı cinsten oldukla­rını hissederler. Bu his sebebiyle ilerlemiş olduklarını zannederler ve mevcut kuvvetlerine istinad ederek, kendi vücutlarının rengine benzemiyen kavimleri hakir ve aşa­ğı görürler. Kendi vatanları içinde bu kabil zümrelere ha­yat hakkı tanımak istemezler. Ve ayrı renkte olan insan­ları ayrı bir şey telâkki ettikleri gibi onlarla kaynaşmak steınez ve onları ayrı bir nazarla görürler.

5. Geçinme dâvası birliği:  Bu birliğin de asal ga­yesi üstün bir geçim seviyesine ulaşmaktır. Bu zümrenin ferdleri kendilerine daha iyi geçinme imkânı elde etmiş olduklarımı  ileri sürerler.  Bunun neticesinde de d'ğerle-rinin menfaatleri karşısında kendi çıkarlarını  korumak için mücadele ve çekiş­me yolunu tutup giderler.

6. Hükümet nizamı birliği: Bir hükümetin tebaa­sının müşterek kanunların altına girmeleri ve bu kanun­lara boyun eğmeleri, diğer hükümetlerin tebaasına kar­şı, kendi aralarında birleşmiş olmalarıdır. Bunlar da ken­di hükûmetler'nin tebaası olmayanlarla kendi  aralarına bir hudud, bir sınır, bir ayrılık vücuda getirirler.

Tâ eski zamanlardan, yirminci asra kadar, gelmiş geçmiş, ortaya çıkmış bir şu kadar "milliyet" lern ana unsurunun bir araya gelmelerinin hususiyetini araştırıp tahkik ettiğimiz zaman görürüz ki, bu anasır, her şey­den ziyade yukarıda saydığımız sebeplerle bir araya gelmişlerdir.

Şimdi iki üç bin sene evveline dönelim. İlk önce Yu-nanhlık, sonra Romalılık, daha sonra îsraillüik ve sonra İranîlik vesaire... Hep bu sebepler üzerine teşekkül et­mişti. Bugün zamanımızda da Almanlık, îtalyanlık, Faransızlık, îngilizl^;k, Amerikanlık, Rusluk, Japonluk ve saire de hep yukarıda saydığımız saikalarla ortaya çık­mış bulunuyor.

Şurası da tamamen doğrudur ki, dünyanın muhtelif kavim ve milletlerinin teşekkülünde bu saydığımız temel sebepler, milletlerin fertleri arasında bir bağ meydana getirmiştir. Ancak böyle olmakla beraber, şu hakikat da inkâr edilemez ki, yukarıda söylediğimiz bu sebeplerle oluşmuşbulunan milliyetler, her zaman insanlık âleminin başına bir belâ kesilmiş ve büyük felâketlerin doğmasına yol açmışlardır.

Bu şekilde oluşmuş bulunan milliyetler dünyayı ve büyük insanlık ailesini yüzlerce, binlerce parçaya bölmüş, darmadağın etmiştir. Bu kısımlardan, bu parçalardan, her biri de diğer kısımlara, diğer parçalar hakkında düşman­lık hisleri beslemiş ve daima diğerleri hakkında kötü ni­yetlerin sahibi olmuşlardır. Bu arada müstevli devletler ülkelerine zorla kattıkları parçalarda da olumlu bir deği­şiklik yapamamış ve onları da düzeltememiştir. Aslında bir neslin başka bir nesle, bir soyun başka bir soya tahvili imkânsızdır. Bir memleket, bir ülke, bir vatan başka bir ülke, başka bir memleket ve başka bir vatan olamıyacaktır. Milletçe bir dil konuşanlar hep birliktediğer bir dili ana dilleri gibi konuşup benimsemeleri daima im­kansız bir şeydir. Bir renk taşıyanların başka bir renk taşımalarına imkân ve ihtimâl yoktur. Bir kavmin geçim dâvası, diğer kavmin geçim dâvası (koşulları) ile aynı değildir. Bir hükümet öteki bir hükümetle aynı olamıyor. Bunların neticesinde şöyle bir mesele ortaya çıkıyor: Yukarıda sayılan zorlayıcı sebeplerle teşekkül etmiş bu­lunan milliyetler, herhangi bir şekilde anlaşma ve barış yolunu tamamen ortadan kaldıran bir ortanın içine düş­müşlerdir. Millî taassupla birbirleriyle ihtilâfa düşen ve hırsla yarışan bu siyasi kuvvetlerin bu savaş ve döğüşleri deli bir yarışma içinde daima bir çekişme atmosferinde devam edip gidecektir. Saydığımız sebeplerle oluşmuş bulunan milliyetler arasında daima fesat alevi kendisini gösterecektir. Dünya yüzünde daimî bir fesada, emniyet­sizliğe ve güvensizliğe yol açılmış oluyor. Elbette ki, Hak Taalâ bunların hepsine ağır lanet yağdıracak, şeytan ise bu feci duruma sevinecektir. Çünkü bu gibi şeyler, şeyta­nın ezelî ve ebedî düşmanı olan insana kargı kullanabil­diği en kuvvetli silâhıdır.

 

CAHİLİYE TAASSUBU

 

Bu şekilde kurulmuş bulunan Milliyetlerin "taassubu" meydana çıkarmış olmasıfıtratının bir gereğidir. Bir millet, bir kavim, diğer millet ve diğer kavme karşı yabancılık hissi ile bizden değildir diye nefret besler, onlara karşı muhalefete kalkar. Nefret hissi beslemenin ve muhalefe­tin sebepleri nedir? Burada hak, sadakat, temiz insan olma, namuslu bulunma, adalet sahibi olma ve bunlar gi bi şeylerin işin içinde yeri yoktur. Ancak ve ancak şu var­dır: Meselâ bir kimsenin rengi siyahtır, bu kimse beyazın indinde hakir görülmeye lâyık ve bu yüzden aşağı ol­maya mahkûmdur. Yahut birisi Asyalıdır. Avrupalı bu adama karşı nefret hissi besler; ona karşı her türlü zulmü reva görür; yaptığı haksızlıkları meşru görür. Meşhur Einstein, ünlü bir âlim olmasına ve zamanımızda dün­yada eşine az rastlanan kimselerden bulunmasına rağ­men, sırf Yahudi ve İsrail kavmindendir diye Almanyada kendisine insanlık haysiyet ve şerefine yakışmayan mu­ameleler yapıldı. Taşkidi[61] bir habeşi zenci ve siyah kimse olduğundan kendisine nasıl bir muamele yapıldığını biliyoruz. Medeniyetin merkezi diye tanınan Amerika'da, zencilere yapılan zulümlerin derecesi karanlık çağları pek aratmamaktadır. Orada medeni Amerikalı bir cenciyi yakala­yıp canlı canlı yakabilir. Zenciler beyazların evine giremez. İstedikleri caddelerde çoğu zanan yürüyemezler. Eğitimden istifade edemezler. İnsan haklarının birçoğundan mahrumdurlar.

Bir Almanın Alman olması, bir Fransızın da sadece Fransız olması, birbirleriyle düşman olmaları için yeterli bir sebeptir. Bunların her birinin iyilikleri, güzellikleri, di­ğer tarafın gözünde daima kötülük ve çirkinlik olarak gö­rünür. Afganlıların sadece Afganlı olmaları ve Suriyede Şam halkının Arap olmaları, İngiliz ve Fransız uçaklarının bu zavallıların kafalarına bomba yağdırma hakkı ver­mektedir. Geri kalmış milletlerin şehirlerini ve memleket­lerini tahrip etmek ve bir harabeye çevirmek ileri (!) memleketlerce tabiî bir hadisedir. Ve yine sömürgeler­deki katliam hareketleri ihtiyar tarihin yüzünü adamakıllı kızartmıştır. Bu arada Avrupalıların karşılıklı olarak, şe­hirlerini yerle bir edecek derecede viraneye çevirmeleri, kendilerine milliyet prensibinin neye mal olduğunu çok kat'î bir şekilde göstermektedir.

Hülâsa olarak diyebiliriz ki, bu cins imtiyazlar, inraf ettiğine göre, Avrupalılar edepsizliği son haddine vardır­mışlardı. Sonra şu zavallı Taşkidiye, sen Avrupalılarla yerlileri aynı şehilde yargıladın, diye yapılmadık kötülük bırakılmadı. İngiltere hükümeti ile aralarında bulunan anlaşma gereğince, Avrupalı zevatı kiram ile yerli halk arasında bir fark gözetilecek diye de bir madde konma­mıştı. Fakat bu zavallı sadece siyah renkli insan oldu­ğundan kendisine bu eza ve cefa reva görülmüştürsafı ve hakkı tanıyan gözleri kör edip, insanı dalaletin karanlı­ğına bırakmıştır. Bu yüzden de insanlığın alemşümül ahlak, şeref, namus gibi bütün manevî güzellikleri, bu şekilde zehirlenmiş ve milliyetlerin içinde yok olup gitmiş­tir. Bu faziletlerin ortadan kalkmasiyle, adalet yerine zu­lüm, doğruluk yerine eğrilik, doğru yerine yalan, şeref yerine alçaklık yükseltilmiş oldu.

Acaba liyakatsiz, kötü, pis ve şirret bir kimseyi, liya­katli, iyi, temiz ve namuslu bir insana tercih etmekten daha feci, bundan daha korkunç bir zihniyet tasavvur edilebilir mi? Çünkü kötü kimse sırf milliyeti itibariyle iyi olarak kabul edilmektedir... Siyah ise aaaslında iyi olduğu halde kötü olarak damgalanmıştır. Birincisi tesadüf eseri, Avrupanın bir dağında doğmuştur. İkincisi ise yine tesa­düf eseri olarak Asyanın bir şehrinde dünyaya gelmiştir. Birincisinin konuştuğu dil, ikincisinin konuştuğu dilden ayrı bir dildir. Birincisi bu hükümetin yebaasıdır, ikincisi bu hükümetin tebaası değildir. Acaba vücud derisinin rengi, ruh temizliğinin üzerinde bir tesiri varmıdır? Derinin siyahlığı, ruhu da karartmaya muktedir midir? Bu nasıl bir iştir? Acaba denizlerin, dağların, ovaların ve nehirlerin insan ahlâkı ve vasıfları üzerinde bir tesiri mi vardır? Na­sıl olur da aklı başında bulunan ve beyni işleyen bir in­san, doğuda hak olan bir şeyi batıda bâtıl olarak kabul eder? Nasıl olur da bir kalbi selim, bir temiz yürek, iyilik, şeref, namus, ve insanlık vasfını bir tarafa bırakır da, bunların yerine damarlardaki kanın rengini konuşulan dili, toprak ve memleketi, insanî meziyetlerin ölçülmesinde bir ölçü olarak tanır?

Bugünkü milliyet teşekkülünün ve millî bütünlük bi­nasının nelerin üzerine kurulduğunu bir parça düşünelim. Ve bu mevzuyu garaktiği şekilde inceleyelim. Söz konusu edilen milliyet esasları acaba gerçek üzerine mi, yoksa bir hayal ve serap üzerine mi kurulmuştur?

Bu görüşün dayandığı temellerin sağlamlık veya çü­rüklük derecesi nedir?

İlk önce ırkçılık üzerinde duralım. Irkçılık ne demek­tir? Irkçılık üzerine kurulmuş bulunan milliyet sağlam bir kaideye oturtulmuş olabilir mi? Bu görüş ilk önce bir kan gurubu ortaklığı esasından harekete geçmiştir. Ve bu fikrin başlangıç noktasını da baba ve annenin spermi oluşturmaktadır. Bu su­retle insanların kan gurupları meydana gelmiştir. Bu spermler çoğalınca aileler oluş­turmaktadır. Sonra kabileler aşiretler ve daha sonra ırk meydana çıkar. Bu şekilde insan soy ve sopunu düşüne­rek daha gerilere giderek ırkçılık sevdasına saplanır ve kendi ırkını en yüksek bir ırk olarak görmeye başlar. Bi­raz daha da uzaklara daha geri zamanlara gidersek gö­receğiz ki, irsiyet ve ırkçılığın temeli ve ,kökü tamamen çürüktür. Zira bu hususta biraz daha düşündüğümüz takdirde, insanlık denizine çeşitli ırklara ait kan ırmakları­nın aktığını tesbit etmiş oluruz. Acaba bu ırk denizine akan kanlar veya ırkların asıl kaynağı nerededir? Ne olursa olsun bunların arasında saf ve temiz kalmış ve başka kanlar ve ırk­larla karışmamış olan bir saf ırk bulu­nabilir mi? Daha geri zamanları düşündükçe bunların hepsinin kaynağının aynı ve bir olduğunu da hesaba katmak garakir. Buna rağmen, yine de ırkçılar bu karışık­lık ve kanı hesaba katmayarak yine nesil ve ırk esası üzerine milliyet fikrini kurmak isterler. Bunları bir birlik sebebi olarak ortaya atarlar. Şurasını bildikleri halde — bütün insanların babası ve annesi birdir. — yine de bu çürük nazariyenin peşine takılırlar. Nasıl olmuş da bütün insanlar bir babadan ve bir anneden türedikleri halde ayrı ayrı ırklara bölünmüşlerdir? Bu noktayı hiçbir zaman dü­şünmezler. Bütün insanların asıl soylarının bir ve aynı olduğunu da hesaba katamazlar. İnsanlığı muhtelif ne­sillere, soylara ve ırklara bölmek istiyorlar; fakat onlar daha ileriye ve daha eskiye gitmek yolunu tutmuyor, in­sanlık ırkının daha eski zamanlarda araştırmasına ya­naşmıyorlar. Hatta insanların ırk bakımından hepsinin de bir ve aynı ırktan geldiğini de göz­önün­de bulundurmak zahmetine bile katlanmak yolunu tutmuyorlar. Madem ki insanların nesli nesebi, aslı faslı birdir, o halde bu Ârîlik bu Sâmilik ne demek oluyor? Bu hususu derinliğine dü­şünmüyorlar...

Ülke ve memleket birliği fikri de hakikat noktayı na­zarından tamamen ve büsbütün hakikatte olmayan bir şeydir. Bunun da aslı faslı, bütünüyle gerçeği çürük ve sun'îdir. İnsanın doğduğu yer, olsa olsa bir metre kare kadar bir şeydir. Bundan fazla bir yer değildir. Acaba insan bu bir metrelik yeri mi kendisine vatan ve yurt bil­mesi lâzımdır? O zaman bu kaideyi gözönünde tutarsak hangi memleket, vatan ve yurt olmaz ki... Bu şekilde olsa olsa ancak bu bir metrelik yer vatan olmalıdır. Halbuki bu zavallı kendisine vatan olarak bazan bir kaç, yüz veya bir kaç bin ve milyon metre kareyi kendine vatan biliyor. Aklınca bir hudud çizerek burası benim vatanımdır diyor. Aklında çizdiği bu hududun haricindeki yerleri hiç bir za­man hiçbir surette kendisine vatan ve yurt diye düşün­müyor ve o çizdiği hududun dışı ile alâkası olmuyor. İşte bu da, dar görüşün kısa bakışır bir neticesidir. Bunun neticesinde yeryüzünün bütünü vatan olabilmek vasfını kaybediyor. Bu zavallıya bütün yeryüzünün vatan olma­sına ne endel vardır? Bu düşünceden mahrum olan in­san, bir metre karede doğmuş olduğu halde, bu kadarcık bir yeri genişleterek binlerce mil kareye kadar çıkararak, burası benim vatanımdır dediğini görüyoruz. Bu yer biraz daha genişlerse, acaba bütün arz küresi bu adamın va­tanı olmıyacak mıdır? Eğer insan, bir parça şu dar gö­rüşten kendini kurtarabildiği zaman görecektir ki, yanlış inancının ayırıcı hudud diye tayin ettiği dağlar, ovalar, denizler, nehirler ve sairenin. arkasındaki yerlerle, vata­nım dediği yerler arasında hiç bir fark yoktur. Diğer bütün ülkeler de kendi barındığı toprak gibidir. Her ülke, yeryü­zünün birer parçasından başka bir şey değildir. Şimdi hangi sebeple ve neye dayanarak, denizleri, dağları, ovaları, nehirleri, hususî bir maksada bağlı olarak ayıra­bilmek hakkını kazanmışoluyorlar? "Ben yeryüzünün sakiniyim, bütün arz kürresi de benim vatanımdır" şek­linde bir itiraf herhalde gerçeğe en yakın bir söz olsa gerektir. Ve bu söz şu şekilde devam etmelidir: İnsanlar, hep bu yeryüzünün, yerleşim yeri olan dörtte bir bölü­münde otururlar. Benim vatanım da şu dörtte bir yerleşim yeri olan bölümdür. Bu yer küresinin dörtte birinde otu­ran, yaşayan barınan ve geçinen insanların hepsi de benim vatandaşlarımdır. Bu gezegen üzerindeki insanla­rın hepsi de hukuk bakımından benimle aynı hak ve hu­kuka sahiptirler. Ben nasıl yeryüzünde bir metre karelik bir yerde doğdumsa, onlar da benim gibi bir metre bir yerde doğmuşlardır.

Dil birliği bahsine gelince: Halk toplulukları ayrı ayrı dilleri konuşurlar. Bu dil ile birbirlerine fikirlerini anlatırlar. Ayrı diller, halk topluluklarını biribirine daha çok yabancı etmiştir. Bir dili konuşanlar kendilerini diğerlerine nazaran birbirlerine daha yakın hissederler. Fakat konuşulan dilin aynı oluşu, hiçbir zaman fikir birliğine de bir sebep teşkil etmez. Çünkü bir fikir en azandan ayrı ayrı olmak şartiyle on dilde söylenebilir. Acaba bu on çeşitli dili konuşan kimselerin hepsi de bir fikir birliği içinde midirler? Bu du­rumun tam aksi olarak, en azından on çeşitli fikri de bir dilde anlatmak mümkündür. Hatta şu noktayı da dikkate almak lâzımdır: Aynı dili konuşanlar arasında çeşit çeşit fikirler ve düşünceler, biribirinden tamamen ayrı mefku­reler de bulunur. Bunun için, Milliyetin esas prensibi olan düşünce birliğine, dil birliği ile karşı gelinemez. Düşünce birliği, dil birliğini gerektirmez, hatta dil birliği ile de dü­şünce birliği ortaya çıkmaz. Bu noktada gayet mühim bir sual karşımıza çıkmaktadır. İnsanın insan olarak değer­lendirilmesinde ve onun iyi veya fena oluşunda hangi dilin tesiri olabilir? Almanca konuşan bir insanın, Fran­sızca konuşan bir insana tercih edilme sebebi acaba bu kimsenin sadece Almanca konuşması mıdır? Halbuki asıl dikkat edilecek nokta, kişisel niteliktir, konuşulan dil de­ğildir. Biraz derin düşündüğümüz takdirde, görmüş ola­cağız ki, dil denilen şey, bir memlekette iş gücünü yürüt­mek, muamelâtı yoluna koymak için kullanılan bir vasıta ve bir aletten başka bir şey değildir. Bir memleketin dilini bilen bir şahıs, işini gücünü yürütmesi bakımından, bu dil kendisine bir fayda temin eder. Fakat insanlığın dil bakı­mından bölünmesine bu iş bir delil oluşturmaz. Bu da sahih ve doğru olarak dayanılacak bir temel değildir.

İnsan toplulukları arasında renk farkı ile milliyet ol­maya gelince: Bu yukarıda sözünü ettiğimiz iddiaların hepsinden daha boş ve daha manasız ve daha hayalidir. Renk demek, vücudun bir şeklinden başka bir şey değil­dir. İnsanın da insan olmak şerefi vücud rengiyle olmadı­ğından, aksine ruha ve akla bağlı bulunduğundan, bu insanın vücud derisi her ne renkte olursa olsun, hiçbir ehemmiyeti olamaz. İnsanların sarı, kırmızı, siyah ve beyaz renkli olması niçin bir ayrılık sebebi olsun? İnsan­lar niçin renk ayrılığı yüzünden biribirine düşman kesili­yorlar? Acaba beyaz inekle, siyah ineğin sütünde bir fark görülebilir mi? Asıl mesele sütün süt olmasıdır; isterse bu süt beyaz ineğin sütü olsun, isterse kara ineğin sütü ol­sun. Fakat insan aklı bozuk yollara saptığı için, insanlık vasfını bir tarafa bırakmış ve insanları sadece derilerinin rengine bakarak, bir değer hükmü imâl etmiş ve insanları birbirinden ayırmağa kalkmıştır. Dikkatler de bu deri ren­gine odaklanmıştır kılınmıştır.

Geçim meselelerinin ortak olmasına gelince: Bu da insanın yalnız kendisini düşünüp de diğer hemcinsini düşünmekten alıkoyan bir çocukluk eseridir. İlâhî kud ret böyle bir şeyi asla vücuda getirmemiştir. Âdem evlâdı daha çocukluk yaşından itibaren, az veya çok kendi ge­çimini düşünmeye başlar. Çalışmak ve geçimini temin etmek için önünde geniş bir meydan vardır. Yaşayışta sayısız ve hesapsız vasıta ve vesileler, geçim ihtiyacını temin etmek maksadı ile insanın emrine verilmiştir Göz­leri ihtirasla parlayanlar bütün bunları yeterli saymazlar. Şunu da bilmezler kî, rızık kapıları her taraftan yüzlerine açıktır. Buna rağmen, şu rızık kapıları, başkalarına ka­pansın da bize açılsın diye düşünürler. İşte bu kötü dü­şünceye saplanmış büyük topluluklar bir araya gelip kendi menfaatlerini ön plâna alan bir birlik vücuda getir­mek yolunu tutarlar. Ve milliyet binalarının temelini böyle bir menfaat görüşü ile kurmuşlardır. Onlar şu tarzda bir düşünceye sahiptirler: Bizleri geçim meselesi birleştir­miştir. Bir zincirin halkaları gibi kenetlenmiş bir durumda­yız. Ancak bu birlik sayesinde kendi haklarımızı korumak imkânını buluyoruz.

Bu şekilde kurulmuş olan cemaatler kendi etraflarına bir duvar inşa etmişler ve böyle bir surun içine sığınarak, diğer insanlarla ilgilerini kesmiş bulunuyorlar. Kendi elle­riyle kendi hayat sahalarını daraltmışlardır. İşte onlar yalnız koyu bir bencillikle, bayağı menfaatlerini düşün­düklerinden; kendi elleriyle kendi ellerini çolak ve ayakla­rını da topal bir duruma getirmişlerdir. Gözleri dönmüş bir vaziyette rızk ararken, başkalarının rızkını kapatmaya uğraşmaktadırlar. Başkalarının rızık kapılarını da kapata­lım derken bu defa kendi rızık kapılarının da anahtarını kaybederek, uğraşıp dururlar.

Bu mevzuda uzağa gitmeğe lüzum yoktur; günü­müzdeki Avrupa ülkelerinin ekonomik tutumunu gözönüne getirelim. Aynı ihtirasla yanıp tutuşan Amerikaya ve Japonya'ya bir bakalım. Bu ülkeler, geri kalmış memleketleri öyle bir sömürmüşlerdir ki, elde et­tikleri zenginlik onları tatlı bir uykunun kollarına atmıştır. Böyle rahat uykudan uyandırılıp rahatsız olmamaları için, etraflarına çevirdikleri ekonomik duvarı daha ziyade tah­kim etmek için müthiş bir gayret göstermekten geri kal­mazlar. Böyle bir emperyalist zihniyet, yeryüzü sakinlerini sömüren ve sömürülen diye iki guruba ayırmıştır. Daha açıkçası, "Ben yiyeyim sen yeme; ben iyiyim sen fena" gibi bir tutum zamanımızın sözde medenî devletlerine bir slogan olmuştur. Elbette ki, böyle bir yol, hakkaniyet ba­kımından akıllıca bir iş değildir. Hak Taalâ, yeryüzündeki insanlara fazlı kereminden, geçimini temin etmek için serbestlik vermiş ise bir kabahat, bir kusur mu işlemiştir?

Hükümet nizamı birliğine gelince: Bu husus yukarıda anlatıla gelen çeşitli şekillerin en çürüğü ve en mesnetsizidir. Bu temel ve bu mesned üzerine hiçbir zaman sağlam bir milliyet kurulamaz. Bir imparatorluğun içindeki çeşitli tebaaları ayrı ayrı bir devlet haline getirip bu devletleri sadakat ve vefakârlığa zorlayarak merkezî hükümete bağlamak ve böyle karımdan bir milliyet meydana çıkarmak hiç bir zaman mu­vaffak ol­mamış ve netice vermediği gibi, pek az sonra dağılıp gitmiştir. Bu merkezi hükümet ne zaman kuvvetli olursa tebaasına boyun eğdirecek, kendisine sadakat göster­meye mecbur edecektir. Fakat devlet dizginleri bir parça gevşedi mi, o zaman bu sun'î şekilde bir araya getirilmiş unsurlar (elemanlar) hemen dağılmaya yüz tutarlar. Hindistandaki Moğol (Timurî) hükümeti zayıflayınca, bu ülkenin muhtelif mıntıkalarındaki unsurların ayrı ayrı si­yasi yollar takip etmelerine ve ayrı ayrı teşekküller haline gelmelerine hiç bir şey mani olamadı. Aynı şekildeki da­ğınıklık, Osmanlı devletinin başına gelmekte de gecik­medi. Son zamanlarda Genç Türkler, (jön türkler güya Osmanlı devletinin binasını tamir etmek içinuğraştıkları halde bir fayda temin edilemedi. Ufak bir darbe ile, bu duvarın tuğlaları dökürdü gitti. Daha yeni bir misâl de Avusturya - Macaristan devletidir. Tarihde bu tür örnek­lere pek çok rastlamaktayız. Bütün örneklerden sonra, devlet ve hükümet nazariyesi üzerine millet oluşturmayı düşünenlere ve bunun mümkün olduğunu ham hayalle­rinden geçirenlere, bizim de bir kerecik uğurlu olsun de­mekten başka bir sözümüz kalmamıştır. 

Bu tenkidin neticesi olarak, şu gerçek kesinlikle ve açık olarak ortaya çıkmıştır ki, insan ırkını ne kadar da çok parçalara ayırmak istemişlerdir. Fakat bu işi yapanla­rın, hiç bir aklî mesnede istinad etmemişlerdir. Onları bu işe sevkeden neden, maddî ve hissî sebepler olmuştur. Bu ayrımların dairesi de elâstikidir; istenildiği kadar ge­nişler ve istendiği kadar daralabilir. Bu gibi zorlamaların tutunup kalması da cehaletin karanlığına, bakışın ve gö­rüş zaviyesinin darlığına dayanır. İlim ve irfan yayıldıkça, basiret arttıkça, kalb açılıp genişledikçe maddî ve hissî engel ortadan kalkar. Öyle bir seviye kazanılır ki, ırkçılık yalnız insan ırkı, vatancılık şu ülke ve bu memleket sı­nırlarından taşarak, bütün biryeryüzü olacak; ve insanlar arasındaki renk ve dil farkı diye bir şey kalmayacak ve insanî düşünce insanlık birliğinin temeli olacaktır. Hak Taalâ, yeryüzünde yaşayan kulları için, çalışma ve rızık temin etme imkânı vermiştir. Siyasî nizamlar bazan gü­neşin karşısına çıkan bulut gibi bu rızık aramanın önüne geçmek istiyorlarsa da buna rağmen yine de Allah kulları bütün bu gayri meşru nizamlara karşı direnerek, gerçek hayat nizamını bulmaya çalışmaktan geri kalmıyorlar.

 

İSLAMIN GENİŞ NAZARİYESİ

 

İslâmın ortaya attığı nazariye hakikî bir nazariyedir. İslâm, insan ve insanlık arasında herhangi bir maddî farka öne sürmemektedir. İslâmın bildirdiğine göre, in­sanların hepsinin aslı ve menşei birdir:

"Sizi bir tek varlıktan (nefs-i vahid'den) yaratmıştır. Ondan da onun eşini (refikasını) yaratmış ve bunlardan bir çok erkek ve kadınlar (türetip dünyaya) yaymıştır."

(En – Nisa: 1)

Yanlış telâkkilere göre; ülke, memleket, doğum yeri, ölüm yeri, defin olunan yerler, bir tercih sebebi olurken, islâm bütün bu değerleri reddederek, bütün insanların asılda ve cevherde eşit olduklarını bildirmiştir:

"İşte, sizi bir varlıktan (nefs-i vahidden) yaratmış bu­lunan O'dur. Sonra siz, bir müddet karar bulur, sonra da (toprağa) tevdi edilmiş olursunuz."

(El-En'âm, 98)

Aynı zamanda, nesil, neseb, aile ve sülâle ihtilâfları çıkaran zihniyeti ve bu görüşün mesnedlerini de tama­men yıkmıştır:

"Ey İman etmiş olan kimseler, biz sizi bir erkek ve bir kadından yarattık. Birbirinizi tanıyasınız ve tanışasınız diye sizi milletler ve aşiretler kıldık. İşte sizin içinizden, Allah'ın indinde en değerlisi en muttaki (ahkâmı ilâhiyeye dikkat eden) nizdir.

(El Hücûrat: 13)

Büyük insanlık ailesinin milletler ve aşiretler halindeki durumu, ancak birbirlerini tanımak için bir vesile olabilir. Yoksa ayrı milletten veya ayrı aşiretten olmak bir çe­kişme, bir haksızlık ve bir üstünlük sebebi olamaz. Ve bu ayrı ayrı camialar, insanlık çapındaki birliği unutmamalı­dırlar. İnsanlar arasındaki veya milletler arasındaki imti­yaz ve esas üstünlük, ahlâkî yükseklik ve amellerdeki iyilik ve fenalık derecesine göredir.

Mukaddes âyetler, ayrılık çıkaran grupların ve taraf taraf bölünerek çekişen milletlerin neden bu karanlık yola saptıklarını ibret dolu sözlerle açıklamaktadır. İmpara­torlukları ve sınırlarına sığmayan koca devletleri yerle bir eden bu korkunç nifak hastalığının tek sebebi, bu toplu­lukların fitne çıkarmaları ve taraflara bölünerek yeryü­zünü kana boyamalarıdır. İşte milletlerin bu şuursuzca boğuşmaları, pek tabiidir ki, Hak Taalâ'nın gazabına çar­pılmış olmaları yüzündendir. Milletlerarası düşmanlık, düşmanlık azabının tadını tatmak demektir:

Yahut da sizi gurup gurup yapar ve size bazınızla bazınızın kuvvetini tattırır.

(En'am: 5)

Yukarıda bahsedildiği şekilde, tefrika çıkarmak, bloklara ayrılmak işini, Kur'an-ı Kerim, ağır cürümlerden saymıştır. Bu sebeple de bu işin elebaşılarından olan Firavun'a Kur'an lanet etmiştir ve onu İlâhî azaba müsta­hak görmüştür:

"Firavun kendini yeryüzünde büyük gördü ve yeryüzü halkını guruplara ayırdı."[62]

(El – Kasas: 4)

 

Kur'an-ı Kerim, yeryüzünün Hak Taalâ'ya ait oldu­ğunu bildiriyor ve Hak Taalâ'nın insanoğlunu bu yeryü­zünde kendi hilâfeti ile yüceltmiş olduğunu beyan ediyor. Yeryüzünde ne var ne yoksa, Beni nev'i Beşerin emrine tahsis edildiği anlatılıyor. İnsanın muayyen bir ülkeye bağlanıp, bu ülkeye kul olmasının bir sebebi olmadığı açıklanıp, yer küresinin geniş sahasının her tarafı insan için açık bir sahadır deniyor. Bir ülkede adaletsizlik olursa, darlık baş gösterirse, başka bir ülkeye gidilmesi tavsiye ediliyor.

Hak Taalâ, ilk insanı yarattığı zaman buyurdular ki;

"Ben yeryüzünde bir halife kılmaktayım."

(Bakara: 30)

"Görmedinmi ki, Allah yeryüzünde ne var ne yok si­zin emrinize verdi."   

(El – Hacc: 65)

"Acaba Allah'ın yerinin yüzü geniş değil midir? Orada her tarafa göç edip durun."

(En – Nisa: 100)

Şimdi Kur'an-ı Kerim'in tamamını gözden geçirebili­riz. Acaba Kur'an-ı Kerim'in emirlerinin birinde nesliyet: (ırkçılık), nesebiyet: (soyculuk), vataniyet: (ülkecilik) ve (memleketçilik) gibi fikirlerin teyidi hususunda bir şeye raslamamız mümkün müdür? İlâhî davet, bütün insanlar ve bütün insanlık alemi içindir. O, yeryüzü sakini bütün insanları, insan denilen mahlûkları iyiliğe ve doğru yola çağırmaktadır. Orada herhangi bir kavim için tahsis edil­miş bir şey yoktur. Herhangi bir ülkeye de yine hasredil­miş bir mevzu bulunmuyor. Orada yeryüzünün herhangi bir köşesine bir hususiyet tahsis edilmiş olsaydı ancak Mekke için olabilirdi. Halbuki Mekke hakkında da şöyle buyurulmuştur:

"Sevâen el-âkifü fiyhi ve'l – bâdiy."

(Hac: 25)

Yani ister asıl Mekke'nin yerli halkı olsun, isterse Mekke'nin haricindeki yerlerin halkı olsun, müslümanlar hep birdirler. Birbirleriyle aynı seviyededirler.[63]

İSLAMIN TAASSUBA KARŞI OLDUĞU

 

Kör bir taassuba karşı herkesden önce Hazreti Re­sul-ü Ekrem (S.A.V.) bizzat ve en müessir bir şekilde mücadele etmiştir. Aile, sülâle, soy - sop imtiyazları, bunlarla övünmeler, nesep ve ailevî şerefi dile dolayarak üstünlük iddiasında bulunmak gibi âdetlerle, İslâm dokt­rini arasında geniş bir uçurum vardır- Böyle bir zihniyetin o zaman ki, temsilcileri Kur'an-ı Kerim hakkında şöyle düşünmüşlerdi: "Bu Kur'an Allah tarafından nazil kılınmış olsaydı, herhalde Mekke yahut da Tâif'in ileri gelen şah­siyetlerinden birisi vasıtasiyle nazil kılınmış olurdu."

"Ve dediler: Yoksa, bu Kur'an, iki büyük şehirden bi­rinin halkından bir kimseye nazil kılınmış olurdu."

(Ez – Zuhruf: 31).

Din düşmanlığının o devirdeki en azılı örneği olan Ebu Cehil, Zat-ı Risaletpenâhilerinin (Peygamberin) nü­büvvet iddiasında bulunmalarını, ailelerinin övüçlerine bir övünç daha eklemek için olduğunu ileri sürüyordu. Ve bu zift beyinli inkâr mümessili şöyle diyordu:

"Biz, Abdi Menaf oğullarının karşısında bulunuyoruz. Her hususta onlarla yarışmaktayız. Biz, binicilikte onlara rakibiz. Biz yedirmek, içirmek, bol bahşişte onlardan üs­tünlük iddiasındayız. Şimdi onlardan biri kalkmış da "Bana vahy geliyor" diye ortaya bir laf atmıştır. Yemin ederim ki, bunun için biz Muhammed (Sallallahü aleyhi ve sellem'i) kabul etmiyeceğiz."

Bu düşünce yalnız Ebu Cehil'in düşüncesi değildi. Bütün Kureyş, inkarcıları da Ebu Cehil gibi düşünüyordu. Onların çarpık zihniyetlerine göre Allah Elçisinin ileri sür­düğü nübüvvet dâvasında ve getirdiği dinde şu kusur vardı:

Mezheb-i û kâti'i mülk ü neseb, Ez Kureyş ü münkir ez fazl-i Arab. Der nigâh-i û yeki balâ vü pest, Bu gulâm-i hviş ber yek hvân nişest Kadr-i ahrâr-i Arab ne'şnahte, Bâ kiliftân-i Habeş der sahte Ah meran bâ esvdan âmihtend, Abrûyi dûdimânî rihtend.

 

Din'i kesip atmıştır, bütün mülk ü nesebi,

Ne Kureyş'i bıraktı ne şeref-i Arab'ı.

Yüksek, alçağı gördü hep aynı seviyede,

Aynı sofrada yemiş yemeği kölesiyle,

Ve kıymet vermemiştir Arabın eşrafına,

Habeşli köleleri öğüp almış yanına.

Siyahlarla Beyazlar, karışmış bir birine,

Irkçılık iftiharı ortadan kalkmış yine.

(ikbal. Esrar-i Hodî, III. Baskı, 1948 Lahor, Sahife: 20)[64]

 

İşte bu sebepten dolayı Kureyş kabilesi, Benî Haşime cephe aldı. Benî Haşim de onların bu saldırgan­lıklarına karşı Hazret-i Resûl-ü Ekrem'i himaye etmeğe kalktılar. Halbuki Benî Haşim'in çoğu müslüman değil­lerdi. İslâmiyeti kabul edenleri de pek azdı. Ebu Tâlib ve onun etrafı, akrabalık, gayretiyle Kureyşin karşısına dikil­diler. Kureyşin din düşmanı azılı kafirleri de bu sefer hü­cumlarını bütün peygamber ailesi üzerinde yoğunlaştır­dılar. Fakat Müslümanlar, o zaman sayı İtibariyle çok az olduklarından inkarcı gurupların saldırılarına karşı daha fazla mukavemet etmelerine maddeten imkân yoktu. Bu sebeplerden dolayı bir kısım Müslümanlar Habeşistana göç etmek zorunda kaldılar. Gidenlerin çoğu nüfuzlu ai­lelere mensup kimselerdi. Ve bazıları hakperest oldukla­rından değil, kabilecilik taassubu yüzünden Kureyşle çatışıyordu. Fakat o sıralarda Kureyş kâfirleri çoğunluğu teş­kil ettiklerinden, inananlar ve inananları destekleyenler amansız bir baskıya mâruz kalıyorlardı. Bu sebeple

Habeşistana iltica eden Müslümanlar ve onları akra­balık bağlarına dayanarak takip eden kimseler, bir müd­det için Kureyş düşmanlığından kurtulmuş oldular.

Araplar, Benî İsrail peygamberlerinin, önceden ver­dikleri habere dayanarak, uzun bir zamandan beri böyle müstesna bir oluşu beklemekte idiler. Ne zaman ki, Allah Resulü, insanları ebedî gerçeğe davet etmeye başla­yınca ve bu mukaddes haber Medine'ye ulaştığı zaman, Medine şehrinin çoğunluğunu teşkil eden bir zümre İslâmın nur saçan prensiplerini kabul ettiler. Medinedeki Yahudiler de son peygamberin zuhur etmesini bekledik­leri halde, sırf Yahudilik taassubu yüzünden gerçeğe gözlerin kapattılar. Ve bu inkârlarını şu kavmiyet tüten kelimelerin kalıbına döktüler: "Gelecek olan peygamber mutlaka Benî İsrail'den olmalıdır. Benî İsrail dururken, nasıl olur da Benî ismail'den bir peygamber gelebilir?" Onlar bu taassuba öyle bir saplanmışlardı ki, bunun neti­cesinde muvahhidliği (Allah'ın birliğini bir tarafa bırakıp, kalkıp Müşriklerle birleştiler.

Hıristiyanların da vaziyeti bundan pek farklı değildi. Onlar da gelecek olan bu peygamberin mutlaka Şam (Suriye ve Filistin) civarından çıkmasını düşünüyorlardı. Araplar arasından herhangi bir peygamberin zuhur ede­bileceğine bir türlü inanamıyorlardı.

Zatı Risaletpenahilerinin (Peygamber) (S.A.V.) fer­man-ı saadetleri (mektubu) İmparator Herakliyos'a ulaş­tığı zaman, Kureyş tüccarlarına şöyle söylemişti:

"Evet, ben bir peygamberin zuhur edeceğini biliyor­dum. Fakat bu peygamberin sizin içinizden çıkacağını hiç de ümit etmiyordum."

Yine, Mısır ülkesi hükümdarı Makokos'a Zat-ı Risalet­pena­hilerinin ferman-ı saadetleri ulaştığı zaman, bu hükümdar da şöyle söylemişti:

"Evet gelecek olan peygamberlerden, bir tanesinin daha gelmesi halâ beklenmektedir. Bunların biri daha gelmemiştir. Bu hususu ben de biliyorum, fakat bu Zat'ın Şam ülkesinde çıkaracağını ümit ediyordum."

Bundan daha da katı bir taassup Acem ülkesinde hüküm sürmekte idi. Zat-ı Risaletpenahilerinin ferman-ı saadetler Acem hükümdarı Hüsrev - Pervîz'e (Kisra Eberviz) ulaştığı zaman, bu hükümdarı kızdıran acaba ne idi? Niçin bu hükümdar, Zat-i Saadetlerinin elçisine şöyle demişti:

"Nasıl olur? Bir köle milletin (Yani Araplar) ferdi, Acem Şehinşahına böyle hitâb edebilir?"

Çünkü- Hüsrev - Perviz, Arapları aşağılık ve alçak bir millet olarak düşünüyordu. Arapları kendi hükmü altında ezilmek zorunda bulunan bir zümre kabul ediyordu. Bu şekilde bir kanaata sahip olduğundan, böyle bir millet efradı arasından bir Hak elçisinin çıkmış olabileceğini kabul etmeye hazır değildi.

İslâmın en azgın düşmanlarından biri olan Yahudiler, Arap veya diğer milletler arasında hüküm sürmekte olan taassup cehaletini, islâm aleyhine kuvvetli bir silah olarak kullanmak yolunu tuttular. Medine münafıkları ile anlaşa­rak, bir zamanlar "Bi'as" muharebesi yüzünden kan dö­ken tarafların tekrar birbirlerine düşmelerini temin için, aralarına nifak tohumu ekildi. Evs ve Hazrec kabilelerin­den meydana gelen Medine halkı, birbirlerine karşı kılıca davrandılar. İşte bu hâdise üzerine şu muazzez âyet-i kerime nazil kılındı:

"Ey iman etmiş bulunan kimseler! Siz eğer, kendile­rine kitap verilmiş bulunanlardan bazı zümrelere uyarsa­nız, tâbi olursanız, onlar mutlaka sizi iman ettikten sonra, tekrar küfr yoluna saptırırlar."

(Âl-i İmrân: 100)

İşte bu, ırkçılık, nesepçilik, vatancılık ve ülkecilik ta­assubunun alevlendiği bir ortamda, Allah Resulü, mu­kaddes vazifesini yürütmüş, Muhacirinle Ansârı birleştir­miş, Muhacirin, Ansârın bağ ve bahçesinde elele vererek çalışmıştır. Bu kalb ve iş birliğini gören Kureyş Müşrikleri Medine münafıkları ile anlaşarak, Müslümanları içten yıkmak yolunu tecrübe ettiler. Münafıkların elebaşların­dan bulunan Abdullah İbni Ubeyy yıkıcı bir maksadla şöyle söylemeğe başladı:

"İşte Kureyşin fakir fukarası bizim ülkemize gelerek, gül çiçek oldular. Onların misâli şuna benzer ki, kargayı besle gözünü oysun."

Aynı iğrenç münafık, Ansar'a da şu sözleri söylü­yordu:

"Sîz onları başınıza çıkardınız. Kendi ülkenizde on­lara yer verdiniz. Kendi mallarınızdan onlara da bir hisse ayırıp teslim ettiniz. Yemin ederim ki, siz bir gün onların elinden zarar göreceksiniz."

Kur'an-ı Kerim de bu kabil nifakçılara şu muhteşem cevabı vermiştir:

"Onlar, o kimselerdir ki: Resulün yanında bulunan­lara geçim imkanıvermeyiniz de dağılıp gitsinler. Diyorlar. İşte göklerin ve yerin hazineleri Allahındır. Fakat müna­fıklar bunu kavrayamazlar. Onlar derler ki, Biz Medineye dönersek, o zaman, bizim ileri gelenlerimiz, aşağılık kim­seleri oradan çıkarıp atacaktır. Fakat izzet sahibi olmak Allah'a, O'nun Resulüne ve müminlere mahsustur. Ancak münafıklar bunu da bilmezler."

(Munafikûn: 7 - 8)

İşte bu taassub çabasının neticesinde, Abdullah İbni Ubeyy Hazret-i Ayşe Radıyallahü teala anha töhmetini arttırdı. Fakat Hazreçlilerin himmetiyle, Allah'ın ve Resu­lünün düşmanı bulunan bu kimse, kendi cezasmı kendi eliyle hazırlıyarak, münafıklar zümresine ibret verici bir örnek oldu.

 

İSLAMDA TAASSUBA KARŞI GİRİŞİLEN

MÜCADELE

 

Yukarıda etraflıca ele alınan meselelerden açık ve kesin olarak şu netice elde edilmiştir: Küfr ve şirk gibi kapkara bir cehaletin yanı başında yer alan en büyük düşmanlık, ırkçılık, nesebcilik, vatancılık, ülkecilik ve bu sınıfa giren kanaatlerdir. Bütün bu sapık zihniyet, İslamın kurtarıcı davetine ve islâm'ın ilerlemesine kötü bir engel teşkil etmiştir. Bu şeytanî fikirleri temsil eden guruplarla İslâm daima çarpışmak zorunda kalmıştır. Öyle ki, Haz­ret-i Resûl-ü Ekrem (S.A.V.) yirmi üç senelik peygambe­rane yaşayışları müddetince, küfrün sapkınlı­ğından sonra üzerinde durup mücadele ettiği ve ortadan kaldır­mak istediği mesele de işte bu "cahiliye taassubu" de­nilen ve hemen hemen bütün bir insanlık ailesine mu­sallat olan korkunç illettir.

Zat-ı Risaletpenahilerinin örnek hayatları ve hadis kitapları okuyup tetkik edildiği zaman görülecektir ki, Fahri Kâinat Resul-ü Ekrem (S.A.V.) Hazretlerinin ne şekilde ve ne vaziyette bu toprak ülkede kan, ırk, renk, dil, ileri gelen aile, geri bulunan aile, zenginlik, fakirlik, eşraflık, gayrı eşraflık farklarını ortadan silip süpürüp, insanlık mefhumunu bu pisliklerden kurtarmış, insanlarla ve insanlar arasına girmiş bulunan, fıtrata aykırı bu du­varları söküp atmıştır. Bütün insanları aynı seviyeye ge­tirmiş, insan olmak vasfını onlara öğretmiştir. Zat- Saa­detlerinin bu husustaki öğretisi şöyledir:

"Taassup yoluna devam ederek ölen bizden değildir. Taassup yoluna çağıran bizden değildir. Taassup yo­lunda savaşan bizden değildir."

Yine Zat-ı Saadetleri buyurmuşlardır ki:

"Kimsenin kimseye bir üstünlüğü yoktur. Varsa an­cak din ve takva iledir. Halkın hepsi de Adem evlâdıdır­lar. Adem de topraktan yaratılmıştır."

Irk, soy, vatan, memleket, ülke, lisan, renk farkını ortadan kaldırmak yolunda Zat-ı Saadetleri şöyle buyur­muşlardır:

"Ne bir Arabın bir Acem'e (Arap olmayana) ne de bir Acem'in Araba üstünlüğü vardır. Siz hepiniz Adem evla­dısınız."

(Buharî ve Müslim)

"Ne bir Arabın bir Acem üzerine ne de bir Acemin Arap üzerine ne de bîr beyazın siyah üzerine, ne de bir siyahın beyaz üzerine bir imtiyazı, bir üstünlüğü (fadl) vardır. Varsa ancak takva iledir."

(Zadü'l - Maad)

"Elbette ki, dinleyecek ve itaat edeceksiniz. İster, si­zin için kafasındaki saçları kuru üzüm gibi kıvırcık bir Habeşi köle dahi emir tayin edilmiş olsun, yine siz dinle­yecek ve itaat edeceksiniz."

(Buharî Kitabü'l - ahkâm)[65]

Mekkenin fethinden sonra, kılıç zoru ile Kureyş kâ­firleri boyunlarını eğdikleri zaman, Zat-ı Risaletpenahileri şöyle bir hutbe vermişlerdi:

"İyi dinleyiniz; imtiyaz ve iftihar için vesile olan ve im­tiyaz ve iftiharın mayası bulunan kan (ırk) ve mal (zen­ginlik) gibi şeyler şimdi benim ayağımın altındadır."

Ey Kureyş topluluğu! İşte Hak Taalâ sizden cahiliye böbürlenmesiyle, ata baba ile övünmeği silip kaldırdı.

"Ey halk! Sizin hepiniz Âdemdensiniz. Âdem ise top­raktandır. Soy ve ırk ile iftihar edilmez. Ne Arabın Aceme ne de Acemin Araba iftihar edecek bir üstünlüğü yoktur. İşte Allah indinde sizin en makbul bulunanız en fazla takva yolu tutmuş olanınızdır."

İbadeti İlâhiye esnasında Zat-ı Saadetleri kendileri için Allah huzurunda üç hususa şehadet etmişlerdir. Bi­rincisi: Allah'ın hiçbir şeriki ve ortağı olmadığı. İkincisi: Muhammed (S.A.V.) in Allah'ın kulu olduğu. Üçüncüsü ise, bütün Allah kullarının kardeş olduklarına dairdir.

Kulların hepsi de kardeştir.

 

İSLÂM MİLLİYETİNİN TEMELİ

 

Hak Taalâ ve O'nun Resulü, cahiliye milliyetinin bü­tün maddi, hissi ve hayali temellerini yıkıp, yok etmişler­dir. Dünyadaki milletlerin bir çoğunun kuruluşuna esas teşkil eden bütün bu mevhum şeyleri, cemiyetin sinesin­den kesip, atmışlardır. Renk, soy, ırk, neseb, vatan, ülke, yer, dil, geçim sebebiyle birleşme ve bu sayılan ayrılık unsurlarını besleyen ve meydana getiren koyu cehaletle beraber mâkul olmayan her düşünceye son vermişlerdir. Şerefli ve haysiyetli bir yaşama imkânı, istisnasız olarak, insanlığın her ferdine aynı ölçü ve seviyede tanınmıştır.

İnsanlık ailesini, biribirine hasım ve düşman eden, ayrı ayrı milletler topluluğunu zehirlemiş olan bu fikirler, tama­miyle ortadan kaldırılırken yeri de boş bırakılmamış, geceyi silip süpüren bir güneş gibi, o bölüm nur ve ışık saçan yüce prensiplerle süslenmiştir. Temiz ve saf aklî delillere dayanmayan yepyeni bir milliyet mefhumu (kav­ramı) ortaya konmuştur. Bu yüce mefhum, madde, ülke ve neseb gibi unsurlara dayanmaz. Dayandığı tek husus, öze ve ruha mahsus olan bir temeldir. Böyle bir nizamda bir fark ve bir üstünlük söz konusu ise bu mutlaka ma­nevî ve ruhîdir. İnsanın karşısına, yapmacık olmayan, doğrudan doğruya kendi öz gerçeğini temsil eden fıtrî bir sadakat ortaya konmuştur ki, bu muhteşem fikrin adına da İslâm diyoruz. Allahu Taalâ'ya ibadet ve kulluk etmek, nefs temizliğine dikkat etmek, âmelin iyi olmasına özen göstermek ve Allahtan korkup çekinmek ve insanlığı bu hayat dolu prensiplere davet etmek islâm'ın şaşmayan bir şiarıdır. Bu ebedî kurtuluş davetini kabul eden bir kimse, islâm Milletinin fertlerinden biri olur. Bu daveti kabul etmeyen ise, bu Millet fertlerinden olmaz ve ya­bancı sayılır. İslâm'a iman etmiş bulunanların hepsi de bir millettirler.

"İşte böylece sizi aracı bir ümmet kildik."

(Bakara: 143)

Bu millet, islâm milletidir; diğerleri ise, İslâm milleti değil, küfr ve dalalet milletidirler. Küfr ve dalalet toplum­ları arasında ihtilâf mevcut olduğu halde, yine İslâm mil­letinin karşısında hep bir millet sayılırlar.

"Allah, kâfir kavmi hidayete eriştirmez."

(Tevbe: 37)

Bu iki millet arasındaki fark; İslam milleti hiçbir za­man soy ve ırk üstünlüğüne dayanmaz. Buradaki tek imtiyaz ancak akide ve âmel itibarı iledir. Bu ölçüye göre, bir babanın iki oğlundan biri Müslüman diğeri kâfir olduğu takdirde aralarında kapanması mümkün olmayan bir fark olacak ve ebediyen biribirinden ayrılmış bulunacaklardır. Bu iki maddî kardeş birbirlerine tamamiyle yabancı ola­caklardır. Fakat iki yabancı kimseden biri dünyanın bir köşesinde diğeri de dünyanın bir ucunda olsada, eğer bu iki kimse, islâmı kabul etmiş iseler, hemen kardeş olup giderler. Onlar bu milliyetin ortak fertleri olurlar.

Bu iki kavim arasında; vatan, ülke ve memleket ihti­lâfı da üstünlük sahibi olmak için bir delil oluşturmaz. Burada vatan, ülke, memleket üstünlüğü olmayıp, ancak hak ile bâtıl üstünlüğü vardır. Olabilir ki, bir şehir, bir ma­halle, hatta bir eve mensup iki kimseden biri Müslüman kavimden diğeri de kâfir kavmindendir. İhtilâf yalnız İslâm ve küfür arasındadır. Şehir, mahalle ve ülke kavgası ma­hiyetinde değildir. Bir Habeşistanlı, İslâma girmekle, İslâma girmiş bulunan bir Merakeşli (Mağribli) ile kardeş olur.

İslâmda, vücudun derisinin rengi de milliyet ayırı­mına bir sebep oluşturmaz. Bu sebeple rengin de bir ehemmiyeti yoktur. Hak Taalâ kullarından birini beyaz. bir diğerini de siyah yaratmıştır. Renk de Hak Taalânın yarattığı bir şeydir. İslâm mefkuresine göre, en iyi renk, en iyi boya Allah boyasıdır.

"Allah rengine boyarsınız, O'nun boyasından daha iyi acaba kimin boyası vardır."

(Bakara: 138)

İslâm nazarında bir beyaz ile bir siyah insan aynıdır. Bir milletin efradıdırlar. İslâmda ancak iki millet vardır: Biri İslâm milleti, yani Ümmet-i İslâmiye bir diğeri de Küfr milleti, yani kâfirler. Asıl ayrılık bu iki kavim arasındadır.

Lisana (dil) gelince, İslâmda lisan, İslam ile Küfr ara­sında bir ayrılık vasıtası değildir. İslamda konuşulan her­hangi bir lisan değil, kalbin lisanı mühimdir. Bütün dün­yada, nekadar dil konuşan varsa, İslâma girerek Müslü­man oldukları takdirde, İslâm ümmetinin bir ferdi sayılır­lar. Bu itibarla Arapça konuşanla, Afrika dili konuşan ara­sında İslamada bir fark gözetilemez. Orduca konuşanla­rın müslümanlığı ile Arapça konuşanların müslümanlıkları arasında bir fark gözetilmez. Bunların dilleri ayrı olduğu halde müslümanlıkları birdir.

Geçim işleri ve siyaset ihtilâfları da İslâmda bir değer ölçüsü değildir. Bu mevzuda da Küfr ile islâm farkı vardır. Tutulacak yol, altın servetine göre değil, iman servetinin hükmüne göredir. İnsanî saltanat yerine İlâhî saltanata baş eğilir. Gerçekten hür karekterli olanlar, ilâhî hüküm­ranlığa sadakat gösterir ve İlâhî hükümete bağlanırlar. Bu kurtuluş nizamına vefakâr olurlar. Kendi mal ve canla­rını Hak Taalâ'ya satarlar. Bu inanışın havasını teneffüs edenler, ister Hindistanda olsunlar, isterse Türkistanda bulunsunlar veya başka bir ülkede yaşasınlar, hepsi de bir tek vücut ve tek bir ruh gibi yalnız İlâhî saltanata bo­yun bükerler. Bu gerçek inanışın dışında olanlar ise, İlâhî saltanata karşı gelmiş mevcut imkânlarını şeytana ve nefislerinin isteklerine satmış olurlar. O zaman bu zümre İslâm kavmi olma şerefini kaybetmiş bir başka kavim hüviyetine girmiştir. Böyle bir yaşama sistemiyle kâfirlik vasfına bürünmüş olurlar. Bunların herhangi bir devlet tebaasında olmaları veya iktisadî nizamları ne şekilde olursa olsun bu hususlar İslâmı alâkadar etmez. İslâmı alâkadar eden tek husus, bu insanların her mevzuda ilâhî saltanata uymuş olmalarıdır.

Bu şekilde, islâm dairesinin ışık saçan ortamında, hissî ve maddi tek prensibin olmadığı kesin bir şekilde anlaşılır. Ve bu ortam doğruyu temsil eden aklı, saf ve temiz düşünceyi temsil eder. Bir evin içindeki iki kişiden biri bu daire çevresi içinde bulunabilir, diğeri de bu daire­nin çevresi dışında kalabilir. Biri doğunun tâ uzak bir kö­şesinde diğeri de batının tâ bilmem neresinde oldukları halde bu iki şahıs da İslam dairesinin çerçevesi içine girerler.

Sırr-ı aşk ez âlem-i erhâm nist, Û zi

Sam ü Rûm ü şam nist Kevkeb-i bî

şark ü garb ü bî gurûb Der medareş ney

şimal ü ney cenûb.

Aşkın sırrı değildir, alem-i erham'dan, Aslı

gelmemiş onun Sam ü Rûm u Şam dan Bir

yıldız ki yok onun, şarkı garbı, gurubu

Medarında bulunmaz ne şimal ne cenubu.

                                                     İkbal

Bu dairenin muhiti bir tek kelimedir. Bu kelime Lâ-ilâhe illallah Muhammedun Resulullah'dır. Bu kelimeler dostluğun da düşmanlığın da temelidir. Bundan başka islâm muhitinde temel yoktur. Bu kelimelere kabul eden ile bu kelimeleri kabul etmeyenler arasında sonsuz fark vardır. Bu kelimelerin ayırdığını ne ırk ne kan ne soy, ne de başka şey birleştirebilir. Ne toprak, ne ülke, ne mem­leket, ne renk, ne iktisadî sistem, ne geçim, ne ekmek kaygısı, ne devlet, ne hükümet, ne de başka bir şey, bir araya getirebilir. Bu mukaddes kelimelerin birleştirdikle­rini hiçbir şey ayıramaz. Bu kelimelerin birleştirdiğini ne deniz derya, ne nehir dere, ne dağ ova, ne de yeryü­zünde bulunan herhangi bir kuvvet bu iman etmiş kim­seleri birbirinden ayırmağa kadir olamaz. Bu en büyük gerçeği ifade eden kelimelerin çizdiği dairenin içindeki Müslüman her nerede olursa olsun müslümandır. Bu Müslümanların arasında herhangi bir fark yoktur. Bu Müslümanlar. Çinde de olabilirler, Marekeş (Mağ-rib) de de olabilirler. Siyah da olurlar, beyaz da olurlar. Hindistanın Urducasını da konuşurlar. Arapça da konu­şurlar. Sami ırkından da olurlar. Aryâî ırkından da olurlar. Şu hükümetin tebaası da bulunurlar, bu hükümetin de... Dünyanın neresinde olursa olsun, her Müslüman İslâm milletinin ve islâm kavminin bir ferdidir. İslâm camiasının birer rüknüdürler islâm sitesinin hemşehrisi (citizen) idirler. İslâm ordusunun askeridirler. İslâm ka­nunlarının muhafızıdırlar. İslâm şeriatı yalnız ibadet, mu­amelât, muaşeret, geçim, siyaset değil, yaşayışın her dalında, her şubesinde olduğu gibi, tabiiyet, milliyet, ırk, lisan, vatan gibi bir Müslü­ma­na tanıdığı hakları bütün müs­lü­man­lara da tanımıştır.

 

İSLAMDA BİRLEŞTİRME VE AYIRMA USULÜ

 

İslâm, kendi camiasını ve bu birliğin fertlerini maddî ilişkilerden tamamiyle tecrit etmez. En mükemmel bir ölçü dairesinde bu mevzulara ait müeyyideler koyar. Me­selâ, (Sıla-yi rahm) için hüküm koymuştur. "Kat'-i rahm'i" yasaklamıştır. Baba ve anneye itaati, onlara boyun bük­meği bildirmiştir. Bu hususu ehemmiyetine binaen teyid etmiştir. Kan (neseb) alâkaları için veraset kanunları koymuştur. Hayır işlerinde sadakalarda, infakda (başka­larını da geçindirmek) hususunda akraba olanları, akraba olmayanlara tercih etmiştir. Kendi aile efradına, ev hal­kına yakınlık göstermeği, düşmanlara karşı mal ve canın korunmasını emretmiştir. Zalimlere karşı savaşa girmeyi emretmiştir. Böyle bir savaşta ölenleri şehid olarak kabul etmiştir. Yaşayışa ait bütün muamelelerde din ve mez­hep farkı gözetmeden, bütün insanlar için — Kendisiyle savaş halindeki kâfirler hariç — dertlerine ortak olacak ve çare bulacak şekilde hükümler koymuştur. İnsanlara karşı sevgi ve şefkat gösterilmesini öğretmiştir. İslamın hiçbir hükmü, memleket ve vatanın korunması için çalı­şılmamak; yahut da gayri müslim komşu ile sulh ve sü­kûnet içinde geçinmemek mânasına gelmez[66]

İslâm daima bir Ölçü içinde, dış ilişkilere yer vermiş­tir. Fakat İslâm milliyeti (kavmiyeti) ile gayrı İslâmî milliyet (kavmiyet) arasında ancak şu tarzda bir fark nazarı İti­bara almıştır: İslâm dışında bulunan başka zümreler, ayrı bir kavmiyet teşkil eder. İslama karşı muhalefete kalkar, İslâmı baltalar, iman dışındaki düşüncelere kapılır, bu düşünceleri iman düşüncesine tercih eder ve kavmiyet esaslarını saplandıkları o fikir üzerine kurmaya kalkışır­larsa, o zaman İslâm her zaman ve mekânda, bu tuttuk­ları yol için onlardan uzak kalmak feda karlığını gösterir. ,

Bu hususta Kur'an-ı Kerim şöyle buyuruyor:

"İbrahim ve onunla birlikte bulunanlar sizin için en iyi örnektirler. Onlar kendi kavimlerine şöyle demişlerdi: Biz sizden ayrı ve uzağızdır. Biz sizi ve sizin Allah'tan gayrı ibadet ettiklerinizi kabul etmiyoruz. İşte bunun için de bizimle sizin aranızda düşmanlık başlamıştır. Siz de Al­lah'a iman edip O'nun vahdaniyetini kabul ettiğiniz za­mana kadar bu düşmanlık devam edecektir."

(El – Mümtehinne: 4)

Yine buyuruluyor ki:

"İman yolu tutmayıp küfre karşı sevgi besleyen, ba­balarınızı ve kardeşlerinizi dost edinmeyin, sizler arasın­dan her kim böylelerini dost edinirse zalimlerdendir."

(Tevbe: 23)

Yine emredilmiştir ki:

"Sizin kendi karılarınızdan ve çocuklarınızdan da size düşmanlar vardır, bunlardan çekininiz ve korunu­nuz."

(Et – Teğabün: 14)

Sizin vatanınızda dininize karşı düşmanlık edenler bulunuyorsa, din için vatanınızı ve ülkenizi bırakıp başka yere göç edin. Her kim din uğruna vatanını bırakıp da hicret etmezse hakikatte münafık sayılır. Böyleleri ile sizin alâkanız kalmaz.

"Allah yolunda hicret etmedikleri müddetçe onları dost edinmeyin."

(Nisa: 89)

Bu şekilde, Küfr ile İslâmın ayrılması hususunda, en yakın ve en kuvvetli akrabalık bağı olan kan (nesil) bile feda edilmiştir. Anne, baba, kardeş, evlat, müslüman olup olmamak hususunda birbirlerinden ayrılırlar. Biz, kendi soyumuzu, soydaşlarımızı, Allah'a düşman olup olmamak için bırakır, terk ederiz. Vatana da, memlekete de bu yolda Allah'a ısmarladık deriz, onu da terk ederiz. Böyle bir vatanda Küfr ile İslâm çekişmesi olunca o va­tandan ayrılmamız icabeder. İslam dünyada her şeyden önce gelir. Her şey İslama feda edilir İslam hiçbir şeye feda edilemez.

İslâm, çeşitli insanları birbirine kardeş kılmıştır. Bunların arasında ne kan, ne nesil, ne vatan, ne ülke, ne memleket, ne dil, ne renk, ne başka bir maddî birlik var­dır. Fakat bunlar İslâm dairesinde birbirlerine kardeştirler.

İslâm bu mevzuda bütün müslümanlara hîtab ederek buyurur:

"Hep birlikte Allah'ın ipine sarılın ve dağılmayın. Al­lah'ın size olan nimetini hatırlayın, siz bir zamanlar birbi­rinize düşmandınız. O sizin kalblerinizde ülfet vücuda getirdi. Onun nimeti ile siz birbirinizin kardeşi oldunuz. Siz ateş çukurunun dibindeydiniz. O sizi bundan kur­tardı."

(Al-i İmrân: 103)

Bütün diğer gayrı müslimlere hitaben de buyurul­muş­tur ki:

"Tevbe eder, namazı kılar ve zekâtı öderlerse, onlar da sizin din kardeşleriniz olnrlar."

(Tevbe: 11)

Müslümanların vasfı da şu şekilde bildiriliyor:

Allah'ın Resulü Muhammed ve onunla birliktte bulu­nan kimseler, kâfirlere karşı şiddetli ve kuvvetlidirler, kendi aralarında birbirlerine merhametlidirler.

(El – Feth: 29)

"Allah'tan gayrı bir mâbud bulunmadığına ve Mu­hammed (S.A.V.) in onun kulu ve Resulü olduğuna şehadet vermedikleri müddetçe insanlarla dövüşmek için izin verilmiştir. Yine onlar bizim kıblemize yönelmelidirler; bizim kestiğimiz eti yemelidirler. Bizim gibi namaz kılma­lıdırlar. Böyle yapan kimselerin canları ve malları bize haram olur. Ancak adalet ve kanun onların haklarını helâl kılar. Bundan sonra onlar da müslümanların sahip bulun­dukları bütün hak ve hukuka sahip olurlar; Müslümanlara farz olan hususların hepsi onlara da farz olur."

(Ebu Davud Kitabü'l - Cihad)

Müslümanlık dairesine girmiş bulunan bu müslümanlar bütün hak ve hukuk, farize ve vecibelerde diğer müslü­man­larla aynı olmakla kalmayıp, hatta bu müslümanlar diğer müslümanlara destek bile olurlar, onlarla birlikte islâm "bütün" ünün "cüz" lerini teşkil ederler. Bu hususta da Hadis-i Nebevi şöyle hidayet kıl­mıştır:

"Müslümanın müslümana bağlılığı bir duvarın tuğla­larının birbirlerine bağlılıkları gibidir, bunların biri diğerini tutar ve sağlamlaştırır."

(Mişkât, Kitabü'l - âdâb, Bâb eş - şefkati ve'r - rah-meti ale'l - halkı.); Muttafakunaleyh

Başka bir yerde:

"Muhabbette ve sevgide müminlerin misali bir tek ci­sim misalidir. Bu vücudun uzuvlarından birisi sızlarsa, bütün vücudü rahatsızlık ve ızdırap sarar."

(Mişkât, Muttefekunaleyh)

İslâm Milletinin bu şekilde birleşerek ortaya çıkmış bulunan vücuduna Resûlullah (S.A.V.) "Cemaat" keli­mesi ile isim vermişlerdir. Bu hususta da yine Zatı Risaletpenahileri buyurmuşlardır ki:

"Allah'ın eli cemaatin üzerindedir, bu cemaatı dağıt­mak isteyen ateşe düşer."

Ve yine:

"Cemaatten bir karış ayrılan kimse, İslâm halkasın­dan kendi boynunu kaçırmış olur.

(Ahmed, Ebu Davud ve Mişkat rivayetlerine göre. Kitâb - ül - iman).

Bu kadarla iktifa yetinilmemiş olup hattâ şöyle buyu­rul­muştur:

"Sizin cemaatinizi dağıtmak isteyen kimseyi öldürü­nüz."

Ve bu inci tanelerinden daha ışıltılı olan mukaddes emirler şu noktaya dayanmaktadır:

"Bir araya toplanmış bulunan bu ümmeti dağıtmak için yeltenen kimseyi her nerede bulunursa bulunsun, kılıçla vurunuz."

(Müslim, Kitabü'l - emare).

 

İSLÂMÎ KAVMİYETİN TEŞEKKÜLÜ

NE ŞEKİLDE OLUR?

Bu cemaatin kuruluşu ve bir araya gelmesindeki esas, rabıta, kan, ırk, ülke, memleket, toprak, dil ve renk gibi şeyler değildir. Bu cemaat arasında Hazret-i Selmân-i Farisî (R.A.) vardı. Hazret-i Selman İranlıydı. Fakat ne zaman onun hangi ırktan olduğu sorulduysa, "Selman ibni İslâm": İslâmın oğlu Selman diye cevap alındı. Haz­ret-i Ali Radiyallahu Teâlâ anhü, Selman hakkında şöyle buyurmuştur:

"Selmanü minnâ ehli'l - beyti:

Selman bizim ehli beyttendir."

Yine bu arada zikredilmesi gereken iki mühim sahabi vardır. Bunlar Bâzan ibni Sâsân ile onun oğlu Şehr ibni Bâzân'dır. Bu iki zatın nesepleri de İran hükümdarı Behram Gûr'a ulaşır. Hazret-i Resûl-ü Ekrem, Bâzân'ı

Yemen'e oğlunu da Sana'ya vali tayin etmişlerdi. Ve bu misallere eş olarak, bu ulvî cemaatın arasında Hazret-i Bilâl-i Habeşî de vardı. Bu büyük sahabi hakkında Haz­ret-i Ömer Radıyallahü teâlâ anh şu kıymetli sözleri söy­lemişlerdi:

"Bilalün Seyyidinâ ve mevlâ seyyidinâ:

Bilâl bizim efendimizin kölesidir, fakat birim de efen­dimizdir."

Bu örneklere ilâveten Hazret-i Suheyb-i Rûmî Radı­yallahü teâlâ anh vardı. Bu zata Hazret-i Ömer Radıyal lahü Teâlâ anh, namazda kendi yerine imamet ettirmiştir. Hele Ebu Huzeyfe Radıyallahü Teâlâ anh'ın kölesi Hazret-i Salim Radıyallahü Teâlâ anh için Hazret-i Ömer kendisivefat edeceği sırada şöyle demişti:

"Salim bugün hayatta olsaydı hemen hilafeti eline teslim ederdik ve müslümanların işlerini ona verirdik."

Zeyd ibni Harise Radıyallahü Teâlâ anh da azadlı bir köle idi. İşte bu zat öyle bir zattır ki, Fahri Kâinat Hazret-i Risaletpenahi (S.A.V.). kendi halasının kızı ümmül - mü­minin Hazret-i Zeyneb-i ona vermişti. Bu zatın oğlu Haz­ret-i Üsâme ibni Zeyd'i Resûl-ü Ekrem (S.A.V.) İslâm ordularına kumandan tâyin etmişti. Hem de Hazreti Ebu Bekir Sıddık, Hazret-i Ömer - ül- Faruk, Haz-ret-i Ebu Ubeyde ibni Cerrah Radıyallahü Taalâ anhüm, gibi zeva­tın ve bir hayli ileri gelensahabîlerin katıldıkları muhare­bede kumandanlık etmiştir. Üsâme hakkında Hazret-i Ömer kendi oğlu Hazret-i Abdullah ibni Ömer Radıyallahü anha şöyle buyurmuştur:

"Ey Abdullah, Üsamenin babası senin babandan daha efdâl, Üsâme'nin kendisi de senin kendinden daha efaldir."

 

MUHACİRİN ÖRNEĞİ

 

İşte, bu mübarek cemaat, İslâmın baltasını ellerine alarak, cehaletin ve taassubun bütün putlarını kırıp orta­dan kaldırdılar. Irk, nesil, vatancılık, memleketçilik, renk lisan ve bunlar gibi eski cahiliye devri ile yeni ve modern cahiliyenin isimlendirerek zamanımıza kadar tapına gel­dikleri şeylerin hepsini, istisnasız olarak, baştan sona kadar silip süpürüp dünyayı bu gibi mülevves şeylerden temizlediler.

Resûl-ü Ekrem (S.A.V.), kendileri de ta İbrahim Pey­gamberden (A.S.) beri ecdadının bulunduğu, yaşadığı vatanı olan Mekke'yi terkederek maiyetini, ashabını alıp Medine'ye hicret etti. Bu hicretin sebebi olarak, Resûl-û Ekrem'in ve sahabîlerinin kendi yurduna, vatan ve mem­leketlerine karşı bir sevgileri olmadığı neticesi çıkarıla­maz. İnsanlarda memleket sevgisi doğuştandır. Zat-ı Saadetlerinin Mekkeyi terkedip hicrete karar verip, yola çıkacakları zaman buyurmuş oldukları Hadisi Şerif'e dik­kat edelim:

"Ey Mekke! Sen dünyada benim için en kıymetli şey­sin. Fakat ne yapalım ki, senin sakinlerin, sende yaşayan halk, benim için barınma ve kalma imkânı bırakmadılar."

Hazret-i Bilâl-i Habeşî, Medineye geldikten sonra orada hastalandı. Hastalığı sırasında Mekkede cereyan etmiş bulunan hâdiseleri birer birer hatırlayıp, memleket hasreti ile su şiiri irticalen söylemişti. Bu şiirler günümüze kadar şöhretini muhafaza etmiş, dilden dile dolaşarak, müslümanlara o günlerin elemini duyurmuştur:

Keşke ben bilseydim ki Fahh'da geceyi nasıl geçiri­yordum. Ve nasıl ezharı (bir kokulu yaprak ve celil (pa­patya cinsi bir çiçek) kokluyordum. Ve yine nasıl ben bir gün Mahbet'in (bir yerin ismi) su çukuruna dalıp, oradan Şama ve Tufeyl (iki dağın ismidir) eteklerine bakıyor­dum?

Bu kadar vatan ve memleket sevgisi beslemesine rağmen, bu Zevat-ı Kiram, islâm için sevdikleri memle­ketlerini bırakıp hicret etmişlerdir.[67] Kendilerine böyle bir emir verilince yapamayız demediler.

ANSAR'IN DAVRANIŞI

 

Diğer taraftan Medine'de bulunan Ansar, Mekkeden hicret edip gelmiş olan muhacirlere başları ve gözleri üzerinde yer verip, onlara emsalsiz bir kabul gösterdiler. Canları ve malları ile onlara hizmet etmek yolunu tuttular. Bu hususta Hazret-i Ayşe Radiyallahü Teâlâ Anhâ şöyle buyurmuştur:

"Medine Kur'an ile feth olmuştur."

Nebiyyi Ekrem, Sallallahü Aleyhi ve Sellem, Muha­cirlerle, Ansarı birbirleriyle kardeş etti. Aralarında kardeş­lik bağlarını kurdu. Her Ansar bir Muhaciri kardeş edindi. İş o kadar basit değildi. Kardeşlerden biri kendisine birini kardeş edinince, kendi malından ona miras bile vermek yolunu tuttu. Bu hususta o kadar ileri gidildi ki, diğer mi­ras sahiplerinin zarar görmemeleri için Hak Taalâ bu usulü âyet-i kerime ile yasakladı

"Veraset hususunda kan bağlılığı (neseb) bulunanlar diğerlerine tercih edilme hakkın sahiptirler.

(El – Enfâl: 75)

Ansar, kendi tarlalarını, bağ bahçelerini, edinmiş ol­dukları bu kardeşleriyle yarı yarıya bölüşmek yoluna git­tiler. Benî Nuzayr arazisi fethedilince Ansar Resûl-ü Ek­rem (S.A.V.) e şu hususu arzettiler:

"Yâ Resulullah, bu araziye bizim ihtiyacımız yoktur, bu araziyi bizim muhacir kardeşlerimize ver."

Onların bu tok gözlülükleri ve cömertlikleri hakkında Hak Taalâ Kelâm-ı Kadim'de şöyle buyurmuştur:

"Onlar öyle kimselerdir ki, kendileri sıkıntı içinde ol­dukları halde başkalarına cömertlik ederler."

(El – Haşr: 9)

Hazret-i Abdullah İbni Avf ile Hazret-i Saad İbni Rabî' Ansari arasında kardeşlik bağı kurulmuştu. Hazreti Saad kendi din kardeşine yalnız malının yarısını vermekle kal­madı, özveriye bakınız ki, iki karısından birini boşayıp da din kardeşini evlendirmeği bile düşündü.

Devri Risaletten sonra Muhacirin arka arkaya hilafet vazifesiyle riyaset mevkiine geçtiler. O zaman Medine halkından kimse çıkıp da, siz bu ülkenin halkı değilsiniz, nasıl olur da siz hükümetin başına geçersiniz de biz ge­çemeyiz? Sizin bizim ülkemizde hükümet etmekte ne hakkınız var? Diye bir itirazda bulunmadı.

Zat-ı Risaletpenahileri ile Hazret-i Ömer (R.A.) Me­dine civarında Muhacirlere arazi dağıttıkları zaman Ansardan hiçbir kimse kalkıp da "bunları ne diye bizim ülkemize yerleştiriyorsunuz?" demedi. Böyle bir sözü kimse hatırından bile geçirmedi.

 

DİNE BAĞLILIK UĞRUNDA MADDİ İLİŞKİLERİN

FEDA EDİLMESİ

 

Daha sonra, Bedir ve Uhud muharebeleri oldu. Bu çarpışmalarda Mekkeli muhacirler, kendi yakınları ve kendi akrabaları ile, din yolunda dövüştüler. Hazret-i Ebu Bekir, kendi oğlu Abdurrahman (R.A.) a kılıç çekmekte tereddüt göstermedi. Hazret-i Huzeyfe (R.A.) kendi ba­bası Ebu Huzeyfe'ye karşı hücuma geçti. Hazret-i Ömer (R.A.) bu savaşlarda kendi dayılarının kanı ile ellerini boyadı. Hazret-i Resûl-ü Ekrem (S.A.V.) in amcası Ab­bas (R.A.) amcazadesi Ukayl (R.A.) damatlardı. Hazret-i Ömer (R.A.) o ara bütün esirlerin öldürülmesini ileri sürü­yordu. Elbette ki, bu meyanda Resul-ü Ekremin yakınları ve akrabaları da öldürülecekler arasında bulunuyordu. Hatta Ömer (R.A.) in kendi akrabaları ve yakınları da vardı. Ve hatta Hazret-i Ömer (R.A.) bu mevzuda çok şiddetli bir fikir ileri sürmüştü:

"Herkes kendi yakınını ve akrabasını öldürsün de ib­ret olsun."

Fakat hidayeti ilâhîye bu işi durdurdu.

Mekke fethi sırasında Hazret-i Resûl-ü Ekrem, (S.A.V.) kendi kabilelerinden başka kabile mensuplarını ve kendi akrabası olmayan kimseleri yanına alarak kendi kabilesi efradına ve kendi memleketi ve ülkesi ve vatanı olan Mekke'ye hücuma geçmişti. Soy ve neseb yakınlık­ları olmayanların, memleketlisi bulunmayanların elleriyle kendi memleket halkına, kendi akrabalarına, yakınlarına, ve kendi kabile efradına karşı silahlı bir mücadeleye gi­rişmiş ve bu korkunç çatışmanın neticesinde bir çok mü­him savaşlar baş göstermişti. Böyle bir şey, Araplar için tamamen yepyeni bir şeydi. Arap tarihinde buna benzer bir hadiseye asla rastlanmamıştı. Araplar arasında o zamana kadar kimsenin kendi kabilesi efradı olmayan­larla ve yabancılarla birleşerek kendi kabilesinin men­suplarına, hemşehrilerine, memleketlilerine ve vatan­daşlarına karşı savaşa giriştiği görülmemişti. Bu gaye uğruna yapılan savaşlar, herhangi bir intikam hissi, top­rak kazanmak, arazi elde etmek, mal edinmek, maddî menfaat sağlamak için değildi. Bir tek amaç gözönünde tutuluyordu. O da Kelimeyi Hakk'ı yükseltmek...

Kureyşin ipsiz sapsızları öldürüldükleri zaman, Ebu Süfyan huzuru saadete gelerek arz eyledi:

"Yâ Resulullah, Kureyşin genç fidanları kesildiler, bundan böyle Kureyşin şanı şöhreti artık kalmamıştır."

Rahmeten li'l - âlemin, bu sözü duyunca, Mekke hal­kına güvence verdi. Güvence verildiğini gören Ansar zannettiler ki, Fahr-i Kâinat, kendi memleketlilerine ve kendi akraba ve kabile mensuplarına karşı merhamet gösteriyorlar. Kendi aralarında şu şekilde konuşmaya başladılar:

"Nihayet Zat-ı Saadetleri de bir insandır, ne de olsa kendi memleketlilerine ve kendi kabilesi efradına karşı bir parça yakınlık hissi duymuştur."

Zat-ı Saadetleri bu kabil konuşmaları haber alınca, Ansarın toplanmalarını emir buyurdu; onlara hitap ede­rek:

"Ben hiçbir zaman kendi aile efradıma ve kendi ka­bile mensuplarıma yakınlık ve mhabbet hissi beslemem. Ben Allahın kulu ve O'nun Resulüyüm. Allah için sizin ülkenize hicret edip sizin yanınıza geldim. Şimdi benim yaşayışım ve benim Ölümüm de sizinle bir arada olacak­tır."

Allah'ın Resulü, bu konuşmalarında ne söylemiş­lerse, olduğu gibi tatbik etmişlerdir. Mekkeyi Muazzama inkarcıların elinden kurtarıldıktan sonra, artık Zat-ı Saa­detlerini Medineye hicret ettiren sebeplerden hiçbirisin­den eser kalmadığı halde yine de Zat-ı Saadetleri Mek­ke'de kalmak arzusunu izhar etmediler. Medineye dön­meği arzu buyurdular. İşte bu mesele de isbat ediyor ki, Zat-ı Risaletpenahilerinin Mekke'ye karşı hücuma geçmiş olmaları, ne bir intikam hissi, ne de vatana bağlılık duy­gusu ile, ne de başka bir neden ile olmuştur. Sadece ve yalnız Kelime-i Hakk'ın yükseltilmesi uğruna yapılmıştır.

Bundan sonra da Hüvâzin ve Sekîf toprakları feth edilip ele geçti. O zaman yine, halk arasında bir nevi yanlış anlayış doğdu. Allah Resulünün bu topraklardan Kureyşin yeni müslüman olmuş bulunan gençlerine fazla hisse verdiği ileri sürüldü. Ansar gençlerinin bu fikirleri; Zatı Saadetlerinin kabile ve hemşehri gözettikleri şek­linde ortaya çıkmıştı. Bu gençler şöyle diyorlardı:

"Allah Resulünü afetsin, Kureyşlilere fazla verdi ve bizi unuttu. Halbuki, şimdiye kadar, bizim kılıçlarımızla onların kanları akmıştır."

Bu sözleri duyan Resul-û Ekrem, onları toplayarak kendilerine şöyle buyurdu:

"Benim bu zümreye daha çok mal ve mülk tevzi et­memin sebebi, bu kimselerin müslümanlığa yeni girmiş olmalarıdır. Bu bakımdan kalblerinin kazanılması gö­z­önüne alınmıştır. Sizler bu dünya malına karşılık, Allah Taalâ ve O'nun Resûlü'nün yakınlığını elde etmek istemez misiniz?"

Beni Mutallaka gazvesinde, bir Gıfarî ile bir Avfî biribir­le­riyle çekiştiler. Avfilerle Ansar arasında anlaşma vardı. Bunun üzerine Avfiler Ansardan yardım istediler. Gıfârîler'in de Muhacirin ile aynı şekilde bir ahitleri vardı. Aynı şekilde Gıfârîler de Muhacirini yardıma çağırdılar. İki taraf da kılıca sarıldığından, kan dökülmesine ramak kalmıştı. Resulullah (S.A.V.) e haber ulaştırıldı; iki taraf birbirlerine girmek üzeredirler dendi. Zat-ı Saadetleri bu­yurdular ki:

"Bu nasıl bir iştir? Siz nasıl olur da kendi dilinizle, ta­raflarınızdan cahiliye usulü ile yardım talebinde bulunur­sunuz?"

"Mâ leküm ve - li - da'vet'il - câhiliyyeti.

Bu cahiliye davetiyle ne oluyorsunuz?"

Bir Muhacirin bir Ansan vurduğunu söyledikleri za­man Allah Resulü:

"Cahiliye âdetlerine göre, yardıma çağırmayı bırakı­nız, bu gayet kötü bir iştir."

Bu gazvede, kabilecilik taraftarlarının meşhur ele başısı Abdullah ibni Ubeyy de vardı. Muhacirinle anlaş­ması bulunan bir kimsenin, Ansarla anlaşması bulunan bir kimseyi vurduğunu duyunca şöyle söylemişti:

"Bunlar bizim ülkemize geldiler ve bizim ülkenin gül­leri çiçekleri oldular. Biz hepimiz onların karsısında baş eğmek zorunda kaldık. Bunların durumu, "besle kargayı oysun gözünü" misaline benzer. Yemin ederim ki, Medineye varınca, şeref sahibi bulunan bizler bu alçak­ları oradan çıkarıp atmaya çalışağız."

Sonra Ansara da şöyle konuşmuştu:

"Bu ne biçim iş, siz bunlara kendi yerlerinizi verdiniz; kendi yurdunuzda bunları barındırdınız; kendi mallarınızı onlarla bölüştünüz. Yemin ederim ki, siz bir gün onların ellerine düşerseniz size yapmadıklarını bırakmazlar."

Bu sözlerden Resul-ü Ekrem haberdar edilince, adı geçen şahsın müslüman oğlunu huzuruna çağırtarak, bu gerçekten inanmış gence babasının nifak saçan sözle­rinden bahsetti

Genç müslüman, babasına karşı büyük bir sevgi beslerdi. Kabilesi içinde babasına olan bağlılığı ile meş­hurdu. Fakat böyle bir hadiseden sonra, Allah Resulün­den şöyle bir müsaade taleb etti:

"Yâ Resulullah, eğer emir buyurduğunuz takdirde, hemen gider babamın kafasını keser, onun vücudundan ayrılmış başını huzurunuza getiririm."

Alemlere rahmet olarak gönderilmiş büyük ve biricik insan böyle bir şeye müsaade etmedi.

Muharebeden geri dönülüp Medineye gelindiği za­man, İbni Ubeyy'in oğlu, babasına giderek, yalın kılıç bir vaziyette, şöyle haykırdı:

"Resulullah izin vermedikçe, sen artık bundan böyle Medinede barınamazsın. Şeref sahibi olan bizler bu al­çakları Medineden çıkaracağız demişsin. Sen bilmiyor­musun ki, şeref yalnız Hak Taalâ'nın, O'nun Resulünün ve Müminlerindir.

Bu beklenmedik hitap karşısında şaşıran baba, şu­ursuzca bağırıp kabilesinden yardım istemişti:"

"Ey Ehl-î Hazrec! Bakınız ne günlere kaldık. Benim kendi oğlum, kendi evimde beni barındırmak istemiyor!"

Bu feryada benzer sözleri işiten halk, oraya koşuştu. Fakat Abdullahın kararı gayet kesindi. İlk sözlerinde şid­detle ısrar ediyordu:

"Resulullahdan müsaade almadıkça bu adamı Me­dine gölgesinde barındırmama imkân yoktur!"

Hâdise tekrar oradaki topluluk tarafından Allah Re­sulüne intikal ettirilince, Zatı Saadetleri şöyle emir buyur­dular:

"Gidin Abdullaha söyleyin babasını evinde rahat bı­raksın."

Abdullah bu emri alınca, kılıcını kınına soktu ve ba­basına:

"Sen ancak Allah Resulünün müsaadesiyle burada barınmak imkanına sahip olabilirsin!"[68]

Beni Kaynukâ vakasında, Hazret-i Ubâde ibni Sâ-mit, onların işleriyle meşgul olmak için emir almıştı. Haz­ret-i Ubâde, hiyanet eden kabilenin Medine ve civarından uzaklaştırılmasına karar verdi. Bu cemaat, Hazret-i Ubbâdenin kabilesi Hazreclilerle anlaşma halinde idi. Fakat Hazret-i Ubbâde bu hükme varırken, böyle bir an­laşmayı dikkate almadığı gibi bu hususu hatırından ve hayalinden bile geçirmedi.

Beni Kurayza hâdisesinde de, Evs'in ileri gelen lideri Hazret-i Saad ibni Maâz, bu işi halletmekle vazifelendi­rildi. Hazret-i Saad, Beni Kurayzânın yaptıkları işleri de­ğerlen­di­rerek, onların erkeklerinin öldürülmesine, kadın ve çocuklarının alıkonmasına ve mallarına el konulma­sına karar verdi. Bu hükmü verirken, Beni Kurayza ile kendi kabilesi arasındaki mevcut anlaşmayı dikkate al­mamış, yalnız islâmi bakımdan nazardan hareket etmişti. Kendisinin dahi uzun bir müddet aynı kabilenin arasında yaşadığını ve adı geçen kabilenin içinde Ansarın birçok akrabalarının bulunduğunu ka­tiyyen hesaba katmamıştı. Halbuki Araplar o zamanlar böyle anlaşmalara son de­rece ehemmiyet verirlerdi.

 

İSLAM CEMAATİNİN ASLİ RUHU

 

Yukarıda sıraladığımız deliller ve vakalar bize şu gerçeği teslim etmektedir: tslâmî Milliyetin kuruluşunda, ırk, nesil, soy vatan, memleket, ülke, lisan ve rengin hiç­bir önemi yoktur. Bu binayı kuran mimar, bir hayalden değil, doğrudan doğruya hayatın gerçeklerinden hareket etmiştir. İnsanlık âleminin bütün ham maddelerini gözönünde bulundurmuştur. Her nerede elle tutulur iyi ve mükemmel bir malzeme görmüş ise, binasında o malze­meyi kullanmıştır. İmanın ve salîh amelin, malzemesini yoğurup pişirerek bu binanın yapışmasın yerleştirmiştir. Bunlardan bütün insanlığı çerçeveleyen bir bina mey­dana getirmiştir. Bu milliyet binası bütün küreyi arzı kap­lar. Bu muazzam binanın devamı ve ayakta durması, bu binada bulunan muhtelif asılların, muhtelif şekillerin, muhtelif ülkelere ait parçaların bir tarafa bırakılmasına ve muhtelif ayrı asılların unutulmasına bir asıl ve bir kökün dikkate alınmasına bağlıdır. Bu binada ayrı ayrı renkler ortadan kaldırılarak, her yer bir boyaya boyanmıştır. Ayrı ayrı yerler, ayrı ayrı yurtlar bırakılmış bir Mahrece-i Sıdk (doğru çı­kış) dan çıkılmış ve bir medhal-i sıdk: (doğru girişten) girilmiştir. İşte bunlar Millî birliğin: (Vahdet-i milli­yetin) esaslarıdır.

Eğer bu millî birlik dağılır, bu vahdet bozulur, milleti teşkil eden cüz'ler birbirinden ayrılır, kendi asıllarını bıra­kır, nesillere, ırklara bölünür, kendilerine mahsus vatan, memleket ve ülkelere ayrılır, muhtelif renk ve şekillerle birbirlerinden uzaklaşırlarsa muhtelif ve birbirine zıt dün­yevî amaçların peşine takılırlarsa, o zaman bu binanın temelleri çöker, duvarları yıkılıp gider. Bu binanın parça­ları her biri bir tarafa dağılır. Bu şekilde olan hiçbir hükü­met yaşamamış ve hiçbir devlet devam edememiştir. Aksine dağılıp gitmişlerdir. İslâmi milliyette, islâmî kavmi­yette, yukarıda saydığımız milliyet ve kavmiyet esasları yoktur. Orada nesil, soy, ırk, vatan, ülke, lisan, renk ve herhangi bir maddî sebebin bulunması kesinlikle ve im­kânsızdır. İşte yukarıda bahsi geçen milliyetlerden bu ikinci şekil dayanıklı ve daimi bir şekildir.

İşte onun gömleği, dini için kefendir.

Buna göre her kim, müslüman olursa ve İslâm yo­lunu tutmak isterse, milliyet esasında ne kadar kan ırk, toprak, ülke, ve buna benzer şeylere dayanan prensipler varsa, bunların hepsinden uzak kalmalıdır. Her kim, bu esaslara bağlanırsa, islâmın daha onun ne kalbine ne de ruhuna nüfuz etmediğini bilmesi lâzımdır. Böyle bir kim­senin burnu daha cahiliye kokusu ile doludur. Bu gün olmasa bile yarın muhakkak ki, bu kimse İslâm'dan ayrı­lacak. İslâm' da elbette ki, ondan uzaklaşmış olacaktır.

 

RESULULLAH SALLALLAHÜ ALEYHİ                                  VE SELLEMİN SON VASİYETİ

 

Allahın Resulü (S.A.V.) kendi devri saadetlerinden bir müddet sonra, müslümanlar arasında tekrar cahiliye taassubunun hüküm süreceğini sezmişlerdi. Böyle men­fur bir zihniyetin tekrar müslümanlar arasında hüküm sürmesi korkunç bir dönüş demekti. Bu eskiye ait taas­sup kasırgası pek tabii olarak, İslâm binasının temellerini sarsmaktan geri kalmıyacaktı. Bu noktayı gözönünde bulunduran Allah Resulü müteaddit defalar bu tehlikeyi ısrarla bildirmişlerdir:

"Benden sonra küfre geri dönüp de bazınız bazınızın boyunlarını vurmuş olmayasınız."

(Buharî, Kitab - ül - Fiten)

Zatı Risaletpenahi, ömürlerinin, sonuna doğru gittik­leri "Haccet - ül - veda" da Arafatta verdikleri hutbede, tüm müs­lümanlara şu emsalsiz gerekleri bildirdiler:

"Şunu duymuş olun ki, bugün, bütün cahiliye işleri, âdet ve ananesi benim ayağımın altındadır. Ne bir Arabın bir Aceme (Araptan olmayana) ne de bir Acem'in bir Araba imtiyazı ve fazileti vardır. Siz hepiniz Adem evladı­sınız. Adem ise, topraktan yaratılmıştır. Müslüman, müslümanın kardeşidir. Bütün Müslümanlar da birbirle­riyle kardeştirler. C­a­hiliyenin bütün zihniyetleri silinmiş, bâtıl kalmıştır. Şimdi, sizin kanlarınız sizin namuslarınız ve sizin mallarınız birbiriniz için haramdır. Nitekim, siz bugün hac mevsiminde bulunuyor ve sizin için, bu ay ve bu günler nasıl haram ise, sizin birbirinizin kanına, ma­lına, şeref ve namusuna tecavüz etmeniz de böyle ha­ramdır."

Sonra Zatı Saadetleri Minâya teşrif buyurdular. Bu hususu daha iyi belirtmek ve daha kuvvetli bir şekilde belirtmek için orada da şu mealde bir hitabede bulundu­lar:

"Dikkat edin! Benden sonra, sapık yola sapıp da sa­kın birbirinizin boyunlarını vurmayınız.

Çok geçmeden siz de Rabbinize kavuşacaksınız. O zaman yaptıklarınızdan ve ettiğiniz amellerinizden soru­lacaksınız.

Dinleyiniz! Eğer sizin için bir zenci (Habeşî) köle de emir olarak tayin edilmiş olursa ve Allah'ın Kitabına mu­tabık olarak işlerinizi idare ettiği takdirde elbette ki, siz onun sözünü dinleyecek ve itaat edeceksiniz."

Allah Resulü, islamın bu hayat dolu emirlerini bildir­dik­ten sonra, kendilerini can ve gönülden dinleyen halka şu suali yönelttiler:

"Bu haberleri sizlere olduğu gibi ulaştırdım mı? İslâm cemaati bir ağızdan cevap verdiler:

Evet, Ya Resulallah!

Tekrar buyurdular:

Allah'ı bu hususta şahit tutarım."

Alemlerin kendisiyle öğündüğü son peygamber, bu hitabelerini şu sözlerle bitirdiler:

"O mevcuttur, vardır, fakat bu hususları size haber veren mevcut ve var değildir."[69]

Veda Haccından sonra Uhud Harbi şehidlerinin me­zarlığına geldikleri zaman orada da şu hakikati açıklamış oldular:

 "Ben bakî âleme gittikten sonra, sizin şirk yolunu tutacağınızdan korkmam, ancak sizlerin dünyaya sarıla­rak birbirinizle savaşmanızdan korkarım. Böyle yaparsa­nız helak olursunuz, nitekim sizden evvelki ümmetler de böyle yaptıklarından helak olup gitmişlerdir."

 

İSLÂM İÇİN EN BÜYÜK TEHLİKE

 

Kâinatın Efendisinin, ümmeti namı hesabına üzül­düğü, endişe ettiği ve korktuğu bu şekilde bir fitnenin ortaya çıkmasıdır. Böyle bir durumun ne kadar büyük bir tehlike oluşturduğunu Zatı Risaletpenahileri elbette ki, çok iyi biliyorlardı. İsâm'ın ilk mes'ut devrinden günü­müze kadar, islâm Ümmetinin felâketlerine bu feci fitne­den başka bir şey sebep olmamıştır, demek mümkündür. Zat-ı Saadetlerinin bu fânî dünyayı terk ettiklerinden bir kaç sene sonra, Hâşimi ve Emevî taassubunun netice­sinde fitne baş gösterdi. İşte bu kahredici fitne, İslâmın asli siyaset nizamını o zaman dağıtıp param parça et­mekte gecikmedi. Bu yıkıcı kasırganın neticesinde çok geçmeden Araplık, Acemlik, Türklük taassubu çeşitli şe­killerde meydana çıktı. Bu parçalanmalar ve esastan kopma hareketleri İslâmın siyasî birliğine son vermiş oldu. Daha sonra, İslâm ülkelerinde muhtelif hükümetler kurulmaya başladı. Bu yeni kuruluşlar fitnenin son hal­kalarını meydana getirdi. Bu başka başka devletler İs­lâm'ın aslî birliğinden ayrıldılar. Son asırlarda dünyada iki büyük İslâm Devleti vardı. Bu iki, devlet dünyadaki öbür İslâm devletlerinin hepsinden kuvvetli ve hepsinden daha büyük ve nüfuzlu idiler. Bunlardan birisi Türk Osmanlı devleti, diğeri de Hindistan Moğol (Timu-rî) devleti idi. Ayni fitne bu iki devleti de yeryüzünden sildi süpürdü. Hindistandaki Timurî hükümeti, halkı Hindistanlı ve Mo­ğol (Timurî) diye ikiye ayırdığı için son buldu. Türkiye'de ise, halkı Türk, Arap ve Kürt diye birbirinden ayırdıkları için koca imparatorluk dağılıp gitti.

İslâm tarihinin başından beri, bu tarihin tamamına bir kere göz atalım. O devirde her nerede bir İslâm Devleti kurulmuş ise, bu hükümette, ırkçılık, nesilcilik, kavmiyet­çilik imtiyazları dikkate alınmaksızın, her zümreden ordu kumandanları, kalem erbabı, kılıç sahibi kahramanlar devlet hizmetinde istihdam edilmişti. Siz bir Iraklıyı Afrikada, bir Şamlıyı Iranda, bir Afganlıyı Hindistanda diyanetle, vefakârlıkla, sadakatle ve emanetle ittiba ile hizmet gördüklerini görebilirdiniz. Bunlar bu ülkelerde sanki kendi memleketlerinde bulunuyormuş gibi canla başla çalışıyorlardı. İslâmî hükümetler kurulduğu zaman, hiçbir vakit, bu hükümetin elemanları muayyen bir yerden muayyen bir ırktan seçilmiş değillerdi. Her ırktan ve her memleket halkından seçilmişlerdir. Her yerden, her memleketten iş başaranlar, ellerinden iş gelen müslümanlar bu hükümette vazife almışlar ve işleri en iyi şekilde yürütmüşlerdir. Bu elemanlar, Darül - İslâm olan her ülkeyi kendilerine vatan, memleket ve yurt bilmişler­dir.

Fakat ne zaman, şahsi garaz ve taassup ortaya çık­mış, fitne baş göstermiş, fesat ayaklanmışsa böyle bir ortamda renk, nesil, ırk, ülkecilik, memleketçilik imtiyaz­ları görülmüştür. Bu defa islâm düşmanlarına karşı kulla­nılacak olan kuvvetler, birbirlerini ezmek için harekete geçmişlerdir. Müslümanlar arasında iç çekişmeler baş göstermiş ve müslü­manlık kudreti ve kuvveti zayıflayıp ortadan kalkmış, yabancılar da müslümanlara musallat olmak imkânını bulmuşlardır.

 

KÖRÜKÖRÜNE AVRUPA TAKLİTÇİLİĞİ

 

Günümüzün müslümanları herhangi bir inceleme ve tahlile lüzum hissetmeden, hatta körü körüne denecek bir tarzda Avrupa milletlerinden ırkçılık, kavmiyetçilik, mem­leketçilik, vatancılık, ülkecilik gibi fikirleri benimsemekle iktifa etmeyip, bu sistemleri kendi ülkelerinde uygula­maya koymuşlardır.

Arapların sanki islâmlıkla hiçbir alâkaları yokmuş gibi, hali hazır durumda Araplıkları ile övünmek yolunu tutmuşlardır. Keza Mısırın yeni idarecileri, tarihin zâlim simaları olan Firavunlarla iftihar ederek, bu kanlı saltanat tacidârlarına millî kahramanlık payesi vermişlerdir. Asır­larca İslâmın bayraktarlığını yapmış olan Türkler de ma­nevî hüviyetlerinden soyunarak, kavmiyetçiliği ön plâna almışlar. Cengiz ve Hülâgü Han gibi kimselerin şahsında bir sığınacak yer aramışlardır. Irkçılık rüzgârı, İranda da tahribat yapmaktan geri kalmamıştır. Kavmiyetçilik taassub ve gayretine kapılarak, sırf mevhum Arap em­peryalizmine karşı koymak gayesiyle Hazret-i Ali (R.A.) ve Hazret-i Hüseyin (R.A.) i kendileri için kahraman ilân ederken, diğer taraftan da millî kahraman olarak Rüstem ve İsfendiyarı ileri sürmektedirler. Bu şahısların menkibelerini söyleyip durmaktadırlar. Hindistanda bu fikir hastalığına yakalanmaktan kendini kurtaramamıştır. Bu gibi zümreler, Zemzem suyundan alakalarını keserek, Ganj nehrinin sularını mukaddes su telâkki ederek, nere­deyse bu bulanık suyu cennet suyu diye halka sunacak­lardır. Bu gibi fikir öncüleri, islâm ileri gelenlerini bir tarafa bırakıp, Bohem ve Ercen'i kendilerine millî lider, millî kah­raman kılmışlardır. Gerçekten uzaklaşan bu kimseler, Mekke ülkesini unutup Tekselâ, Mohen, Cadaro ve Herpâ'ya bağlanıyorlar. Her fırsatta bu yerlerden bahse­derek, çevrelerine tesir etmek istiyorlar.

Bütün bu menfi örnekler, körü körüne yapılan Avrupa taklitçiliğinden başka bir şey değildir. Bu tür yabaniliklerin ismine bir de kalkıp medeniyet diyorlar. Bu kopyacı ve basma kalıp kafalı kimselerin hakikatleri görmelerine elbette ki, imkân yoktur. Onlar bu çarpık zihniyetle ancak zahirî görürler. Dış görünüşün süslü püslü rengi onların gözlerini büyülemiştir. Avrupa medeniyetine göre Ab-ı Hayât gibi görülen hususların, islâm medeniyetinde bir öldürücü zehir olduğunu anlıyacak bir idrâk ve dirayetten mahrum oldukları için yaptıkları tahribatı sezecek şuurları yoktur.

Avrupa milliyet ve kavmiyetinin temeli, ırk, nesil, memleket, ülke, vatan, dil ve renk biriği zeminine atılmış­tır. Bu görüşün neticesinde, herkes diğer millet ve diğer ırkın fertlerinden çekinip uzak kalması icabeder. Milletdaş, kavimdaş, ırkdaş, dildaş, ülkedaş olmayanlar­dan nefret etmesi lâzım gelir, isterse bu kimseler, sözüm ona kararlaştırılmış huduttan bir mil mesafeden daha az bir uzaklıkta yaşamış olsun, yine onlara yabancı gözü ile bakılır. Neden bakılmasın ki, orada başka bir ırkın men­subu olan fert, ne kadar doğru insan ve ne kadar temiz bir kimse olsa dahi yine de öbür millet mensubu için doğru ve faziletli bir kimse sayılmaz. Bir ülkede oturan bir kimse, diğer ülkenin vatandaşlarına her ne kadar sada­katle hizmet etmeye amade olsa dahi makbule geçmez. Bir ırkın bir ferdi, diğer bir ırkın ferdi tarafından itimada şayan kimse değildir.

İslâm milliyetine, islâm kavmiyetine gelince, durum tamamiyle değişir. Bu mevzuda iş her bakımdan başka türlüdür. Yukarıda anlatılanların tamamen aksi ve zıddı­dır. İslâmdaki kavmiyetin ve milliyetin temeli, ırka, nesle, nesebe, vatana, ülkeye, memlekete, yere - yurda da­yanmaz. Ancak itikada ve amele dayanır. Bütün dünya müslümanları hangi cinsten, hangi ırktan, hangi nesilden, hangi ülkeden, hangi memleketten, hangi vatandan olur­larsa olsunlar, bu sayılan özellikleri ve ayrılıkları gözönünde bulundurulmaksızın, hiçbir suretle dikkate alınmaksızın, hep birdirler, hep birbirlerinin yadımcıları ve hayatın çeşitli sahalarında hep birbirlerinin ortakları hük­mündedirler. Bir hintli Müslüman Mısıra gider, o ülkenin sadakatli bir hemşehrisi olur, hizmet yolunu tutar; sanki Hindistanda bulunuyormuş gibi bu diyarın müslümanları ile her bakımdan kaynaşır. Bir Afganlı Müslüman, meselâ Şam'da (Suriyede) hudutları korumak için canını feda eder; sanki bu kimse Afganistan için canını feda etmiştir. İşte bunun için, bir müslümanın ülkesiyle diğer bir müslüman ülkesinin arasında herhangi bir coğrafî hudut yahut da ırkî ve saire ayrılık - gayrılıkta yoktur. Müslüman bu ayrılık ve gayrılığı düşünmez ve düşünemez. İşte bu farklılık nedeniyle islam milleyeti ile diğeri arasında büyük bir uçurum vardır. Orada kuvvetin sebebi olan nesne, burada öldürücü zehirdir.

Merhum Allâme İkbâl ne de güzel söylemiştir:

Apnî millet per kıyâs akvâm-ı mağrib see ne ker,

Hass hee terkîb - meen, kavm-i Resûl-i Hâşimi, Un

ki cemi'iyyet ka hee mülk ü neseb per imtiyâz,

Kuvvet-i mezheb-see mustahkem hee cem'iyyet teri.

Kendi milletini, Avrupa milletleriyle mukayese etme,

Haşimî Resulün, ümmet terkibi ayrı ve hususî bir va­ziyettedir.

Onların cemiyetlerinin temeli ülkeye ve nesebe mün­hasırdır,

Fakat senin cemiyetinin temeli din üzerinde sağlam­lık bulmuştur.

Bazı kimseler, vatancılık, milletçilik, kavmiyetçilik, ül­kecilik, hemşehricilik ve ırkçılık gibi fikirlerin yanında, İslâm Milliyetçiliği ile de bir alâka kurulabileceğini ileri sürerek içine düştükleri fikrî perişanlığı belli etmişlerdir. Bu zavallıların iki çeşit milliyetçiliği bir arada göstermek istemeleri ve iki zıt mefhumu bir araya getirme gafletinde bulunmaktadır Böyle imkân dışı bir meseleyi ileri sürerek, gerçeğe giden yolu bir çıkmaza çevirmişlerdir. Bu mese­lenin sebebi cehaletten ve dar görüşlülükten başka bir şey değildir. Hak Taalâ hiçbir vakit bir göğüs içinde iki gönül yaratmamıştır. Bir gönüle de iki ayrı ve birbirine zıd sevgi konmamıştır. Bir kalbde de iki ayrı milliyetçilik esası vücuda getirilememiştir. Bu birbirine zıt iki şey bir araya toplanamaz. Milliyet mefhumunun esası, kendisi ile ken­disinden başkasını ayırt etmekten başka bir şey değildir. İslâmî millyette ve İslâmî kavmiyette yalnız Müslümanla Müslüman olmayan vardır. Ve başka bir şey yoktur. Bir Müslüman diğer birisini ya Müslüman bilir, yahut da Müslüman bilmez; işte ayrılık ölçüsü bundan başka bir şey değildir. İslâmî milliyetçilik, İslâm kavmiyetçiliğin ge­reği budur. Vatancılık, memleketçiliğin, ırkçılık, nesilcilik ve saire gibi esaslar üzerine kurulmuş bulunan milliyet ve kavmiyet, diğerleri ile alâkayı kesmek demektir. İsterse bu yabancı görülen kimseler iyi insan olsalar dahi düş­man kabul edil­meğe mahkum olurlar. Şimdi hangi akıl sahibi bu iki ayrı şeyi, bu iki ayrı ve birbirlerine zıt hu­susların bir araya toplanabileceğini iddiaya kalkışabilir? Siz bir müslüman olarak, hem bir müslümanı kendinize milletdaş kabul edecek, hem de bir gayrı-Müslimi kendi­nize yine aynı şekilde milletdaş sayacaksınız. Böyle bir şey mümkün olabilir mi? Siz kendi ülkenizde bulunan bir gayrı - Müslimi milletdaş sayacak ve kendi ülkeniz dışın­daki bir Müslümanı yabancı kabul edeceksiniz. Böyle bir anlayışa hangi müslüman tahammül edebilir?

"Bunlar bir araya toplanabilirler mi? Hiç sizin içinizde dirayetli kimse yok mudur?" (Sûre-i Hud: 78)

İşte şimdi iyice anlaşılmıştır ki, Müslümanlıkla, Hin­distanlılık, Türklük, Afganlılık, Araplık, İranîlik diye hissi­yata kapılmak, İslâmî milletinin temellerini bozar, çürütür, ortadan kaldırır. İslâm Birliğini dağıtır, param parça eder. Böyle bir durumun neticesi sadece aklî değil; tecrübe ve müşahedelerle de meydandadır. Müslümanlar, ne zaman ve ne şekilde olursa olsun, vatancılık, ülkecilik, kavimci­lik, ırkçılık, nesilcilik taassubuna kapılmışlarsa, Müslü­manlığa zarar gelmiştir. Nitekim Zat-ı Risaletpenahileri bu hususta şu gerçeği buyurmuşlardır:

"Benden sonra siz küfr yolunu tutup da birbirinizin boyunlarınızı vurmuş olmayasınız."

İşte Resulü Ekremin (S.A.V.) in endişesi de budur. Bunun için, Müslümanlar sapık fikirlere kapılıp, hiçbir beşer fikriyle mukayese kabul etmiyecek derecede yük­sek ve yüce olan islâm fikriyatından uzaklaşmamalı, elin­deki emsalsiz cevherin kıymetini takdir etmek ferasetini göstermelidir. Bütün müslümanlar için yapılacak tek iş, Müslüman milliyetçiliğinin esasını, Hazret-i Resul-ü Ek­rem, Muhammed Sallallahü aleyhi ve sellemin tebliğ et­tiği ve tatbik ettiği şekilde anlamak ve fiiliyata dökmektir. Bunun aksine gitmek, onun davetine sığmaz ve doğru olmaz.

 

İSLÂMİ MİLLİYETİN HAKİKÎ MEFHUMU

 

Zamanımızda Müslüman cemaatlerini "Kavim" veya "Millet" kelimeleriyle mânalandırmak yaygın bir adet haline geldiği gibi aynı kelimeler ıstılah olarak da kulla­nılmaktadır. Bu kelimeler İslâm'a has bir toplumun vazi­yetini belirtmek hususunda revaç bulmuştur. Bazı kim­seler bu ıstılahın Kur'an-ı Kerim'de kullanıldığını hesaba katarak, kendi fikirlerini ileri sürmek maksadiyle suiistimal yoluna gidiyorlar. Kur'an-ı Kerim'de ve Hadis-i Şerif'te Müslüman topluluklar için "Kavm" kelimesinin kullanıl­masını (Nation: Millet) mânasına alıyorlar ve bu millet mânasını da günümüzdeki ırka daya­lı­millet mefhumu şeklinde anlıyorlar. Halbuki Kur'an-ı Kerim'deki ve Hadis-i Şerif'deki kavim kelimesi (Nation: Millet) mânasına gel­memektedir.

Hülâsa olarak şunu belirtmek isterim ki, bu lafızların bu şekilde kullanılması ve böyle bir mâna çıkarılması haddi zatında İslâmda kabul edilebilir değildir. Kur'an-ı Kerim'de ve Hadis-i Şerif' de kullanılan diğer kelimeler de vardır. Bu sadece bir ilmi bahis değildir, bizim umumi olarak hatalı tasavvurumuz ve hatalı düşüncemizdir ki, kelimenin asıl manasını ve mefhumunu bırakıp da ken­dimiz bir mefhum uyduruyor ve bu mefhum üzerinde kendi yaşayışımıza göre içtihadlara girişiyor ve yaşayış nizamımızı da buna göre düzenlemeye kalkıyoruz.

"Kavim: Millet" lafzının İngilizce karşılığı "Nation" dur. Bunlar cahiIiye devrinin ıstılahlarıdır. Cahiliye dev­rindeki "kavmiyet: Milliyet" (Nationality) hiçbir zaman hususi bir medeniyet topluluğu ifade etmez. Gerçek bir medeni temele (Cultural Basis) dayanamaz. Ne eski ca­hiliye devrinde ne de yeni ve modern cahiliyede kavmiyet veya milliyet bir kültür temeline bağlı değildir. Orada gö­nül ve düşünce kökü, nesle, nesebe, ırka ve bir takım rivayetlere dayalı ilgilere sevgi beslemek esasına daya­nır. Bir de bazı tarihî rivayetleri birbirine ekleyerek bir kavmiyet tasavvuru: Milliyet tasavvuru, ortaya çıkabiliyor. Bu milliyet ve kavmiyet tasavvuru, şaibelerden uzak de­ğildir.

Eski Araplarda "Kavim: Millet" kelimesi umumiyetle bir soya, bir kabileye, bir ırk bölümüne, bir aşiret halkına isim olarak verildi. Bu şekilde İngilizce "Nation: Millet" de yine bir kimsenin neslinden gelenlerin müşterek cinsi (Camımın Descent) diye tasavvur edilirdi.

Bu şekilde düşünmek, İslâmî kavmiyet veya milliyet tasavvurunun tamamen hilâfınadır. Kur'an-ı Kerim'deki "Kavim: Millet" mânasına kullanılan kelimeleri, hakikatte Millet diye tercüme edemiyeceğiz; bu kelimenin karşılı­ğına diğer Arapça bir kelime koymak istersek "Şaab: ulus" ve buna benzer kelimeler kullanacağız ki, islâm milletine de bu kelimeleri kullanmak doğru olmaz. Müs­lüman cemaatler için de bu ıstılah kullanılmamıştır. Bu ıstılah kullanıldığı takdirde, kelimenin mefhumu içinde, kan birliği, nesil ve ırk birliği yahut da toprak ve ülke bir­liği ve saire bulunmaktadır. Fakat bahsettiğimiz gibi İs­lâmî cemaatlerde ve islâmî topluluklarda bu gibi bağlar­dan kurtulmak ve kesin bir şekilde bütün bu alâkalardan sıyrılmak lâzım gelmektedir. Nesebden, toprak birliğin­den ve maddî alâkaların cümlesinden kurtulmak gerek­mektedir.

Kur'an-ı Kerim'de, islâm topluluğunu ifade etmek için kullanılan kelime "hizb" kelimesidir. Bunun da İngilizce karşılığı "Party" dir. Kavimler, nesil, soy, toprak birliği ve saireye bağlıdır. Fakat partilerde böyle bir şey yoktur. Yalnız meslek ve düşünce birliği vardır. Nitekim partiler yalnız kendi maksat ve amaçlarının peşinde koşarlar. Maksat ve amaçlarına son derece bağlıdırlar. Bunlar bir usûl, bir meslek ve bir amaca inanırlar; o usul, o maksat ve o amacın yolunda çalışır giderler. Bu usul, bu maksatve amaca bağlı olmayanları — isterse en yakın kimseleri bulunsun, — kendilerinden saymazlar.

Kur'an-ı Kerim, bütün yeryüzünde, yeryüzünün mâ­mur ülkelerinde, meskûn bölgelerinde sadece iki partiyi (hizbi)dikkate almaktadır İki partinin dışında başka bir parti tanımaz. Bu partilerden bir tanesi "Allah Partisi" (Hizbullah) dır, Kur'an-ı Kerim'in tanıdığı ve mevcudiye­tini bildirdiği ikinci parti ise "Gayrullah partisi" yani Al­lah'a bağlı olmayanlar partisidir. Biz buna Şeytan partisi: Hizb - üş - şeytan diyeceğiz. Bu şeytan partisi mensup­ları ister usul, meslek ve amaç bakımından birbirleriyle aynı olsunlar, ister birbirleriyle ihtilaflı bulunsunlar, Kur'an-ı Kerim bunları bir partiden sayar. Nitekim her ne şekilde olursa olsun, her ne surette bulunursa bulunsun, onların partisinde İslâmî renk yoktur. Aralarında az veya çok ihtilâflar olsa dahi; İslâmî olmayınca şeytanî parti olmakta müttefiktirler.

Kur'an-ı Kerim'de şöylebuyurulmuştur:

"Onların üzerine şeytan çullanıp, Allahı zikretmeyi unutturdu. İşte bunlar şeytan partisindendir. Dikkat!. Şeytan partisi mensupları zarar görenlerdirler."

(Mücadile: 19)

Bu durumun aksine, Allah partisine dahil olanlar, is­ter, soy sop, nesil neseb, ırk olsun; ister vatan, memleket ve yurt olsun; isterse lisan, yahut da tarihi rivayetler birliği olsun, her hususta birbirleriyle ayrı olabilirler Hatta bunla­rın arasında dededen ve atadan kalma kan davası dahi olsa, bunların hepsini bir tarafa bırakırlar ve yalnız Allahu Taalâ'nın gösterdiği yolda bir fikir birliği içinde olur, bir meslek ve bir amaç için birleşirler, birbirlerine sarılırlar, birbirleriyle birleşir giderler. Bunlar sanki Allah'ın ipine (Hablullah): "İlâhî Riştec" de birbirlerine sımsıkı bağla­narak, sarılarak her bakımdan örnek bir topluluk mey­dana getirirler. Bu Allah ipinde yeni bir partinin azaları (üyeleri) mahiyetine girerler. Şeytanî parti mesuplarından tamamen ve her bakımdan her yönden alâkalarını ke­serler.

Parti ihtilâfları, baba ile evladın arasını açar, hatta evladı baba mirasından bile mahrum eder. Hadis-i Şerif-de bu­yu­rulmuştur:

"İki ayrı milletin (ümmetin) mensupları birbirlerinden, miras almazlar."

Parti ihtilâfı kadını kocasından ayırır. Bu inanç ayrı­lığı bu çiftin tekrar nikahlanmalarını da haram kılar. Hayat yolunda bu ailenin iki ferdini iki başka yola sevkeder. Kur'an-ı Kerim'de buyurulmuştur:

"Ne o kadınlar o erkeklere helâldirler ne de o erkek­ler o kadınlara helâl olurlar."

(El – Mümtehinne: 10)

Parti ihtilâfı bir kardeşi bir kardeşten uzaklaştırdı

ğı gibi, bir kimseyi de bütün aile efradından ayırır. O kimseyi, bütün aile efradiyle görüşmekten ve her türlü alâka göstermekten meneder. Hattâ Hizbullah mensup­ları, bazı yakın akrabaları ile de evlenmekten menedil­mişlerdir ki, Hizbüşşeytan mensupları ile tam mânasiyle her türlü alaka sebepleri ortadan kalkmış olsun. Kur'anı Kerim buyurmuştur:

"Müşrik kadınlar imâna gelmedikleri müddetce ken­dileriyle evlenmeyiniz ve nikâhlanmayınız. Mümin cariye, müşrik hür kadından iyidir, hoşunuza gitmese dahi; kendi kadınlarınızı da iman etmedikçe müşrik erkeklerle evlen­dirmeyiniz, nikahlamayınız. İsterse hoşunuza gitmesin, elbette ki, iman sahibi köle, hür bir müşrikten daha iyidir, isterse sizin hoşunuza gitmesin."

Bu partide yalnız, nesil, vatan, ülke, kavmiyet ihtilâf­ları ortadan kalkmakla kalmaz, belki bu partiler ayrılarak bir davayı yürütmek için birleşir ve Allah partisinin usul ve amacını kabul ederler. Başka her türlü bağlardan da alâ­kalarını kesmiş olurlar. Kur'an-ı Kerim'-de buyurulmuştur:

"İbrahim ve onun yanındakiler sizin için en güzel bir örnek idiler. Hani onlar kavimlerine demişlerdi ki: Bizim sizinle ve Allah'ı bırakarak ibadet ettiklerinizle alâkamız yoktur; biz sizi kabul etmiyoruz. İşte böylelikle bizimle sizin aranızda ebedî olarak adavet ve düşmanlık başla­mıştır. Siz bir olan Allah'a iman edinceye kadar da hu düşmanlık sürüp gidecektir. İşte İbrahim de babasına, ancak senin için afv isterim, demişti."

(El – Mümtehine: 4)

Yine aynı şekilde:

"İbrahimin babası için mağfiret talep etmesi ona vaad ettiği sözünü tutmak içindi. Fakat, ne zaman, onun (ba­basının) Allaha düşman olduğu açığa çıkıncas, o da (ba­basından) uzaklaştı."

(Tevbe: 114)

İşte bu parti ihtilâfları, yakınların ve aile efradının arasındaki bağları da haram kılar. Hatta baba, kardeş veya oğul Şeytan partisine mensup olurlarsa, Hizbullah mensuplarına karşı da gaddarlık yoluna giderlerse, o zaman Hizbullah mensupları, onlarla olan sevgiyi keser­ler. Kur'an-ı Kerim'de buyurulmuştur:

"Allah ve ahiret gününe inanan kavim (cemaat) tara­fında bulunanlardan Allah ve O'nun Resulüne karşı cephe alanlarla dost olamaz. İsterse, bunlar babaları olsun, isterse evlatları olsun, isterse kardeşleri olsun, isterse aşiret mensupları olsun Bunlar Allah partisi (men­suplarıdırlar) ndendirler. Dikkat Allah partisi (mensupları) felah bulanlardırlar."

(Mücadile: 22)

Kur'an-ı Kerim'de Müslümanlar için bu şekilde parti mefhumu ifade eden ikinci bir kelime daha kullanılmıştır. Bu kelime de "Ümmet" lafzıdır. Bu kelime Hadisi Şerif­lerde daha fazla kullanılmıştır. Ümmet demek miayyen bir gaye için toplanan camia demektir. Bu camianın ef­radı arasında müşterek bir gaye, müşterek bir amaç ve maksat bulunur. Bu cihetle de bunlar "Ümmet" olurlar, bunlara "ümmet" denir. Bunun gibi aynı devirde yaşayan cemaatlerin efradına da yani asırdaşlara da "ümmet" denir. Hattâ bir nesilden gelen, bir soya mensup veyahut da bir ülke halkına, bir memleket ahalisine dahi ümmet denir. Müslümanların ümmet olmalarındaki esas ise, böyle nesil, toprak, ülke, geçim birliği meseleleri üzerine dayalı değildir; onların ümmet olmaları amaç, meslek ve gaye birliğine dayanır. Kur'an-ı Ke-rim'de buyurulmuştur:

"Siz, halk edilmişler arasından seçilmiş olan en iyi ümmetsiniz ki, halka doğruluğu (mârufa) emreder, halkı fenalıklardan (münker) meneder; Allah'a da iman edersi­niz."

(Al-i İmran: 110).

"Ve böylece biz sizi mutavassıt (orta) bir ümmet kıl­dık ki, Resulün sizi gözettiği gibi siz de halkı gözetesiniz.

(El - Bakara)

Bu "Mutavassıt Ümmet" (Bîç ki ümmet) lafzından maksat, müslüman milletler arası bir cemaatin (İnternational Party) nin ismidir. Dünyanın bütün ümmet­leri, bütün halkı arasında öyle kimseler seçilirer ki, bunlar belirli, bir usule ve bir amaca inanırlar, hususî bir prog­ram dahilinde çalışırlar ve bu amacı diğerlerine duyurur­lar. Başkalarını da bu usulü kabul etmeğe hazırlarlar. Bu zümre, her millet, her ulus arasından seçilip toplandığı ve bir parti oluşturduklarından bunların aslında hiç bir mil­letle, kavimle ve ulusla alâkaları yoktur. Bu sebepten dolayı bunlar "mutavassıt ümmet" dirler. Fakat bu üm­metin efradı diğer kavimlerle, diğer milletlerle, tirler ulus­larla, her türlü ve her çeşit alâka ve bağları kesip koparıp atmakla beraber, bu milletlerin, bu kavimlerin, bu ulusla­rın arasında yepyeni bir bağ, yepyeni bir alâka, yepyeni bir ilgi kurmak için çalışırlar. Bu alâka da dünyada Allah kanunu nu hakim kılmak için yapılan mukaddes gayret ve çalışmalardır.

"Siz insanlık üzerinde gözcüsünüz."

Cümlesinden şu anlaşılıyor ki, Hak Taalâ, Müslüman ümmetin efradına insanlar üzerinde düzeni temin etmek, inzibatı sağlamak için bir nevi zabıta vazifesi gördür­mektedir.

"Halk arasından seçilip çıkarıldınız" demek ise, şu mânayı ifade eder ki, Müslümanların düzeni dünya ça­pında bir düzendir. Bu heyetin özü ve ruhu "hizbullah": (Allah partisi, bu partinin reisi ve Lideri Efendimiz Hazret-i Muhammed Resulullah aleyhi ve sellemdir. O da, bu partinin amacı, mesleğini ve düşüncesini, çalışma siste­mini, İlâhî kanunlardan almıştır. Bütün zihnî, ahlâkî, maddî kuvvetlerle bu uğurda çalışma yolunu tutmuştur. Bu partinin meramı ve maksadı karşısında; muhalif olan her şeyi silip süpürmüştür. İşte Müslüman Ümmetinin temeli de bu maksada ve bu amaca dayanır.

Müslüman topluluğu için kullanılan üçüncü ıstılah da "Cemâat" kelimesidir. Bu kelime Peygamber efendimiz Sallallahü aleyhi ve sellem tarafından Hadis-i Şeriflerde pek çok kullanılmıştır. Bu kelime de hizib kelimesi gibi tamamen parti mefhumunu ifade eder. Parti ile aynı mâ­nayı taşıyan bir kelimedir.

Nitekim buyurulmuştur ki:

"Size cemaate sarılmanızı tavsiye ederim."

Yahut da:

"Allanın eli cemaatin üzerindedir."

Bunlar gibi Hadis-i Şerifler üzerinde düşünürsek, Resulullah Sallallahü aleyhi ve sellem, özellikle, bilerek ve kasden, "Kavim": Millet, "Şaab": Ulus ve buna ben­zer mefhumları ifade eden kelimeler kullanmaktan bil­hassa çekinmişlerdir. Bu kelimelerin yerine hep "Ce­maat": (topluluk) kelimesini kullanmışlardır. Hiçbir zaman Zatı Saadetleri buyurmamışlardır ki:

Siz her zaman "Kavimle" birlik olunuz. Yahut da yine buyurmamışlardır ki: Allahın eli kavmin üzerindedir.

İşte Müslüman topluluğunun, biraraya toplanmış ol­malarını belirtmek için her zaman ve her yerde "ka-vim" yerine "cemaat" kelimesini veya hizb: (parti) ıstılahını kullanmayı tercih etmişlerdir. Bu gibi kelimeleri kullan­mayı daha münasip ve daha uygun görmüşlerdir.

"Kavim" lafzı da kullanıldığı zaman, bir kısım in­sanların bir maksat, bir amaç ve bir fikir birliği yolunda birleşerek, bir düşünce yolunda yürüdükleri, manası an­laşılır. Ve böyle bir mânayı ifade etmek için bu kelime kullanılır. Bu zümre kendi yaşayış nizamlarına ve amaç­larına göre, kendilerine bir "kavim" ismi verirler. Fakat parti ve hizb kelimelerinin mefhumları ile "kavim" keli­mesinin mefhumu arasında bazı farklar vardır. Partide ya bir düşüncenin peşinde bulunulacak veya bulunulmıyacaktır. Bulunup bulunulmamakla partinin içinde olmak ve parti harici kalmak ortaya çıkar Siz bir partinin amacını ve yolunu kabul etmezseniz, o partiden olamazsınız. O partinin ismini de kullanamazsınız. Pek tabiidir ki, o partiden mebusluğa (milletvekilliğine) nadaylığınızı koyamazsınız; dolayısiyle vekil seçilemez­siniz. O partinin prensiplerini müdafaa etmezsiniz. Parti mensupları size, siz de parti mensuplarına karşı yardım­laşmada bulunmazsınız. Eğer siz herhangi bîr partinin gayesine tam manasiyle ve şuurlu bir şekilde iştirak edi­yorsanız ve kendi partinizden başka hiçbir partiye bağlı değilseniz, fakat sizin ana-babanız da sizin partiden değil de başka bir partinin mensubu iseler, kalkıp da sizin ka­bul etmediğiniz parti azaları yanında sizin de isminizi yazdırılarsa, halbuki böyle bir partiye inanmıyor ve gü­venmiyordunuz; işte o zaman bu meseleyi duyanlar veya görenler muhakkak ki, kahkaha ile güleceklerdir. "Amma da acayip bir durum" diyeceklerdir. Fakat parti tasav­vuru, kavim tasavvuruna dönüştürülürse, o zaman durum başkalaşır. Yu­karda saydığımız hususların hepsi de bir tarafda kalmış olur.

İslâm, bir milletler arası parti mahiyetindedir. Onun partisindeki parti erkânı, parti üyeleri ve parti mensupları arasında bir eşitlik sağlanarak, bir camia: (Society) vü­cuda getirmek için hüküm vermiştir. Bu camianın ara­sında evleniniz, nikahlanınız, kaynaşınız demiştir. Bu camianın çevresi içinde kendi çocuklarınızın eğitimiyle meşgul olunuz, onlara da bu partinin amacı ve gayesini öğretiniz, onları da bu partiye üye kaydettiriniz; öğren­sinler, benimsesinler, inansınlar tâ ki bu partiye bağlan­mış olsunlar.

İşte böyle bir partinin kavmi olunmalıdır ki, bu mu­kaddes bağın ve insanlık için en büyük gerçeği temsil eden bu nizamın, soy - sop, ırk, nesil bağlarından da, vatan, ülke, toprak alâkasından da, tarihi rivayetlerden de, kavmiyetten de çok üstün olduğu görülebilsin.

Böyle bir gayeye ulaşabilmek için ne yapılmışsa hep doğru olmuştur. Fakat ne yazık kî, Müslümanlar, gitgide bu hakikati unuttular. Aslında bu manevî partinin üyeleri olan Müslümanlar, zaman geçtikçe parti üyeliğini bırakıp kavmiyetçilik, milliyetçilik, ulusculuk esasları peşine takıl­dılar. Nihayet bu marazi hal ilerleyerek o dereceye geldi ki, parti düşüncesi, milliyetçilik, kavmiyetçilik, ulusçuluk tasavvuru içinde eriyip gitti. Böylelikle müslümanlar da Almanlar gibi, Japonlar gibi yahut da İngilizler gibi millet­lere bölündüler; kendilerine çeşit çeşit, türlü türlü isimler taktılar. İslâmi, kavim ve millet değil de bir ümmet hazır­lamak istediğini ve bu yolda çalıştığını unuttular. İslâmın hazırlamak istediği ve parti şeklinde vücuda getirmek için uğraştığı heyetini tamamen değiştirdiler. Bu hakikatleri unutarak, kendilerinden ayrı ve kendilerine yabancı bulu­nan gayrı - Müslim kavimler, gayrı - Müslim milletlerin cahilce "kavmiyet, milliyet ve ulusçuluk" tasavvurlarının peşine takılıp gözlerini onların gittikleri yola diktiler. Bu hatalı temel üzerine kurulan bina kötü ve çirkin tesirlerini göstermekte gecikmedi. İşte bu hatadan ve bu yanlışlık­tan vazgeçilmediği müddetçe İslâmın ihyası ve aslına uygun bir (Re-form) için çalışmak faydasız olacaktır.

Bir partinin üyeleri, arasında muhabbet, sevgi, birbi­rine bağlılık, birbirlerine yardam esası var olunca, böyle bir ortamda şahsi, zati yahut da ailevi hususiyetler gö­rünmez. Bu partide birbirine yakınlık ve bağ ancak bir usule bağlanıp, bir meram takip etmekle olur. İşte bu partinin herhangi bir üyasi, cemaat, usul ve amacından ayrılırsa, partiyi yıkmak yolunu tutarsa, o zaman diğer parti üyelerinin yalnız ona yardım etmekten kaçınmaları yeterli olmadığı gibi, bilâkis o bozguncu üyeyes karşı acımasızca hareket etmek, zorlayıcı hareketlere baş vurmak farz olur. Partinin gayesine inanmayanlar ise, parti dışı kalırlar. Bu söylediğimiz hususlar bugünkü dün­yamızın parti nizamnamesinde mevcut usullerden ve hususlardandır. Hatta bazı partilerde parti gayesinden ayrılanların ve partiyi baltalamak yolunu tutanla rın ölüm cezasına çarptırıldığı görülmüştür.[70]

Burada bir parça da Müslümanların haline bakalım: Bu zümre, kendi partilerini bırakarak, parti yerine "kavim: millet" anlayışının peşine takılmak hususunda ne kadar yanlışlığa kapıldıkları ifadeye sığmaz. Onlar arasında çok kimseler şahsi menfaatlerini düşünerek gayrı -islami usullere baş vurmuş ve diğer Müslümanlardan da yardım beklemek gafletine düşmüşlerdir. Yadım görmedikleri zaman şikayet yaygarasını basarlar: Müslüman Müslümana yardım etmiyor diye, feryad ederler. Müslü­man, Müslümanın kardeşi olduğu tavsiyesini de çoktan unutmuşlardır. Bazan yardım eden kimse çıkar da yar­dım ederse, bunun ismine İslâmî yardım derler. Hepsinin dilinde de İslâmî yardımlaşmadan bahis geçer, İslâmî kardeşlikten dem vurulur. İslamdaki yakın ilginin ismi ağızlarda tekrarlanıp durur, fakat hakikate gelince, bunla­rın yaptıkları işlerin hepsi de İslâmın hilâfına, İslama ay­kırı mahiyettedir. Bunlar İslama uymayan işlerine İslâmî isim takarlar, bu şekilde yardım iddiaları da boş sözler­den ileri gitmez. İslâm, bir cemaatin, bir topluluğun, bir zümrenin ismidir ki, hakikatte yukarıda bahsedilen vasıf­lar canlanmış olacaktır. İslâmî cemaat arasında herhangi bir şahıs, İslâma aykırı olan bir işe girişemez. Bilmeden veya herhangi bir sebeple böyle bir işe girişirse tevbe etmesi gerekir. Herhangi birine herhangi bir şekilde yar­dım edilirse, islâm yolunda edilir. Böylelikle İslâm camiası hayati prensiplerini yaşayarak, canlılığını muhafaza eder. Bu camia içinde de kimse İslâmın aksine hareket etmeye kalkmaz. Fakat sizin camianız, İslâmî düşünceye aykırı olarak, kendi düşündüğünüz, kendi duyduğunuz "kavmi­yet, milliyet" düşüncesi yolunu takip eder ve müslümanlar arasında da — sırf bunların adı müslümandır diye İslâmî kardeşliğe aykırı olarak — müslüman olmak taassubu maksadiyle yakınlık ve yar­dımlaşma yolunda giderseniz, o zaman cahiliye kavmi­yetçiliğinin adını islâm camiasına koymuş olursunuz.

Bu safhalara ek olarak cahiliyenin bir kerametini daha gösterebiliriz: Meselâ, sizin içinizde bir kavmî: millî duygu doğar. Siz de kalkıp, teklifsizce, mahiyetini dü­şünmeden buna "İslâmî duygu" ismini takarsınız. Sizin İslâmî duygu diye isim taktığınız bu millî veya kav mî duygudan hareket ederek, bir kimseye müslüman diyor­sunuz; bu kimseye müslüman diye hürmet ediyorsunuz; O'na yakınlık gösteriyorsunuz. Günün birinde takdir etti­ğiniz bu kimsenin eline iktidar geçiyor. Ve icraat devri başlayınca, siz bu iktidar sahibinin işlerinin ve yaptıkları­nın İslama uygunluğunu veya tamamiyle zıd bir tavır ta­kındığını hesaba katmıyorsunuz. Böyle bir şahıs aileden gelen bir örfe dayanarak, taklidi bir müslümanlıkla mı yetinmektedir? Bütün bu hususlar nazarı itibara alınma­dan peşin hüküm vermişsinizdir. Siz ona müslüman de­diğiniz halde onun düşüncesi, fikri ve yaptığı işler müs­lümanlığa tamamen aykırı olsa bile yine de böyle bir insan sizin nazarınızda müslümandır. Böyle bir kanaatle müslü­manlığı ruhen değil de cismen tanımış oluyorsu­nuz. Karşınızdaki insanın isminin Ahmed, Mehmed, Ömer ve Ali olması sizin için yeteli gelmektedir. Bu nok­tadan hareket ederek ve İslâmın hakikatini bir tarafa bı­rakarak, bu gibi kimselerin toplanıp kurmuş oldukları hü­kümete de İslâmî hükümet ismini takar ve böyle bir hü­kümetin ilerlemesini de kendi ilerlemeniz olarak addeder­siniz. Bu hükümete faydalı olmayı da İslâma faydalı ol­mak sayıyorsunuz. Onun ilerlemesi, kalkınması, İslâmın tamamen zararına bile olsa, zıddına dahi olsa, siz her şeye rağmen bu hükümete İslâm hükümeti ve İslâm devleti diyorsunuz. Sizin isim verdiğiniz bu şey, Almanla­rın da benimseyip kendilerine verdikleri, Almanlık ismi gibi bir şeydir. Almanlık, herhangi bir usul ve nizamın ismi değildir. Sırf bir kavmiyet ve bir milliyet ismîdir. Bir şoven milliyetçi Alman, ancak Almanların ilerlemesini ve yükselmesini ister; diğer milletlere mensup olanların iler­lemesini ve yükselmesini istemez. Başka milletlerin iler­lemesinin onlarca bir ehemmiyeti yoktur. Yalnız Alman ilerlemelidir. Siz de o şoven Almanlar gibi bir şoven müslümanlık peşine takılmışsınız. Bu zihniyete göre ta­savvur ettiğiniz bir "müslümancılık" uyduruyorsu nuz. Sizin gibi milliyetçi şoven müslümancılar da yalnız müslüman ismi taktıklarının ilerlemesini ve yükselmelerini isterler. Fakat bu ilerleme ve bu yükselme, ister is­lâm usulüne uysun, ister uymasın; İslama muvafık olsun veya olmasın; onlar için hiçbir ehemmiyeti yoktur. Hatta bu uğurda bazen amelen ve fiilen, İslâmın aleyhine bile çalı­şılmaktan çekinilmez. Bütün bunlara "cahiliyet" demiyelim de başka ne gibi bir isim verelim?

Herhalde şu nokta zihnimize çıkması imkânsız bir şekilde nakşedilmelidir ki, Müslüman, yalnız milletler arası partinin üyelerinin ismidir. Bu parti, dünyada insan­lığın kurtuluşu ve ilerlemesi için, bir hususî meram, bir hususî nazariye, bir hususî iş programı ve bir hususî çalışma tarzıdır. Bu programdan ayrılıp kendi kişisel veya içtimaî vaziyetinizi göz­önünde tutarak, başka bir prog­ram, başka bir nazariye, başka bir çalışma sisteminin üzerinde yürürseniz, o zaman siz nasıl olur da bu yaptı­ğınız işlere kalkar islâmî isim takabilirsiniz?

Meselâ, filan devlet, kapitalizm (sermayecilik) siste­mini takip ediyorsa, dünya kamuoyunca belli ve açık olan bu durumdan sonra, siz nasıl kalkar da bu devlet için "hayır kapitalist değildir de sosyalist veya komünisttir" diyebilirsiniz? Nasıl olur da kapitalist (sermayedar) bir hükümetin ismi, sosyo-komünist hükümet olur? Nasıl böyle zıt bir şeye, onun tam zıddı ile isim takılabilir? Nasıl olur da faşist bir idare tarzının hükümet rejimine siz kal­kıp da cumhuriyet veya demokratik bir sistemdir, diyebi­lirsiniz? Herhangi bir kimse kalkıp da hatalı bir şekilde, bir ıstılah yerine diğer bir ıstılah kullanırsa, onun ismini buna, bunun ismini şuna, şunun ismini de ona takarsa, siz hemen itirazı eder ve bu kimsenin cahil ve bilgisizli­ğine hüküm verirsiniz. O kimseyi cehaletle vasıflandır­makta hiç de gecikmezsiniz. Fakat şimdi görüyorsunuz ki, "islâm" ile "Müslüman" ıstılahlarını siz böyle yerinde olmayarak kullanıyorsunuz. Hakikatte İslâmla ve Müslü­manlıkla alâ­kası olmayana da kalkıp Müslüman ismi vermekte tereddüt etmiyorsunuz. Cahiliyetin ismine kal­kıp Müslümanlık adı takıyorsunuz. Bu, cehaletten de öte kötü bir sıfattır.

"Müslüman" kelimesinin kendisinden anlaşılıyor ki, bu kelime "ism-i zât: şahıs ismi" değildir. Bu kelime "İsm-i sıfat: Vasıf ismi" dir.

Müslüman ismi, İslâma bağlı bulunan, islâm öğreti­sini takip eden, İslâm yolunda giden kimseye verilir. Bun­dan başka bir mefhum ifade etmez. Bir kimse bu yolda, hususî surette, ahlâkî, fikrî, amelî vasıflarla vasıflanmış olursa, bu vasıfları belirtirse, onun bu iyi sıfatlarının top­lamına "islâm" denir. Bu ölçüye göre, siz bu kelimeyi "Bir müslüman kimse için" bu anlamda kullanmıyorsu­nuz. Siz bu kelimeyi meselâ, Hindu, Japon, Çinli kelime­lerinin, kullanıldığı şekilde söylüyor ve Hindu, Japon veya Çinli bir kimseye söylediğiniz isimler gibi isini takıyorsu­nuz. Sizin isim verdiğiniz bu müslüman, ister bütün dav­ranış ve tutumlarıyla, İslâma aykırı hareket etsin, sizce ona "müslüman" denecektir. Çünkü bir kere adı müslümandır. İsterse bu kimse yaptığı işlerle kendini tamamen İslâmdan İslâm dışı bir hale getirmiş olsun, siz yine ona müslüman diyeceksiniz. Onun yaptığı işler, hep kendi şahsî, keyfî işlerde olabilir. İslamla ilişiği de olma­yabilir. Ama bir kere kendisine müslüman adı takılmıştır. Hakikatte ise böyle bir kimsenin islâm ismi taşıması, haksız bir kazanım olur.

Yine yukardaki örnek gibi, "Müslüman menfaati", "Müs­lümanların ilerlemesi" "Müslümanlığın yüksel­mesi", "Müs­lü­man hükümet", "Müslüman devlet", "Müslüman re­jim", "Müs­lüman bakanlık", "Müslüman idare", "Müslüman nizam" ve bunun gibi bir sürü tabirler ağızlarda dolaşıp durmaktadır. Ancak siz bu kelimeleri hakiki mânalarına göre kullandığınız zaman, bu saydıkla­rımız, İslâmî nazariyeye, İslâmî usule uygun olup, islâmî yapıya uysun ve bu İslâmî yapıya her hususta tamamla­sın. İslâmın getirmiş olduğu öğretiyes bağlı bulunsun. Böyle olmayınca, bu saydıkarımızın hiçbirisine "müslüman" kelimesi ilâve etmek ve bunları müslümana izafe etmek asla doğru olmaz. Artık bu gibi kimselere istediğiniz takdirde istediğiniz ismi takabilirsiniz. Fakat bunlara yalnız müslüman ismi takamazsınız. Çünkü İslâma ait vasıfları da bir tarafa bıraksak bile, müslümanlık noktasından da bunların bu hükümetin ba­şında bulunan şahısların ismen bile müslüman olmadı­ğını söyleyebiliriz.

Siz hiç bir zaman, sosyalist yahut da komünist vasfı bulunmayan ve bu gibi şeylerle ilişiği olmayan bir şahsa kalkıp da sosyalist yahut da komünist der misiniz? Me­selâ sosyalist yahut da komünist olmayan bir hükümete "sosyalist hükümet", "komünist devlet" vesaire diye bir şey söyliyebilir misiniz? Öyle ise, Müslüman muamele­sine lâyık bir kimsenin de İslâmdan alâkasını kesmiş, kendi şahsî ve keyfî usulüne tabi olmuş yahut da gayrı-islâmî milliyete bağlanmış ve bu gibi şeyler sarılmış ol­maması lâzımdır. Böyle olmayınca nasıl ona müslüman diyebiliriz?

İşte bu yanlış anlayışın neticesinde, siz kendi mede­niyetinizi, kendi sosyal durumunuzu, kendi tarihinizi de yanlış yola saptırmış oluyorsunuz. Meselâ, İslâmın yüzde yüz aksine, islâm nizamının zıddına hükümet kurmuş bulunan padişahlara ve hükümetlere siz "İslâmi hükûmetler" diyorsunuz. Bu fahiş hatanın yegâne sebebi de bu hükümetin başında bulunan şahsın ismen müslüman olmasıdır.

Meselâ; Kurtuba, Bağdad, Delhi ve Kahiredeki tarihi eserlere bakarak bunlara İslâmî medeniyetin bir parçası olarak bakıyorsunuz. Halbuki bütün ömrünü ayyaşlıkla geçiren ve saraylarda dilediği gibi zevkü sefa süren bu gibi padişahların yaptırmış olduğu eserlere islâmî bir hüviyet atfetmek doğru olmayan bir harekettir. Ne zaman size islâm medeniyet eserlerine dair bir şey sorulursa, hemen Agra şehrine döner, oradaki "Tac Mahal" i göste­rip, işte islâm medeniyet eserlerinin en iyi örneği" dersi­niz. Halbuki, bu eserin İslamla ka­tiyyen bir alâkası yoktur. İslâmın neresinde ölen bir kimseyi toprağa gömerler de onun gömüldüğü yerin üzerinde miazzam kubbeler ya­par, binalar vücuda getirirler. Bu uğurda on milyonlarca para sarfederler. Bu taş yığınlarının meydana gelme­sinde İslâmî olarak hangi zorlayıcı sebepler gösterilebilir?

İslâmın iftihar edilecek tarihinden size sual sorulunca hemen bir bülbül gibi, Abbasilerin, Selçuklularıns ve Mo­ğolların (Timurîlerin) isimlerini sayıp dökersiniz. Fakat gerçek islâm tarihi gözüyle bu vakalara bakılınca, övü­nülen birçok işleri değil altın suyu ile yazmak, bu günah listelerini (diğer bir tabirle bu suçlar fihristini suçlar) kara mürekkeple yazmak icabeder.

Siz, ismi müslüman olan hükümdarların ve padişah­ların tarihine kalkıp da "islâm Tarihi" ismini takıyorsunuz. Hatta bu mevzuda daha da ileri giderek, islâm tarihi di­yorsunuz. Bu hataya düşmenizin sebebi de isimlere göre hüküm vermiş olmanızdır.

İslâm kimliğini, usul ve esasını dikkate almadan tarih sayfalarına eğildiğinizden İslâmî hareketlerle gayrı - İs­lâmî hareketleri biribirine karıştırıyorsunuz. islâm tarihine kıymet verdiğinizi zannederek, sözde ve isimde Müslü­man olan hükümdarları himaye etmek ve onları tarih ba­kımdan müdafaa etmekten başka bir şey düşünmüyor­sunuz. Bakış açınızın eğriliğinden dolayı, herhangi bir müslümana ait olan şeyin veya işin ismine İslâmî şey veya islâmî iş demektesiniz. Sizin düşüncenize göre, herhangi bir kimseye Müslüman dendiği takdirde, ister bu kimse gayri - İslâmî iş ve harekette bulunsun, isterse bütün davranışında gayrı - İslamî usule göre tanzim et­sin, ismi Müslüman ismi olduğu için, siz onun işlerine de İslâmî damgasını çekinmeden vurmaktasınız.

Şu yanlış görüş açınız, kendi milli siyasetinizi de yanlış bir kaide üzerine oturtuyor. İslâmın usul, nazariye ve yapısından gözünüzü başka taraflara çevirmiş oldu­ğunuz halde, bir kavim bir millet uydurup ortaya çıkarıyor ve bunun ismini de "Müslüman kavim, Müslüman millet diyorsunuz. Sonra bu kavim tarafından yahut bu kavmin namına veya bu kavim için sizden herkes ve her zümre, çalışıp hayatını böylece sürdürmek yolunu tutuyor. Size göre herkes Müslümanların milletvekili, Müslümanların temsilcisi veya lideri olabilir. Sizce bu adam Müslüman kavme, Müslüman millete mensup olmalıdır, isterse bu zavallı islâmın "i" sinden bile haberdar olmasın ve îslâmla hiçbir ilişiği de bulunmasın... Bu adamın sadece ismi müslümandır ya...

Herhangi bir partinin peşine takılıp gidersiniz. Bu pa­tinin gayesi ve hedefi herhangi bir şekilde olabilir. İster bu partinin istikameti İslâmî olsun, isterse olmasın, sizin islâm dedikleriniz bu partideler ya, artık bu partiye islâm partisi dememeniz için bir sebep kalmaz ve sizce her türlü şüphe yersiz bir şeydir. Büyük ümitlerle bağlanmış olduğunuz partinizin yaptıkları işlerden elde edilen emekler haram olsa bile, sizce ehemmiyeti yoktur. İktidar kürsüsünde oturan kimselerin isimlerinin Müslüman ol­ması sizi her bakımdan tatmin ettiğinden, bu kimseler bulundukları iktidar koltuğundan İslâmî maksatlara aykırı hükümler vermeleri ve İslama uymayan kanun çıkarmış olmaları kanaatinize göre mühim bir mesele olmaz.

Aynı şekilde, bir çok şeylere islâmî diyorsunuz ki, hakikatte bunların îslâm ile hiçbir alâkaları ve hiçbir alış verişleri yoktur. Bunlar esasen gayrı - islâmî şeylerdir. Halbuki bu gibi işleri de himaye etmeyi, onları korumayı kendinize vazife bilmektesiniz. Koruduğunuz, müdafaa ettiğiniz, bu şeyler ise hakikatte islâmın aksine ve zıddı­nadır. Fakat sizin için islâmî sayılırlar. Sizin gayret sarf ettiğiniz, uğraşıp didindiğiniz, paranızı, liralarınızı harca­dığınız maksatlar, hiçbir zaman islâmî değildir. İşte bun­ların hepsi de bir yanlış anlayışın neticesidir ki, siz, kendi bendinizi bir "kavim", bir "millet" kılmış, fakat islâmın hakikatte bir "Milletlerarası parti" olduğunu, onun mak­sadının dünya hükümranlığını kurmak olduğunu, bütün bir İnsanlığın refahı ve kurtuluşu için çalıştığını unutmuş bulunuyorsunuz.

Siz, kendi "kavim veya milletinizi" parti olarak tasav­vur etmedikçe ve bu partinin maksat ve amacınıs takip etmedikçe, yaşayışınızın hiçbir muamelesi doğru olma­yacak ve siz de hakikate erişmeyeceksiniz,

 

ÎSTİDRAK (ANLAYIŞ)

 

İslâmî cemaate, kavim yerine parti demek gerekti­ğine ilişkin yayınlanan yazı üzerine birçok kimselerin bu kanaatimize katılmadıkları anlaşılmış bulunmaktadır. Halbuki parti yerine kavim kelimesi kullanıldığı zaman, vatana bağlı milliyet mefhumu ortaya çıkmış olur. Bir millet arasında muhtelif siyasî partilerin bulunması ve her birinin ayrı ve değişik gayelerinin bulunması tabii bir şey­dir. Buna rağmen bunların hepsi bir memleket için bir bütün oluştururlar. Bu mevzuda olduğu gibi, Müslüman­lara da bir "parti" dendiği zaman, Müslümanların o ülke­nin veya o memleketin bir parçası sayılmış olduklarını düşünmek gerekir. Bu bakımdan Müslümanlığın da bir vatana ve bir millete bağlanması gerekir.

Cemaat, yahut da parti kelimesi umumiyetle halk arasında siyasî partiler ve oluşumlar için söylendiğinden yukarıda bahsedilen yanlış anlayışın doğmasına sebebi­yet vermiştir. Fakat bu mefhum, (kavram) bu kelimenin asıl ve hakiki manası değildir. Bu mefhum kullanıla kulla­nıla bu manayı almıştır. Bu kelimenin hakiki mana ve mefhumu şudur: Halkın bir kısmının hususî bir akide ve nazariyeye bağlanarak bir maksat ve meram için bir araya toplanmaları ve bir cemaat teşkil etmeleridir. Kur'an-ı Kerim bu mefhumu ifade eder şekilde hizb ve ümmet lâfızlarını kullanmıştır. Cemaat kelimesi hadis­lerde ve diğer İslâmî ilimlerde de kullanılmıştır. İfade et­tiği mefhum da yine parti mefhumudur.

Pek tabiîdir ki, bir millet arasında, bir kavim içinde, bir ülkede veya memlekette, bir cemaat olunca, bu züm­renin kendine has, hususî düşünceleri ve bazı siyasi gö­rüşleri olabilir. Bu gibi cemaatlere örnek olarak siyasî teşekkülleri gösterebiliriz. Bunlar mensup oldukları kav­min veya milletin bir parçası olarak faaliyet gösterirler.

Bu açıdan, ikinci bir cemaati de gözönüne alabiliriz. Bu cemaat küllî nazariyeye ve âlemşümul bir tasavvura (World İdea) sahipdir. Bu cemaat fertlerinin karşısında bütün bir nevi beşer, bütün bir insanlık camiası vardır. Millet, vatan, ülke vesaire farkı gözetilmeksizin, dünya çapında bir gayenin temsilcileridirler. Onlar, bütün yaşa­yış yolunun düzenlenmesi ve bir ölçü dahilinde tanzimi için yepyeni bir yolun ufkunu açarlar. Kendi nazariyele­rinde, tuttukları yol ve amaçlarında, akide, fikir ve ahlak prensiplerinden tutun da ferdî ve içtimaî mevzuların hep­sini gözönünde bulundururlar. Müstakil bir yaşayış ni­zâmı, müstakil bir medeniyet ve müstakil bir içtimaî top­lum (Civilisation) için çalışırlar.

Bu cemaat hakikatte bir cemaat olmakla beraber, bildiğimiz şu kavimlerin parçası olan cemaatlerden değil­dir. Bu cemaat, hududlarla çevrili ve belirli bir alana sığdı­rılmış kavim ve milletlerle kıyas kabul etmiyecek bir üs­tünlüğü temsil eder. Bu birliğin nizamnamesinde, nesil, neseb ve tarihi rivayetlerle övünme taassubu gibi ilkel bir anlayışa yer yoktur.

Bu yegâne nizamın heyetinde nesil, neseb, tarihi ri­vayet taassupları yoktur. Bu gibi şeyler tamamen silin­miş, süpürülmüş ve ortadan kaldırılmıştır. Dünya yüzün­deki çeşitli kavmiyet ve milliyet sebeplerini giderip, yerine gerçek değerlere göre bir milliyet ve bir kavmiyet mey­dana getirmiştir. Şimdi bu cemaatin nasıl bir kavmiyet ve nasıl bir milliyet meydana getirdiğini detaylıs olarak izah edelim:

İslâmın meydana getirdiği milliyetle, nesle, ırka ve ta­rihî rivayetlere dayalı milliyet yerine bir akli kavmiyet ve milliyet (Rational Nationality) vücuda getirilmiştir. Kuru ve cansız kuvvetler yerine akla dayanan bir kavmiyet ve milliyet (Expanding Nationality) kurulmuştur. Öyle bir kavmiyet ve öyle bir milliyet kurulmuştur ki, bu kavmiyet ve bu milliyetin temelleri akla ve medenî birlik esaslarına dayanır. Yeryüzünün bütün mamur mıntıkalarını kendi dairesi içine almağı hedef tutar. Aslında böyle bir kavmi­yet vücuda getirmek, hakikatte bir cemaat vücuda getir­mek demektir. Nitekim, böyle bir cemaatin ortaya çık­ması, doğum yeri vesaireye istinad etmez. Belki bir naza­riye ve bir yol ve bir amaç takibetmek esasına istinad eder. Bu prensiplere istinad eden bir cemaat kurulmuş olur.

Şimdi, müslüman diye isimlendirilen gurup, bu ikinci kısım cemaatin ismidir. Bu şeklilde teşekkül etmiş olan cemaat, bildiğimiz manadaki partiler gibi bir parti değildir. Bu partiler bir kavmin, bir milletin içinden çıkan teşekkül­lerdir. Fakat bu cemaat aksine kavmi ve milleti vücuda getiren partidir. Bu vasıftaki parti müstakil bir medenî nizam ve müstakil bir medeniyet (civilisation) kurmak ister. Küçük küçük veya ufak tefek milliyetlerin dar çerçe­vesini bırakarak, aklî temeller üzerine pek geniş ve pek büyük bir dünya kavmiyeti ve pek büyük bir dünya milli­yeti (World Nationality) vücuda getirmek ister. Bu şekle "Kavim" demek şu bakımdan doğru olabilir: Siz kendiniz, dünyadaki nesil, neseb, ırk veya tarihi kavmiyetlerinizi bir tarafa bırakır, bu gibi kanaatlere bağlı bulunmayı gözden tamamiyle çıkarmış olursunuz. Ancak, bu şartların ger­çekleşmesi ile, kendi medeniyetinizin nizamını, hayat nazariyenize ve toplumsal düşüncenize (Social philosophy) göre kurabilirsiniz. Fakat şu mânada da "ka­vim" olmak, hakikatte bir "cemaat" olmak demek oluyor. Nitekim bir tesadüf eseri olarak muayyen bir yerde doğ­mak (Mere Accideut of Birth) dolayısiyle bir kimse bu kavmin bir üyesi olamaz. Bir kavmin üyesi olabilmek için, herhangi bir şahsın, herhangi bir kavimden olup da son­radan o kavmin akidesini, yolunu ve amacını bırakıp da bu kavmin yol ve akidesine girmesine engel olacak bir şey yoktur. Bu kavmin sistemini kabul eden herkes bu kavmin azası olur. Buna göre, biz burada ne söyledikse, esas olarak şu hususu ortaya atmak istedik: Müslüman kavmiyeti, müslüman milliyeti, bir parti ve bir cemaat ol­ması esasına dayanır. Cemaat olmak asıldır, esastır ve köktür. Kavmiyet ve milliyet ise onun dalı, onun fer'i ve esasa göre tâli derecededir. Cemaat olmak vasfının dı­şında bulunulduğu takdirde ve sırf soyut bir kavim veya millet olmak yolu tutulduğu zaman yıkılışı hızlandıran dejenere olmak (Degeration) durumu baş göstermekte gecikmiyecektir.

Hakikat şudur ki, bütün bir insanlık tarihinde, islâm cemaatının hususiyetleri daima en alâka celbedici ve en belirli bir safha teşkil etmekte ve diğer bütün hadisata ışık tutacak ehemmiyettedir. Zira, İslâmdan önce Buda dini (Bud­hamet) ve Hıristiyanlık, kavmiyet ve milliyet hudu­dunu yıkarak topyekün insanlığa hitap etmişlerdi. Bir nazariye ileri sürerek bir yol ve bir amaç öne sürerek âlemşümul bir kardeşlik vücuda getirmek için çalışmış­lardı. Fakat bu iki dinin ikisi de bir kaç ahlâkî usul ve bir kaç nasihattan başka bir şey söylememiş ve bir olumlu iş görememişlerdir. Toplumsal yaşayışı düzenleyen ve me­denî hayatın ihtiyacı olan küllî bir nizam ve umumî bir kanun ve geniş ölçüde bir usul ortaya koymamışlardır. Alemşümul kardeşliği (Brotherhood) u yapmak yolunda bir çığır açamamışlardır.

İslâmdan sonra Avrupanın ilmî medeniyeti kendi var­lığını ortaya koydu. Bu medeniyet kendisini alemşümul olarak tanıttı. Halbuki bu medeniyet, ilk çıktığı günden itibaren "milliyetçilik: Nationalism" yolunu tutmakta ge­cikmedi. Bu sebepten dolayı alemşümul bir kavmiyet vücuda getirmek bakımından başarısızlığa uğradı.

Halihazır durumda, Marksizm ve sosyo-kornünizmi gözönüne alalım: Bu nazariye, kavmiyetin hududlarını kırmak ister. Alemşümul bir medeniyeti: temsil etmeğe çalışır. Fakat daha şimdiye kadar, bu yeni medeniyet, tam portresini ortaya çıkaramadığından önümüzde bulu­nan bu Marksizm nazariyesi de yine kavmiyet ve müliyet yoluna girmiş ve bu yolda yürümeye başlamıştır.[71]

Bu zamana kadar, bu meydanda yalnız ve yalnız İs­lâm at koşturabilmiştir. Irkçılığa dayanan ve bir tarihi te­mele dayanan milliyetleri ortadan kaldırıp, medeni te­meller üzerine kavmiyet ve milliyet yahut da cemaat meydana getiren yine ancak ve ancak İslâmdır. Alemşü­mul kavmiyeti ortaya koyan yine İslâm'dır. İslamın bu pek yüce idealini iyi bilmeyenler için, onun yaşanan hayata sunduğus prensiplerle hem bir kavim hem de bir parti meydana getirdiğini anlamak pek zordur. Dünya yüzün­deki hiçbir sistem ve hiç bir millet böyle bir müeyyide ile kurulmuş değildir. Görülüyor ki, İtalyada doğmuş bulunan bir adam, İtalyan oluyor, İtalyan kavminin bir parçası sa­yılıyor. Bu adam İtalyada doğmamış olsaydı, İtalyan ol­mayacaktı. Hiçbir zaman da italyan kavminin bir parçası sayılmıyacaktı. Bu esasa dayanarak kavmiyet mefhu­munu düşünenler, bir insanın itikad ve düşünüş bakımın­dan bir millet, daha doğrusu bir kavim veya ümmetin fendi olabileceğini katiyyen düşünemiyorlar. Bir ferd, ina­nış ve düşünce tarzını değiştirmekle bir kavmin ferdi ol­maktan çıkar ve bu topluluktan uzaklaşır. İşte bu vasıf bir millet olmak vasfı bir kavim olmak vasfı değildir. Belki bu, bir parti olmak vasfıdır. Şimdi görüyoruz ki, bir parti ken­disi için ayrı bir medeniyet usulü takip etmek istiyor. Ken­disi için ayrı ve müstakil bir kavmiyet iddiasında bulunu­yor. Bu kavmiyeti kalkıp da herhangi muayyen bir yere, muayyen bir ülkeye bağlamak istemiyor. Aynı zamanda yine de kalkıp muayyen bir yere bağlanıp kalıyor. Bu mesele o zaman içinden çıkılmaz bir muamma ve bir bilmece halini alıyor.

Uzun müddet gayri - İslami Öğretim ve eğitim netice­sin­de, İslâma uymayan usullerle yetişmek sebebiyle, Müslüman­lar da gayrı - Müslimler gibi düşünmekte ve "Tarihi kav­miyet" in cahilane tasavvuruna kapılmış görünmektedirler.

Müslümanlar, vahye mahsus bir fikir cevherine sahip bir topluluk olduklarını, dünya çapında bir inkılap yapmak için ortaya çıkmış bulunduklarını, yaşayışın gayesini kendi görüşlerine göre izah ettiklerini, cemiyetlerine bu İlahi kanunları et­meye muvaffak olduklarını, dünyadaki yanlış nizamları de­vi­rip, muntazam ve planlı prensipler tatbik edeceklerini, unuttular.

Onlar, bunların hepsini, bir tarafa bırakarak, kendile­rini bir kavim, bir millet bilmek yoluna gittiler. Yani şu bildiğimiz kavim ve şu gördüğümüz milletlerden birisi gibi "kavim ve millet".

Şimdi, onların meclislerinde, toplantılarında, konfe­rans­larında, cemiyetlerinde, gazetelerinde, dergilerindes, kitaplarında gerçek toplumsal yaşayışlarından söz edile­mez. Dünya "kavimliğini" bâr tarafa bırakıp da bir "üm­met" olduklarını görmek imkânsızdır. Batı taklitçiliğinde bir ümit ışığı arayan bu milletlerde yüzeysel bir müslümanlık ortada dolaşır durur.

Bu tarz Müslümanlık daha ziyade nesle, sülâleye veya siya­­sete dayanır. Bir ferdin babasının veya dedesi­nin Müslüman oluşu ona da mirass yolu ile intikal etmiş­tir. Bu mefhu­mu muhafaza etmek ve bu hususu geliştir­mek yolunda çalışır, didinirler. İtalya diktatörü Mussolini de böyle yapmıştı. O da İtalyanların ilerlemesi için çalışıp uğraşırdı. Bir usul ve bir nazariyeye bağlıydı ama bu usul ve nazariyenin ancak ital­yan­­lar için faydalı olması söz konusu idi. Diğerleri için böyle bir şey ehemmiyete alın­mıyordu. Müslümanlar da buna ben­zer bir yol tuttukların­dan yıkılışın pençesinden kurtulamadılar.

Bu çok elim ve feci yıkılışın sebeplerinden en mü­himi, koca bir ümmetin kavmiyet ve milliyetlere ayrılarak parçalan­ması ve tek tek yutulacak ve yok edilecek bir duruma gel­mesidir. Bu yıkılışın sebeplerini araştırdığımız zaman, şu hususu hatırlatmak gerekiyor:

Siz, ırkî ve tarihî bir esasa dayanarak, bir kavim ola­maz­sınız, hakikatte siz kavim değil sadece bir cemaat olabi­lir­si­nıiz. Sizin kurtuluşunuz, sizin felah bulmanız, sizin ilerlemeniz için, sizin içinizde sizin gönlünüzde ce­maat olmak hissi (Party sense) doğmuş ve gelişmiş ol­ması lâzımdır.

Cemaat olmak hissinin unutulması ve ortadan kalk­mış bulunması o kadar fena neticeler meydana getirmiş­tir ki, saymakla ve sıralamakla bitmez ve tükenmez. Bu hal, müthiş bir iman zaafının korkunç neticesidir. Müslü­man kendi kurtuluş yolunu terkettiği için, önüne çıkan herhangi bir yolu takip ediyor. Her fikri, her doktrini ve her sosyal görüşü tereddütsüz kabul ediyor. Kabul ettiği bu fikir, bu doktrin ve bu sosyal görüşler ister islâm fikriya­tına uysun, isterse uymasın bu mevzuları bir tahlil süzge­cinden geçirecek seviyede değildir. Ne acıdır ki. bir Müslüman, Nasyonalist (Milliyetçi şöven) oluyor, Komü­nist oluyor, Faşist usulüne boyun eğiyor. Bu gibi fikir tu­zakları hakkında katiyyen fikir yorup düşünmek istemiyor.

Avrupanın çeşitli toplumsal felsefelerinin "mavera üt - tabia": (Tabiat ötesis) fikirlerin diğer ilmî ve gayrı -ilmi nazariyelerin her birinin peşine takılmış bulunan bir hayli Müslüman görebilirsiniz. Dünyanın herhangi medeni, siyasi, toplumsal hareketlerinde az çok bir kaç Müslümana rastlarsınız. Bu da hayrete vericidir ki, böyle yapmakla beraber bu zevat yine de kendilerine "biz Müslümanız" diyorlar. Hattâ kendilerini de Müslüman olarak biliyorlar. Çeşitli yollara kapıldıkları halde yine de Müslümanlık iddiasından vazgeçmemektedirler. Fakat şunu bir türlü akıllarına getirmiyorlar ki, "Müslüman" kelimesi doğum ile bir kimseye takılan bir lakap değildir. Müslüman, islâm yolunu tutup gidenlere verilmiş olan bir sıfatın ismidir. Hakikatte İslâm yolundan ayrılmış, islâm yolundan başka bir yola sapmış, başka bir yol takip etmiş bulunan bir kimseye "Müslüman" ismini vermek "Müslümandır" demek her bakımdan yanlış ve hatalıdır. Milliyetçi Müslüman, "Şoven Müslüman" (Müslim Nationalist) "Komünist Müslüman" ve bunun gibi kavram kullanmak Müslüman için imkansız bir şey olup, böyle bir şey: "Komünist sermayedar", "Komünist kıral", "Komü­nist padişah" demek gibi olur.

 

 

İKİNCİ KISIM

BÖLÜM. 6

 

HAZIRLAYICININ NOTU

 

Kitabımızın ikinci bölümünü oluşturan bu kısımda, is­lâm'da Hükümetin esasları, temelleri ve çalışma siste­mini değerlendireceğimiz gibi, aynı zamanda tatbikata ait plânlar hususu üzerinde de duracağız.

Ancak bu şekilde islâm'da Anayasanın açıklığa ka­vuşmuş bir plânı gözümüzün önünde bulunacaktır.

İlk önce, bu kısımda islâm'da Anayasanın ve kanun­ların kaynaklarından bahsetmek daha uygum olacaktır. Bu mevzu açıklandıktan sonra, sırasiyle diğer konulara geçeceğiz. islamın Anayasası üzerinde bu araştırma yapılırken, bu anayasanın asıl mehazının Kur'an ve Sün­net olduğu ispat edildikten sonra, diğer ülkelerde tatbik edilmekte olan tecrübeler hakkındaki birçok yanlış anla­yışlar da kendiliğinden ortadan kalkmış bulunacaktır.

Müslüman ülkelerdeki mevcut hükümdarlıklar ve zamanımızın yenilik taraftarı ilericilerin fikirlerindeki ha­talar da ortaya çıkmış bulunacaktır. Bunların bu hatalı uygulamalarının sebebi, islâm'da Hükûmet'in asıl kay­naklarına kadar gitmeyip, Avrupai usullere, İslâmî hükü­meti dayandırmak yolunu tutmalarıdır. Şüphesiz biz diğer ülkelerin de tecrübelerinden faydalanmış bulunuyoruz. Fakat yine de kendi nizamımızın dairesinin dışına çık­mamamız lâzımdır. Bu nizamımızın ruhunu muhafaza etmeliyiz. İşte bunun için her şeyden önce Anayasanın kaynağı için istifade edilecek olan şekillerde de kendi önümüzde bir yığın engeller çıkarıp kendi kendimize problem çıkarıyoruz. Bu bahis üzerinde dururken zarurî olarak bir mesele ile karşılaşıyoruz. — Bu da Hadisi Şe­rifi inkar etmek gafletidir — Bazıları, Hadisi Şerifler hak­kında zihinleri şüpheye sokmak yolunu tutarlar. Hadisi Şeriflerin hüccet ve kanun kaynağı olmasına itiraz eder­ler. İşte bu yüzden bu noktayı eleştirmek, bu hususu et­raflıca açıklamak ve meselenin doğru şeklini ortaya koy­mak gerekiyor.

İslâm'da, devlet nizamı hakkında Hadisi Şeriflerden başka aydınlatıcı ve açık bir formülün ortaya konamıyaca­ğı bir gerçektir.

Muhterem Müellifin bu husustaki muhtelif yazılarını bir araya getirip bir düzene koyduk. Dipnotlarda da bun­ların nerelerde ve ne zaman kaydedilmiş olduklarını be­lirttik.

Hazırlayıcı

 

 

İSLÂM ANAYASASININ VE KANUNLARININ                KAYNAKLARI

 

islâm'da hükümet nizamı öyle bir kuruluştur ki, bu si­yasî kuvvetin temeli ve memleket düzenimin esası İlâhî Hâkimiyet ve Nübüvvet gerçeklerine dayanan hilâfet'e (Hilâfet âlâ minhâc in nübüvve) dayanır. İslâm, bütün kanun ve nizamların bu noktaya dayandığını ve bu nok­tanın kapsamı dahilinde yürütüleceğini bildirir. Bu gün, dünyanın her neresinde böyle bir hükümet kurulmaya kalkışılırsa, bu hükümetin şekli, çalışma sistemi, memle­ket nizamı bakımından dayanacağı kanun kaynakları için, bir kaç önemli hususun gözönünde bulundurulması gerekir. Bu belli kaynaklar, Kur'an-ı Kerim, Sünnet-i Resulullah Sallallahû Aleyhi ve Sellem, Hûlefa-i Raşidîn'in teamülü ve Müctehid-i Ümmet'in işleri ne şe­kilde çözümlediklerine dair verdikleri örneklerdir.

İslâmın yazılı olmayan ve kâğıt üzerine geçmemiş bulunan Devlet Anayasası bu dört kaynaktan alınmakta­dır. Bunları tetkik edip gözden geçirdiğimiz zaman islâm Hükümetinin şekli ve bu hükümetin mahiyetine ait bir harita önümüze serilmiş olacaktır. Usûlde, külliyatta, ah­kâmda, hadiselerde, bizim dayandığımız esaslar bu dört kaynaktır. İslâm Devletinin Anayasası da bu dört değiş­mez kaynaktan alınmıştır.

 

1. KUR'AN-I KERiM.

 

İslâm Hükümeti Anayasasının dört esas kaynağın­dan birincisi, en önemlisi ve en başta geleni Kur'an-ı Ke­rim'dir. İslâm ıstılahında[72] "Kitab" dendiği zaman, Hak Taalâ'nın, kullarına hidayet olmak üzere, Resulü vasıtasiyle göndermiş bulunduğu Kitab demektir. Mef­hum bakımından bu kitab, resmî bildiri (Oficial Version) veya İslâm ıstılahına göre "İlâhî Kelâm" dır. Bu resmî beyanı halka iletmek ve açıklayıp anlatmak ve amelî ola­rak tatbikini temin etmek için de Peygamber gönderilmiş­tir.

Allahın sünneti ise Hak Taalâ'nın, Peygamber vasitasiyle kullara öğretmek istediği hususlardır ki, bu mevzuların ince meselelerini ve usullerini Peygamberin kalbine indirmiştir. Vahiy yolu ile bildirilen bu İlâhî emirle­rin ne sözlerinde ne de mânalarında, her ikisinde de Peygamberin şahsına ait ne akıl, ne düşünce, ne fikir, ne irade ne de isteğinin en ufak bir müdahalesi olmaktadır. Peygamber ise, bu kelâm için ancak çok emin bir ema­netçi mevkiindedir. İlâhi bir postacı hüviyetinde olup, Hak Taalâ tarafından aldığı emaneti Hak Taalânın kullarına ulaştırmaktan başka bir vazifesi yoktur. Aynı zamanda Hak Taalâ'nın bahşetmiş olduğu ilim, basiret ve derin anlayışla bu yüce Kelâm'ın mânalarını ve mefhumlarını şerh ve beyan eder. Bahsi geçen İlahî usuller üzerinde ahlâk, muaşeret, medeniyet ve toplu yaşama nizamlarını gerçekleştirir. Kendi yaşadığı ve telkin ettiği pâk ve temiz ahlâkı ile halkın düşüncesinde, fikir hayatında gerçek bir inkılap vücuda getirir. Fenalıklardan kaçınma, manevî temizlik ve nefisle mücadele gibi gerçek insanların sıfat­ları olan değerleri halkın ruhuna yerleştirir. Bu amelî ve fazilet örneği rehberlikle halkı öyle bir şekilde yetiştirip geliştirir ki, yeni bir camia (Socety) yeni bir zihniyet, yeni bir fikir ve düşünce sistemi, yeni bir Örf ve âdet, yeni bir kanun ve nizam ortaya çıkmış olur. Sonra, Peygamber bu halkı Allah'ın kitabı ve yine aynı kaynaktan doğan Sünneti ile yetiştirir. Ve kendilerinin örnek ahlakını çevre­sine işler. Bu şekilde Peygamberin yetiştirmiş olduğu bir cemaat vücuda gelir. İlâhî bilgi, ahlâk ve aşkla tezyin edilmiş bu topluluk, kendilerinden sonra, gelecek olan nesillere hidayet meşalesini yakmak için çalışıp giderler.

Kur'an-ı Kerim, Hak Taalâ tarafından indirilmiş bulu­nan semavî kitapların en sonuncusu ve en mükemmeli­dir. Müslümanlar, bütün bu İlâhî kitapların hepsine birden iman etmelidirler. Fakat bu kitaplar içinde, hidayet ka­nunu ve yaşayış nizamı olmak bakımından yalnız Kur'an-ı Kerim'e ittiba uyulur Ve yalnız Kur'an-ı Kerim'e bağlılık esas ve zarurîdir. Şunu da iyi biliyoruz ki, fiili olarak uy­manın ve bağlı bulunmanın hududu nereden başlarsa, o noktada diğer kitapların hükümlerinden alâkayı kesmek icabeder. Yalnız Kur'an-ı Kerime bağlanmak ve ona tabi olmak ve kendimiz için yalnız bu kitabı hidayet kaynağı ve delili (Authority) bilmemiz lâzımdır. Bunun da bir kaç sebebi vardır:

1. Kur'an-ı Kerim'in mukaddes sözleri ve kelimeleri noktası noktasına, Hazreti Resulullah Sallallahû aleyhi ve Sel­lem'in beyan buyurdukları gibi aynen ve harfiyen ko­run­muş­tur. En ufak bir değişikliğe uğramamıştır. ilk gün­den itibaren yüzlerce, binlerce hatta on binlerce insan tarafından, hiç ara verilmeksizin, olduğu gibi öğrenilip, ezberlenip okuya ge­lin­miş­tir. Yüz binlerce ve milyonlarca İnsan da her gün bu kitabı yazılı nüshalarından oku­maktadırlar. Kitabın yazılış şeklini aynen muhafaza et­meye çalışmaktadırlar. Bu kitabın cümlelerinde, ibarele­rinde, hatta kelime ve harflerinde bile zerre kadar ihtilaf olmamasına dikkat edilmiştir. Bundan dolayı artık bu hususta hiçbir şek ve şüpheye yer yoktur. Hazreti Resulü Ekrem sallallahu aleyhi ve sellem, Kur'an-ı Kerimi kendi saadet devirlerinde Arapça dilinde nasıl duyurmuş ise, bu güne kadar bütün dünyada, dünyanın her tarafında, ihti­lafsız olarak yayılmış bulunmaktadır. Dünyanın en uzak yerlerine kadar yayılmış olan, yeryüzündeki bu tek İlâhî ikitap, ilk vahyedildiği tazeliği ve asliyeti muhafaza et­mektedir.

2. Kur'an-ı Kerim'in indirilmiş olduğu dil, Arapçadır. Arapça ise yaşayan bir dildir. Açık ve ebedî bir lisandır. Kur'an-ı Kerim, indirildiği zaman ise, en ileri gelen edebî bir dildi. Bu yüce-kitabın mâna ve mef-humlarını anlamak hususunda ölü dillerde çekilen zor-luklara, külfetlere ve zahmetlere katiyyen rastlanmaz.

3. Tamamen haktır ve başından sonuna kadar, ilahi öğretiden ibarettir. Bu kitapta herhangi bir şekilde, insanî cazibeler, nefsanî istekler, millî veya kabile ve aşiretlere ait garazlar, cahilane sapıklıklar ve şaibeler yol bulama­mıştır. Bu kitapta, İlâhî kelâma her hangi bir şekilde katiyyen zerre kadar insanî kelâm karışmamış ve karıştı­rılmamıştır.

4. Bu kitap mükemmel ve camî bir kitap olarak, bü­tün hakikatleri, maarifi, hayrat ve salihatı bir araya topla­mıştır. Kendisinden Önce nazil kılınmış bulunan semavî kitapların da bütün hakikatlerini, maarifini, hayrat ve salihatını ihtiva etmektedir. Ve öyle bir cami kitaptır ki, insan bu kitabı gözönünde bulundurduğu zaman kendi, kendisini diğer semavî kitapları gözönüne almaktan ihti­yacını hissetmez.

5. Bu kitap, Rabbani Hidâyetlerin ve İlâhî öğretinin en son kitabıdır: (Latest Edision). Birtakım özel durum­larda bazı kitaplarda gösterilmiş olan bazı hidâyetler de Kur'an ile açıklanmış olup, önceki kitaplarda bulunmayan bazı hidayetler ilâve edilerek bazısı da değiştirilip daha mükemmeli konmuştur.

"Biz bir ayetin hükmünü başka bir ayetle değiştirir ve yahut unutturursak elbette ki, ondan daha iyisini veya onun gibisini göndeririz. Allah'ın her şeye kadir olduğunu acaba bilmez misiniz?"

(El – Bakara: 106).

Bundan dolayı, herhangi bir kimse, ata ve babasının yoluna değil de İlâhî yola girip İlâhî hidayete uymak is­terse, elbette ki, bu kitaplar dizisinin yeni baskısından, son nüshasından istifade etmesi icabeder. Bu yeni nüsha ve emsalsiz hüccet de yine Kur'an'dır. Ondan evvelki kitaplar değildir. İşte bunun içindir ki, İslâm, bundan ev­velki kitaplara, uymaktan ve onlara bağlı bulunmaktan alâkayı keserek yalnız Kur'an-ı Kerime uyarak, yalnız Kur'an'a bağlı bulunmayı emretmiştir. Bütün dünya hal­kına da, Kur'an'a bağlanmayı ve bu kitabı tek kanun ola­rak kabul etmeye çağırmıştır. Müslümanlar için de bu kitap ilk ve temel hidayet kaynağı olarak kararlaştırılmış­tır.

"Biz sana kitabı hak ile nazil kıldık ki, bununla halk arasında Allah'ın sana gösterdiği gibi hüküm veresin."

(Nisa: 105).

"O'na (Nebî'ye) iman edenler, O'na hürmet gösteren ler, yardın edenler ve O'nunla ııazil kılınmış bulunan nûr'a tabî olanlar, işte felah bulan kimselerdir."

(A'râf: 157)

"Allah'ın nazil kılmış bulunduğu ile hüküm vermeyen böyleleri, kafirdirler... Böyleleri zâlimdirler... Böyleleri fâ­sık­­tırlar."

(El – Mâide: 44, 45, 47).

İşte görülüyor ki,[73] Hak Taalâ'nın nazil kılmış bulun­duğu kanuna göre hüküm vermeyen kimseler yine Hak Taalâ tarafından üç ayrı sıfatla cezalandırılmış olmakta­dırlar. Birincisi, böylelerinin kâfir oluşlarıdır. İkincisi bu güruhun zâlim oluşlarıdır. Üçüncüsü ise böylelerinin fasık olduklarıdır. Bu âyet-i kerimeden kesin olarak şu mesele ortaya çıkmaktadır: Kim olursa olsun, Allah'ın kanununu ve yahut da O'nun hükümlerini bir tarafa bırakarak, ken­disinin veya başka insanların uydurdukları kanunlar ve hükümler üzerine işlerini hal etme yoluna giderse, o za­man üç büyük suç işlemiş olur. Birincisi, İlâhî Hükümleri inkâr etmekle, Hak Taalâ'yı da inkâr etmiş sayılacağın­dan böyle bir fiil küfürden başka bir şey değildir. İkincisi, yapılan bu iş adalet ve insafın aksine olduğundan — nitekim en doğru ve en sahih adalet, İlâhi adaletten başka bir adalet olamıyacağından — O'nun hükmünü bir tarafa bırakarak uydurma hüküm vermek doğrudan doğ­ruya zulümdür. Üçüncüsü ise, insan kul olmak hasebiyle kendi efendisinin ve kendi malikinin koymuş bulunduğu kanun ve nizamdan dönüp de kendisinin yahut da başka insanların uydurup ortaya atmış bulundukları kanunları icra etmeğe kalkarsa, hakikatte kulluk ve itaat dairesinin dışına çıkmış olacağından bu iş de fısktır.

İşte, bu küfr, bu zulüm, bu fısk kendi çeşitleri bakı­mından hakikatte her üçü de Hak Taalâ'nın hükmünden ay­rılmak, O'nun emrinden kaçınmak demektir. Her ne­rede, Hak Taalâ'nın hükmüne karşı gelmek varsa, bu üç şeyin orada bulunmamasına imkân yoktur. Pek tabiî ola­rak, kaçınmanın, karşı gelmenin, derecesine ve yerine göre bu cürümlerin farkları ve dereceleri vardır.

Müslümanlar için[74] asıl kaynak ve hüccet Kur'an-ı Ke­rim'dir. Kur'an-ı Kerim'e muhalif bulunan her şey kesin olarak bilinmelidir ki, tâbi olunacak, bağlanılacak şeyler­den değildir.

"Rabbınızdan size indirilmiş bulunana tâbi olunuz. Ve O'ndan başka koruyucu edinip tâbi olmayın."

(A'râf: 3)

Kur'an-ı Kerim hükümlerinde ve onun tâliminde kim­senin hatta peygamberin kendisinin bile kat'iyyen değiş­tirme, tağyir ve tebdil etme hakkı yoktur.

"Söyle (Ey peygamber) ben bunu istediğim gibi de­ğiştiremem. Ancak bana vahyolunana tâbi olmak zorun­dayım. Elbette ki ben Rabbıma isyan etmekle büyük gü­nün azabından korkarım."

(Yunus: 15)

Kur'an-ı Kerim, İslâmî hükümetin ilk ve en başta ge­len kaynağıdır. Onda Hak Taalâ'nın ahkâmı ve buyrukları vardır. Bu ahkâm ve buyruklar, insanların bütün yaşa­yışlarında onlara bir örnek teşkil eder. Eksiksiz olarak hayatın her dalı için muteber ve geçerlidir. Burada yalnız münferid ahlâk dersi verilmemiştir. Sosyal yaşayışın (Social life) her cephesinin ıslahı ve tanzimi için hidayet yolu gösterilmiştir. Kesin hükümler konmuştur.

İşte bu itibarla İslâm hükümeti kurulacağı zaman hangi esaslar üzerine bina edileceği de anlatılmıştır.

 

2. SÜNNET-İ RESÛLULLÂH[75]

 

İkinci kaynak[76] Resulü Ekremin sünnetidir. Malumdur ki, Nebî Sallallahû aleyhi ve Sellem Kur'an-ı Ke-rim'in hidayeti altında ve koyduğu usul gereğince, islâmı, Arap ülkesinde geçerli kılmıştır. İslârnî tasavvuru amelî olarak ortaya koymuştur. Bu tasavvur gereğince bir camia teşkil etmiştir. Bu camiayı tanzim ederek bir devlet kurmuştur. Bu devletin muhtelif şubelerini ortaya çıkarmış ve bunla­rın plânlarını çizmiştir. Bu işlerin Sünneti Resûlullâh ol­duğu elbette ki malûmdur. Bunların yardımı ile Kur'an-ı Kerimin hidayetleri belirmiştir. Ve Kur'an-ı Kerim'in bu hidayet ışığı altında bu işlerin amelî vaziyetleri tatbik sa­hasına girmiştir. İşte bu düsturu gözönünde bulundura­rak, biz de İslâmî düsturun (kanun) son şeklini (Precedents) dikkate alıp bu düsturî rivayetlere (Convensions of the Constitution) çok büyük meseleleri halletmiş bulunuyoruz.

Buna göre, bizim kabul ettiğimiz kanun için, Sünnet ikinci mühim kaynaktır. Fakat maalesef bu hususun ehemmiyetini küçümsemek için, bir zümre bunun kanunî Hüccet (Legol Sanction) olmasını önlemek istemektedir­ler. Bu kimseler bu hususun ehemmiyetini yalnız inkâr etmekle kalmıyorlar, aynı zamanda kamuoyunu da bu esasa karşı gelmek için hazırlıyorlar. Bu bakımdan, biz burada Sünnetin asla. vazgeçilemiyecek bir Hüccet (delil) olduğunu açıklamak zorunda bulunuyoruz.

İşte bu[77] bir tarihî hakikattir ki, Nebî Sallallahü aleyhi ve Sellem'e nübüvvet verildikten sonra, kendilerine Hak Taalâ tarafından Kur'an-ı Kerim nazil oldu. Fakat iş Kur'an-ı Kerim'in nüzulü ile kalmadı. Dünya çapında bir rehberliği temsil eden bir islâm topluluğu meydana geti­rildi. Yeni bir medeniyet nizamı ortaya çıkıp yeni bir rejim ile hükümet oluştu. Şimdi ortaya şöyle bir sual çıkmakta­dır: Hazret-i Muhammed Sallallahü aleyhi ve Sellem Kur'an-ı Kerim'i elde ettikten sonra başka ne gibi işler yapmıştır? Nasıl bir nizam meydana getirmiştir? Acaba sadece Peygamberlik vasfı ile diğer peygamberler gibi Kur'an-ı Kerim'de bahsedilen Hakkın rızasını talep et­mekten başka bir şey yapmış mıdır? Yoksa peygamberlik hususiyeti gereğince Kur'an-ı Kerim'i duyurduktan sonra iş bitmiş midir? Acaba Kur'an-ı Kerimin öğretisine bağlı olarak kendi söz ve fiilini, Müslümanlar için bir dayanak ve bir delil olarak koymuş mudur, yoksa koymamış mı­dır? Birinci şıkkı kabul edersek, Sünnetin de Kur'an-ı Kerim'le birlikte dayanak ve delil olduğuna inanmaktan başka çaremiz yoktur. İkinci hususu kabul edersek, Sün­neti de ayrı bir kanun ve bir nizam olarak kabul etmemiz gerekir. Başka bir şekil olamaz ve olmasına da imkân yoktur.

Kur'an-ı Kerime ait bulunan hususlarda şu husus ta­mamen açıktır ki, Hazret-i Muhammed sallallahü aley-hi ve sellem yalnız mektup dağıtan postacı hükmünde de­ğildir. O, Hak Taalâ tarafından gönderilmiş bulunan bir rehber, bir hâkim ve bir muallimdir.

Bundan dolayı ona itaat etmek, onun yolundan git­mek Müslümanlara farz ve elzemdir. O'nun yaşayışı bü­tün iman ehlf için bir örnek ve bir nümunedir. Her hu­susta ve her yönde "memurun minallah" tır. Mekkede iken İslâmı kabul edenler arasında kendilerini bir Lider olarak ortaya atmadı. Neûzü billah bu liderlik mansıbı­nı da or­taya koymak istemedi. Böyle olsaydı Medineye hicret etmezlerdi. Medineye yerleştikten sonra, orada bir islâm hükümeti kurdular. Çünkü emir böyle idi. O zaman Mu­hacirler ve Ansar ile muhtelif mevzularda mü­şaverede bulundu. Muhacirler ile Ansar İslâm hüküme­ti kurulunca Hazret-i Resulü Ekrem Muhammed Mustafa Sallallahü aleyhi ve Sellemi kurulmuş oran devletin basına getirdiler O'nu memleket idaresinin başkanı (Sadr), umumî kadı (Genel hâkim) ve orduların başku­mandanı olmasını iste­diler. Kur'an-ı Kerim, Zatı Saa­detlerinin bütün bu hususi­yetlerinin hududunu ve ölçü­sünü tayin etmiştir. Mansıbı nübüvvetin yanı başında bunlara da yer vermiştir. Şu noktaya da dikkat etmek gerekir ki, akılca kabul edilen bu husus yani bir pey­gamberin yalnız ve sadece Allahın Kelâmını okumaktan başka vazifesi olmayıp bundan başka daha birçok işleri de olduğunu inkâr etmek müm­kün değildir. Bir peygam­ber Allahın kelâmını duyurduğu müddetçe peygamberlik vasfını haizdir. Bunun dışında alelade bir insandır. Alela­de insanlar gibi hareket eder. Böyle olmakla beraber yine kendileri bizatihi insanlar için bir örnek ve bir nu­mune insandır, İslâmın başından gü­nümüze kadar müslümanlar arasında ittifakla Hazret-i Muhammed sallallahü aleyhi ve sellemin en mükemmel bir Örnek ve bir emsalsiz numune olduğu kabul edilmiştir. Her zaman ve mekânda ittiba edilmesi vacip ve itaat edilmesi farz olarak inanılmıştır. O'nun emirlerine uyma­nın ve nehyettiklerinden (yasakladıklarından) uzaklaş­manın bir saadet vesilesi olduğuna canü gönülden ina­nılmıştır. Hattâ herhangi bir gayrı -müslim âlim bir kimse bi­le, Müslümanların peygamberlerinin daima emir ve (yasaklarına) nehyine inandıklarını ve onun Sünnetini kendilerine örnek aldıklarını inkâr edemez. Ve hattâ bu gayrı müslimler bile İslâmm ikinci kaynağının Kur'an-ı Kerim'den sonra Resulü Ekremin Sünneti olduğuna ka­naat getirmişlerdir. Şimdi hiç bir kimse kalkıp da itiraz edemez ki, İslâm kanunlarının esası ve İslâm nizamının temeli Sünnetin haricinden başka bir şeye dayanır. Şimdi şöyle bir şey düşünmek imkansız bir şey oluyor: Resulü Ekrem sadece Kur'an-ı Kerimi okumak ve okutmakla kalmış ve Kur'an'ın tâlimini (öğretisini) kendi davranışla­rına örnek tutmamıştır. Belki Kur'an-ı Kerim 'in tâlimini kendi davranışlarına örnek tutmakla ancak peygamberlik vazifesini tamamlamıştır. Buna göre Zat-ı Saadetlerinin tavrı ve hareketlerinin bir bütün olarak. Kur'an-ı Kerimin amelî cep­hesinden başka bir şey olmadığına kanaat ge­tirmek icabediyor. Birinci şekil düşünülürse, o zaman Hazret-i Resulü Ekremin mübarek sözleri islâm'ın kendi­sinden başka bir şey olamaz. İkinci şekle göre düşündü­ğümüz zaman, Fahri Kâinat Efendimizin, o büyük dâva­sını Kur'an-ı Kerim ile ispat etmiş olduğu anlaşılır.

Kur'an-ı Kerim, Zat-ı Saadetlerinin mevkisini tayin etmiş ve Risâlet vazifesini nasıl yapacağını da bildirmiş­tir.

 

A. Öğretmen ve eğitici olmak bakımından                Resulün vasfı.

Kur^lan-ı Kerim'de[78] dört yerde Nebî sallalahü aleyhi ve sellemin Peygamberlik görevinin açıklanması hak­kında beyan vardır:

"Hatırlayın: ibrahim ile ismail, Beyt'in temellerini yük­seltiyorlardı... (Onlar şöyle dua ediyorlardı)... Yâ Rabbi bunlar arasından kendileri için bir Resul gönder ki, Kitabı, hikmeti öğretip onları temizlesin."

(El – Bakara:, 127 - 129).

"Nitekim içinizden size bir Resul gönderdik ki, size bizim âyetlerimizi okur ve sizi temizler ve size kitabı ve hikmeti öğretir, hem de sîzin bilmediğiniz şeyleri size öğretir."

(El - Bakara, 151)

"Allah müminlere, kendilerinden bir Resul gönder­mekle ihsan. Bu Resul onlara O'nun âyetlerini okur ve onları temizler ve onlara Kitabı ve hikmeti öğretir."

(Al-i İmran: 164)

"O, öyle bir kimsedir ki, ümmîler (okuma yazma bil­meyenler) arasından onlar için bir Resul gönderdi. (Bu Resul) onlara O'nun âyetlerini okur ve onları temizler ve kendilerine kitabı ve hikmeti öğretir."

(El - Cum'a: 2)

Bu âyet-i kerimelerde sık sık tekrarlanıp bildirilmiş olan şu mesele vardır: Hak Taalâ kendi Resulünü sadece Kur'an-ı Kerimin âyetlerini duyurmak için göndermemiştir. Belki bir peygamberin gönrilmesinin üç maksadı vardır.

Birincisi: Zât-ı Saadetleri halka kitabı öğretir.

İkincisi: Kitabın derin mânalarını açıklayarak hikmeti de öğretir.

Üçüncüsü: Zatı Risaletpenahileri, halkın içtimaî ve ferdi fenalıklarını ve kötülüklerini ortadan kaldırıp bunla­rın yerine onları İslâmın güzel ve yüksek ahlâkı donatır. Ve aynı zaman­da Hak Nizamını gerçekleştirerek, üstün ve sıhhatli cemiyet düzenini meydana getirir.

Şu da açık bir husustur ki, kitap ve hikmet üğretmek, Kur'an-ı Kerimin sözlerini duyurmaktan başka bir iştir. Yoksa böyle olmasaydı bir de Kitabın ve hikmet'in öğre­tilmesinden bahsedilmesine lüzum yoktu. Yalnız tebliğle değil aynı zamanda fiilî ve tatbiki olarak hareket etmek, değişmez bir kuraldır. Aksi takdirde, terbiye etmek ve temizlemek gibi kelimeler kullanılmazdı. Âyet-i Kerime gayet açık bir şekilde Zat-ı Saadetlerine öğretmenlik Ve eğitimcilik görevinin veril­diğive bu islerle de vazifeli bu­lunduklarını bildirmektedir.

 Şimdi nasıl olur da Kur'an-ı Kerimin bu kadar açık ve mükerrer beyanlarına rağmen, bir kimse kalkıp da bu iki şeyin yani öğretmenlik ve eğitimciliğin risaletin bir par­çası olmadığını söylemeye cesaret eder? Ve Hazret-i Re-sulü Ekrem Sallallahü aleyhi ve Sellem'in bu işler için görevlendirilmediğini, kendi şahsî düşüncesine göre böyle hareket ettiği iddiasında bulunabilir? Bu gibi sapık fikirleri kabul ede­miyece­ğimize göre, Kur'an-ı Kerimin sözlerini duyurmakla beraber Zatı Saadetlerinin beyan buyurdukları sözlerin de kitabı öğretmek ve hikmeti öğ­retmek için olduğu açıktır. Zatı Risaletpenahilerinin yüce hal ve harekâtından fertlerin ve içtimaî kütlelerin Huzuru Saadette terbiye olmaları lâzımdır. Peygamberimizin mukaddes sünnetinin Allah terefından olduğunu kabul eylemek ve boyun eğmek bir iman ve bir vicdan borcu­dur. Yoksa bu gerçekleri kabul etmeyip, inkâr yoluna gitmek, risaletin kendisini kabul etmemeye denk bir küfür değil midir?

 

B. Resulün kitabı açıklayıcı vasfı.

Nahl suresinde Hak Taalâ buyurmuştur:

"(Ey Peygamber) Biz sana hatırlatmayı (zikr) da öğ­rettik ki, nazil kılınmış bulunanı halkın kendilerine açık­lamış olasın."

(Nahl: 44).

Bu âyeti kerimeden apaçık bir şekilde anlaşılıyor ki, Nebî sallallahü aleyhi ve selleme emanet edilmiş olan kutsal vazifelerden biri de Kur'an-ı Kerim'deki Hak Taalânın insanlık için emir buyurduğu yüce kanunları ve hidayetleri açıklamaktır. Herhangi bir akıl sahibi olan kimse dahi anlar ki, bir sözü anlatmak veya bir kitabı öğretmek sadece bu sözlerin tekrarlanması ile mümkün olmaz. Mukaddes kitabın açıklanması ve anlatılması bir ihtiyaç ve bir zarurettir. Açıklamak ve anlatmak bir ihtiyaç ve bir zaruret olunca, bu vazifeyi yerine getiren kimse, bu kitapta ifade edilen yüksek ve derin manalı mefhumları açıklayacak ve bazı sözler ilâve edecek ve bu manaları yepyeni kelimelerle anlatacaktır. Ancak bu şekilde kitabın mahiyeti daha iyi anlaşılabilir. Hatta kitapta amelî (pratik) olarak gösterilmesi gereken konular olursa, kitabı açık­lamakla vazifeli kılınmış olan kimse, bu hususları bizzat amelî olarak göstermek (Practical Demonstration) yolunu seçecektir. Böyle bir usulü uygulama alanına koymak suretiyle kitabın mefhumu en güzel bir tarzda anlatılmış olur. Eğer bu şekilde bir usule müracaat edilmemiş ol­saydı kitabın yüksek ve derin manalı mefhumunu anla­mayanlar boyuna sual sormak zorunda kalacaklardı.

Şimdi şöyle bir mesele de kendini hissettirmektedir. Acaba Kur'an-ı Kerimin sözlerini ve mefhumunu açıkla­mak ve anlatmak hususunu Zatı Saadetleri kendi ihtiyar­ları ve şahsî arzularına göre mi yerine getiriyorlardı? Yoksa Hak Taalâ, Zatı Saadetlerine bu mevzuda ayrı bir talimat mı vermişti?

Bu noktada görüyoruz ki, Hak Taalâ, kendi Resulüne kitap indirmekteki maksadını açıklarken, Resulün kendi düşünce ve fiilî ile açıklama yapmasının lâzım geldiğini bildirmiştir. Şayet, böyle olmasaydı Zatı Saadetlerinin Kur'an-ı Kerimi anlatma ve açıklama hususiyetleri, ken­dilerinin peygamberlik görevinden ayrı tutulur muydu? Zatı Saadetleri de vahyolunan Kur'an-ı Kerim âyetlerini tefsir etmekten ve her türlü açıklamaktan sakınıp çekin­mezler miydi? Şimdi bu gerçeği kabul etmekten uzak­laşmak acaba risaleti kabul etmemekten başka ne ile izah edilebilir?

 

C. Resûl'ün önderlik vasfı ve örnek olma hususi­yeti.

Al-i îmran suresinde Hak Taalâ buyurmuşlardır ki:

"(Ey Peygamber) Söyle: Siz Allahı severseniz bana uyun ki, Allah da sizi sevsin... Söyle: Allaha itaat ediniz ve Resule de... Eğer dönerseniz elbette ki Allah kafirleri sevmez."

(Al-i İmran: 31 - 32).

Sure-i Azab'da da şöyle buyurulmuştur:

Elbette ki, sizlerden Allahı ve Ahiret gününü isteyen kimselere Resulullah'da en güzel örnek vardır.

(Ahzab: 21)

Bu iki aziz âyet-i kerimenin her ikisinde de Hak Taalâ kendi Resulünün önder edinilmesini ve örnek alınması gereken en mükemmel bir insan olduğunu bildirmiştir. Resule candan ve gönülden bağlanmayı emrediyor. Yal­nız O'nun yaşayışının örnek alınması isteniyor. Gayet açık bir şekilde anlatılıyor ki, Cenabı Hakkın bizden ümi­dini keseceği şekilde hareket etmiş olmayalım. Hak sev­gisini kazanmak isteyenler için yapacak başka bir iş kal­masın, deniyor. Bu İlâhî tebliğe karşı gelmelerin cezası da küfür damgası ile damgalanmaktan başka bir şey olmadığı bildiriliyor. Şimdi buyurun bakalım, Zatı Risaletpenahileri kendi kendilerine mi önder ve rehber olmuşlardır? Yoksa Hak Taalâ mı O'nu bu makama çıka­rıp önder ve rehber kılmıştır?

Eğer Kur'an-ı Kerimin bu apaçık ve asla şüphe kabul etmez emirlerini gözönüne alarak Zatı Saadetlerinin Hak Taalâ tarafından bütün insanlığa önder tayin edildiğini kabul gerekirse, pek tabiidir ki, Onun her türlü hal ve ha­reketine uymamız gerekir ve yine O sevgili peygamberin yaşayışını örnek yaşayış diye kalbimize nakşetmemiz lâzımdır. Bu güneşten daha belirgin hakikat nasıl inkar edilir ve nasıl kabul edilmek istenmez?

Şimdi şöyle bir iddiada bulunmanın ne kadar akıl ve feraset dışı bir anlayış olduğunu söyliyebiliriz: "Resulü Örnek edinmek Kur'an-ı Kerimi örnek edinmek değildir." Böyle idrâk ve iman dışı bir şey sözkonusu olsaydı, Kur'an-ı Kerim'de "Fe'ttebi'ûniy": (bana tabi olunuz) "Fe'ttebi'u'l - Kur'âna: (Kur'ana tabi olunuz) yerine dedi.

İşte bunun içindir ki, Resulullah sallallahü aleyhi ve sellemin yaşayışı en güzel örnekdir diyen Allah kelâmın­dan başka hangi mâna geçerli ve sahih olabilir?

 

D. Resûl'ün teşriî (kanun koyma) vasfı.

A'raf suresinde Hak Taalâ, Peygamberi sallalahü aleyhi ve sellem hakkında buyurmuştur ki:

"Onları doğru yola götürür, eğri yoldan men eder, kendilerine teiniz şeyleri helâl kılar. Ve yine kendîlerine pis (habis) şeyleri haram eder. Sırtlanndaki ağır yükleri kaldırır ve zincirlerini kırar."

(Araf: 157)

Bu âyet-i kerimeden anlaşıldığına göre, Hak Taalâ, açık olarak, Nebî sallallahü aleyhi ve selleme teşri yetkisi (kanun koyma hakkı) (Legistatice Powers) vermiştir.

Allah tarafından emir ve yasak, helâl ve haram kıl­mak yalnız ve sadece Kur'an-ı Kerimde bildirilenler kadar değildir. O aziz peygamber, Kur'an-ı Kerimin ışığında haram ve helâli tayin etmiştir. O'nun hüküm verdiği ve yahut da yasakladığı şeyleri de Allah Taalânın kendisine vermiş olduğu yetkilerle yapmıştır.

Bu bakımdan, Sünneti Seniye de ilâhî Kanunun bâr parçasıdır. Bu husus Haşr suresinde daha açık ve daha kesin bir şekilde belirtilmiştir:

"Size gönderilmiş (verilmiş) bulunan Resulü kabul edin, sarılın ve O'nun yasakladığı şeylere de son verin. Allahtan da korkun (çekinin) Elbette ki Allah şiddetli azab edendir."

(El – Haşr: 7)

Bu iki âyet-i kerime üzerinde düşünürsek hiçbir za­man ve hiçbir şekilde, Kur'an-ı Kerimin tamamiyle helâl ve haramı emr ve nehyi beyan ettiği neticesine varama­yız. Böyle bir ifade Kur'an-ı Kerimin tevilidir de diyemeyiz. Belki bu Allah kelâmının bir izahıdır. Allah Taalâ emr ve nehy, helâl ve haram hususunda Resulünün ef'âlini bütün insanlık için bir ve bir ölçü kılmıştır. Her hususu olanca teferruatiyle Kur'an-ı Kerimde beyan buyurmamıştır. Bu esas bilinen bir gerçek olduğuna göre bir insan kalkıp da nasıl o büyük ve emsali olmayan peygamber için, hata ve yanlış isnadında bulunabilir? Bu çirkin ve sefil iddia as­lında Allahu Taalâ'ya yöneltilmiş olmaz mı? Ve hele Allahu Taalâ unutmuş da Resulullah bu usulleri kendili­ğinden yapmıştır denebilir mi?

 

E. Allah Resulünün Hakimlik (yargıçlık) vasfı.

Kur'an-ı Kerim bir yerde değil, birçok yerde ve gayet açık olarak, Nebî sallallahü aleyhi ve sellemin hakimlik yapmasını beyan etmiştir. Misâl olarak bir kaç âyeti keri­meyi gözden geçirelim:

"İşte, biz sana Kitabı hak ile gönderdik ki, bu Kitapla Allahın sana gösterdiği gibi, halk arasında hüküm vere­sin."

(Nisa: 105)

"(Yâ Muhammed) ve söyle, Allahın nâzil kılınış bu­lunduğu kitaba imân eyledim. Sizin aranızda da adaleti yayayım diye emir aldım."

(Eş – Şûra: 15)

"Onlara ne zaman "Allahın nazil kılmış bulunduğuna ve Resûl'e gelin" dense münafıkların senden öyle bir çekilip uzaklaştıklarını görürsün ki..."

(Nisa: 61)

"Hayır Senin Rabbına and olsun ki, onlar aralarında çıkan anlaşmamazlıkta seni hakem kılıp verdiğin hü­kümlere hiç bir şekilde sıkılmadan, tam bir itaatle sana bağlanmadıkça iman etmiş olmayacaklar."

(Nisa: 65)

Bu ayet-i kerimelerden açık olarak anlaşılıyor ki Nebi sallalahü aleyhi ve sellem, kendiliğinden ortaya çıkmış yahut da müslümanlar tarafından seçilmiş bir hakim du­rumunda değildir. Bir mümin, Allah Resulünün tebliğ et­tiği Risalete inandığı gibi o yüce peygamberin hâkim ol­duğuna da iman etmesi gerekir. Bu şekildeki bir itikat, İmanın en mühim bir şubesi ve ayrılmaz bir parçasıdır. Bu şekilde İman edilmedikçe, mükemmel bir itikata sahip olunması imkânsızdır. Allah Resulüne karşı niçin ve ne­den demeden itaatte bulunmak ise farzdır. Dördüncü ayeti kerimede "Allahın nazil kılmış bulunduğu Kur'an" ve "Resul" den ayrı ayrı kelimelerle açıkça söz edil­mektedir. Buradan da kesin olarak anlaşılıyor ki, bu iki şey ayrı ayrı ve müstakil olarak birer kaynaktırlar. Birin­cisi Kur'an-ı Kerimdir ki, kanun olmak bakımından bir kaynaktır. ikincisi de Resul ve hâkim olmak bakımından bir kaynaktır. Bunların herhangi birinden dönmek ve bunların herhangi birinden karşı yüz çevirmek küfrü ge­rektirir. Mümin olmaya engel olur.

Son ayeti kerimede hiç bir şüpheye yer bırakmadan şu gerçek de bildirilmiştir: Allah Resulünün hakimliğini tam olarak ve en ufak bir itiraza kapılmadan kabul etme­yen kimse katiyyen mümin olamaz. Hatta Allah Resulü­nün vermiş olduğu hükümlerden bir kimsenin kalbi sıkıl­dığı takdirde iman. sahibi olmuş sayılmaz. Tâ ki içinden yani kalbinden bu olumsuz duyguyu kazıyıp atmadıkça...

 

F. Allah Resulünün hükümdarlık, idarecilik ve       amirlik vasfı.

Kur'an-ı Kerimde şu husus dahi gayet belirli bir şe­kilde tekrar tekrar bildirilmiştir: Nebi sallallahü aleyhi ve sellem, Allah tarafından tayin edilmiş bir idareci ve bir amirdir. Bu vazife de Zatı Saadetlerine riaalet ile birlikte verilmiştir.

"Hiçbir Resul göndermedik kî, ancak, Allahın izni ile kendisine itaat edile."

(En – Nisa: 64)

"Her kim, Resûl'e itaat etmiş olursa elbette ki, Allaha da itaat etmiştir."

(En – Nisa: 80)

"İşte sana biat edip sarılanlar, muhakkak Allaha da biat edip sarılmışlardır."

(El – Feth: 10)

"Ey iman etmiş bulunan kimseler: Allaha itaat ediniz, Resulüne de itaat ediniz ve amellerinizi boşa çıkarmayı­nız."

(Muhammed: 33)

"Ne mü'min bir erkeğe ne de mü'min bir kadına şu hak düşmez ki, Allah ve O'nun Resulü bir işte muhakeme yapıp da hüküm verdikten sonra itiraz etmiş olsunlar. Her kim Allaha ve O'nun Resulüne karşı gelirse elbetteki apaçık bir dalâlete düşmüş olur."

(El – Ahzab: 36)

"Ey iman etmiş olan kimseler! Allaha itaat ediniz ve O'nun Resulüne de itaat ediniz. Ve kendi içinizden olan "ululemr" e de. Bir şey hakkında aranızda ihtilafa düşer­seniz ve siz Allah ve ahiret gününe iman ediyorsanız, bunu Allaha ve O'nun Resulüne havale ediniz."

(En – Nisa: 59)

Bu âyet-i kerimelerden açıkça anlaşılıyor ki, Allah Resulü kendi kendine ortaya çıkıp "ben idareciyim, ben hâkimim, ben amirim" diyen bir lider değildir. Yahut da "halk beni seçip bu makama getirmiştir" diye iddia etsin: Gerçek olarak, O, Allahu Taalâ tarafından böyle bir ma­kama getirilip bu vazifeye tayin edilmiştir. Bu işe de me­mur edilmiştir. Onun bu hakimliği, bu idareciliği ve bu amirliği risaletinden ayrı, risaletinin dışında bir şey değil­dir. O, Resul olunca, bu vazifeler de Allah tarafından kendisine verildi. Allah tarafından O'na itaat ve O'nun huzurunda boyun bükmek emri verilmiştir. O'na itaat et­mek aynen ve aslında Allaha itaat etmektir. O'na biat etmek de aynen ve aslında Allaha itaatetmek olur. O'na itaat etmemek ve karsı gelmenin tek ve kesin manası, Allaha itaat etmemek ve Allaha karşı gelmektir. Böyle bir durumda insanın her işlediği amel gayrı makbul olup Allah indinde bir kıymet taşımaz.

Aynı zamanda, Ehl-i imana (Ehli imandan maksat bütün ümmet efradı ve ümmetin başındaki idarecilerin hepsidir) kendi işlerinde ve muamelelerinde istedikleri gibi hareket edip işlerini kendi diledikleri şekilde hallet­mek hakkı verilmemiştir.

Son âyet-i kerime, şu gerçekleri de kesin olarak or­taya koymuştur. Birbirini arka arkaya takip eden üç itaat için hüküm verilmiştir:

1.     Evvela ve başta Allahu Taalâya itaat.

2.     Bundan sonra Resul'e itaat.

3.     Daha sonra da "ulul-emr'e" itaat.

Bu cümlelerden ilk önce şu nokta anlaşılır ki, Resul "ulul-emr"e dahil değildir. Belki Resulün derecesi ulul­emr'den daha üstün ve ulul - emr'den ayrıdır. Resulün derecesi Allahtan sonra ikinci gelmektedir.

Bu mevzud'a önemli olan nokta şudur: Ulul - emr ile bir ihtilâf ve bir anlaşmazlık olabilir, fakat Allah Re-sulü ile katiy­yen ihtilaf çıkarılamaz. Ve aynı zamanda ortaya çıkmış bulunan her husustaki ihtilafın halli için iki merci vardır: Birincisi Hak Taalâ, ikincisi de Allah Resulüdür. İhtilafı haledecek merci yalnız ve sadece Allah olsaydı o zaman ayet-i kerimede bahsi geçen "Resulü" kelimesi­nin söylenmesine ne lüzum vardı ve bu ifadeden başka ne anlaşılabilir?

Ayet-i kerimedeki "Allaha havale ediniz" emrinden ve "ihtilaflarınızda Allahı merci tanıyınız" ifadesinden maksat da elbette ki Kur'an-ı Kerim'dir. Yani Allah Kita­bından başka bir şey değildir. "Resule havale ediniz, ihtilaflarınızda Resulü merci tanıyınız" demekten maksat da Resulü Ekremin, saadet asrındaki ulvi hayatlarıdır. Allah Resulünün ahrete teşriflerinden bu yana bu merci ancak sünnettir.[79]

 

SÜNNETİN KANUN KAYNAĞI OLMASI ÜZERİNE

ÜMMETİN İCMAI

 

Biz eğer Kur'an-ı Kerime hakkiyle inanır da, kendi uydurduğumuz fikir ve nazariyelerin bataklığına saplan­mazsak, o zaman göreceğiz ki, Kur'an-ı Kerim açık, kesin ve şüphe kabul etmez bir şekilde şu gerçekleri ortaya koymuş bulunmaktadır: Allahın Resulü, Sallallahu aleyhi ve sellem, bütün bir insanlığa gönderilmiş bulunan, bir Muallim, bir Mürebbi, (Öğretmen ve eğitmen), bir önder, bir Lider, bir Rehber, Allah Kelâmının bir açıklayıcısı, bir Şari ve Kanun yapıcı (Law giver), bir Hakim, bir İdareci ve Âmir, bir Başkumandan vasıflarını da taşımaktadır. Allah Resulü bu vasıflanrı Kitab-ı Kerime istinaden Risaletin ayrılmaz bir parçası olarak elde etmiş bulunu­yor. İlahî Kelâmdaki bu apaçık görülen gerçekler, Sa­habe-i Kiram devrinden bu güne kadar bütün müslümanlar tarafından ittifakla kabul edilmiş ve benimsen­miştir. Buna göre, yukarıda bahsedilen bu va­sıflar dairesinde Zatı Saadetlerinin bütün yaptığı işler, davranış ve fiiller Kur'an-ı Kerimden sonra ikinci kanun kaynağı (Source of law) dır.

Sünnetin kanun kaynağı kabul edilmesinin kararlaştı­rılmış olmasından sonra şu soru meydana çıkar: Sünneti belirtmek, ve bunu açığa çıkarmanın usulü nedir? Hangi vasıtalarla ve nelerle biz sünneti elde edeceğiz?

Bu sualin cevabı olarak, şunu arz edeceğim ki, bu­gün on dört asırdan bir çeyrek kadar az bir zaman geç­miştir. Bu soru yalnız devrimizin müslümanlarına özgü olmayıp her devirde aynı soru söz konusu edilmiştir. Bir buçuk bin seneye yakın bir zaman önce Resulullaha Peygamberlik verilmiştir. O zamandan günümüze kadar sünnet nasıl devam etmiş ve bırakılmamıştır? Bu hu­susta iki tarihi hakikat vardır:

 1. Birincisi şudur ki: Kur'an-ı Kerimin talimi ve Haz­ret-i Munammed Sallallahu aleyhi ve sellemin sünneti üzerine İslama mahsus yaşayışın başladığı ilk günden beri bu tâlim ve bu usul gayet canlı olarak günümüze kadar zincirleme devam edegelmiş ve ayakta tutulmuş­tur. Yaşayışta bir gün bile bu tarz tatbikatın arası kesil­memiş ve kesintiye uğramamıştır. Bütün İslami yönetim işleri de buna. göre yürütülüp gitmiştir. Bugün, bütün dünyada yaşayan müslümanları aki­delerinde, düşünce tarzında, fikirlerinde, ahlâk ve âdetlerinde, ibadet ve mu­amelelerinde, yaşayış nazariyelerinde ve hayat yolla­rında bu esas bütün titizliği ile gözönüne alınmıştır. Bu hususta bazı ihtilaflar varsa da bunlar arasında yine bir ahenk mevcuttur. Bu şekilde, bütün yeryüzüne yayılmış bulunan müslümanlar bir ümmet olmak vasfını bu -kop­maz bağ sayesinde kazanmışlardır. Bu geniş camianın ümmet olma temeli de yine bu cevher olmuştur. Buradan şu mesele de sabit oluyor ki, muaşeret usulü üzerine yürürlükte olan bir sünnet vardır. Bu sünnet yüzlerce senedenberi zincirleme bir şekilde devam ettirilmiştir. Bu sünnat kaybolmuş bir şey değildir ki, biz onu aramak, bulmak ve elde etmek için uğraşalım? Buna kavuşabil­mek için karanlıklarda uğraşıp didinelim?

Yukarıda geniş olarak anlattığımız gibi, Nebi Sallallahu aleyhi ve sellem, kendi devri saadetlerinde müslümanlar için, sadece bir vaiz, bir mürşid ve bir tari­kat şeyhi değildi. Belki fiili olarak, islâmî cemaatın, yani İslâm ümmetinin lideri, Önderi, rehberi, yol göstericisi, amiri, idarecisi, hakimi, kanun koyucusus, terbiye edicisi, muallimi idi. Her ne şekilde olursa olsun, akide ve düşün­ceden tutun da fiili yaşayışın bütün noktalarına kadar, islâm camiasını oluşturan yalnız Zatı Saadetleridir. Zatı Risaletpenahilerinin bildirdikleri, öğrettikleri, kararlaştır­dıkları usuller ve yollar üzerine İslâm camiası oluşmuş bulunuyor.

O yüce peygamberin öğrettikleri sadece namaz, oruç ve hac gibi işlere sınırlı değildir. Bunları öğretmekle işi bitirmemişlerdir. Müslünanlar da sadece vaaz dinlemek ve öğütlere kulak asmakla kalmamışlardır. Vaaz-ı dan sonra da müslü­man­lar kendi hallerine bırakılmamışlardır. Halbuki gerçek tamamen başkadır. Zatı Saadetlerinin Öğrettikleri namaz, derhal mescidlerde, camilerde bir cemaatin oluşmasına sebep olmuş ve müslümanlar bu usulü ayakta tutmuşlardır. Yine aynı şekilde evlenmek aile kurmak, talak ve miras hususlarına ait, Zatı Saadet­lerinin kararlaştırdıkları kanunlara, derhal müslüman ai­leler uyarak, işlerini bu kanunlar üzerine tanzim etmek yolunu tutmuşlardır. Alış verişte de Zatı Risaletpenahilerinin kararlaştırdıkları İslâm iktisadına ait kanun ve nizamlar, çarşı ve pazarda geçerliilik kazanmış, herkes tarafından da benimsenmiştir. Adlî işlerde ve ihti­lafların halledilmesinde Zatı Saadetleri ne yapmışlarsa islâm hukukuna temel ve kaynak teşkil etmiş ve bütün İslâm memleketlerinde tatbik edilmiştir. Muharebelerde ve dış devletlerle münasebetlerde Zatı Saadetlerinin tu­tumu devletlerarası hukukun doğmasına sebebiyet ver­miştir. Hülâsa, topyekûn İslâmî yaşayışta ve islâmi hayat nizamında o mukaddes peygamberin yaptıkları işlerin her cephesinde İnsanlığın Efendisinin Sünneti'nin yürürlükte olduğu görülmüştür. Zatı Saadetleri, Sünnetini ya kendi devirlerinde tamamen yürürlüğe koymuşlar yahut da kendilerinden sonra bu sünnet üzerine kararlar verilmiş­tir. Buna göre Zatı Risaletpenahilerinin sünneti islâmın ayrılmaz bir parçası olmuştur. Çünkü Allah Resulü ken­dileri bu hususu İslama bir cüz yapmışlardır.

 İşte Sünnet diye bilinen malum ve genel geçerliliği olan bu örf ve âdetlerdir ki, camiden iktisadî hayata, adalet, hükümet daireleri, devletlerarası hukuka kadar, müslümanların sosyal yaşayışlarının bütün şubelerinde Zatı Saadetlerinin amelî olarak başladıkları işler kendile­rinden sonra Hulefa-i Raşidin tarafından devam ettirilmiş ve zamanımıza kadar da sosyal hususlarda süre getiril­miştir. Son asra kadar da hiç bir kesinti olmadan zincir­leme sürüp gelmiştir. Son zamanlarda bir kesinti olmuşsa da bu kesinti ancak hükümet, adalet, umumî kanunlar ve idarî işlerde olmuştur ki, bu durum işleri karma karışık bir hale getirmiş ve içinden çıkılmaz bir şekle sokmuştur.

Sünnet hususunda, bir tarafta istinadlı hadislerin ri­vayeti diğer tarafdan da mütevatiren süregelen ümmetin yaptığı işler ve tuttuğu ameller vardır. Bunların her ikisi de birbirlerine uymakta ve mutabakat etmektedirler.

3.      İkinci tarihi gerçek de şudur ki, Nebi Sallallahu aley hi ve sellemin devri saadetlerinden sonra da her zaman müs­lümanlar şu konu üzerinde titizlikle durmuş­lardır: Sünnetin sabit bir halde tesbit edilebilmesi için çok büyük ilmî çalışmalar yapılmış ve bu uğurda büyük gay­retler sarfedil­miştir. Burada bir de şu husus vardır ki, yukarıda bahsettiğimiz belli ve genel geçerliliği olan sün­netler ile bilinen ve mutaaref sünnetlerden başka diğer bazı sünnetler de vardır. Bu ikinci kısım sünnetler Zatı Risatetpenahilerinin devri saadetlerinde pek bilinen ve genel geçerliliği olmamışlardır. Bunlar muhtelif zaman­larda, Zatı Risaletpenahilerinin ihtilaflar hakkındaki çö­zümleri, bazı nasihatleri ve öğütleri, bazı emir ve nehiy­leri, bazı takrir ve beyanları,[80] müsaadeleri, yahut da ame­len gösterip duyurdukları şeylerdir. Ancak bazı özel kişiler bunları biliyorlardı. Umum halk bunları bilmiyor­lardı.

Bu sünnetlere ait bilgiler, halk arasında dağılmış bu­lunuyordu. Ümmet efradı Zatı Saadetlerinin devrinden ve ahrete teşriflerinden sonra bunları toplamaya başladılar. Hemen işe koyulup o mübarek hadis-i şerifleri islâm ül­kelerinin dört bucağından topladılar. Nitekim, o zaman­dan beri, halifeler, idareciler, âmirler, hâkimler, müftüler, hatta avam halk bile kendi işleri gereği bir çok mesele­lerle karşılaşıyorlardı. Bu meseleleri ne şekilde değerlen­direceklerini düşünmeden önce, acaba Zatı Saadetleri bu iş hakkında ne gibi bir hüküm vermiştir diye titiz bir araş­tırmaya girişiyorlardı. Eğer böyle bir emir ve hüküm varsa ona göre hareket ediyorlardı. Olmadığı takdirde ise o zaman diğer çarelere baş vuruyorlardı.

Yaşanılan hayatın her şubesinde cereyan eden ha­diseleri İslâma göre değerlendirmek ihtiyacı, "Sünnet" i aramayı gerektirdi. Ve bu çalışmalar Hadis ilminin doğ­masına yol açtı. Böylelikle Sünnet hakkında bilgisi olan kimseler araştırıldı. Böyle bir bilgisi olan şahıslar da bu bilgilerini başkalarına duyurmayı ve başkalarını haberdar etmeyi kendilerine bir vazife bildiler. İşte bu iş Hadis riva­yetlerinin başlangıcını oluşturdus. Hicretin 11 inci sene­sinden itibaren işe girişildi ve hicretin üçüncü hatta dör­düncü yüz yılına kadar bu çalışmalar devam etti. İslâm âleminin her tarafında dağınık bir halde bulunan Hadisler toplandı. Bir araya getirildi. Hadis konularını düzenle­yenler, her türlü karışıklıkları bertaraf edebilmek için en zor usullere baş vurdular. Nitekim, bir hakkı isbat yahut da iptal eden herhangi bir Sünnet, veya helâl ve harama ait bulunan yahut da birisinin ceza görüp görmemesine ait olan kısacası bütün ahkâm ve kanunlar kaydedildi. Bunlar hakkında İslâm hükümetleri, adalet makamları, fetva daireleri, o kadar titizlikle durdular ki, her kim kalkıp da (Zatı Saadetleri şöyle buyurdu. Kale'n - Nebiyyü sallallahû aleyhi ve sellem) dedi mi, hemen hâkim, kadı veya müftü onun sözüne itibar eder ve bu söz üzerine hüküm verirdi. Bu defa bu mevzuların üzerinde daha da titizlikte duruldu. Ahkâma ait olan Sünnetler üzerinde inceden inceye incelemeler ve eleştiriler yapıldı. Riva­yetlerin zincirlerine dikkat edildi. Rivayetler arasında da incelemeler başladı. Bütün bunlar yapıldıktan ve bütün malzemeler toplandıktan sonra, incelemelere girişildi. Rivayetler sağlam bulunduğu takdirde kabul edildi. Yahut da rivayet sahiplerinin vaziyetleri şüpheli görülerek kabul edilmedi. Bundan sonra sünnetlerin sıhhat ve doğruluk derecelerini ölçen kaide ve ölçüler hususunda artık her­kes aynı fikre sahip oldu. Sünnetlerin kanun kaynağı olması dolayısiyle, her işte, adalet işlerinden, hükümet muamelelerine kadar Sünnet göre hüküm vermek yoluna gidildi. Bunun için yapılan araştırma ve incelemelerde katiyyen müsamaha ve ihmal gösterilmedi.

Bu hususları tahkik etmenin ve incelemelerin usulü ortaya kondu. Bu ilmî ve usule uygun çalışmaların neti­celeri İslâmın ilk Hilâfet devrinden, zamanımıza kadar, nesilden nesile zincirleme bir şekilde, bize kadar manevî bir miras olarak gelmiştir. Arası kesilmeden, her nesil tarafından muhafaza edilmiştir.

Bu iki gerçeği, bir kimse iyi anlarsa ve sünneti tahkik etmenin usul ve kaidelerini ilmî bir şekilde mütalâa ederse, halledilmesi zor görünen bu çok mühim mese­lede kendiliğinden halledilmiş olacaktır.

 

III

HÜLAFA-İ RAŞİDİNİN UYGULAMALARI VE ÜMMETİN

MÜCTEHİDLERİN ÇÖZÜMLERİ

 

Üçüncü kaynak[81] hülefa-i raşidinin uygulamalarıdır. peygamber sallallahU aleyhi ve sellemden sonra, Hülefa-i

Raşid'in İslâm devletini ne şekilde idare ettiklerine dair rivayetler, tarihİ misaller pek canlı olarak Hadis, tarih ve siyret kitaplarında yer almıştır. Bunların her biri bizim için birer örnek olmak özelliğiniini taşımaktadır.

İslâmın tâ başından bu güne kadar, dinî ahkâm ve emirle anlatılması hususunda, Sahabe-i Kiramın (radiyalahü teâlâ anhüm) ittifak ettikleri usul gözönünda bulundurulmuştur. Buna istilahta "icma" denir. Anayasa ve kanunî işlerde de Hülefa-i Raşidin, Sahabilerle müşa­vere etmişler, onlara fikir danışmışlardır. Bu müşaverele­rin ve danışılan fikirlerin neticesi, bizim için delildir. Yani onların vardıkları isabetli ve sağlam karara bağlı bulun­mak lazımdır. Nitekim, Sahabilerin bir iş hakkında ittifakla vardıkları karar, gerekçeli kanun ve gerekçeli çalışma kaidesi olmuştur. İslâmın bu ön saftaki temiz zümresinin vardıkları kararlar arasında ihtilaf mevcud olduğu tak­dirde ve böyle bir meselede iki veya ikiden fazla muhtelif ifade şekilleri olabileceğini hesaba katmak lâzım gelir. Yine bu şekildeki muamelatta (uygulama)da bir söz ile diğer bir söz arasında ihtilaf alabilir. O zaman bu iki sö­zün her ikisine de itibar edilebilir. Söyle bir hüküm de çıkabilir ki, bir kere Zatı Saadetleri, zaman ve zemin ica­bına ve meselenin vaziyetine göre böyle hüküm vermiş­ler, diğer bir defa da aynı meseleye benzer bir meselede yine zaman ve zemin icabı başka türlü hüküm vermişler­dir. Fakat Sahabiler arasında ittifak olursa şurası anla­şılmış olur ki, bu işin bir tek çözüm şeklinden başka bir şekli olamaz. Zira Sahabiler doğrudan doğruya Allah Resulünün sallallahü aleyhi ve sellemin talebeleri mahi­yetindedirler. Onun elinde terbiye görmek gibi eşsiz bir imkanın sahibidirler. Onlar hiçbir zaman ittifakla ne mu­amelatta hata ederler, ne de doğru yolu eğri yolla değişti­rirlerdi.

Ne de doğruyu bildikleri halde eğriyi kabul edecek kimselerden idiler.

Dördüncü kaynak ise, Ümmetin müctehidlerinin çö­zümleridir. Bu zevat, kendi ilim ve basiretlerini kullanarak muhtelif kanuni meseleleri aydınlatmak ve açıklamak yolunu tutmuşlardır. Bunların içtihadları hüccet olmasa bile fakat yine de İslâm Anayasasının ruhu ve usulü ola­rak bilinmeli ve bizim için en iyi rehberlerden sayılmalı­dırlar.

İşte bizim Anayasamızın ve kanunlarımızın temelini bu dört esas kaynak oluşturur. Şimdi biz islâm Anayasa­sını yazmak ve kâğıt üzerine kaydetmek istersek, bu dört kaynağın kaidelerini gözönünde bulundurmamız icap eder. Meselâ İngilterede halk yeni bir Anayasa hazırla­mak isterlerse, kendilerinin daha önceden ortaya koymuş oldukları kanunları (Statüte Law) ile Örf ve âdetlerine ait medenî kanunlarını (Commun Law) ve eldeki mevcut Anayasalarını (Constitu­tions of the cinstitution) bir arada bulundurup bunların konuyla ilgili kısımlarını bir kâğıt üzerine yazıp tespit ettikten sonra ancak başka bir kanun veya nizam çıkarırlar ve bu şekilde işleri yürütmek yoluna giderler.[82]

 

RESULÜN SÜNNETİNİN KANUN KAYNAĞI

OLMA VASFI

 

Aşağıda Hakim S. E. Rahman Sahib ismindeki bir zâtin yazmış bulunduğu bir mektuba cevap olarak müelli­fin bir uyarısını ve açıklamasını naklediyoruz. Bu mektup Tercüman El - Kur'an'ın sahifelerinde, bahsi geçen Sahib

(Beyefendi) ile Profesör Abdülhamid Sıddıkî ara­sında cereyan etmiştir. Bu mektupta Sünnetin kanun kaynağı olduğuna dair müellifin ileri sürdüğü gayet kıy­metli fikirler ve bu hususla alâkalı konular yer almıştır. Bu bakımdan böyle bir yazıyı okuyucularımıza sunmak, bi­zim için mutluluk verici bir vazife oldu. Bu yazının yazıl­masına sebebiyet veren mektubu burada aynen naklet­meye lüzum hissetmedik. Çünkü aşağıda muhterem mü­ellifin verdiği cevaptan mektupta ne denmek istendiği pek iyi bir şekilde anlaşılmaktadır.

Mektup sahibi muhterem zat, kendi vaziyetini açık­lamış ve sıra ile şu hususlara işaret buyurmuşlardır: Şunlardan 3 nu­maralı husus hakkında bazı sorular yö­neltmişlerdir. Bu işaret edilen hususta, mevcut yanlış anlayışlara göre bazı istekler ortaya çıkmıştır. Bu se­bepten dolayı biz de bu bahse ait bazı meseleleri gün ışığına çıkarmak ve soru sahibi muhterem zata arzetmek isteriz ki, iyi ölçerek, tartarak ve dikkatle bunların üze­rinde dursunlar. Ve bu düşünceden sonra bize de hak versinler.

Sıddıkî sahib, Müctehidlerin tertip ve tasnif etmiş ol­dukları fıkhı yeniden gözden geçirmenin gerektiğini ileri sürüyor. Ve onların bu hususta yaptıkları herhangi bir içtihadi mesele ve istinbat için Kur'an ve Sünnete ne de­rece sadık kaldıklarını veya kalmadıklarının da üzerinde durmak lâzım geldiğinin tespitini istiyor. Mektup yazan muhterem, iddialarına şu şekilde devam ediyorlar:

"Şu da malumdur ki, Kur'an-ı Hakim'e ait olan hu­suslarda ve ona ait tefsir de hakikaten, herkes müttefiktir. Ve kimse bu husustan ayrılmıyor. Fakat beyefendileri biliyorlar ki, Sünnet meselesi ihtilaflıdır."

Bu beyan edilen kelimelerden biz de şunu anlıyoruz ki, muhterem zata göre, İslami ahkâmın anlaşılması için Kur'an-ı Kerimin zaruri bir kaynak ve dayanak olması hususunda bir diyecek olamaz. Fakat Sünnetin bu vasıfta bulunması hususunda biraz düşünmek lâzımdır. Çünkü bu husus ihtilaflıdır. Bu zatın sözlerinden, ihtilaflı olan hususlar ne gibi mevzulardır? Nelerdir ve hangileridir?

 

SÜNNETİN KANUN KAYNAĞI OLDUĞU HAKKINDA

MÜSLÜMANLAR ARASINDAKİ İHTİLAFLAR HANGİ

MESELELERDİR?

 

Sünneti bizatihi (Yani Resulullah sallallahu aleyhi ve sellemin ahval ve fiilleri, emirleri ve nehiyleri) kanun kay­nağı olması hususunda İhtilaf vardır, diye bir gaye mev­cutsa, o zaman biz de şunu arz ederiz ki, bu hakikatin tam aksine ve zıddına bir meseledir. Müslüman ümmetin varlık meydanına çıktığı o mesut günden zamanımıza kadar böyle bir ihtilaf Ehl-i islâm arasında mevcud olma­mıştır ve asla mevcut değildir. Ümmetin hepsi de daima şu meseleyi kayıtsız ve şartsız olarak kabul etmişlerdir: Hazret-i Resulü Ekrem sallallahu aleyhi ve sellem, mü­minler için Allahu Taalâ tarafından itaat edilmesi icabeden ve O'nun hükümlerine itaat etmek, emirlerini ve nehiylerini dinlemek ve uymak her müslümana farz kı­lınmıştır. Zatı Saadetleri de bu yolda yürüyerek Müslüman­lara, kendi ahval ve fiillerini, takrir ve beyanları ile öğretmişlerdir.[83]  Biz de ona uymakla vazifelendirilmiş bulunu

yoruz. Yaşanılan hayatın her şubesinde olan her ha­disede yalnız O'nun göstermiş olduğu yoldan yürür ve işlerin çözümlerinde onu takip ediyoruz. Başka türlü çözümlerede izin veremeyiz.

İslâm tarihinde geçmiş olan şu 1381 sene zarfında böyle bir ihtilâf ne zaman ve nerede olduğu bizce bilin­memektedir. Böyle bir ihtilafın mevcut olduğuna dair eki­mizde hiç bir tarihî bilgi ve delil yoktur. Ufak tefek dü­şünce ayrılıkları, pek mevziî ve münferit bir şekilde başka türlü anlayışlar, her zaman ve her yerde, her milletin ara­sında, her zümre içinde olabilen şeylerdir. Bu ümmetin fertleri, hiç bir zaman, ümmetin veya milletin herkes tara­fından kabul edilmiş olan meseleleri hakkında muhalif olma mışlardır; böyle bir şeyi düşünmek dahi yanlış bir şeydir. Böyle alemşümul ve herkes tarafından kabul edilmiş bir konunun açık bir şekilde ihtilaflı olabilmesi doğru değildir. Böyle olduğu takdirde, esasen bu herkes tarafından kabul edilmiş olan konuya, mesele de diye­meyiz. Yine bu türdeki kin ve saldırılardan Kur'an-ı Kerim bile kurtulamamıştır. Kindar iddiacılar işi o derece ilerle­tirler ki, Kur'an-ı Kerimin tahrif edildiğini bile iddîa et­mekten kendilerini alıkoyamazlar. Şimdi biz neye daya­narak Kelâm-ı ilâhinin kaynak ve dayanak olması hak­kında ihtilaf vardır diyebiliriz?

 

SÜNNETİN KANUN KAYNAĞI OLMASI NA ENGEL OLAN İHTİLAFLAR NEREYE SIĞABİLECEKLER?

 

Eğer ihtilaflı Sünnetler kendi başlarına bir tarafta bı­rakılıp dayanak ve başvuru kaynağı olmasalar; ihtilaflar da mevcut olsa bu iş için herhangi bir hususi meselede Sünnet olarak bildirilen şey de ileri sürülürse, o zaman şunu düşünmek lazımdır ki, hakikaten bu şey ispat edil­miş Sünnet midir, yoksa değil midir? Böyle olunca, bu gibi ihtilaf Kur'an-ı Kerimin âyet ve mefhumunun menşe­inde de olabilir. Her ilim sahibi, herhangi bir mesele ve hüküm hakkında Kur'an-ı Kerimde, açık bir emir olduğu veya olmadığı hususunu anlayabilir.

Mektup yazan başvuru kaynağı muhterem, kendileri Kur'an-ı Kerimin tefsir ve yorum ihtilaflarından bahsedi­yor. Bu ihtilafların nereye sığabilecekleri dikkate alın­makla beraber, Kur'an-ı Kerimi haddi zatında başvuru kaynağı ve dayanak olarak kabul ediyor.

Şimdi karşımıza şöyle bir soru çıkıyor: Bu şekilde ayrı ayrı meselelerde Sünnetlerin ispatı ve doğrulanması hususunda ihtilafın olduğu ileri sürüldüğü halde yine de bu Sünnetleri, aslında "fi nefsihi" Sünnet olarak dayanak ve başvuru kaynağı olarak kabul etmeyi niçin düşünü­yor?

Mektup yazan kanun âlimi zat için elbetteki, Kur'an-ı Kerimin herhangi bir hükmünün muhtelif şahıslar tarafın­dan muhtelif yorum ve tefsirleri olabilir. Bir kimse idarî yahut da adli işlerde bu yorum ve tefsirleri dikkate alarak ilmî usul ile hüküm verir. Fakat hüküm verdikten sonra da yine hükme esas olarak, dikkates aldığı hüküm menşeini kendi ilim dairesinde verdiği bu hükmü, hükmü ilâhiye dayandırır. Halbuki kendi verdiği hüküm, hükmü ilâhinin kendisi değildir. Bu hüküm hakkında böyle bir iddiada bulunamaz.

Bu şekilde Sünnetin doğrulanması hakkında da ilmî vasıtalar kullanılır. Herhangi bir mesele hakkındaki Sün­net, bir fakihin veya bir kanun koyucunun (Legistator) yahut da adalet hakiminin indinde sabit olunca, bu hü­küm esasta Resulün hükmüdür. Kat'î olarak bunu söyle­mese dahi — ki verilen bu hüküm Resul tarafından verilmştir — verilen hüküm Resulün hükmüne dayanarak verilmiş olduğuna göre yine Resulün hükmü demektir. Her iki şeklin, ikisinde de şu mesele zarurî olarak ihtilaflı olur: Hakikatte bu hükümlerin hangisi aynen Allahın hükmü veya hangisi aynen Resulün hükmüdür? Bence böyledir. Acaba sizce nasıldır? Fakat benim de sizin de Allah ve O'nun Resulüne ait olan son dayanağı (Final Authority) kabul eder inanırsak, bizim aramızda ihtilaflı bir husus kalmaz. O zaman Allahın ve O'nun Resulünün hükmü de kendi yerinde bizim için kanun olup, kabul edilmesi ve uyulması lazım gelen kanunun esası ve te­meli olur.

Buna dayanarak, ben S. E. Rahman Sahibe şu me­seleyi anlatmak istemekten özür dilerim. Fıkıh meselele­rinde, kendileri, Kur'an-ı Kerimdeki tefsir ve yorum ihtila­fını kabul etmekle beraber, Kur'an-ı Kerimi kanun baş­vuru kaynağı ve dayanak kabul ediyorlar da Sünneti de aynı şekilde kabul etmekten niçin çekiniyorlar? Sünnet meseleleri hakkında ihtilaf olduğunu ileri sürerek - ki ihti­laf da ileri sürülebilir Sün­netin kanun kaynağı olmasını kabul etmekte böylesine düşünceye dalmalarında sebep ne olabilir?

 

UYDURULMUŞ HADİSLERİN BULUNMASI                 GÜVENSİZLİĞE NİÇİN SEBEP OLUYOR?

 

Sahib Hazretleri, Sünnetin dayanak olarak kabul edilmemesi hakkında şöyle beyan buyuruyor: "Bir hayli uydurma hadisler, geçerli olarak, Hadis kitaplarında bu­lunmaktadır." Bu iddiadan sonra şu sözleri de ilâve edi­yorlar: "Uydurulmuş Hadisler hakkında koca koca kitap­lar da yazılmıştır." Zatı Muhterem, bunları söylemekle şunu ortaya atmak istiyorlar: Sünnetin kendisi şüpheli bir şeydir. Olabilir ki, bu şüphe, sözü kısa kesmek isteme­sinden doğmuştur. Belki aslında Zatı Muhterem, böyle bir iddiada bulunmak istememiştir, Fakat iddiada bulunul­muş ise, ben de şunu söylemek isterim ki, bu hususta daha fazla düşünsünler. Ciddi bir incelemeden sonra, inşallah kendileri keşfedeceklerdir ki, Sünnetin şüpheli olduğuna dair delil olarak ileri sürdükleri hususlar, haki­katte Sünnete ait olan aslın korunmuş bulunduğuna ve her türlü şüpheden uzak olduğuna en kesin delildir. Bu deliller Sünnete güven vermek için ortaya konmuştur. Bir parça geç kalmış olmakla beraber şu soruyu sormak mecburiyetindeyim: Acaba hangi geçerli hadis mecmua­ları ve hangi hadis kitapları böyle uydurulmuş hadislerle doludur? Muhtelif muhaddisler, hadis kitaplarını tedvin etmiş (kaydetmiş) olmalarına rağmen, kendi imkânlarının son haddine kadar ince eleyip sık dokumuşlar ve şu nokta üzerinde ittifak etmislerdir: İtimad edilir ve güvenilir Hadisleri bir araya getirsinler ve itimad edilecek şekle koysunlar.

Bu hususta Sihah-i Sitte (Altı hadis kitabı) ve Muvatta'nın ilmî seviyesi o kadar yüksektir ki, ilim erbabı ittifakla bu kitaplara dayanır ve onları her hususta baş vurulacak, şaşmaz ve kiymetli, bir kaynak olarak bilirler.

Yine bir parça geç olsa dahi şunu da söyliyelim ki, bütün Hadis mecmualarına bir kaç tane uydurma hadis gimiş olduğunu farzetsek bile düşünülecek şey Muhte­remin işaret buyurdukları, o koca koca kitaplar bunların hangileridir? Halbuki o koca kitapların mevzuları şudur: Hangi hadisler ne şekilde uydurulup ortaya atılır? Kimler hadis uydururlar? Hadis uydurucusu yalan cı (kezzab) raviler kimlerdir? Uydurma Hadisler nerelere girebilmiş­lerdir? Hangi kitaplardaki hangi hadislere itibar edilemez? Hangi ravilere itimad ederiz ve hangilerine itibar edeme­yiz? "Uydurma" hadisleri "Sahih" hadislerden nasıl ayı­rabiliriz? Rivayetlerin doğrulukları, zayıflıkları ve sakat­lıkları ve saireyi nasıl anlarız? O koca kitaplar vasıtasiyle uydurma Hadisleri ayıklamakla biz öyle bir emniyet ka­zanmış oluruz ki, sanki hırsızlık yapan hırsızları yakala­mış, çalınan mallan onların elinden tekrar almış ve ken­dilerini de hapishaneye tıkmış gibi oluruz. Nasıl ki, çalın­mış mallar ele geçtikten sonra bunların sahiplerini bul­mak için özel bir usul (yöntem) konduğu gibi, ilerde de yapılacak hırsızlıkların yine bu usulle keşfedilmesi sağ­lanmıştır. İşte Hadisler de bu şekilde ayıklanıp uydurma­ları bir tarafa bırakılmıştır.

Fakat hayret edilecek nokta şurasıdır ki, her nasılsa bir kere hırsızlığın olması, emniyetsizliğe sebep olur. Bu emniyetsizlik de her zaman ve her yer için olamaz. El­bette ki, tedbir alındığı zaman böyle bir emniyetsizlik söz konusu edilemez. Şüphesiz ki, bu gibi uydurmalar güveni sarsmış olacaktır. Fakat yaşayışın her yerinde ve her sahasında güvensiz olamayız. Eğer böyle olmasaydı ve hırsızlar yakalanıp tedbir alma imkânı bulunmasaydı biz dünyanın neresinde rahat barınabilirdik? Şimdi nasıl olur da, muhterem yargıç hazretleri, bir hırsızlık vakası olmuş, failleri yakalanmış olmasına rağmen, sırf hırsızlık olmuş diye artık emniyet kalmadığı iddiasında bulunabilirler?

Nasıl olur da fazılı muhteremleri, Sünnet hakkında böyle ilmî bir emniyet tedbiri varken güven sahibi olmak istemezler? Ve hele bu tedbirler hırsızlığa imkân verilme­yecek bir tarzda olunca halâ güvensizlik iddiasında nasıl söz sahibi olurlar?

 

RİVAYETLERİN SIHHATİNİ ARAŞTIRMA USÛLÜ

 

Muhterem, beyefendileri mektuplarının sonunda şu fikrî ileri sürüyorlar:

"Bendeniz, bu hususta ifrat ve tefrit olduğuna kani değilim. Sünen-i Mütevaris (Anane ile gelen Sünnetler) yani ibadetlere meselâ: Namaza, oruca, veya menasik-i Hacca ve saireye ait sünnetler - uydurmalarla karışma­mış ve mahfuz kalmıştır. Fakat diğer hususlara ait Ha­dislerin, hadis rivayetleri ile birlikte dirayet (görgü) üze­rine de kurulmaları icabederken, böyle olmadıklarından onların hüccet olduklarını kabul edebilmek için tarihî eleştiriye taraftarız." diyorlar.

Bu mesele bir yere kadar doğru bir bakış açısıdır. Fakat bu noktada da bazı hususlar vardır ki, ben zatı muhteremi bir parça daha fazla düşünmeye ve incele­meye davet ederim. İhtiyaç hissettikleri tarihî eleştirileri, daha önce Hadis ilmî âlimleri yapmışlardır. Buna da Ha­dis ilmi denmiştir. Hadis ilmi demek, bu tarihî eleştirinin başka bir ismidir. İslamın ilk yüz yılından bu güne kadar bu ilim hususunda o kadar eleştiri ve incelemeler yapıl­mıştır ki, herhangi bir fakih veya muhaddis de şu mese­leye ister ibadetlerde olsun, İster muamelatta olsun veya hangi meselelerde olursa olsun, Resulü Ekrem sallallahu aleyh ve selleme isnad ettirilmiş bulunan herhangi bir rivayeti eleştiri ve incelemesiz hüccet olarak kabul et­meğe hazır olmamışlardır. Bu ilim, hakikatte tarihî eleştiri ve incelemenin en iyi örneğidir. Modern zamandaki tarihî eleştiri metodunun en iyisinin de îyisidir. Bundan daha iyi eleştiri ve incelemenin imkânı da yoktur. Bunun üzerine herhangi bir ilerleme ve ileri gitme (improvement) yap­mak imkânı da kalmamıştır. Belki bunu da söyleyebiliriz ki, Hadis âlimlerinin eleştiri ve inceleme usulleri öyle in­celikler ve öyle kılı kırk yarma şeklinde olmuştur ki, za­manımızda bile tarihi eleştirmenlerinin zihinlerine bile sığamıyacak kadar ileri gidilmiştir,

Bu mevzuda şu gerçeği de korkmadan ve çekinme­den söyliyebiliriz ki, dünyada yalnız ve sadece Hazret-i Muhammed Sallallahu aleyhi ve sellemin Sünnet ve Siyret ve O'nun devrinin tarihî olayları kadar hiç bir kim­senin davranışları incelenmemiş ve hiç bir kimsenin ha­yatı dikkate alınmamış ve hiç bir kimsenin yaşayışı üze­rinde durulmuş değildir. Hiç kimsenin ne hayatı ne de Siyret ve Sünneti, Zatı saadetlerininki gibi böyle muhad­disler tarafından olduğu gibi incelenip sık dokunarak araştırılıp ve eleştirilmemiştir. Hatta bugüne kadar dün­yada hiç bir kimsenin, hiç bir tarihî devrin bu kadar ince noktaları mahfuz kalmamış ve üzerinde titizlikle de du­rulmamıştır. Bunu kabul etmek de tarihî bir zarurettir.

Bence üzülecek bir nokta daha vardır ki, bizim şu yeni zamanımızın ilim ehli, bu ilmî gerçekleri inceliyerek değerlendirmemektedirler. Bu zümre, eski devrin ilim ehlinin görüşleri ve onların beyan uslûbundan mahrum bulunmaktadırlar. Yoksa şurası da anlaşılmış olurdu ki, Hadis ilminde sakat hadisleri ayıklamak, tarihî eleştirinin ikinci isminden başka bir şey olmadığı gibi hem de en mükemmelidir.

Biz şunu da söyliyebiliriz ki, ıslah etmek ve ilerletmek için yine de kapılar kapanmış değildir. Kimse de kalkıp iddia edemez ki, Mııhaddislerin sakat hadisleri ayıklıyarak tertipledikleri şekil son şekildir ve bundan sonra artık bir şey yapılamaz.

Günümüzde de herhangi bir kimse çıkıp da Hadis il­minde vâkıf olduğunu ortaya koyarsa ve gerçekten de bu ilme yetkinlik kazanmış bulunursa, aynı usullerle ve ya­hut daha başka usullerle Hadislerin uydurulmuş olanla­rını sahihlerinden ayıklamak yolunda incelemelerde bu­lunabilir.

Resulullahın hakikî Sünneti olan şeyler bir tarafa bı­rakılıp da, uydurulan şeylerin Zatı Saadetlerine isnat etti­rilmesini nasıl istemiş olabiliriz?

 

DİRAYET (GÖRGÜ) NÜN HAKİKATİ

 

Hadis-i Şerifler okunurken, rivayetlerin yanı başında dirayet (görgü) den de bahis geçer. Muhterem mektup yazarı, bu hususa da temas etmiştir. Bu mevzu muttafakun aleyh bir şeydir. "Dirayet" (Görgü) mefhu­munda usul ve husus noktalarından, muhaddisler ve fukahânın arasında ihtilaflar olmakla beraber, bu kelime­nin mefhumunda, hemen hemen ihtilâf yoktur. Bu ıstılah, Sahabiler devrinden günümüze kadar süregelmiş ve kullanılmıştır. Elbette ki, bu hususta da şu meseleyi gözönünde bulundurmak isteriz ki — ben de ümid ediyo­rum ki, benimle muhterem mektup yazan arasında da bu ıstılahın mefhumunda bir ihtilaf olmasın — dirayet o kim­seler için kabul edilir ki, onlar Kur'an-ı Kerim, Hadis-i Şe­rif ve İslâmî fıkıh mütalâası ve incelemesinde ömürlerinin büyük bir kısmını harcamış olsunlar. Uzun ve çetin tec­rübelere girişip tecrübe kazansınlar. Basirete ve tahkike erişsinler. İslâmi düşünce nizamı ve çalışma ölçüsünün nazariyelerinde yetkinlik elde etsinler. Ancak İslâmî usul ve kaideler hususunda söz sahibi olacak ilim erbabını bu saydığımız vasıflar içinde kabul edebiliriz. Aksi, takdirde başka Ölçülere itibar edemeyiz. Şüphesiz ki, aklî delille­rin üzerinde durmak için de bizi herhangi bir şey, alıko­yamaz. Ve kimsenin, de dilini tutamayız. Fakat ne olursa olsun, İslâmî ilimlerde bilgisiz bulunan kimseler, hoşla­rına giden bir Hadisi kabul eder, hoşlarına gitmeyen diğer bir Hadisi de reddederlerse, bu da bizim için ölçü olamaz. Yahut da İslamdan başka herhangi bir gayrı - islâmî fikir nizamı ile ve gayrı - islâmî düşünce ile terbiye görmüş olan zevatı kiramdan biri, kalkıp da gayrı - İslâmî Ölçü ile Hadislerin üzerinde durup bunların bazılarını red ve ba­zılarını da kabul ederse, biz yine böyle bir ölçüyü dikkate alamayız. Müslüman milleti için, ne onların dirayetleri (görgüleri) kabul edilecek bir şey olur ne de bu milletin toplumsal ruhunda, böyle şeylerle işleri aklen çözümle­mek doğru olur. İslâmın şaşmaz ölçüsüne göre, İslâm terbiyesi görmüş bulunan akıl ile İslâma ait karekterin ahenkli olması Şarttır. Gayrı islâmî akıl ve yabancı karekter ile ve yabancı usûl ile terbiye görmüş olanların bu daire içinde herhangi bir hizmet yerine getirmesi mümkün değildir.

 

SÜNNETİN İTİBAR EDİLİR OLMASININ DELİLLERİ

 

Sünneti ayırmak hususunda muhterem mektup ya­zarı, Sünen-i Mütevaris (anane ile gelen sünnetler) yani ibadetlere ait sünnetler ve "diğer hususlara ait Hadisler" demektedir. "Bunların birincilerinin mahfuz ve güvenilir olduklarından, ikincilerinin ise eleştiri ve incelemeye muhtaç bulunduklarından bahsetmektedir. Bu hususta muhterem mektup yazarı ile müttefik olmak bizim için zordur. Dış görünüşe göre bu ayırmada şu nokta gözönünde bulundurulmuştur: Nebi Sallallahu aleyhi ve sellemin ibadetler hakkında göstermiş bulundukları yol ümmet arasında amelî olarak yaygın haldedir; nesilden nesle uyulup gidilmektedir. Bunun için de "mütevaris" Sünnetler mahfuz kalmıştır, diğerleri ise yani muamelata ve yaşayışın diğer hususlarına ait olanlar veya Resulü Ekrem sallallahu aleyhi ve sellemin diğer hidayetleri, amelî olarak yayılmamıştır; bunlar üzerine de herhangi bir medenî ve sosyal nizam kurulmamıştır; iktsadi işlerde revaç bulmamıştır; adalet işlerinde de bunlar üzerine hükümler verilmemiştir; bu hususlar ancak, dağınık kim­selerin hafızalarında kalmış dağınık rivayetler halinde rivayet edilmiştir. Bu sebeplerden dolayı bu gibi hususlar inceden inceye tetkik edildikten sonra itibar edilebilir." demektedir.

Muhterem mektup yazarı, bu şekilde bir incelemeden başka bir şey düşünmüyorlarsa, beni yanlış anlayıştan kurtarmakta kendilerine minnettar etmiş oluyorlar. Fakat düşünceleri bunun dışında ise, o zaman arz edeyim ki, bu da, Sünnet tarihinin hakikatine uygun değildir.

Asıl hakikat şudur ki, Nebi sallallahû aleyhi ve sellem, kendi devri saadetlerinde müslümanlar için sa­dece bir vaiz, bir mürşit ve bir tarikat şeyhi değildi. Belki amelî olarak, İslâmî cemaatın yani islâm Ümmetinin li­deri, önderi, rehberi, yol göstericisi, âmiri, idarecisi, hâ­kimi, kanun koyucusu, terbiyecisi, muallimi idi. Her ne şekilde olursa olsun, akide ve düşünceden tutun da amelî yaşayışın bütün noktalarına kadar, islâm camiasını kuran yalnız Zatı Saadetleridir. Zatı Saadetlerinin bildir­dikleri, öğrettikleri, kararlaştırdıkları usuller ve yollar üze­rine, İslam camiası teşekkül etmiş bulunuyor. Zatı Saa­detlerinin öğrettiklerinin yalnız namaza, oruca ve menasıki hac gibi işlerle sınırlı kalmasına imkân yoktur. Yalnız ibadetlere ilgili işlerle yetinilmesini düşünmek islâmın dünya çapındaki inkılâbını görmemezlikten başka bir şey değildir.

Belki hakikat tamamen başkadır. Zatı Saadetlerinin öğrettikleri namaz yayılmış, derhal mescidlerde ve cami­lerde cemaat teşekkül edip, bunu ayakta tutmuşlardır. Yine aynı şekilde, evlenmek, aile kurmak, boşanma, mi­ras hususlarına ait Zatı Saadetlerinin emir buyurdukları kanunlara, derhal müslü­man aileler uyarak, işlerini bu kanunlar üzerine tanzim etmek yolunu tutmuşlardır. Alış verişte de, Zatı Risaletpena­hile­rinin kararlaştırdıkları ka­nun ve nizamlar, çarşı, pazarda revaç bulmuş ve herkes tarafından benimsenmiştir. Adlî işlerde ve ihtilafların çö­zümünde Zatı Saadetleri ne yapmışlarsa, hemen memle­ketin temel kanunu haline gelmiştir. Muharebelerde ve dış devletlere karşı yapılan muamelelerde, Za-tı Saadet­lerinin düşmanlara karşı uyguladıkları stratejilere uyul­muştur. Fethedilen ülkelerin halkına ve işgal edilen ara­ziye ait hususlarda doğrudan doğruya sünnet tatbik edil­miştir. Hülâsa bütün İslâmî yaşayışta ve hayatın her şu­besine ait işlerde daima sünnetin yürürlükte olduğu gö­rülmüştür. Zatı Saadetleri, bu Sünneti ya kendi devirle­rinde tamamen kaim kılmışlar, yahut da kendilerinden sonra bu Sünnet üzerine kararlar verilmiştir. Buna göre, Zatı Risaletpenahilerinin sünneti İslâmın ayrılmaz bir parçası olduğu şüpheden uzak bir gerçektir. Çünkü Zatı Saadetleri, kendi sünnetlerini İslama bir cüz yapmışlardır.

İşte Sünnet diye, bilinen bu malum ve tarif edilmiş örf ve âdetler ki, camiden başlayıp da çarşı pazar, adalet ve hükümet daireleri, milletlerarası siyasete kadar müslümanların toplumsal yaşayışlarının bütün alanla­rında Zatı Saadetlerinin ameli olarak başladıkları işler kendilerinden sonra Hülefa-i Raşidin tarafından devam ettirilmiş ve zamanımıza kadar da toplumsal hususlarda devam ettirilmiştir. Son asra kadar da bu hususlarda hiç bir kesinti olmadan, zincirleme sürüp gelmiştir. Sonra kesinti olmuşsa da bu kesinti ancak, hükümet, adalet ve umumî kanunlarda ve idarî işlerde olmuştur ki, bu olay bulma da bu işleri karma karışık bir hale getirmiş, içinden çıkılmaz bir şekle koymuştur.

Eğer zatı âlileri (mektup yazan zat) mütevaris sün­netlerin mahfuz kaldıklarını söylüyor iseler, ki, bunlar ibadetler ve muamelata aittirler ve bu şekilde bilinen ve herkes tarafından kabul edilen Sünnetlere Mütevaris Sünnetler deniyor. Bu hususlarda bir tarafta istinadlı ha­disler, diğer taraftan da ümmet arasında tevatürü amel vardır. Bunların ikisi de birbirlerine mutabıktırlar. Bunlara Müslümanların dikkatliliklerinden herhangi kâr karışıklık, arttırma ve eksiltmeler girmemiştir. Ümmetin uleması da kendi devirlerinde her zaman "bid'at" ler üzerinde titiz­likle durmuşlar ve bid'atleri ayırmak için çareler bulmuş­lardır. Hemen hemen de her bidat'ın muayyen bir tarihi vardır. Bu da Nebî sallallahu aleyhi ve sellem zamanın­dan beri sünnetler hükmüne sokulmak imkanını göster­miş ve her zaman da ayıklanmıştır. Müslümanlar da bu bid'atleri, herkes tarafından kabul edilen ve hakiki sün­netlerden ayıklamakta pek de zorluk çekmemişlerdir.

 

MUTAFARRIK HABERLERİN HUSUSİYETİ

 

Bilinen ve herkes tarafından kabul edilen Sünnetler­den başka bir kısım Sünnetler de vardır ki, bu Sünnetler Zatı Risaletpenahilerinin saadet devrinde şöhret bulma­mış ve umumî olarak revaç görmemiştir. Bunlar çeşitli zamanlarda, çeşitli vesilelerle münferit hallerde Zatı Saa­detlerinin işler hakkında vermiş oldukları hükümlerle, bazı mevzularda çözüm işleri, bazı hidayetler, bazı emirler ve nehiyler, takrirler ve icazetler (müsaadeler), yahut da hususî şahıslara amelî olarak gösterip duyur­dukları mevzulardır ki, herkes bunlara vâkıf değildi. An­cak bazı muayyen kimseler bunları biliyorlardı. Ümmet efradı arasında, bunları toplama işi de Zatı Saadetlerinin vefatlarını müteakip başlamıştır. Nitekim, o zamandan beri Halifeler, idareciler, âmirler, hâkimler, kadı ve yar­gıçlar, müftüler, hatta avam halk da kendi işlerinin muhiti icabı, bir çok meselelerle karşılaşıyorlardı. Bu meseleleri nasıl çözümleyecekleri hakkında kendi düşüncelerine baş vurmadan, Zatı Saadetlerinin, acaba bu işler hak­kında ne gibi hüküm vermiş olduğunu araştırıyorlardı. Böyle bir emir ve hüküm varsa ona göre hareket ediyor­lardı. Eğer o mevzuda bir hüküm yoksa o zaman diğer çarelere baş vuruluyordu.

Bu şekilde, Sünnet arama işi başladı ve bu bir ilim halini aldı. Bu defa, acaba kimler sünnet hakkında bir şeyler biliyor diye araştırıldı. Böyle bir bilgisi olan kimse­ler de bu bilgilerini diğerlerine duyurmak ve başkalarını haberdar etmeyi kendilerine bir vazife bildiler. İşte bu safha, Hadis rivayetinin başlangıcını teşkil etti. Hicretin 11 inci senesinden itibaren, şurada burada dağınık, halde bulunan Hadisler toplandı. Bir araya getirildi. Mev­zuları tertipleyenler, bunların üzerinde o kadar titizlikle durdular ki, her türlü karışıklıklardan korunmasına azami dikkat sarfedildi. Nitekim bir hakkı ispat yahut da batıl eden herhangi bir sünnet veya helâl ve harama ait bulu­nan, yahut da birisinin ceza görüp görmemesine ait, kı­sacası bütün ahkâm ve kanunlar sünnetlerin üzerine tedvin edildi. Bu müeyyideler hususunda hükümetler, adalet makamları, fetva daireleri, o kadar titizlikle durdu­lar ki, her kim, kalkıp da "Zatı Saadetleri şöyle buyurdu (Kâle'n - Nebiyyü Sallallahû aleyhi ve sellem)" dedi mi hemen hâkim, kadı veya müftü onun sözüne itibar eder ve derhal bu mübarek sözlere göre hüküm verirdi. Bu defa Sünnetler üzerinde daha da titizlikle dururlardı. Ah­kâma ait olan Sünnetlerde inceden inceye incelemeler ve yorumlar yapıldı. Rivayetler zincirine dikkat edildi. Dira­yetlerle rivayetler arasında da incelemeler başladı. Bütün bunlar yapıtdıktan ve bütün maddi deliller toplandıktan sonra incelemelere girişildi. Ya rivayetler sağlam bulunup kabul edildi. Yahut da rivayet sahiplerinin vaziyetleri şüp­heli görülerek kabul edilmedi. Bu safhadan sonra da, Sünnete ait rivayetlerin kabul edilip veya kabul edilme­mek hususunda konulan kaide ve ölçüler, bu mevzuda çalışan bütün ilim çevrelerince kabul edildi.

Bu Sünnetlerin çoğu hakkında ulemâ, fukahâ ve mu­haddisinin büyük bir zümresi müttefiktirler. Bir kısmı da ihtiraflıdır. Bazılarının Sünnet olarak kabul ettiğini, bazı­ları kabul etmezler. Bu ihtilaflar hakkında yüzlerce ulemâ arasında, asırlarca önceden başlayan ilmî tenkidler son derece geniş tutulmuş ve bu hususta her türlü bakış açısı dikkate alınarak kararlar verilmiştir. İstidlallerin esasları ve mesned­leri de fıkıh ve hadis kitaplarında kayıtlıdır. Bugün artık herhangi bir ilim sahibi için, bir mevzunun Sünnet olup olmadığı hakkında karar verebilmesi de bu istidlaller ışığında pek zor bir iş değildir.

Buna göre, Sünnetin isminden ürküp çekinme sebe­binin neye dayandığını bir türlü anlıyamıyorum. Elbette ki, bu ilim üzerinde yetkinlik sahibi olmayan zümreler ve bu ilimden uzak bulunan kimseler, Hadisiler arasında ihtilaf vardır diye duydukları zaman ürpermeye başlıyor­larsa haklı değillerdir.

AHKAM OLAN HADİSLERİN İMTİYAZINA                                  AiT HUSUSİYETLER

 

Bu hususta şu meseleyi de iyice anlatmak isteriz ki, Hadisler içinde "Ahkâm" İhtiva etmeyenler de vardır. Bunlar sadece tarihi Hadisler yahut da zamanın kargaşa­lıklarını anlatan veya insan ahlâkını tedavi eden ilâç ma­hiyetindekilerle, menâkıb, fezail ve bu gibi işlere İlgili olanlardır. Bunların üzerinde fazla inceleme yapmaya ve ahkâm ihtiva eden Sünnetler gibi kılı kırk yarmak için ter dökmeye lüzum yoktur. Bunun için bu mevzulardaki Ha­disler ancak rivayet hükmünü taşır ve rivayet kiymetini haiz olurlar.

Fakat ahkâm ihtiva eden Sünnetler böyle değildir. Ahkâma ait Sünnetler, asılsız ve uydurma yahut da yalan rivayetlerden tamamen temizlenmiş bulunmalıdır. Bunları rivayet eden ravilerin rivayetlerinde zayıf haberler mevcut olabilir. Fakat mevzu yani uydurma olanları ayıklama işleri pek kolay olmamıştır. Zayıf haberleri de yine Fıkıh okulları (mezhepler) çok kere kabul etmişlerdir. Çünkü bu haberler ve Hadisler Kur'an-ı Keri-min hükmüne uymak­tadırlar. Bunun için herkes tarafından kabul edilmiş Sün­netlerde rivayetlerin zayıf olması dikkates alınmıyarak, dirayetler (metinler) kuvvetli olduğundan bu gibi Sünnet­lere itibar edilir. Dirayetin de kuvvetli oluşu, rivayetin sa­hih olduğuna delil teşkil eder.

Muhterem mektup sahibine kısaca yapmış olduğum bu uyarma ve açıklama şu sebebi hedef edinmektedir: Bu yazılar alelade halk tabakasından biri tarafından ka­leme alınmamıştır. Aksine bu kalem sahibi memleketimi­zin Yüksek Mahkemelerinin bir hâkimi ve bir yargıcıdır. Bu durumda bulunan büyüklerin, Sünnetin şer'i ve kanuni hususiyetine ait bu şekilde zayıf tarafları olursa, bunun gibi mevki sahiplerinden, beklenilmeyen bir hayli hare­ketler doğabilir. Adliyenin bazı ileri gelen zevatı da Sün­nete ait bu gibi, ilim dışı düşüncelere kapılmışlardır ki, bu durum sahih ve ilmi bakış açısına uygun değildir. Bu yanlış anlayışlardan dolayı ben de istedim ki, bu mese­lelerin gerçek mahiyetini gün ışığına çıkarayım. Bu açık­lama şüphesiz ki, yalnız muhterem mektup yazarının şahsıyla sınırlı olmayıp, diğer bütün adlî mercilerde bulu­nan hâkimlerimizin dikkatini çekmek içindir. Biz kendi Adliyemizi, islâmm mukayese kabul etmeyen üstün ve yüce hukuk bilgileri ile donatılmış görmek istiyoruz.

 

Tercüman - ül - Kur'an, Aralık, 1958

 

 

BÖLÜM: 7

 

HAZIRLAYICININ NOTU

 

1952 senesi Kasım ayının 24 ünde Karaçi'de baro birliği başkanı, Mevlana Ebu'l A'lâ Mevdûdî'yi İslâmi Ana­yasa konusu hakkındaki toplantıda, konferans vermek için davet etmişti. Bu toplantıdan maksad, aydın züm­reye, adli çevrelere ve özellikle genç hukukçulara İslâmi Anayasa konusunda doğru bilgiler vermek ve aynı za­manda zihinlerdeki menfi anlayışları bertaraf etmekti. O zaman memleket, tarihi ve mühim günler geçiriyordu Memleketin her tarafında İslâmi Anayasanın bir an önce yapılması isteniyordu. Bunun için her tarafta milletin sesi yükseliyordu. Kasım 1952 senesi Nazimuddin'in raporu ileri sürüldü. Fakat halkın isteği üzerine bu raporun icra edilmesi bir ay kadar gecikti. Tabii olarak, Avrupa usulü ile yetişmiş ve Avrupada eğitim görmüş kimselerin zihnini bu hususta bir çok sualler kurcalıyordu. Bunlara cevap vermek zarureti vardı.

Mevlana Mevdûdî bu toplantılara katıldı. Bu suallerin cevaplarını mükemmel bir şekilde ortaya koydu. Müzake­renin başlangıcında, Mevlana Mevdûdî bir rapor ile, islâmi hükümetin ve İslâmî Anayasanın esaslarına ait plânı ilmî bir yetkinlikle açıkladıktan sonra, bu konuda kendisine birkaç saat, sorular yöneltildi. Mevlana da bu sualleri gayet parlak bir şekilde cevaplandırdı.

Mevlana'nın aşağıdaki satırları İslami Hükümet'in esaslarını aydınlatan beyanları ihtiva eder.

(Hazırlayıcı)

 

İSLÂMİ HÜKÜMETİN ESASLARI

 

İlk Önce, Anayasa ve hükümetin birkaç mühim ve esasa ait meseleleri üzerinde durmak isteriz. Kısaca şuhu söylemek isterim ki, İslâmın asli kaynaklarında acaba elimizde ne gibi kaideler bulunmaktadır? Buradan da islâmın Anayasasına ait meseleler üzerindeki Ölçüler anlaşılır. İslâm bu hususta ne gibi noktalar üzerinde dur­muş ve neler üzerinde durmamıştır. Onun yapmak iste­diği şeyler sadece tavsiyeden ibaret midir? Yoksa kesin hükümlermidir ki, bunları biz müslü­man­lar, kabul etmek zorunda olup reddedemeyiz. Bu açıdan İslâmî Anayasa hususunu ele alarak dokuz esas mesele üzerinde konu­şacağız.

1.     Bu mevzuda karşımıza ilk çıkacak olan sual şudur: Hâkimiyet kimin hakkıdır? Herhangi bir hükümdarın mı, herhangi bir zümrenin mi, yahut da bütün bir milletin mi, ve yahut da Hak Taalânın mı?

2.     İkinci sual: Hükümetin çalışma dairesinin hududu nedir? Ne dereceye kadar ve hangi hudud dairesinde hükümet itaat edilmeye hak eder ve nerelerde ve hangi şartlar dahilinde bu hak ortadan kalkar

3.     Üçüncü ve esasa ait soru Anayasa hakkındadır: Hü­kü­metin muhtelif organları (Organ of the state) yani icra kuvveti: (Executive), Adliye: (Judiciary) ve kanun yapma: (Legistatiutre) ün ayrı ayrı çalışma sahaları nelerden ibarettir? Bunlardan her biri ayrı ayrı ne gibi vazifeler yerine getirirler. Bu vazifelerin Ölçüleri nelerden ibarettir? Ve bunların birbirleriyle ilgi dereceleri ne oranda­dır?

4.     Dördüncü mühim soru de şudur: Hükümetin varlı­ğın­dan maksat nedir? Hükümet hangi maksatlar için kurulur ve hangi maksatlar için çalışır ve ayakta tutun­mak için hangi esaslara uyması lâzımdır?

5.      Beşinci soru: Hükümet kendi nizamını yürütmek için (İcra üyeleri Heyetini) ne şekilde oluşturur?

6.      Altıncı soru: Hükümet nizamini yürütenler ve de­va­mı­nı sağlayanların ne gibi vasıflarda (qualifications) olmaları gerekir? Hangi topluluk veya ne gibi kimseler bu mevkilerde vazife alabilirler? Ve hangi vasıftaki kimseler bu gibi işleri yürütmek ehliyetinde ve kabiliyetindedirler?

7.      Yedinci soru: Anayasada vatandaşlığın temelleri ve esaslarının nelerden ibaret olduğudur? Hangi kimseler bu hükümetin medenî vatandaşları olabilirler ve hangi zümreler olamazlar?

8.      Sekizinci soru: Medeni haklara sahip olan vatandaş­ların veya ülke içinde yaşayan zümrelerin esas hak ve hukukları nelerdir?

9.      Dokuzuncu soru: Hemşeriler, vatandaşlar ve ülkede yaşayan diğer zümreler üzerinde hükümetin ne gibi hakları vardır ve bu haklar nelerdir?

Her Anayasada bu esas hak ve temel hususiyetler göz­önünde bulundurulur. Şimdi bakalım, islâm bu soru­lara nasıl ve ne gibi cevaplar vermiştir?

 

HAKİMİYET KİMİN HAKKIDIR?

 

İlk önce şu sualin üzerinde duralım: İslâmî hüküme­tin Anayasasında "Hâkimiyet" hakkı kime veril­miştir?

Kur'an-ı Kerim, bu sorunun cevabını bize açık ve ke­sin olarak vermiştir. Her manada ve her şekilde hâkimiyet Allahu Taalânındır. Bunun içindir ki, hakikaten hakikî ve mutlak hâkim Hak Taalâdır. İslâmda Hak Taalânın en yüce hüküm sahibi olduğuna inanmak zarureti vardır. Bu meseleyi, bir kimse iyiden İyiye anladığı zaman şunu da kavramış olacaktır: İlk önce hâkimiyetin manasının ne demek olduğunu bilmek gerekir.

Hâkimiyet Mefhumu

Siyaset ilmindeki istilahta bu kelime En Yüksek İkti­dar ve Mutlak iktidar anlamında kullanılır. Herhangi bir kimse, yahut da bir topluluk veya bir idarenin başında bulunanın hâkim olması ve hâkimiyeti elinde tutmasından maksat şudur: Onun her hükmü kanun mahiyetini taşır ve kanun olur. Böyle bir kimse, hükümetin ülkesinde yaşa­yan fertlerin üzerinde hükümlerini yürütür ve hudutsuz tercih ve yetki sahibi olur. İdare edilenler de böyle bir kimseye kayıtsız şartsız itaat etmeye mecbur olurlar. Bu kayıtsız şartsız itaat ister istekle olsun ister isteksiz ve kerahette olsun, kabul edilmelidir. Onun hükümranlık yetkilerini ve onun tercihlerini, kendi iradesi altında, hiç bir şey sınırlandırmaz ve kısıtlamaz. Fertlerin de onun karşısında herhangi bir hakları olamaz. Fertlere verilmiş bulunan bir hak var ise, bu hak da ancak onun tarafından verilmiş olur. Böyle birisi isterse verilen bu hakları geniş­letir, yahut da kısar veya tamamen ortadan kaldırabilir. Kanuni bir hak ortaya çıkarsa, bu da ancak kanun koyan "şarî" (Lavvgiver) den gelmiş ve ortaya çıkmış olacaktır. Buna göre bu şari (kanun koyucu) verilmiş olan bu hakkı almak isterse geri alacak ve artık hiçbir hak da ortada kalmamış olacaktır ki, böyle bir hak istenebilsin. Kanun da hâkimiyeti elde bulunduranın iradesinden çıktığına göre, fertlerin ona itaat etmek zorunda bulunduklarına nazaran, tamamen ve her şeyde onun isteği olacaktır: Hâkimiyeti elinde bulunduranı da herhangi bir kanun zo­runlu kılmadığı için, böyle birisi tam manasiyle kendi za­tında Kaadir-i Mutlak'tır. Onun hükümleri hakkında, iyi veya kötü, sahih veya hata, doğru veya yanlış diye soru sorulamaz. O ne yaparsa, yapsın hep iyidir. Onun itaatına girmiş olanların, bu işlere fena demek hakları da yoktur. Onun yaptıklarını da kabul etmemek olamaz. Bunun için, onun Sübbûh (Tesbih edilen) Kuddûs (Mu­kaddes) ve hatadan Münezzeh (Temiz, pâk) olduğuna inanmak icabeder. İster bu varlık böyle bir durumda ol­sun isterse olmasın, üzerinde durulmaz.

İşte bu, Kanuni Hâkimiyet (Legal Sovercignty) dü­şün­cesidir ki, kanun bilen bir kimse (Fakih: Jurist) bu düşünceyi ileri sürer. Bundan daha az bir kudret veya imkâna da artık "Hâkimiyet" denemez, bu isim verile­mez. Fakat böyle bir "Hâkimiyet" bugün artık farazi bir mefhum haline gelmiştir. O kadar küçülmüştür ki, hakikî bir hakimiyet yahut da siyaset ilmi ıstilahında "siyasî hâkimiyet": (Political Sove­reignty) bile kalmamıştır. Yani amelen bu iktidarın mâliki bulunan da böyle bir kanunî hâkimiyet tasallutuna uğramıştır.

 

HÂKİMİYET HAKİKATEN KİMİNDİR?

 

Şimdi ilk önce şu soru ortaya çıkıyor: Böyle bir hâki­miyet hakikaten insanlık camiası içinde mevcut mudur? Eğer bu şekilde bir hâkimiyet varsa, nerededir? Bu tarz bir hâkimiyeti elde tutabilen kimdir ve nedir?

Niçin, herhangi bir padişahlık (mutlakıyet) nizamın da herhangi bir padişah böyle bir hâkimiyeti elinde bu­lundurur? Yahut'ta niçin hiçbir zaman bulundurmaz ve bulunduramaz? Şimdi, herhangi bir diktatör yani mutlak müstebid bir hüküm­darın durumunu ele alalım. Böyle bir iktidarı tahlil ederek ve üzerinde durup çeşitli cepheler­den incelediğimiz takdirde, görülecektir ki, bu idarecinin yetki ve tercihini birçok harici sebepler kısmıştır. Bunlar onun iradesine tabi değillerdir.

Ve sonra herhangi bir Cumhuriyet nizamında her­hangi muayyen bir hususta parmak kaldıranların ger­çekten bir hâkimiyetleri var mıdır? Bu mevkide bulunan kimselerin de hâkimiyet diye ortaya attıkları şeyleri ince­lediğimiz zaman, görülecektir ki, bu zahiri mutlak tercihle­rin arkasında esas iktidarı elinde bulunduran başka kuv­vetler de vardır.

İşte bu sebeplerden dolayıdır ki, siyaset ilminin ileri gelenleri, Hâkimiyet nazariyesini açık bir şekilde ortaya atmak istedikleri zaman, insanlık camiasının geniş dai­resi içinde, bu konunun tam mefhumunu aramak için çırpınıp dururlar. Neticede de birşey elde edemez olurlar. Bu maksatla yapılan fikir elbisesi hiçbir vücuda yakışmaz ve bu giyim de hiç bir bedene uymaz.

Bunun için insanlık dairesinde, hatta bütün mahlûkat arasında bu elbisenin ve bu giyimin uyabileceği bir vücut ve beden bulunmaz. Ancak... Bu hakikati Kur'an-ı Kerim, çok yerde tekrar tekrar ortaya koymuştur ki, hakikî hâki­miyeti elinde bulunduran yalnız ve sadece Allahu Taaladır. Ancak ve yalnız O, mutlak tercih sahibidir.

Failün li mâ yüriyd: (İstediğini yapan) dır.[84] Ancak O, gay­rı mesul ve her ne yapmışsa veya etmişse soru so­rulmaktan münezzehtir. Hiç kimseye cevap vermek zo­runda da değildir.

La yüs'elü ammâ yef'alü: (Ne ettiğinden sorulmaz).[85] Tam iktidarın mâliki de yine O'dur.

"Bi yedihî melekûtu külli şey'in: (Herşeyin iktidarı O'­nun elindedir.)[86] O, öyle bir varlıktır ki, onun tercihlerini hiçbir kuvvet ve kudret kısamaz ve huduttandıramaz.

"Ve hûve yüciyru ve la yucâru aleyhî (O himayesi altına alır ve onu hiç bir şey himaye edemez.)[87] O'nun zatı herhangi bir hatâdan münezzeh ve pâk'tır.

"El - melik el - kuddûsü's - selâmü: (Hakiki padişah, eksiklikten münezzeh ve selâmet verendir.)[88]

 

HÂKİMİYET KİMİN HAKKIDIR?

 

Şimdi ikinci soru sorulabilir. Hakikaten meselenin as­lını bir tarafa bırakırsak eğer Hak Taalâ herhangi başka bir kimseye hâkimiyet vasıflarından bazısını vermek is­terse, o zaman hakikatte kim bu hâkimiyet vasıflarını elde etmek hakkına sahiptir? Tâ ki, onun hükmü kanun olsun? Onun karşısında başka bir kimsenin itiraz etmek hakkı olmasın. Ona kayıtsız ve şartsız itaat edilsin. Onun hükmüne karşı her ne suretle olursa olsun iyidir veya fenadır denmeyip, doğrudur yahut yanlıştır diye iddia edilmeyip, sorgulanmasın. Böyle bir hak ister herhangi bir şahsa verilsin, ister herhangi bir idare sistemine bah­şedilsin, isterse bir ülke halkının çoğunluğuna verilsin, kime verilirse verilsin, ne şekilde olursa olsun, yine şu husus sorulabilir: Bu hak hangi esas üzerine verilmesi gerekir? Bu meselenin sebebi nedir? Fertler böyle bir hüküm sahibi olmaya nasıl hak kazanacaklardır? Bu so­runun, en geniş şekline herhangi bir şekilde cevap veril­mek istenirse, bu cevap şu olabilir: Halkın rızası, acaba bu hâkimiyetin meşru olması için delil teşkil edebilir mi? Fakat nasıl olabilir de böyle bir şeye inanılır ve razı olu­nabilir? Herhangi bir şahıs, kendi isteği ve kendi rızası ile, kendini kendi eliyle başka bir kimseye satıp, kendini başka bir kimsenin malı kılabilir? Satın alan kimse de bu şahıs üzerinde nasıl meşru bir mâliklik ve sahiplik hakkını elde etmiş sayılabilir?

Eğer halkın bu şekildeki rızası bu kabil bir mâlikiyeti haklı ve meşru kılmazsa, demek olur ki, o zaman hangi yanlış anlayış üzerine, sadece çoğunluğun (Cumhur) un rızası olmakla bir kimse hâkimiyet hakkını ele geçirebilir?

Kur'an-ı Kerim açık ve gayet belirli bir şekilde bildir­miştir ki, Allahu Taalânın mahlûklarının üzerinde her­hangi başka bir mahlûkun hüküm sürmek hakkı yoktur. Hüküm sürmek hakkı yalnız ve sadece Allahu Taalânındır. Çünkü, Allahu Taalâ, kendi mahlûkatının Hâliki'dir. Yaratmış olan O'dur.

"Ela lehü'l - halku ve'l – emrü:

Dikkat, yaratmak da emir de O'nun değilmidir."

(Araf: 54)

Bu öyle makul bir meseledir ki, halkın hiç bir ferdi bunu inkâr edemez ve Allahu Taalâ'nın Halik (Yaratıcı) olduğuna itiraz edemez. O'nun Hâlikliğini herkes kabul eder.

 

HAKİMİYET KİMİN HAKKI OLABİLİR?

 

Şimdi üçüncü soru ortaya çıkıyor ki, faraza hak ile bâtıl bakımından ele alınırsa, Hâkimiyet yetkisinin hangi insanî iktidara verilmesi gerekir. Ve insanlık camiası içinde hangileri bu iş için tercih edilir? insan için ister bu insan, bir fert olsun, yahut da bir zümre olsun, veya bir millet veya kavim topluluğu olsun, ne olursa olsun — Hâkimiyet denilen nesne öyle kolay kolay yenilir yutulur ve hazmedilir şeylerden değildir ki, bunun üzerinde fertle­rin hüküm yürütmeleri hususunda hudutsuz yetkileri ve tercihleri olabilsin. Onun karşısında da hiç bir kimsenin söz söyliyebilecek bir hakkı olmasın. Herhangi bir hüküm vermekte ve işleri düzene koymakta, onun hatasız ol­duğu kabul edilsin. Bu şekilde tercihler, herhangi bir in­sanın eline geçti mi zulmün ortada bulunması da muhak­kaktır. Bu zulüm, toplumsal ve sosyal ilişkiler de olabilir. Bu konuların haricindeki meselelerde de yani devletin dış ilişkilerinde de olabilir. Böyle bir düzene koymanın fıtratı­nın içinde fesadın bulunması muhakkaktır. Hiç bir insanî yaşayışın da bu fesattan kurtulmasına imkân yoktur. Çünkü bu gibi hâkimiyetler hakikî bir hâkimiyet değildir. Böyle hâkimiyetler hakikatte hâkimiyet hakkı olarak elde edilmemiştir. Uydurma bir şekilde hâkimiyet makamı elde edilince böyle bir otorite makamının tercihleride sahih, doğru ve meşru olamaz. Bu mühim mesele, Kur'an-ı Kerim'-de şu ifadelerle beyan buyurulmuştur:

"Allahın nazil kıldığı ile hüküm vermeyen böyleleri. zâlimdirler."

(El - Mâ'ide: 45)

 

ALLAH'IN KANUNÎ HÂKİMİYETİ

 

İslâm, bütün bu sebeplerden dolayı, şu meseleyi ke­sin olarak ortaya koymuştur: Kanunî hâkimiyet, hâkimiyet diye kabul edilen hakikî ve bütün kâinat üzerindeki hâki­miyettir. Böyle olunca bu hâkimiyeti elinde bulunduran ortaksız ve şeriksiz olarak insanlar üzerinde de hâkimi­yete sahiptir. Bu husus, Kur'anı Kerim'in çok yerinde be­yan buyrulmuştur. O kadar çok yerde beyan edilmiştir ki, bunları tek tek saymak güçtür. O kadar kuvvetli bir şe­kilde beyan edilmiştir ki, bundan daha kuvvetli bir beyan olamaz. Misal olarak bazı yerlerdeki âyetleri nakledelim:

"İşte hüküm yalnız Allahındır ki, Yalnız kendisinden başkasına ibadet etmiyesiniz diye emir vermiştir. İşte sağlam din de budur."

(Yusuf: 40)

Başka bir yerde:

"Rabbınızdan size nazil kılınmış bulunana tâbi olu­nuz ve ondan başka kimseyi koruyucu edinip tâbi olma­yınız."

(A'raf: 3)

Diğer bir yerde, Hak Taalâ bu kanunî hâkimiyetten, kaçınanı açık olarak kâfir tâbiri ile vasıflandırmıştır.

"Allahın nazil kıldığı ile hüküm vermeyen böyleleri kâfirdirler."

(El – Mâide: 44)

Bu âyet-i kerimeden apaçık olarak anlaşılır ki, Allah Taalânın kanunî hâkimiyetini kabul etmenin ismi iman ve İslâmdır. Bunu (kabul etmeyip reddedip inkâr eylemek de katiyyetle küfürdür.

 

RESUL'ÜN HUSUSİYETİ

 

Dünya üzerinde Allah Taalânın bu kanunî hâkimiye­tinin mümessilleri de Enbiya (Peygamberler) aleyhi se­lâm'dırlar. Yani, onların vasıtasiyle bize malûm olup, bizce anIaşılır ki, bizim için Şârî (Kanun koyan): (Law Giver) ne gibi hükümler vermiş ve ne gibi kanunlar koy­muştur?

Bu kanunlar ve bu hükümler Enbiya vasıtasiyle olunca islâm'da Allah Taalânın hükmü altında onlara (Nebilere) kayıtsız şartsız itaat edilmesi hükmü verilmiş­tir. Kur'an-ı Kerimi tetkik ettiğimiz zaman, görüle-cektir ki, Allah tarafından gelmiş bulunan Peygamber-ler bu hu­susu şu şekilde ilân etmişlerdir:

"Fe'ttekû'llahe ve etîy'ûni: (Allahtan çekinin ve bana itaat edin)."[89]

Yine Kur'an-ı Kerim, bu hususta kesin ve açık olarak şu beyanda bulunmuştur;

"Hiç bir Resul göndermedik ki, ancak Allah ın izni ile kendisine itaat edile."

(En – Nisa: 64)

"Her kim, Resul'e itaat etmiş olursa elbette ki Allaha da itaat etmiştir."

(En – Nisa: 80)

Hatta Kur'an-ı Kerim daha da açık bir şekilde şu hu­susu ortaya koymuştur: ihtilaflı meselelerde Resulün verdiği hükme kayıtsız şartsız tabi olup kabul etmedikçe bir kimse müslüman olamaz.

"Hayır, senin Rabbına and olsun ki, onlar aralarında çıkan anlaşmazlıkta Seni hakem kılmayıp verdiğin hü­kümlere hiçbir şekilde sıkılmadan, sana tam bir itaatle bağlanmadıkça iman etmiş olmayacaklar."

(En - Nisa. 65)

Ve başka bir yerde buyurulmuştur:

"Ne bir mümin erkeğe, ne de bir mümin kadına şu hak düşer ki, Allah ve O'nun Resulü bir işte duruşma yapıp hüküm verirlerse, bu işde artık bir güne itiraz et­meyeler. Her kim Allaha ve O'nun Resulüne karşı gelirse elbette ki apaçık bir şekilde dalalete düşmüş olur."

(El – Ahzâb: 36)

Bunlardan sonra artık şüpheye bir mahal kalabilir mi? İslâmda kanunî hâkimiyet sadece ve tam olarak Al­lahın ve O'nun izni ile de Resûlünündür.

 

SÎYASİ HÂKİMİYET ALLAHINDIR

 

Bu mühim Anayasa meseleleri halledildikten sonra. şöyle bir soru ortada kalıyor. Bundan sonra siyasî hâki­miyet (political soverignty) kimin olacaktır?

Bu sorunun cevabı da şu olabilir ve şu olmalıdır: Bu Allahın olmalıdır. Nitekim insanlar da bir temsilci gibi si­yasî iktidarı Allah Taalânın kanunî hakimiyetini geçerli (en force) kılmakla ayakta tutabilirler. Bu şekilde dahi kanun ve siyaset ıstılahında hâkimiyetin (Sovereign) sa­hibi, olan kimseye dahi hakikî hâkimiyet sahibi diyemiyeceğiz. Gayet açıktır ki, kudret ve iktidar sahibi olmak kanunî hâkimiyet demek değildir. Çünkü böyle bir iktidarın tercihlerinden daha yukarıda, dana üstün bir kanun, onun tercihlerini sınırlandırır. Ve onun ayağını bağlar. Yahut da bu tercihleri değiştirmek imkânı bırak­maz. O zaman da iktidar sahibi bulunana da hâkimiyete sahiptir diyemeyiz. Şimdi bu vaziyette bulunan bir kim­seye sahih bir mefhum olarak ne diyebileceğiz? Bu soru­nun cevabını da Kur'anı Kerimin kendisi halletmiş bulu­nuyor. Kur'an-ı Kerim bu mefhumu "hilafet" lafzı ile be­yan etmiştir. Yani ikti darı elinde tutan kimse haddi za­tında hâkimiyeti elinde tutmaz, hâkimiyeti elinde tutan Hâkimi A'lâya (en yüce hüküm sahibi) vekalet eder.

 

CUMHURİ HİLAFET

 

Bu vekalet lafzından sizin zihinlerinize "Zilllullah" veya "Papalık" veyahut da "Padişahın İlâhî hukuku": (Divine Right of the King) gelmemelidir. Kur'an'ın hük­müne göre Allah Taalânın bu "vekalet makamı" her­hangi bir kişinin, yahut herhangi bir hanedan veya her­hangi bir zümrenin hakkı değildir. Belki bu, bütün halkın hakkıdır ki, bu halk Allahın Mutlak Hâkimiyeti kabul et­mişlerdir. Bu da kendilerine Resul vasıtasiyle ulaştırıl­mıştır. Bunlar İlâhî Kanuna en yüksek ve en üstün kanun olarak inanmışlardır.

"Sizin içinizden iman edip de salih amel işlemiş olanlara Allah yeryüzünde halife kılacağını vaadetmiştir."

(En - Nur: 55).

Bu mesele, İslâmî hilafeti, kayserlik (imparatorluk), papalık ve Avrupai tasavvurdan alınmış olan dinî hükü­met (Theocracy) nin tam aksine bir Cumhuriyet kılmıştır. Bu büyük fark olmasına rağmen, Avrupa halkının Cum­huriyet diye isim taktıkları şeyle halk hakimiyetini elle­rinde tuttuklarını iddia ederler. Biz müslümanlar da Cum­huriyet dediğimiz zaman — bizim Cumhuriyet dediğimiz Cumhuriyette de — halk yani Cumhur-i Halk (Halkın hepsinin topluluğu) ancak sadece hilafeti ellerinde tutar­lar. Hükümet nizamını yürütmek için Avrupalıların Cum­huriyetinde genel oy verenlerin ve oy sahiplerinin oyla­rıyla hükümet kurulur, değiştirilir ve yürütülür. Bizim Cumhuriyetimizde ise bu husus yine böyledir. Şu farkla ki, onların düşüncelerine göre Cumhuriyet hükümeti, mutlak hakimiyet ve mutlak tecih sahibidir. Bizim düşün­cemize göre ise, Cumhuriyet hilafeti, Allah Taalâ'nın ka­nunlarına bağlıdır. Mutlak hakimiyet sahibi değildir.

 

HÜKÜMETİN ÇALIŞMA SAHASININ HUDUDU

 

Bu şekilde Hilâfetin açıklanmasından sonra şu me­sele de kendiliğinden halledilmiş olacaktır: İslâm Anaya­sasına göre hükümetin çalışma sahasının hududu nedir? Madem ki bu hükümet Allah hilâfetidir ve Allah Taalânın kanunî hâkimiyetini kabul ediyor, o zaman ne de olsa böyle bir hükümetin tercihler dairesini de Allahu Taalânın belirli bir hudud çerçevesinde tahdit etmiş olması da ka­rarlaştırılmış olacaktır. Hükümet ne yaparsa ve ne ederse ve nasıl çalışırsa çalışsın hep bu hududun dahi­linde olacak ve bu hududu tecavüz etmeye kanunen ve Anayasa gereğince müsaadeli olmayacaktır. Bu mesele sadece mantıkî olarak Allah Taalânın hâkimiyeti, kanun usulüne bağlı değil, belki bu meseleyi açık bir şekilde Kur'anı Kerim, kendisi de beyan buyurmuştur. Kur'an-ı Kerim'de yer yer hükümler konup bu husus üzerinde du­rulmuştur.

"İşte bu Allahın hudududur ki, bu hududa yaklaşma­yın."

"İşte bu Allahın hudududur ki, bu hududu aşmayın."

"Her kim Allahın hududunu aşmış olursa, böyleleri zalimlerdendir."

Bunlardan başka umumî kaide olarak şu hüküm de verilmiştir:

"Ey iman etmiş bulunan kimseler, Allaha itaat ediniz ve O'nun Resulüne de itaat ediniz ve kendi içinizden olan ülülemr'e de.. Bir şey hakkında aranızda ihtilafa düşerse­niz ve siz Allah ve ahiret gününe iman ediyorsanız, bunu Allah'a ve O'nun Resulüne havale ediniz."

 (En – Nisa: 59)

Bu âyet-i kerimeden anlaşıldığına göre, hükümete itaat etmek, Allah ve O'nun Resulüne itaat etmeye bağlı olarak gereklidir. Serbestçe ve alelade bir şekilde değil Buradan yine açıkça anlaşılıyor ki, Allahın hükümlerinden ve Resulün itaatından uzak bulunmak şartiyle, hükümete itaat etmek isteği için bir hak ve bir sebep ortada kalmaz. Bu noktanın daha açık bir şekilde anlaşılması hakkında da Hazret-i Resûlü Ekrem Sallallahu Aleyhi ve Sellem şöyle buyurmuşlardır:

"La ta'ate limen 'asa'llah.: Allaha karşı isyan eden kimseye itaat yoktur." Ve yine;

"Hiç bir yaratılmış için Yaratana karşı masiyet için, itaat yoktur."

Bu âyet-i kerime bu usulün yanı başına şu usulü de koymuştur: Müslüman camiasında her ne suretle olursa olsun, anlaşmazlıklar olabilir. Bu anlaşmazlıklar, ister fertlerin kendi aralarında yani bir fert ile diğer bir ferdin arasında olsun, ister zümrelerin ve bir zümre ile diğer bir zümrenin, yahut da bir fert ile bir zümrenin arasında ol­sun, ister memleket halkı ile hükümetin arasında ve ya­hut da hükümetin muhtelif elemanlarının arasında olsun, kısaca her nerede olursa olsun, bu meselelerin çözü­münde ve karara bağlanması için esas ve son merci Allahu Taalâ ve O'nun Resulü olacaktır. Bu usûl de as­lında kendi sınıfı bakımından şu meseleyi gerektirir: Hü­kümet işlerinde iktidarı ellerinde tutanlar da her hangi bir ihtilaflı muamelede ve çözülmesi lâzım gelen işlerde kar­şılaştıkları problemin hal edilmesini Kitabullah ve Sünneti Resulullaha göre yapıp neticelendirmeleri gerekir.

HÜKÜMET ORGANLARININ ÇALIŞMA HUDUDU VE BUNLARIN BİRBİRLERİYLE ALAKALARI

 

Şimdi şu mesele de hal olunmalıdır: Acaba hükûmetin muhtelif organlarının (Organ of the state) ter­cihleri ve çalışma hududu neler olmalıdır?

 

TEŞRİ (Kanun yapıcı / yasama)

MECLİSLERİN HUDUDU

 

Teşriî (Kanun yapıcı: Legislature) organ o şeydir ki,
biz ona eski istilahta (Ehlü'l-halli ve'l'akd) deriz. Bu mev­zu­da şu mesele de tamamen açıktır ki; bu teşriî or­gan Allahın Kitabı ve Resulullahın Sünnetinin hidayeti ışığı altında çalışacak ve bunların aksine, kendi icmâı (oy birliği) ile dahi her ne suretle olursa olsun, herhangi bir kanun yapmak yetkisinde olmayacaktır. Şimdi ben sizlere Kur'an-ı Kerimde bu meselenin nasıl anlatılmış olduğunu arz edeyim:

"Her hangi bir erkek veya kadının Allah ve O'nun Re, sulünün herhangi bir işte yapmış oldukları çözüm ve vermiş oldukları hüküm karşısında, her ne şekilde olursa olsun, lıiç bir suretle hüküm vermek hakkı yoktur. Böyle yapmak isteyen ve buna yeltenen kâfir olur."

Bunun için de bu hükümler şunu gerektirir: Allah ve O'nun Resulünün hükümlerinin hilafına her ne suretle olursa olsun kanun yapmak teşri meclisin tercih ve yet­kilerinin haricinde kalır. Bu gibi yine herhangi bir kanun da kanun yapıcılar tarafından yapılmış ve kanun hük­müne getirilmiş olsa dahi, yukarıdaki esas kaidenin ge­rektirdiğine göre, Anayasa (Düstur) ve kanunların hudu­duna tecavüz etmiş ve Anayasayı çiğnemiş (Ultro vires of the Constitution) hükmünde olacaktır.

Bu durumda şu sorular sorulabilir: ilk önce îslâmî Hükümette teşri organı (kanun yapan) ne vazife göre­cektir?

Bu sorunun cevabı şudur: Elbette bu organ da bazı vazifeler görecektir. Bunları sıralayalım:

1.      Herhangi bir işte ve hususta, Allahın ve O'nun
Resulünün açık ve kesin bir hükmü varsa, teşriî organı bunlar hakkında hiçbir değiştirme yapamamakla beraber, bunların icrası ve yerine getirilmesi için zarurî olankaideleri ve nizamları (Rules and Regulations) ka­rarlaştıracaktır.

2.      Allah'ın Kitabında ve Resulullahın Sünnetinde bulu­nan bazı ahkâm'ın çeşitli tâbir ve tefsirleri olmak ihti­mali mevcut olduğundan teşri meclisi bu ifade ve tefsirlerin üzerinde çalışacak, son şeklini tespit edecek ve kanun haline getirecektir. Bunun için de teşri meclisinde çalışan şahısların hep, ehli ilim olmaları ve muhtelif meseleler üzerinde çalışabilmek ehliyetini sahip bulunmaları şarttır. Yoksa onla­rın yarım yamalak yapacakları çö­zümler, varacakları netice ve karar şeriatı karmakarışık hale sokar. Fakat bir soru da seçime iştirak ederek oy verenlerin hakkında sorulabilir. Böyle vasıflara sahip kimseler nasıl seçilebilir? Usulen bunu da kabul etmek gerekir ki, kanun yapmak için değil de esasında kanun yazmak için, bu meclis hazırlanır. Şu şartla ki, bu meclis salahiyetini aşıp da tahrif yoluna gitmemelidir.

3.      Bazı muamelelerde de herhangi bir usul ve esasa
ait hüküm mevcut değildir. O zaman teşri organının vazi
fe­si şudur: İslâmın usuli âmmesini (Umumî kaidesini)
gözönünde bulundurarak bu hususlar hakkında kanun ya­par. Yahut da bu gibi meseleler hakkında daha önce fıkıh kitaplarında bir hüküm veya hükümler mevcut ise bunları inceler ve bunlardan münasib bulduğu birini seçip umumî kanun haline getirir.

4.      Bazı meseleler ve muamelelerle de karşılaşabili
nir ki, bunlar hakkında ne rehber olabilecek bir usul, ne
de buna benzer bir hüküm bulunur. O zaman teşri orga
nının vazifesi, bunlar üzerinde hükümler oluşturmak ve kararlar vermek olur. Zira böyle hususlarda Hak Taalâ kanun koymak hususunu serbest bırakmıştır. Bunun için böyle meselelerde ve bu gibi muamelelerde teşri organı münasib kanunlar yapar. Bu kanunlar da ancak şu şartla yapılır ki, her ne suretle olursa olsun, herhangi bir şer'î hüküm veya usule aykırı olmamalıdır. Bu gibi mesele­lerde de esas usul şu olacaktır: Verilen bu hükümler ve kararlar yasaklanmış hususlara ait olmayıp mubah hu­suslarda olmalıdır.

Bu dört esas kaideyi, biz Allah Resulünün Sünneti ile Hülefa-i Raşidinin teamüllerinden ve Ümmetin Mücte-hid­lerinin reylerinden ve nazariyelerinden elde etmiş olu­ruz. Gerektiği takdirde bunlar hakkında kaynak alınan hususlar da bildirilmelidir. Fakat benim düşünceme göre, herhangi bir kimse, İslâmî Hükümetin esas kaidelerini bildikten sonra, genel akıl ile: Akli âmm: (Common Sense) şunu kavrar ki, bu şekildeki hükümette teşri or­ganının vazifelerinin hududu bunlardan başka bir şey olamaz.

 

İCRAİ YÜRÜTME ORGANIN HUDUDU:

 

Şimdi de icra organına gelelim: Bir îslâmî Hükümette icraî organın (Executive )asıl işi ilâhî Ahkâmı yürürlükte ve geçerli kılmaktır. Bu ahkâmın yürürlükte ve geçerli kılınması için de memlekette ve camia arasında uygun durumu hazırlamaktır. Burada islâm Hükümeti ile islâm olmayan bir hükümet arasında bir ayrıcalıklı hususiyet farkı vardır. Bu imtiyazî hususiyet ortada olmazsa, o za­man herhangi bir kâfir hükümet ile îslâmî hükümet ara­sında bir fark kalmaz, ikisi de birbirinin aynı olurlar. İslâm hükümetinde icra organ: Kur'anı Kerimde "Ülül-emr", Hadis-i Şerif'te "Ümerâ" diye zikredilen organdır. Kur'an-ı Kerimde de ve Hadis-i Şerifte de her ikisinde Ülül-emr için "dinlemek ve itaat etmek: (Obedience) hükmü veril­miştir. Şu şartla ki, bunlarda Allahın ve O'nun Resulünün hükümlerine tâbi olmalıdırlar. Bu hükümlerden muaf masiyet, bid'at ve din'de yeni ve uydurma şeyler çıkar­mak yoluna gitmemelidirler.

Kur'an-ı Kerim, bu hususta açık bir şekilde şöyle be­yan buyurmuştur:

"Kalbini bizim zikrimizden gafil bildiğimiz ve kendi havasına tabi olan ve işin haddini aşan, kimseye itaat etme."

(El – Kehf: 28)

"Ölçüyü kaçıranların emrine itaat etmeyin. Böyleleri yeryüzünde fesad çıkarırlar ve ıslâh etmezler.

(Eş – Şuara: 151 - 152).

Hazret-i Resul-ü Ekrem Sallallahû aleyhi ve sellem de bu hususu izah ederek bu mesele hakkında şöyle beyan buyurmuşlardır:

"Size herhangi bir zenci köle de âmir tayin edilirse ve Allahın Kitabı ile sizin işinizi idare etmek yolunu tutarsa, onu dinleyip itaat ediniz."

(Müslim)

"Masiyet (günah) için emir verilmemiş ise, isterse hoşlansın, isterse hoşlanmasın her Müslüman kişiye dinleyip itaat etmek düşer. Fakat masiyet için emir veri­lince ne dinlemek var ne de itaat etmek."

(Muttefikun aleyh hadis)

"Masiyet için itaat yoktur. İtaat ancak doğru iş için­dir."

(Müttefikim aleyh hadis)

"Her kim, bid'atcı birisini överse, elbetteki İslâmın ortadan kalkması için yardım etmiş bulunacaktır."

(El-Beyhakî, fî Şuab il - iman)

Bu izahtan sonra İslâmî hükümette icra organının çalışmasının hududu ve ölçüsü hakkında artık hiçbir şüphe kalmamış olacaktır.

 

ADLİYE (YARGI) NINÇALIŞMA HUDUDU:

 

Şimdi de Adliye (Judiciary) ye gelelim. Biz eski ıstı­lahta buna "Kaza": (Kadılık) diyoruz. Bunun da çalışma dairesinin ve iş hududunun ilâhî Hâkimiyet kanunu çer­çevesinde olacağı kendiliğinden anlaşılır. İslâm ne za­man kendi hükümet usulünü kaim kılmış ise, o zaman ilk kadı (Hâkim: Yargıç) Peygamberlerin kendileri olmuş­lardı. Onların bu husustaki vazifeleri, halkın işlerini ve ihtilaflarını ilâhî kanunun ışığı altında hal edip hüküm vermekti. Peygamberlerden sonra, bu makama geçmiş bulunanlar da onların gittikleri yoldan başka bir yoldan gitmiyeceklerdir. İşlerin çözümünde İlâhî Kanunu göz önünde tutacaklardır. Bu kanunu da Hak Taalâ peygam­beri vasıtasiyle indirmiş bulunuyor. Kur'an-ı Kerim-de Sûre-i Mâ'idenin iki rükû'u, bilhassa bu mevzu üzerine nazil kılınmıştır. Orada Hak Taalâ buyuruyor ki, Biz Tevratı nazil kılmakla hidayet ve aydınlık gönderdik. Benî îsrailin bütün Nebileri ve sonra Rabbanileri (Yahudi âlimleri) ve Ahbar'ı (Yahudi din adamları) Tevratın hü­kümleri gereğince Yahudilerin işlerini çözümlerlerdi. Daha sonra İsa İbn-i Meryem'i gönderdik. O'na da İncil'i verdik. Bunda da hidayet ve aydınlık vardır.

Kur'an-ı Kerim, bu tarihi hadiseleri beyan ettikten sonra, Hak Taalâ Resul-ü Ekrem'i muhatab alarak şöyle hitab buyuruyor:

"Biz bu Kitabı (Kur'an-ı) hak olarak sana gönderdik: Onların arasında Allahın nazil kılmış bulunduğu ile hü­küm ver ve "ana Hak (hakikat) geldikten sonra onların keyfine tabi olma."

(El-Maide: 48)

Devamında Hak Taalâ, bu beyanı şu sözler ile ta­mamlıyor:

"Acaba cahiliye hükümleri gibi işlerinin çözümünü mı isterler? İyi anlamış olan kimseler için acaba Allahın hükmünden daha iyi olabilecek ne gibi bir hüküm vardır?"

(Maide: 50)

Bu takrir meyanında Hak Taalâ üç yerde şöyle buyu­ruyor:

"Allahın nazil kılmış olduğu kanunu ile işleri çözüm­leyip hüküm vermeyenler, kâfirdirler, zalimdirler, fasıktırlar."

Bunlar olduktan sonra, bilmem artık şunu söylemeğe lüzum var mıdır ki, bir İslâmî hükümetteki adalette ilâhî Kanunu icra ve uygulamaktan başka bir şey olsun ve işlerin çözümünde bundan başka bir kanun yürürlükte bulunsun?

 

HÜKÜMETiN MUHTELİF ORGANLARININ

BİRBİRLERİYLE ALÂKASI

 

Şimdi ortada şu soru kalıyor: İslâm'da hükümetin bu üç organının birbirleriyle alâka dereceleri nelerdir? Bu hususta açık ahkâm mevcut değildir. Ancak saadet devri ve Hülefaî Raşidinin teamülü (Convention) bize bu hu­susu aydınlatıyor. Bu teamülden biz şunu anlıyoruz: Hü­kümet reisinin alakası nereye kadardır ve nelerdir? O zaman hükümet reisi olmak bakımından bu reis, bu üç organın üçünün de başında bulunuyordu. Bu hususiyet Nebi sallallahû aleyhi ve sellem'den elde edilmiştir. Hülefâ-î Raşidin de aynı ölçü içinde hareket etmişlerdi. Fakat bu devirde Reisin emri altında biz bu üç organı bir birlerinden ayrı tutmuş bulunuyoruz. O devirde "Ehlil-hal ve'l akd' (Teşri Organı) ayrı idi. Bunların müşavereleriyle Hülefa-î Raşidin devrinde düzenleme işleride yürütülür, kanunî meseleler de tartışılır, hükme bağlanırdı. Fakat güvenlik ve memleketin idaresi işi, Emir'ler (ümerâ') nın elinde idi. Bu da ayrı idi. Bunlar Kaza: (Adalet) işlerine müdahale etmezlerdi ve edemezlerdi. Kadı (Hâkim: Yar­gıç: Judge da ayrı idi ve bu Kadı, Emirlerin hükmü altında değildi.

Memleketin mühim meseleleri için polis kuvvetleri teşkil etmek, intizamı ve kanunî meseleleri hal eylemek yolunda bazan öyle meselelerle karşılaşılırdı ki, Hülefa-i Raşidin, o zaman hep "Ehlü'l hall vell akd" i çağırıp on­larla müşaverede bulunurlardı. Müşavere bitince de bu Ehlü'l - hal ve'l akd'in işi sona ermiş olurdu.

İntizamî (îcraî) işler, Halifenin emri altında yürütü­lürdü. Onun kararlaştırmış olduğu kararlar gereğince ve onun hükümlerine mutabık icra organı da çalışıp giderdi.

Kadıları tayin eden, halifenin kendisi olmakla bera­ber, bir kadı bir kere tayin edildikten sonra, Halifenin bu kadının işine karışmaya hiçbir hakkı ve yetkisi yoktu. Bir kimse mevki bakımından hükümet başında bulunmuş olsa bile, herhangi bir şahıs tarafından aleyhinde bir iddi­ada bulunulduğu takdirde, o zaman kadı, hakikatı aydın­latmak için, bu mevki sahibi kimseyi alelade halktan bir kişi gibi çağırır ve yaptığından hesap sorardı.

O zaman için bizim elimizde bulunan misallerin hiç birisinde, hiçbir islâm ülkesinde bir kimsenin, aynı za­manda hem kadı hem de âmil (Memleket idarecisi) oldu­ğuna dair malumat yoktur. Yahut da herhangi bir âmil veya valinin (Governor) veya devletin başında bulunan kimsenin de bir kadının adalet hususunda verdiği hü­kümlere karışmış olduğunu ve karışmak hakkına sahip bulunduğunu göremiyoruz. Yine bunun gibi, en kodama­nın kodamanı kimsenin de meselâ, devlet ricali veya askeri erkân ve ileri gelen kumandan ve sairenin de he­sap vermek için kadının huzuruna çağrıldığı zaman gitmemezlik ettiğini de bilmiyoruz.

Bu plân üzerine biz, şimdi de mevcut ihtiyaçlarımızı halledip gitmekteyiz. Ancak bu hususta ufak tefek deği­şikliler yapılmıştır. Buna rağmen bu usulü yine ayakta tutmak için uğraşıyoruz. Bu ufak tefek değişiklikler de şudur: Meselâ Hükümet reisinin icraî (yürütme) ve adlî (yargı) hususlarda. Hülefai Raşidinden daha az yetkisi vardır. Buna göre, bizim kendi reisimizin bu yetkisini kıs­mamızdan maksadımız, reisin bir gün kalkıp da diktatör­lük taslamasını önlemek içindir. Bir de bu kısmanın diğer bir sebebi, onun işleri elinde tuttuğu zaman, herhangi bir sebepten dolayı halka karşı adaletsizlik yapmaması için­dir.

Bu soruya bir zatı muhterem kalkıp şu soru sordu: Sizin bu husustaki fikrinizin kaynağı nedir?

Bu suale şu cevabı verdim: Benim delilim şudur: Hülefa-i Raşidin devrinde icraî ve adlî organlar birbirle­rinden ayrı idiler. Hükümet başkanı da şerî hükme göre bu ikisini birden her ne suretle olursa olsun elinde bulun­duramazdı. Fakat şu hususta vardır ki, Hükümet başkanı bazan kadılık vasfı ile adalet kürsüsüne oturur ve o za­man da kendisi icraî işlere müdahale etmezdi. Fakat Hülefa-i Raşidin devrinde halk bu halifelere o kadar itimat etmişlerdi ki, son adalet hükmünün halife tarafından ve­rilmesini isterlerdi. Halife de hüküm verince artık kimse­nin diyeceği bir şey kalmazdı. Şimdi biz eğer, böyle gü­venilir bir şahsı bulamazsak, — Hülefa-i Ra­şidin gibi — o zaman islâm Anayasası gereğince, islâm hükümetinin başkanını hem "baş kadı" (En yüksek rütbeli hakim): (Chef Justs) yapar hem de icraî kuvvetlerin en yüksek başkanı kılarız. Bu iki vasıf zarurî olarak bu zatın elinde birleşir.)

Bu şekilde biz bu planda bazı değişiklikler de yapa­biliriz. Meselâ biz "Ehl ül-hal ve'l-akd" seçmenin usulünü ve kaidelerini değiştirir ve günün şartları gereğince, bun­larla muntazam bir meclis kurabiliriz. Adalet dairesinde de muhtelif dereceler ihdas edilebilir. Meselâ inceleme kısmını ayırır ve çalışma kısmına da ve işin üzerinde kararlar aldıktan sonra yürütme kısmına da ayrı şekiller verebiliriz. Ve bunlar gibi olan başka hususları da değişti­rebiliriz.

Burada iki soru ortaya çıkar. Bu sorulara da cevap vermek zarureti vardır. Birincisi şudur: Acaba islâm'da şu mesele olmuşmudur ki, adliye işlerinde kaza hususunda Ehlül-hal ve'l - akd, bir meseleyi bu mesele Allahın Kita­bına ve Resulullahın Sünnetine aykırıdır diye geri çevirip kesip atmış mıdırlar? Bu hususta da bir hüküm verildi­ğine dair benim bir bilgim yoktur. Hülefa-i Raşidinin tea­mülünde "kaza" mevzuunda böyle bir şey görünemezdi. O zamanki kadılar arasında da böyle bir hüküm verebile­cek bir kadıyı göstermek mümkün değildir. Benim düşün­ceme göre, o zamanki Ehl ül - hal ve'l akd, Kitab ve Sün­netin ışığı altında basiret sahibi kimseler idiler. Bunların, hepsi de bir tarafa, Hülefa-i Raşidinin kendileri bu mese­lelerde o kadar güvenilir kimseler idiler ki, onların baş­kanlıkları devrinde; herhangi bir şekilde, Kitab ve Sünne­tin hilafına hiçbir şey yapılamazdı. Biz eğer bugün Ana­yasamızda bu husus için herhangi bir itimad edilir ve güvenilir bir nizam bulamazsak ve bizim her ne suretle olursa olsun, kanun yapan meclisimizin yapacağı ka­nunlar hakkında Kitabullah ve Sünnetde bir hüküm ol­mazsa ve o zaman da Adliye, Kitap ve Sünnetin hilâfına bulunan hükümleri reddederse, bu Adliyeye böyle bir yetki tanımamız lâzım gelir.

İkinci soru da şudur: İslâmda Teşriî Organının ya­sama yani "Ehl ül - hal ve'l - akd" ın sahih vasfı nedir? Ne şekilde olursa bu organ sahih olur? Acaba bu heyet, sadece hükümet riyasetinin istişare heyetimidir? Hükü­metin başında bulunan zat bu heyetin çoğunluğunun yahut da ittifakla verdiği kararları kabul edip etmemekte veya reddetmekte veya istediği gibi değiştirmekte serbest ve tercih sahibi mi olsun?

Yoksa Hükümetin başında bulunan kimse, bu heye­tin çoğunluğunun veya ittifakla verdiği kararların mefhu­muna ve medluluna bağlı bulunmak zorunda mıdır? Bu hususta Kur'an-ı Kerim bazı emirler beyan etmiştir. Müs­lümanların toplumsal işlerde birbirleriyle müşaverede bulunmalarını emr eylemiştir.

"Ve emrühüm şûra beynehüm: Onların işleri, ara­la­rmda müşavere ile olur."

Peygamberi Zîşan Efendimize de bu husus'ta hitap edilerek Hükümet başkanı bulunmaları nedeniyle hitap edilerek, Hak Taalâ şöyle buyurmuştur:

"Emr (Memleket işleri) hakkında onlarla müşaverede bulun. (Müşavereden sonra) karar verirsen, Allaha te­vekkül et."

(Al-i İmrân: 159).

Bu iki âyeti kerime gereğince müşavere zarurî olu­yor. Hükümet başkanına da müşavere etmek yolunda hidayet ediliyor. Müşavereden sonra bir karara varılırsa o zaman Allah'a tevekkül edilecek ve iş sonuna kadar yü­rütülecektir. Fakat burada bu sualin cevabı tam ve açık bir şekilde ortaya çıkmıyor. Hadis-i Şerifte bu hususu bize aydınlatacak açık bir hükme raslamıyoruz. Elbette ki, Hülefa-i Raşidinin teamülünden, İslâm ule­ması umumî olarak şu neticeyi çıkarmıştır: Hükümet intizamının asıl mesulü hükümetin başkanıdır. Hükü­met başkanı, Ehlü'1-hal ve'l-akd ile müşavere etmek mecburiyetindedir. Ancak, onların ittifakla yahut da ekseriyetle vermiş bulundukları göre hareket etmek mecburiyetinde değildir. Başka bir tabirle diyebiliriz ki, hükümet başkanının müşavereden sonra bir nevi "veto" hakkı da vardır.

Fakat bu nazariye, umumiyetle bir hayli yanlış an­la­yışlara yol açmaktadır. Nitekim halk bu noktadan bazı değişikliklerin bulunabileceğini anlamaktadır. Her hususta bir müşavere edilmesini düşünüyorlardı. Hülefa-i Raşidinin devrindeki müşaverelerde bulunan kimselerin yani Ehlü'l - Hal ve'l - akd'in meclisleri muntazam bir şekilde değildi. Bunlar dağınık kimseler idiler. Ancak lüzumu halinde toplanır, konuşur ve sonra dağılır kendi işlerine giderlerdi. O zaman şimdiki gibi muntazam parlamenter bir şekil de yoktu. Bugün mevcud olan muntazam teşri mecliside bulunmuyordu. Bu işlere kendilerini adamış kimseler de da­ğınık halde idiler. İş icabı toplanır, bir şekil bulur, sonra çekilip giderlerdi. Zamanımızdaki gibi, partiler de mev­cut değildi. Parti mitingleri de yapılmazdı. Partiler olma­yınca da elbette ki, bunların programları da yoktu ki, her biri bir toplantı, bir miting tertipleyip kendi mera­mını anlatması da muhaldi. Müşavere lâzım olduğu zaman, çağrılanlar gelir, gönül huzuru ile oturur, halife kendisi de mecliste bulunur, mesele ileri sürülür, mu­vafık, muhalif her cephesi konuşulur, görüşülür, ser­bestçe tartışılır, duruşulur herkes bildiği ve güven­diği delilleri ileri sürer, herkes görüşünü beyan eder, Halife de görüşünü beyan eder ve netice alınırdı. Öyle bir görüş üzerinde durulurdu ki, bütün meclis bu görüşü kabul eder ve karar verilirdi. Bazan da bir hususta ittifak elde edilmezdi. Fakat ittifak elde edilmemesi bu meselenin hakkında öne sürülen görüşlerin veya ka­rarların hatalı olduğundan değil, kararların birinin diğe­rine tercih edilmesindendi. Fakat yine de Hülafa-i Raşidin devrinden katiyyen böyle bir misal veremeyiz ki, Hallü akd meclislerinin herhangi birisinde bu meclisin azaları ara­sında esaslı bir ihtilaf çıkmış olduğuna dair bir vak'a zikr edilegelsin. Yalnız Hülefa-i Raşidin devrinin bütün süre­sinde ancak iki vakada zamanın Halifesi, Ehli Hall ü akd'ın toplu olarak verdikleri kararın hilâfına hareket ettiği görülmüştür. Birisi Üsame'nin ordu sevki mesele­sinde oldu. ikincisi de Mürted'lerin üzerine açılan cihad meselesi hakkında. Fakat bu iki vakanın her ikisinde de Sahabiler, Halifenin verdiği karara teslim oldular. Bu da şu demek değildir ki, İslâm Anayasası Halifeye her za­man ve tamamen "veto" hakkı tanımıştır. Kanun gere­ğince o bu işte istediği gibi hareket eder diye Halifeye bir hak vermiştir. Sahabiler de ister istemez Halifenin kararlarına gönülleri razı olmasa dahi itaat edeceklerdir. Hayır mesele böyle değildir. Belki mesele şu şekildedir ki, o zaman Sahabiler, Hazret-i Ebu Bekir Radiyallahü anh'e o kadar itimat eder, onun dirayetine, bilgi ve fera­setine o kadar güvenirlerdi ki, artık Ebu Bekirin verdiği karardan daha iyisi olamaz diye düşünüyorlardı. Dini işlerde Ebu Bekir Radiyallahü Taalâ anh'ın ne kadar ehemmiyetle durduğunu biliyorlardı. İşte bunun için hepsi Ebu Bekirin fikrini kabul etmekte tereddüt etme­diler. Hattâ işin neticesi ortaya çıktıktan sonra da Ebu Bekirin ne kadar isabetli karar vermiş olduğu anlaşıldı ve herkes bildi ki, Ebu Bekir böyle bir karar vermemiş oldaydı İslâm ortadan kalkmak tehlikesiyle başbaşa kalacaktı. Nitekim, mürtedler meselesinde Hazret-i Ömer, radıyallahü anh herkesden ziyade Ebu Bekir'in fikrine muhalefet ediyordu. Açıktan açığa şu sözleri söylüyordu: Allah Ebu Bekir'in işinde benim göğ­sümü açsın da bana bu işin hakikatinin ne olduğu belli olsun."

Şimdi, size örnek verdiğimiz bu hadiselerden islâm'da "Veto" nedir ve bu meselenin nasıl değişikliğe uğradığını çıkarabilirsiniz. Ve daha sonradan buna benzer şeyler başka yerlerde de ortaya çıkmıştır.

Eğer Hülefa-i Raşidin devrindeki Şûra'nın şekli, onun ruhu, Şûra meclisinin azalarının zihniyeti, onların ahlakı ve onların diğer hususlarını örnek ala­rak göz­önünde bulundurursak, bundan daha iyi bir örnek olmadığı gibi, bundan daha iyi bir ça­lışma tarzı olamıyacağını anlamakta zorluk çekme­yiz. Biz, eğer bu şekilde çalışmakla, son mantıkî ne­ticelere varırsak, o zaman her şeyden ziyade şu nokta üzerinde durup şunu söyliyebiliriz ki, bu şekildeki bir şûra meclisi. (Müşavere meclisinde) eğer Sadaret makamını elinde bulunduran bir kimse veya meclis erkânı, kendi görüşlerini ortaya atarlarsa, ve bu görüşlerin karşısında muhalefet edilmezse o zaman bu görüş umum tarafından kabul edilmiş sayılır ve "istisvabi amm" Referandum mahiyeti almış olur. Yok eğer herhangi bir görüşü, umumî görüşler redde­derse, o rey sahibi muaf sayılır. Fakat şimdi, bizim için kendi memleketimizde böyle bir ruh ve böyle bir zihniyet ve bu şekilde Şûra meclisi kurmak mümkün değildir. Bunun için de bizce, ister icraî mecliste olsun ister teşriî meclisine olsun, ekseriyetin görüşlerine tâbi olmaktan başka bir çare kalmamıştır.

 

HÜKÜMETiN VARLIĞININ AMACI

 

Şimdide şu meseleye gelelim ki, islâm hangi temel amaçları (Objectives) ileri sürerek İslâmî hükümetin kurulması için çalışmıştır. Kur'an-ı Kerim ve Sünnet-i Resulullah bu maksatları etraflıca izah etmişlerdir. Kur'an-ı Kerimde buyurmuştur ki:

"Biz Resullerimizi aydın delillerle gönderdik. Onlarla birlikte Kitap ve Mizan (ölçü) da nazil kıldık ki halkın arasında adalet kaim kılınsın."

(El-Hadid: 35).

"Yeryüzüne, işte böyle yerleştirmiş bulunduğumuz kimseler, namazı ayakta tutarlar, zekâtı Öderler, doğ­ruluğa emrederler ve eğriliklerden de menederler."

(El-Hac: 41).

Hadis-i şeriflerde de bu husus şöyle beyan edil­miştir:

"Allah elbette ki Kur'an ile ortadan kaldırmadığı şeyleri Hükümet vasıtasiyle ortadan kaldırırdı."

(Tefsir-i İbn-i Kesîr).

Yani, mevcut bulunan fenalıklar ve kötülükler Kur'an-ı Kerimin nasihatleri ile ortadan kalkmayınca Hak Taalâ hükümeti bu iş için memur kılar ve bu fena­lıkları ortadan kaldırtır.

Bunlardan anlaşılıyor ki, İslâmî bir hükümetin ku­rulması ve ayakta tutunmasından asıl maksat, İslâmın ıslah proğramının bütün ülkelerde tatbik edilmesi için lâzım ve gereklidir. Bu şekilde İslâm, insanlık için daha iyi çalışma yolunu bulabilir. Yalnız emniyeti sağlamak, yalnız memleketin hududunu koru­mak, yalnız halkın yaşayış seviyesini yükseltmek İslâmın son maksadı ve amacı değildir. Belki, İslamı diğer gayrı - İslâmî hükümetlerden ayıran ayrıcalıklı özellik, İslâmın, bütün insanlığın fenalıklarını ortadan kaldırmak istemesi ve bütün insanlığı iyiliğin aydınlık caddesinde yürütmek yolunu tutmak için çalışmasıdır. İslâm, fenalıkları ve kötülükleri ortadan kaldırmak ve silip atmak için bütün imkânlardan istifade etmeyi gözönünde bulundurduğundan, hükümet de bunun için bir vasıta olarak kullanılmaktadır.

 

HÜKÜMET NASIL OLUŞUR

 

Bu temel meseleleri izah ettikten sonra, şimdi karşımıza beşinci soru çıkmaktadır: Hükümetin esası nasıl kurulmalıdır? Bu hususta en mühim mesele devlet başkanının (Head of the Satate) nasıl karar­laştırılacağıdır. Bu devlet başkanına, islâmda "Ha­life" veya "îmam" yahut da, "Emir" ve başka ıstılah­lar da kullanılmıştır. Bu meseleyi iyi anlatmak veya anlamak için bir islâm tarihinin tâ başından beri bu işi gözden geçirmemiz icap ediyor.

Devlet Başkanının Seçimi:

Muhterem okuyucular ve dinleyicilerin bildikleri gibi, bizim İslâmî yaşayışımızın başlangıcı Mekke'de küfr içinde başladı, O zaman Hazret-i Resulü Ekrem Sallallahü aleyhi ve sellem, Mekkede islâmî yaşayışı kaim kılmak için küfr ile mücadeleye girişmiş bulunu­yorlardı. Bu islâmî yaşayış, kendi dairesi içinde, muhtar bir hale gelerek kendisi için siyasî ve top­lumsal nizamını kurmak yolunu tuttu. O zaman bir bağımsız ülke (State) kurularak maksada doğru ilk adım atıldı. Bu bağımsız hükümet, ilk îslâmî hükü­mettir ki; bunun başında da Zat-ı Saadetleri bulunu­yorlardı. Zat-ı Risaletpenahileri ise, ne bir kimse tarafından seçilip bu makama getirilmişti, ne de kendi kendilerini, ellerindeki kuvvet ve kudretle, bu makama çıkarmıştı. O, Hak Taalâ tarafından doğru­dan doğruya bu iş için memur edilmişti.

Zat-ı Risaletpenahüeri, on seneden fazla bir za­man için, bu hükümetin başında bulunmak vazifesini ifa etti. Sonra kendi yerlerine kimin geçeceği hak­kında açık ve kesin bir emir buyurmadan çekilip gitti­ler. Bu sükûtun sebebi, Kur'an-ı Kerimin şu hükmü gereğincedir:

"Ve emrühüm Şûra beynehüm: Onların (hükümet) işleri, aralarında müşavere iledir."

Sahabeyi Kiram da bunu bildiler ki müslümanlar için kendi ülkelerini idare edecek olan başkanın bu mevkiye gelmesi seçim ile olacaktır. Yani müslümanlar toplanarak birbirleriyle müşavere ede­cekler ve aralarından birini seçecek ve bu işe me­mur edeceklerdir.[90] Nitekim, müslümanlar hep topla­nıp birinci Halife olan Hazret-i Ebu Bekir radıyallahü Taalâ anh'i seçtiler ve iş başına getirdiler. Sonra, Hazret-i Ebu Bekirin de son günleri yaklaşınca kendi fikrine göre, Hilâfet için en uygun şahıs Hazret-i Ömer olmasına rağmen, yine de kendisine bir halef tayin etmedi. Ancak Hazret-i Ömerin münasip olaca­ğını vasiyetinde bildirdi. Hastalığı sırasında ve tam bu dünyadan göçeceği zaman müslümanların umumî toplantısında şöyle hitap etti:

"İstermisiniz ki, ben sizin İçin birisini halef tayin edeyim? Allaha yemin ederim ki, düşünüp taşındım ve böyle bir kimse üzerinde duramadım. Akrabamdan da kimseyi bu işe münasip görmedim. Ancak ben size Ömer İbni Hattab'ın Halife olmasını münasip görüyo­rum. Onun sözünü dinleyiniz ve ona itaat ediniz." dedi.

Halk da hep bir ağızdan şöyle cevap verip hay­kır­dılar:

"Dinledik ve itaat ettik."

(Taberî, cild: 2, sahife: 618, Matbaayi İstika­met, Mısır) Bu şekilde Müslümanların ikinci hali fesinin hilafete namzetliği de birinci halifenin mü­şaveresiyle oldu ve umum müslüman halkın da fikri alınarak Hilafet makamına getirildi.

Bundan sonra Hazret-i Ömer radiyallahu Taalâ anh­da dünyadan göçecekleri zaman, Hazret-i Re­sulü Ekrem sallallahu aleyhi ve sellemin en yakın altı arkadaşının bulunduğu hesaba katarak, bu altı kişi ile bir meclis kurulmasını ileri sürdü ve bunlara da: "Aranızdan birini seçiniz ve Müslümanların işlerinin başına getiriniz." Dedi. Sonra şunu da ilân etti ki: "Sizlerden herhangi biriniz Müslümanların müşave­resinin hilafına kendi kudretini kullanarak, kendisini Emir yapmak isterse, onun boynunu vurunuz."[91]

Bu meclis konuşarak, danışarak, müşavere ederek, evvela Hazret-i Abdurrahman ibni Avf'ı se­çim işine memur etti. O da Medinenin umumî efkâ­rını (kamuoyunu) yoklayıp geldi. Bu işi yaparken de ev ev gezip kadınlara kadar halkın fikrini sordu. Fikir sormak için ne müderrisleri bıraktı ne de tale­beleri ihmal etti. Yalnız bununla da iktifa etmedi. Memleketin her tarafını köy köy, kabile kabile do­laştı. Ümmet efradının bu husustaki fikirleri üzerinde titizlikle durdu. Çadır çadır nabız yokladı ve neticeyi elde ederek geldi. O zaman Hazret-i Osman ile Hazreti Alinin en çok itimada şayan kimseler olduk­ları ve halkın güvenini kazanmış bulundukları anla­şıldı. Halk bu iki şahıstan Hazret-i Osman'a daha fazla rağbet gösteriyordu. Bu netice üzerine niha­yet Hazret-i Osman Radiyallahu anh, Hilafet man­sıbına (mevkisine) getirildi. Ve Halife-i Müslimin seçildi. Müslümanlar da umumî bir toplantı yapa­rak Hazreti Osman radiyallahu Taalâ anh'a biat ettiler.

Daha sonra Hazret-i Osmanın şehadeti vak'ası ortaya çıktı. Ümmet arasında büyük üzüntü verici meseleler doğdu. Bu sırada bir kısım sahabiler, Hazret-i Ali radiyallahu Taalâ anh'ın evinde toplan­dılar. Kendisine: "Bu gün zat-ı hilafetpenahilerinden bu iş için daha evla bir kimse yoktur." Dediler. Onlar ısrar ediyorlardı. Fakat Hazret-i Ali böyle ağır bir yükün altına girmek istemiyordu. Sahabilerin aşırı dere­cede ısrarı karşısında Hazret-i Ali Hilafet mansıbını kabul etmek zorunda kaldı. Ve sahablilere şöyle bu­yurdu: "Hilafeti bana yüklemek istiyorsanız, Camiye kadar gelmelisiniz. Bana biat etmeniz gizlice olamaz. Bu ancak bütün Müslümanların rızası ile olabilir."[92]

Zat-ı Hilafetpenahileri, camiye geldikleri zaman, bütün Muhacirin ve Ansar orada toplanmışlardı. Bunların çoğu uzak yerlerden gelmiş bulunuyorlardı. Kendi istek ve rızaları ile biat elini uzattılar.

Daha sonra da malum olduğu gibi Hazret-i Ali Radiyallahu Taalâ Anha karşı suikast hazırlandı. Tam vefat edeceği sırada kendisine "Kimi halef tayin edeceği" soruldu. Zat-ı Hilafetpenahileri bu hususta bir şey demediler. Bu sefer oradaki halk tarafından tekrar şöyle bir sual soruldu: "Sizden sonra büyük oğlunuz Hazret-i İmam Hasan'a biat edelim mi?" Zat-ı hilafetpenahileri ne müsbet ne de menfî bir cevap verdiler ve ancak şöyle dediler:

"Mâ âmir küm ve lâ enhâ küm, entüm ebsar."

Ne size böyle bir şey emr eder, ne de sizi böyle bir şeyden menedebilirim, siz daha iyi bilirsiniz.[93]

İşte devlet başkanı seçiminin Hülafa-yi Raşidin devrinde teamülü bu şekilde olmuştur. Sahabeyi Kiramın toplu olarak çalışmaları bu işin böyle olması, Nebî Sallallahu aleyhi ve sellemin sükûtu ve Hak Taalânın emri gereğincedir.

"Ve emrühüm şûra beynehüm:

Onların işleri müşavere iledir."

Bu istinada göre de İslamın Anayasası olacak olan esaslardan kat'i şekilde sabit oluyor ki, İslâmda devlet reisi hükümet başkanı seçim üzerine ve umum müslüman halkın rızasına bağlıdır. Bu şeklin başka türlüsü yoktur. Herhangi bir kimse kolunun kuv­vetine, gücüne, zoruna dayanarak kendisini Müslü­manlar için başkan veyahut da emir yapıvermek hak­kına sahip değildir.[94] Bu da bir tarafa dursun, yalnız bununla da iş bitmiyor, müslümanlar için böyle baş­kanlık etmek ve yahut da halife olmak, herhangi bir aile, hanedan veya zümrenin elinde olmasına mü­saade edilmez.[95] Seçim hususunda da her ne şekilde olursa olsun, zor kullanılamaz ve serbestçe Müslümanlar tarafından seçim yapılır. Şu mesele de vardır ki, bu seçim ve Müslümanların rızasının temin edilmesi nasıl anlaşılacaktır? Bu hususta İslâm her­hangi bir muayyen usül belirtmemiştir. Zaman ve ze­minin koşulları gereğince bu iş için muhtelif usuller ortaya konabilir. Ancak şu şartla ki, makul bir tarzda ümmet efradının kime daha fazla itimat ve güvenleri olduğu anlaşılabilsin.

 

ŞURA MECLİSİNİN TEŞEKKÜLÜ

 

Emirin (Hükümet başkanının) seçiminden sonra ikinci, mühim mesele de "Ehl ül - hal ve'l-akd" i yani (Şûra Meclisinin erkânını) seçmek meselesidir. Acaba kimler bu meclise seçilecek, nasıl seçilecekler ve kaç kişi seçileceklerdir? Dikkatsiz ve incelemeden değerlen­dirmelerde bulunanlar bu hususta şöyle düşünmüşlerdir: Hülefa-i Raşidin devrinde Şûra Meclisinin azaları umumî seçim usulü ile (General Elections) seçilmemişlerdir. İslâmda müşavere heyeti için muayyen bir kaide yoktur. Belki bu mesele zamanın halifesinin uygun gördüğü şe­kilde olmuş ve istediği kimseyi çağırıp müşavere etmiştir. Fakat böyle düşünmek, bu zamanın meseleleri ile, o zamanın meselelerini aynı şekilde değerlendirmek ve aynı şekilde görmekten ileri geliyor. Halbuki bu gibiler, o zamanın meselelerini, o zamanın şartlarına göre gözönünde bulundursalardı bu işin ne şekilde olduğunu ve bu hususta da nasıl çalışıldığını anlarlardı.

İslâm, Mekkeyi Mükerremede, bir hareket olarak ortaya çıktı. Hareketin karekteri şöyle idi: İlk defa İslama "Lebbeyk" deyip de sarılanlar İslâmî hareketin liderinin arkadaşı, dostu, işlerde yardımcısı, müşaviri ve çalışan eli kolu mahiyetinde olmuşlardı. Nitekim, islâm'da bunlara "Sabıkıyn-i evvelin" denerek, tabiî bir şekilde Hazreti Nebî Sallallahü aleyhi ve sellemin arka­daşları ve müşavirleri diye kararlaştırılmışlardır. Hak Taalâ tarafından sarahatle hüküm gelmemiş olan mev­zularda, Zatı Saadetleri de bu zevat ile her zaman mü­şaverede bulunmuşlardır.

Daha sonra, bu harekete yeni yeni kişilerde katıldı­lar. Bu defa muhalifler işe girişerek, bu hareketi baltala­maya koyuldular Berikiler de onların karşısında çalıştılar. Bunlar yaptıkları hizmetlerde, fedakârlığa katlanan, di­rayet ve basiret sahibi kimseler olmakla seçkin bir ce­maat idiler. Bunlar, o zaman seçimlerle ve oylarla iş ba­şına getirilmiş kimselerden değillerdi. Bunlar denemeler ve tecrübeler üzerinde kendiliklerinden müşavir olmuş kimselerdi ki, böyle olması elbette ki, seçim (Election) den daha doğrudur. Mekkeden hicret edilmeden önce durum böyle idi. O zaman Zat-ı Risaletpe­na­hi­lerinin etrafında iki çeşit müşavir bulunuyordu. Birinciler Sabikin-i Evvelin yani ilk müslümanlar, ikinciler de sonradan İslâm daire­sine intisap etmiş bulunanlar arasındaki, bilgili, dirayetli, tecrübe sahibi ve elinden iş gelen kimselerdi. Bu iki züm­renin mensupları öyle kimselerdi ki, bu zevata bütün müslümanlar, Peygamberi Ekrem Sallallahu aleyhi ve sel­lem'e itimat ettikleri gibi güven duyarlardı.

Bundan sonra meşhur hicret hadisesi vuku buldu. Bu hadisenin başlangıcı da şöyle oldu: Hicretten iki bu­çuk yıl önce, Medine halkının ileri gelen şahsiyetlerinden bir kaç zat, İslâmı kabul etmişti. Bu kimseler nüfuz sa­hibi olduklarından İslâmı Evs ve Hazrec kabile halkına da yaymış bulunuyorlardı. Bu defa Medine halkının da­veti üzerine Zat-ı Saadetleri ve diğer muhacirin kendi yer ve yurtlarını bırakarak Medineye gittiler. Orada bu İslâm hareketi bir siyasî nizam şeklini aldı. Ve zamanla bir hükümet haline geldi.

Şu da ayrı ve mühim bir meseledir ki, Medinede İs­lâm, bu gibi zevatın sayesinde yayılıp her tarafa sirayet edince, bu kimseler de yeni içtimaî ve siyasî nizam için ayrı ayrı yerlerin liderleri şekline geldi. Onların makam­ları da şu oldu ki, Zat-ı Saadetlerinin müşavere mecli­sinde Sabıkıyn-i Evvelin ve Muhacirin'in tecrübeli ve ileri gelenleri ile aynı ölçüde gözönünde bulunduruldu. Ve müşavere heyetinin evvelki iki unsuruna bir üçüncü unsur daha ilâve edildi. Bu zevat yani "Ansar": yar­dımcılar yine fıtrî ve tabiî bir şekilde seçilmişlerdi. Bunlar da müslümanlar tarafından itimad edilir ve güvenilir kim­selerdi. Nitekim, bunlar öyle güvenilir kimseler oldular ki, zamanımızda ki gibi bir seçim usulü ortada olsaydı ve bunlar da oylamaya göre seçilmek isteselerdi muhakkak seçilirlerdi.

Sonra medenî yaşayış başladı. Müşavere edile­cekler de kendiliklerinden iki zümreye ayrılmış oldular. Birinci zümre, sekiz on sene kadar siyasî, askerî ve tebliği (İslâmı tanıtma ve yayma) işlerinde çalışmış bulunan tecrübe sahipleri ve iş bilen kimselerdi. Halk da bunların bilgi ve iş başarma kabiliyetlerine güvenir ve her meselede onların fikirlerine itimat ederlerdi. İkinci zümre ise, Kur'an-ı Kerim anlayışında, dinî bilgi husu­sunda ve fıkıhta şöhret kazanmış kimselerdi. Bunlar da yine halk tarafından güvenilir ve itimat edilir zevat idiler. Hattâ Resulü Ekrem sallallahu aleyhi ve sellemden sonra halk bu zevatın din ilmi hakkında en fazla bilgi sahibi olduklarına kani idiler. Hattâ bazan Zat-ı Risaletpenahileri, kendileri de "Kur'an-ı Kerimi filan kimseden öğreniniz" diye tavsiyede bulunmakla, bu ze­vatın Kur'ana olan vu­kuflarını tasdik buyurmuşlardır.

İşte bu iki ayrı hususiyet taşıyan zümrelerin ikisi de birlikte o zamanki Şûra Meclisine tabiî bir şekilde kendi­liklerinden seçilip gelmişlerdi. Ve bu meclisin aza­ları olarak meclisi teşekkül ettirmişlerdi. Bunlardan hiç birisinin, bu­günkü alelade seçim usulü ile seçilmelerine ihtiyaç kal­mamıştı. Herhâlde bildiğimiz bugünkü seçit usulü ile rey toplayarak seçilmek lazım gelseydi, o zamanın müslümanları elbette ki, bu zevattan başka kim­seyi de seçmiyeceklerdi.

İşte bu suretle Zat-ı Saadetlerinin devrinde Şûra Mec­lisi teşekkül etmiş oldu. Bu meclis, Hülefa-i Raşidirn dev­rinde de müşavere meclisi olarak devam edegeldi. Bunlar Düsturî hususlarda (Kanunlara esas olacak meselelerde) titizlikle duruyorlardı. Daha sonra bunlar, başkalarını da yetiştirdiler. Yeni yetişenlerin içinde dirayetlerine ve bilgile­rine güvenilir bulunanları yeniden muşavere meclis'ne getirdiler. Bu cemaat, kendilerine "Ehl ül - hal ve'l - akd" denilen cemaat efradıdırlar. Bu ıstılahını manası da (çöz­mek ve düğümlemek: Yani meseleleri hail etmek ve hükme bağlamak) demektir. Hülefa da bu zevat ile müşa­vere etmeden hiç bir mühim meselede kararl vermezlerdi, işte bunların yaptıkları ve yapacakları işlerin kanunî olma hususiyetinin ölçüsünü şuradan anlayabiliriz ki, Hazreti Osman Radiyallahu Taalâ anh'ın şehal detinden sonra, Sahabilerden bir kaçı Hazret-i Ali Radiyallahü Taalâ anh'ın evine toplanmış ve kendisinden halifeliği kabul etmesini istedikleri zaman, Hazret-i Ali Radiyallahu anh onlara şu cevabı vermişti Bu iş size düşmez. Bu ancak şûra ehlinin ve Bedr ehlinin yapacakları iştir. Şûra ehli ve Bedr ehli kimin halifeliğine rıza gösterirse, halife o olacaktır. Top­lanalım da bu meseleyi görüşelim."[96]

Bu cümlelerden açık olarak anlaşılır ki, "Ehl-ül-hal ve'l - akd" o zaman muayyen bir kaç kimseden ibaret idi. Bu zevat daha önceden de bu duruma sahip bulunan kimselerdi. Milletin mühim meselelerinde karar vermeğe salahiyetli ve ehliyetli kişiler idiler.

Buna göre şöyle düşünmemek icap eder: Zamanın halifesi bu gibi zevatı keyfi istediği gibi tayin etmiştir. Yahut da kendisi seçmiştir. İstediği zaman bunları ça­ğırıp müşavere eder, istediği zaman da çağırmaz.

Fakat burası da bilinmiyor ki, o zamanki "Ehl - ül - hal ve'l - akd" yahut da Şûra Meclisi, kimlerden teşek-kül etmişti. Ve milletin meselelerinin hangi hususları kimlere sorulurdu ve kimler bu meselelerde fikir beyan etmek salahiyetine haiz idiler?[97]

Hülefa-i Raşidinin teamülleri de Resulü Ekrem örne­ğinden alınmıştır. Emir için, herkes müşavir olamazdı. Emir de kendi keyfinin istediğini bu işlerde müşavir se­çemez ve tayin edemezdi. Belki bu işe getirilmiş olan zevat, umum müslümanlar tarafından itimad edilir kimseler idiler. Müslümanlar bu seçkin zümrenin iyi niyetlerine, bilgi ve ehliyetlerine tam manasiyle güven duyuyorlardı. Devle­tin ve devletin başında bulunanların da bunlarla müşavere ederek verdikleri kararlar öyle bir karar oldu ki, halk bu kararları can ve gönülden kabul ederdi. Çünkü kendile­rine inanırlardı. Hükümetin verdiği kararların tatbika­tında halk yardımcı dahi olurdu.

Şimdi bir de şu soru kalıyor: Halkın itimadını ka­zanmış bulunan kimselerin hangi vasıfta olmaları lâzım geliyor? Bu da nereden belli olacaktır? Şimdi şu da ma­lumdur ki, islâmın başlangıcında bu gibi zevatın vasıflan kendiliğinden belli idi. Bugün o vasıflar mevcud değil ve o şartlar da ortada yoktur. Ve o zaman medeni du­rumlarda bir hayli engelller vardı ki, bugün o engelller ortadan kalkmıştır.

Bunun için biz, bugünün hal ve vaziyetinin iktiza­sına göre, herhangi bir şekilde, mümkün olan ve gayri meşru olmayan bir yol ile bu gibi zevatı araştırıp bulup seçebiliriz. Cumhurî kavmin yani (Millet efradının kalaba­lık çoğunluğu) nun güvenini kimler kazanmıştır diyebilebiliriz. Ve bunları iş başına getirebiliriz. Zama­nımızda dahi mevcut bulunan seçim şekillerinden birini tatbik edebiliriz. Ancak şu şartla ki, bu seçim şekli öyle bir vaziyet alsın ki, işin esas gayesi ortadan kalkmış olmasın,

 

DEVLETİN ŞEKLİ VE BİÇİMİ

 

Bundan sonra üçüncü meseleye gelelim. Bu mühim mesele de şudur: İslâmda devlet şekli ve biçimi nasıl olacaktır? Bu hususu anlamak için de yine Hülefa-i Raşidin devrine dönerek, o zamanın tarihine göz atarsak, bu husus da anlaşılmış olacaktır. O zaman "Emir_el müminîn" o zata denirdi ki, müslümanlar bu zata; "sem' ve taat (sözünü dinlemek ve itaat etmek) şartiyle" biat ederlerdi. Böyle bir zat, ümmet efradı tarafından güvenilir, itimad edilir ve halk içtimaî işlerini onun eline teslim eder, kendisinden bu işleri mükemmel bir surette yürütmesini beklerlerdi. Yani devleti bu zatın eline teslim ederlerdi.

Bugün ne ingiltere Kralı, ne Fransız Cumhur Baş­kanı, ne Büyük Britanyanın Başbakanı, ne Amerikan Başkanı ne de Rus Diktatörü Stalinin vasfı, böyle bir vasıf gibidir. Onlara hiç benzemez. İslâm Emir el - mü­minini sadece devlet başkanı yahut da hükümet reisi değildi. Aynı zamanda Başbakan yani "Reisi vüzerâ" idi. Yine aynı zamanda islâmî parlamentonun bir aza­sıydı. Ve hatta bazan da bu parlamentonun başkanı idi. Konuşulacak ve danışılacak mevzuların büyük bir kısmı kendisine düşerdi. Devletin bütün işlerinden de o me­suldü. Hem de bu mesuliyette kendi kendisine de hesap vermek zorunda idi. Böyle bir parlamentoda ne hükümet (veya iş başında bulunan devlet) ne de iktidar partisi vardı. Ne de onun karşısında muhalefet partisi bulu­nuyordu. Butün parlamentoda bir tek parti vardı. Devle­tin başında bulunan zat, eğer hak tarafını iltizam edip, doğru yolu tuttuğu zaman, bütün parlamento muvafakat parti olurdu. Yok eğer devlet başında bulunan zat, bu defa batıl tarafını ve batıl yol tutarsa o zaman bütün parlamento muhalif parti olurdu. Bu parlamentoda parla­mentonun her üyesi de her hususta serbest idiler. Bir hususta ittifak ettiler mi, ittifak ederlerdi. İhtilaflı olan hususta da ihtilaflı olurlardı. O zaman, Halife de Halife­nin yardımcıları bulunan vezirler de parlamentonun reyine karşı kendi reylerini bildirirlerdi. Bu rey ya kabul edilir yahut da red edilirdi. Birisinin bu işle ilgili olarak istifa etmesinden yahut da çekimser davranmasından dolayı ona hiçbir şey sorulmazdı ve sorulamazdı. Hali­feye gelince, Halife de yalnız ve sadece parlamentoya karşı sorumlu değildi. Belki bütün ümmeti islâmiyeye karşı sorumlu idi. Halife yalnız memleket işlerinde so­rumlu tutulmazdı. Her işinde ve hatta şahsî ve kişisel işlerinde de sorumlu idi. Her gün beş defa, halkın önünde camiye gelip, halk ile birlikte bulunurdu. Halkın karşısına çıkardı. Her cuma günü de hutbesini okuya­rak, halka hitap ederdi. Ülkenin umumî ahvali hakkında bizzat beyanda bulunurdu. Halk ile birlikte, her gün bulunduğu şehrin çamurlu sokaklarında dolaşıp du­rurdu. Herkes ve her şahıs, istediği zaman, Halifenin eteğini tutup söz söylemek hakkına sahip idi. Umumî toplantılarda herkes kalkıp Halifeye soru sorabilirdi. O zaman hükümet reisinden veya hükümeti temsil eden kimselerden ancak parlamento azalarının soru sorması ve başka kimselerin sormaması gibi bir kaide yoktu. Parlamento azaları soracakları sualleri daha önce not edip bildirsinler diye bir kaide de yoktu. Herkes, her zaman ve her yerde halifeye her hususta soru so­rardı. Bu umumî bir kaide idi. Ve bu kaide şu şekilde halifelerin kendileri tarafından ilân edilmiştir:

"Eğer ben sizin için iyi çalışırsam, bana yardımcı olunuz. Şayet ben sizin için iyi çalışmaz ve kötü yol tutarsam, o zaman beni siz düzeltip doğru yola götü­rünüz. Ben Allaha ve O'nun Resulüne itaat ettiğim müd­detçe siz de bana itaat ediniz, yoksa ben Allaha ve O'nun Resulüne karşı masiyet yolunu tutarsam o zaman sizin için bana karşı itaat etmeniz için bir sebep kalmaz."[98]

Bu devlet idare tarzına, zamanımızdaki devlet tarzları ve rejimleri ıstılahından hiç bir ıstılah bulmak mümkün değildir. Ancak, İslâm mizacına en uygun bir devlet idare tarzı ve rejimidir ki, bizim de idealimiz budur. Ancak İslâm camiası, bu şekilde idare edilebilirdi ki, İslâm inkılabı nazariyesinde bunun en mükemmel şekli hazırlanmıştır. Bu bakımdan İslâm camiası gerilemeye yüz tuttuğundan bu şekilde bir idare zor olacaktır. Şimdi, biz eğer bu ideal rejimimize dönmek istersek, o zaman bizim için dört esasa sarılmamız icap eder ki, ancak bunlarla kendi durum ve zaruriyatımızı düzene koya­biliriz.

l. Devletin mesuliyeti bir kimsenin eline tevdi edil­diği zaman, bu zat sadece halkın mümessili olmaya­cak, aynı zamanda halkın alelade bir ferdi olarak halkın diğer fertlerinin karşısında bulunacak, yapacağı işlerde de sadece müşavere etmekle kalmıyacak, aynı za­manda herkese karşı her işinde hatta kendi şahsi işle­rinde dahi, mesul olup, suallere cevap verecek du­rumda bulunacaktır.

2. Particilik sisteminin tamamen ortadan kalkmış olması lazımdır. Zira particilik sisteminde manasız taas­sup başta gelir. Böyle bir devlet rejiminde parti taassu­bunun bulunması gayet manasızdır. Particilik sisteminde hükümet nizamı manasız ve yersiz taassuplara kapılır ve şöyle bir ihtimal de ortaya çıkar: Herhangi iktidar düş­künü bir kimse, iktidarı elinde tutmak veya iktidarı elde etmek için halkın parası ile kendine müstakil hima­yeciler sağlar. İstediği gibi müşaverede bulunur. Ve istediği gibi de kendi dileklerini ve fikirlerini halka kabul ettirir.

3. Böyle bir hükümette asayiş nizamları karma karı­şık ve dolambaçlı yollara sokulmamalıdır. Hesap sorul­duğu zaman ne hesap soranlar ne de hesap sorulan kimse ve ne de kötülükler meydana gelirse bu kötü­lüklerin asıl mesullerini bulmakta zorluk çeksinler.

4. Son olarak ve en mühimi de şudur ki, her Emir, yani devletin başında bulunan kimse ile Şûra ehli, yani müşavere heyeti azalarının, öyle kimselerden seçilmeleri lâzımdır ki, bu kimselerin kalblerinde İslamın tavsif ettiği vasıflar tam olarak bulunsun.

 

ÜLÜLEMR'İN VASIFLARI:

 

Bu vasıflar (Qualifications) meselesi hakkında İslâ

mî noktayı nazardan büyük ehemmiyeti bulundu­ğunu düşünmek lâzımdır. Hattâ, ben şu kadar da diyebilirim ki, İslâmî düsturun yürümesi veya yürüme­mesi münhasıran buna bağlıdır.

Emaret (Emirlik: devlet (başkanlığı) ve Şûra Mecli­sinin azası olabilmek için kanunî bir ehliyet tanınmalı­dır. Bunun için, seçim üzerinde nezaret edecek birisi veya bir heyet ve yahut da bir hâkim veya hâkimler heyeti bulunmalıdır ki, bir kimsenin seçilip seçilememek hususunda ehliyeti olup (Eligible) olmaması üzerine daha önceden karar versin. Bundan başka ikinci bir şekil ehliyet dahi bulunmalıdır: Bu ehliyet de seçecek olan kimseler hakkında olması icap edecektir ki, bunlar seçilecek olan şahsın da seçilebilmesi, seçimin olabilir­liği veya hakkında onay verilmesi bakımından ehliyetli midirler, değil midirler bunun önceden tayin edilmiş ol­ması gerekir. Birinci şekil ehliyet, bir ülkenin on mil­yonlarca ahalisinin arasında herkes için olabilir. Fa­kat ikinci şekildeki ehliyet ancak amelî ve fiilî olarak bir ülkenin milyonlarca ahalisi arasından bir kaç kişi de bulunabilir. Birinci kısım ehliyet için Anayasada bazı amelî maddeler ve hükümler (Operative Clauses) konma­lıdır ki, bunlar seçimlerde dikkate alınırlar. Fakat ikinci kısım ehliyet için, bu ehliyetin ölçüleri, Anayasanın ve Düsturun bütün ruhunda mevcut bulunmalıdır. Bir Ana­yasanın, bir Düsturun muvaffakiyeti münhasıran o za­man mümkündür ki, cumhuri halkın (Halk topluluğunun hepsinin) fikirlerini ve düşüncelerini terbiye edip sahih ve doğru bir seçim için hazırlıyabilsin. Tâ ki, halk da seçe­cekleri kimsenin evsafını Ana yasa veya Düsturun ru­huna uygun olup olmıyacağını ayırt edebilsinler.

Kur'an-ı Kerimde ve Hadis-i Şerifde bu her iki kay­nakta da, bu iki çeşit ehliyetten bahisler vardır. Birinci kısım ehliyet için, dört esas üzerinde durulmuştur:

1. Müslüman olmak. Nitekim Kur'an-ı Kerim bu hu­susta şöyle buyuruyor:

"Ey iman etmiş bulunan kimseler Allaha itaat ediniz ve O'nun Resulüne de itaat ediniz ve kendi içinizden olan ülülemre de..."

(En – Nisa: 59).

2. Erkek olması lâzımdır. Nitekim Kur'an-ı Kerim-
de buyurulmuştur:

"Erkekler kadınların koruyucularıdır."

(En – Nisa: 34)

Bu hususta Peygamber Sallallahu aleyhi ve sellem de şöyle buyurmuşlardır:

"İşlerinin idaresini kadınların eline bırakmış olan ka­vim felah bulamaz."

(Buharî)

3.  Akil ve reşid olması lâzımdır. Nitekim. Kur'an-ı
Kerim de bu hususta şu emri ihtiva etmektedir:

"Allahın sizi başına koymuş bulunduğu mallarınızı, akılsızların eline vermeyiniz."

(En-Nisa: 5).

4. İslâm ülkelerinin sakini olması lâzımdır. Nite­kim bu mevzuda da Kur'an-ı Kerim şöyle buyurmuştur:

"İman edip de hicret etmemiş olanları, hicret edin­ceye kadar korumak hususunda size bir şey düşmez."

(El-Enfâl: 72).

İşte kanunî vasıflar bu dört vasıftan ibarettir. Bu vasıflara malik bulunan herkes, Emirliğe (devlet reisliğine) ve Şûra Meclisinin azalığına (Parlamento üyeliğine) seçi­lebilme hakkına sahiptir. Bunlar için bu kimsenin ehliyeti vardır. Şimdi de şu sual ortaya çıkar: Sayısız ve hesap­sız kimseler bu vasıflara sahip bulunduktan sonra, se­çilmek isterler veya seçilmek istemezler. Böyle bir du­rumda ne olacak? Bu sualin de cevabını yine Kur'an-ı Kerimde ve Hadis-i Şerifte bulacağız:

"Allah size emreder ki, emanetleri ehil olanlara emanet edesiniz."

(En-Nisâ: 58)

"Allah indinde sizin en değerliniz, sizin en muttaki bulunanızdır."

(El-Hücurat: 13)

O dedi ki: Elbette Allah onu sizin üzerinize seçti. Ona bilgi ve cisim (kuvveti) bakımından üstünlük verdi.

(El-Bakara, 247)

"Kalbini kendi zikrimizden gafil kıldığımız ve kendi hevâ-i nefsine tabi olan ve işinin ölçüsünü kaçırmış bulu­nan kimseye itaat etme."

(El-Kehf: 28).

"Her kim bid'at koyan kimseyi överse, elbette ki İslâmın dağılması için yardım etmiş olur."

(El-Beyhakî)

"Allaha yemin ederim ki, biz öyle bir kimseye işleri­mizi emanet edemeyiz ki, bu kimse herhangi bir kimse­den bir şey beklesin yahut da haris bir kimse olsun."

(Buharî ve Müslim)

"Elbette ki, bizim indimizde sizin içinizde en hain kimse, en çok şey isteyen haris kimsedir."

(Ebu Davud)

Bu vasıfların bazısı her zaman Anayasaların birçoğunda da bulunabilir. Fiilî olarak da dikkate alınır. Me­selâ mevki düşkünü bir kimse seçilmek hususunda ehli­yetsiz olarak vasıflandırılmıştır. Başka vasıflarda ka­nunî ölçüler tayin edilmiş olmamakla beraber, bizim Anayasamızda veya Düsturumuzda esas hidayetler de vardır. Seçime nezaret edecek olan şahıs veya heyetin vazifelerine şunu da ilâve etmek icap eder ki, bu şahıs veya heyet her seçim zamanı seçilecek olan kimsenin vasıflara uygun olup olmamak hususunu halka bildir­sin. Şunu da bildirsin ki, böyle bir kimse İslâmın istediği ülülemr olmak bakımından ehliyete haizdir.

 

MEDENİLİK (VATANDAŞLIK) VE BUNUN ESASLARI

 

Şimdi de medenîlik (vatandaşlık) meselesine gele­lim. İslâm bir fikir ve iş nizamı olduğuna göre, bu nizam üzerine bir hükümet kurup ayakta tutmak ister. Bu­nun için de kendi hükümeti dairesinde vatandaşlığı iki kısımda kararlaştırır. Sonra, doğru olmak ve temiz bulunmak İs­lâmın esas ruhu olduğundan, islâm her­hangi bir hile ve aldatmaca olmaksızın vatandaşlığı şu taksim üzerine beyan eder. Dünyayı aldatanlar gibi de şu noktayı göz­önünde bulundurmaz ki, sadece sözde bütün vatandaşları ve hemşehrileri aynı seviyede gö­rüp de fiiliyatta bunların arasında farklar gözetmiş olsun. Belki islâm herhangi bir unsura insan hakla­rını tanıdı mı, onun hakkında hiç bir şekilde adaletsiz­liğe müsaade edemez. Meselâ bugün Amerikadaki zencilere, Rusyadaki komünist olmayanların durumu ve bütün dünyanın gayrı - dinî rejimlerdeki azınlıklara yapılan muameleleri kabul etmez.

İslâm noktayı nazarından medenîlik (vatandaş­lık) şu iki noktada ayrılır:

1.            Müslümanlar.

2.            Müslüman olmayan zımmiler.

1. Medenî Müslüman vatandaşlar ve hemşehriler hakkında Kur'an-ı Kerimde şöyle buyrulmuştur:

"İman edip de hicret eden malları ve canları ile Al­lah yolunda çalışan (cihad eden) ve bunları barındıran ve yardım eden kimseler birbirlerinin dostları ve (hami­leri) dirler. İman edip de hicret etmemiş olanları, hicret edinceye kadar korumak hususunda size bir şey düşmez."

( El – Enfâl: 72)

Bu âyet-i kerimede medenîliğin yani vatandaşlık ve hemşehriliğin iki esası beyan edilmiştir. Birincisi, iman, ikincisi ise, Darül-İslâmda oturup, Dârül-İslâm vatan­daşı ve hemşehrisi olmaktır. Şimdi herhangi bir kimse iman etmiş fakat Darül - küfr tabiiyetini terk etmeyip ki bu hususu hicret kelimesi ile anlatmak istiyoruz. — Da-rül - İslama gel­memiş ise, bu kimse Darül - İslâm vatandaşı ve hemşehrisi değildir. Bunun aksi ne, Darül - İslâmda bulunan ve Darül - İslamda oturan ve yaşayan kimseler, isterlerse doğum itibariyle Darül - küfre men­sup olsunlar, isterlerse Darül - İslâma mensup bu­lunsunlar ve sonradan Darül - küfrden hicret edip de Darül - İslama gelmiş olsunlar[99] burada Darül-İslâmın vatandaşı ve hem­şeh­risidirler ve Darül - İslâmın diğer vatandaşları ile aynı haklara sahip bulunmaktadırlar. Darül - İslâmın diğer vatandaşları ve hemşehrileri de bu kimseleri korumak ve yardım etmekle mü­kelleftirler. Bu müslüman vatandaşlar üzerinde, İslamın bütün nizamını ayakta tutmak bir vecibe olur. Vatandaşlar İslâmın hükümlerini yürütmekten sorumlu olurlar. Nitekim bunlar usulen bu nizamın hak olduğuna inanırlar. Bunun için de tamamen kendi ka­nunlarını yürür hale koymak isterler. Kendilerini bütün dinî, ahlâkî, medenî ve siyasî hususlarda kendi ka­nunlarının hükümlerine bağlı bulundururlar. Bütün feraîz ve vecibeler onların boyunlarına borç olur. Onların hükümetleri, hükümeti korumak ve müdafaa etmek için kendilerinden her türlü fedakârlığı ister. Yine onlara şu hakkı da verir ki, böyle bir hükümet için "ülülemr" seçebilir veya seçilebilirsiniz ve Şûra Meclisi (Parlamento) ya da iştirak edebilirsiniz. Böyle bir hükümetin kilit noktalarında da vazife almak hakkı­nız olur. Ta ki, bu hükümet hakiki vasfı ile ayakta tutu­nup devam edegelsin. Bu kaidenin en bariz mevcudi­yeti saadet devri ile, örnek dört halife devirleridir. O zamanlar hiç bir zımmînin Şûra Meclisi azası olduğu görülmemiştir. Yahut da herhangi bir ülkeye vali (Gouvernor) olduğu vaki değildir. Aynı zamanda kadı veya hükümetin herhangi bir dairesinde bakan yahut başkan, ordu kumandanı olmaları da imkânsızdı. Ha­life seçimlerine de karışmaları gayrı mümkündü.

Halbuki, bu zımmîler yine Hazret-i Resulü Ekremin devri saadetlerinde de mevcut bulunuyorlardı. Örnek dört halife devrinde de bunların İslâm ülkelerindeki sayıları on milyondan fazla idi. Eğer hakikaten zımmîlerin yukarda saydığımız işlerde bir hakları ve bir hisseleri olsaydı, herhalde Allahın Nebisi onların bu haklarını teslim etme­mezlik etmiyeceği gibi, Nebî sallallahu aleyhi ve sellemin elinde yetişmiş ve terbiye görmüş kimseler, zincirleme olarak otuz seneden fazla bir zaman devlet idaresini ellerinde bulundur­dukları halde niçin bunların bu haklarını teslim etme­mişlerdir?

2. Zimmî vatandaşlardan maksat, İslâm ülkeleri hudutları dahilinde yaşayan bütün gayrı müslimlerdir ki, bunlar İslâma itaat edip İslâmî hükümete sadakat gös­terirler. Bunların da Dârül-İslâmda doğmuş olmaları veya Dârül-İslâm dışından Dârül-İslâma gelip zımmîlik hakkını talep etmelerine bakılmaz, İslâm, bu şekildeki vatandaşların dinlerini, kültürlerini: ve şahsî hakla­rını can ve mallarını, namus ve şereflerini korumayı üzerine alır. Onlara yalnız mülkî kanunlar icra edilir, diğer kanunlar icra edilmez. Bu mülkî kanunlarda da müslümanlarla aynı haklara mâlik olurlar. Kilit noktası olan memuriyetlerden başka herhangi bir memuriyete de intisap ederler. Vatandaşlık serbestisinde de müslümanlarla aynı haklara mâlik bulunurlar. Muame­latta ve iş güçte müslümanlardan ayrı bir şekilde kendi­lerine muamele edilmez. Fakat memleketin korunması ve müdafaa edilmesi hususunda onlar muaf tutulmuş­lardır. Bu hususta bütün yük yalnız müslümanların üzerine konmuştur.

Bu şekildeki iki çeşit vatandaşlık üzerinde ve bunla rın ayrı ayrı vasıfları olduğu hakkında, birisi kalkıp iti­razda bulunacak olursa, o zaman biz de ona diyeceğiz ki, ilk Önce bunlara İslâmın ne surete muamele ettiğine bak, bir de dünyanın medenî geçinen devlet rejimlerinin azınlıklara yapmış olduğu muameleleri gözden geçir. Di­ğer rejimlerde, o rejimi kabul etmeyenler, yahut da millî hükümetin hududunun dışından gelmiş olanlar, veya millî azınlıklar hakkında ne gibi muameleler yapıldığını göz. önüne almak icabeder. Pek haklı olarak diyebileceğiz ki, başka rejimdeki hükümetlerle, İslâmî hükümet rejimi arasında bu vaziyet mukayese edilirse, İslâmın bütün rejimlerden bu durum hakkında çok daha insaflı dav­randığı anlaşılır. İslâm bunların hepsinden daha ada­letli, daha da cömert olup başka rejimlerin halledeme­diği bir şekide bu işi halletmiştir. Diğer rejimlerde bin bir türlü karışıklıklarla, memleket halkı çeşitli tasniflere tâbi tutulmuştur. Fakat İslâmda bir tek tasnif vardır. O da islama inananlar ile İslâma inanmayanlardır. İnananlar ise, onun bütün usul ve kaidelerine bağlı bulunurlar; bu usul ve kaidelere göre İslâmî hükümeti kurup yürürtürler. Bunu kabul etmeyip inanmayanlar ise, memleketin intiza­mını devam ettirmek için bir ölçü dahilinde memleket işlerinde çalışırlar. Onlar hükümet nizamını devam ettir­mek külfetinden de kurtulmuş olurlar. Fakat kendilerinin bütün insanî ve medenî haklarının muhafazasını İslâmî hükümet ve müslümanlar güvence altına alır.

 

VATANDAŞLIK HAKLARI:

 

Şimdi şu noktaya gelelim: İslâmda vatandaşlığın esas hakları (Fondamental Rights) nelerdir?

İslâmda vatandaşa ilk verilen hak, onların can, mal, namus ve şerefinin korunmasıdır. Herhangi bir kanunî şekil olmaksızın, onların bu haklarına tecavüz edilmesin. Bu hususu Nebi sallalahu aleyhi ve sellem müteaddit ha­dis-i şeriflerinde beyan buyurmuşlardır. Veda Haccında Zat-ı Saadetleri meşhur hutbelerinde îslâmî yaşayış ni­zamının kaidelerini beyan buyurmuşlardır:

Sizin kanlarınız ve mallarınız; ırz ve namusunuza hürmet gösterilmesi lâzımdır. Bu hac gününün hürmeti gibi. Bu hürmet hakkında Zat-ı Saadetleri şu noktayı da belirtmişlerdir:

Ancak İslâm hakkı ile Yani islâm kanunları dolayısiyle bir kimsenin canı, malı, ırz ve namusuna bir tecavüz vuku bu­­lursa, İslâmî kaide ve usul gereğince bu zararın telafi edilmesi lâzımdır.

İkinci mühim hak da şahsî hürriyet hakkıdır. İslâmda kimsenin hürriyeti belli kanunî şekilde kendi­sine ait bir suç ispat edilmedikçe yok edilemez; elinden alınamaz.

Ebu Davud, şöyle bir rivayeti kaydeder: Bir ara Me­dine halkından birisi şüphe üzerine yakalandı. Sahabilerden biri, okunmuş bulunan bu bahsettiğimiz hutbenin okunduğu sırada ayağa kalkarak, Nebi sallallahu aleyhi ve sel­leme şu suali sordu: Benim komşularımdan biri herhangi bir şüphe üzerine yaka­lanmıştır. Bu adamın yakalanmasının sebebi nedir? Nebi sallallahu aleyhi ve sellem ikinci defa bu zatın sözünü dinledi ve şehrin emniyetini idare eden zatı ayağa kaldırarak, yakaladığı bu kimsenin yakalanması için makul bir sebep beyan edip edemiyeceğini sordu. Fakat üçüncü defa sahabi sözünü tekrarladı ve şehrin emniyeti ile vazifeli bulunan zat da makul bir cevap veremedi.

O zaman Zat-ı Saadetleri emirlerinde şunu bildir­diler:

"Hallû lehü ciyranehü: Onun komşusunu kendisine bırakınız."[100]

Bu hadiseten şu mesele anlaşılıyor: Bir şahıs hak­kında belli başlı ve kesin bir töhmet delili bulunmaksı­zın ve bu itham sabit olmadan, bu kimseyi tutuklu bulun­durmak İslâm kaidelerine uymaz.

İmam Hattabî, telif etmiş bulunduğu Ma'âlim - Es -Sünen isimli eserinde bu hadisi şerh ederek şöyle ya­zar:

"İslâmda iki çeşit hapis vardır: Biri "Haps-i Ukubet" yani ceza hapsi. Adalet cezayı tayin ettikten sonra her­hangi bir kimse haps edilir, tutuklanır. Ikincisi; "Haps-i İstizhar" yani arama tarama hapsi. Müttehem (zanlı) araştırılmak için hapsedilir. Bunlardan başka îslâmda herhangi bir hapis şekli yoktur."[101]

Bu hususta imam Ebu Yûsuf, telif etmiş olduğu Kitab-EI-Harâc'da şöyle yazar: Herhangi bir kimse sırf itham yüzünden tutuklanamaz, Resul-ü Ekrem sallallahu aleyhi ve sellem sadece itham için kimseyi tutuklamamıştır. Elbette davacı ile davalının her ikisinin de adalet huzu­runda hazır bulunmalarında zaruret vardır. Davacı kendi davasını ispat etmek için işe girişir, ithamını ispat edemezse, o zaman dava edilen salıverilir.[102]

Hazret-i Ömer Radıyallahü Taalâ anh bir dava gö­rürken şu hususu beyan buyurmuştur:

"İslamda hiçbir kimse, adaletsiz olarak tutukla­namaz."[103]

Üçüncü mühim hak da fikir hürriyetidir. Bu mevzuda İslâmî kanunların en güzel izahı Hazret-i Ali Radiyallahu anh devrinde oldu. O zamanlar Havaric güruhu peydah­lamıştı. Bunlar günümüzün Anarşist ve Nihlistlerine ben­ziyordu. Hazret-i Ali Radiyallahu Taalâ anh, devrinde bunlar açıktan açığa mevcut hükümeti kabul etmek is­temiyorlardı. Bunların ortadan kaldırılması için kılıç kul­lanmak gerekiyordu. Hazret-i Ali Radiyallahu Taalâ anh, onlara şu şekilde haber gönderdi:

"Bulunduğunuz yerde kalınız; aramızda kan dö­külmesin; yolları da kapamayınız ve kimseye zulüm de etmeyiniz."[104]

Başka bir zaman yine Hazret-i Ali Radiyallahu anh Haricilere şu mesajı gönderdi:

"Siz fesat çıkarmadıkça, biz de sizinle savaşa girmeyiz."[105]

Bu örneklerden açık bir şekilde anlaşılıyor ki, her­hangi bir topluluk ne şekilde düşünürse düşünsün, bu düşüncelerini emniyetle açığa vurabilirler. islâm rejimi bu tarz hareketlere engelolmaz. Elbette ki, onlar kendi fikir­lerini ve düşüncelerini zorla ve şiddet kullanarak (By Violent Mean) ortaya, koyup kabul ettirmeye kalkar ve hükümet düzenini bozmak ve dağıtmak yolunu tutar­larsa, o zaman iş değişir.

Diğer bir hakka da islâm fazla ehemmiyet vermiş­tir. Bu çok önemli nokta da şudur: islâm devleti sı­nırları içinde yaşayan halkı, medenî yaşayışın temel gereklerinden mahrum bırakmamaktır. Bu hususta İslam zekâtı farz kılmıştır. Zekâtın farz olduğu hak­kında Allahın Resulü sallallahu aleyhi ve sellem şöyle beyan buyurmuşlardır:

"Zenginlerinden alır ve fakirlere verirsin."

(Buhari ve Müslim)

Başka bir hadis-i şerifte Zat-ı Risaletpenahileri şu gerçeği işaret etmişlerdir.

"Hükümet, kimsesizlerin kimsesi ve hamisidir."

Diğer bir hadis-i şeriflerinde de Zat-ı Saadetleri şu ölçüyü belirtmişlerdir:

"Hiç bir şeyi olmadan ölen bir kimsenin mesuli­yetleri (borçlar ve saire) bize aittir."

(Buhari ve Müslim)

islâm, bu mevzularda vatandaşlar arasında müslüman veya azınlık yani zımmî arasında fark gözet­mez. Zımmîler de müslümanlar gibi bu medenî haklar­dan faydalanırlar. Hükümet, aç olan, çıplak olan, barı­nacak yeri bulunmayanları açıkta bırakamaz. Hazret-i Ömer bir ara bir zımmîye rasladı. Bu zımmî dilenen ihtiyar bir Yahudi idi. Örnek devlet reisi Hazret-i Ömer, derhal bu şahsı cizye vermekten muaf tuttu. Ve kendisine maaş bağlanması için hazine memuruna şöyle yazdı:

"Allaha yemin ederim ki, gençliğinde faydalandığı­mız kimseyi ihtiyarlığında kendi başına bırakmak, insaf değildir."

(Ebu Yusuf, Kitab - El - Harac S: 72) Hazret-i Halid Radiyallahu anh, Hiyre'nin gayrı müslimlerine bir vesika yazıp vermişti. Bu vesikada açık olarak şu hususlar bildirilmişti:

"Yaşlılardan veya herhangi bir sakatlığı bulunanlar-dan, yahut da iflâs etmiş olanlardan ve fakirlerden cizye alınmayacaktır. Bununla birlikte müslümanların beytü­l­ma­linsden de bu gibi kimselerin geçimlerini temin için maaş verilecektir. Bu şekilde geçimleri sağlanmış olacaktır.[106]

 

VATANDAŞLAR ÜZERİNDE HÜKÜMETiN HAKLARI

 

Geçen bahiste saydığımız haklara karşı hükümetin de vatandaşlar üzerinde bazı hakları vardır. Bu haklar sınıfında ilk önce itaat hakkı gelir; İslâmda buna "sem' ve tâat": (dinlemek ve itaat etmek) ıstılahı kon­muştur. Allanın Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bu hususta serahatle şu beyanda bulunmuşlardır:

"Es-sem'ü ve't - taatü fi'l - usri ve'l - yüsri ve'l - müş te­ha ve'l-mükreh.

Sıkıntılı günlerde ve ferahlık zamanında, hoşa gi­den ve hoşa gitmeyen şeylerde dinlemek ve itaat et­mek vardır."

Yani herhangi bir hüküm birisinin hoşuna gitsin gitmesin, kolay olsun zor olsun, her ne şekilde olursa olsun itaat edecektir.

İslâm hükümetinin vatandaş üzerinde ikinci mühim hak­kı da şudur: Vatandaşlar bu hükümete karşı sada­kat gös­terecekler ve hükümetin, iyiliği için çalışacaklar­dır. Kur'an-ı Kerimin ve hadis-i şerifin bu husustaki ıstılahında "Nush" kelimesi kullanılmıştır. Arapça ter­cümesinde buna (Loyality): Meşru tanımak ve (Allegiance): (sadakat göstermek) diyebiliriz. Hatta bu mefhumların manalarından bu husus daha da genişlik arz eder. Bu mesele, insanın iyi bir niyetle ve kalb sada­kati ile hükümetine bağlı olması demektir. Bu hükümete zarar gelmesini hoş görmemektir. Kalben de bu devletin yükselmesi için çalışmaktır.

Pek tabiidir ki, iş bu kadarla kalmaz. İslâm va­tan­daşlarına, var kuvvetleriyle hükümete yardımcı ol­mak vazifesi düşer. Bu hükümet için mal ve can ile fedakârlık etmek icabeder. Bu fedakârlığı esirgeme­mek lâzımdır. Hatta Darül-İslâm'da bir tehlike baş gösterirse, o zaman Kur'an-ı Kerimin açık beyanına göre, gerekli fedakârlıklardan kaçınan kimse münafık sayılır. Kudreti kuvveti olduğu halde İslâmı mal ile can ile müdafaa etmeyenler münafıklardan addedilirler.

Muhterem dinleyiciler ve okuyucular, İslâmî hükü­met dediğimiz hükümetin şekli ve tarzı budur. İşte biz bu zamanımızda kurmak istediğimiz ve kendisine İslâmî hükümet diyeceğimiz hükümet de ancak bu şekildeki bîr hükümettir. Siz ne isterseniz söyleyiniz, ister sekülar (Laik) hükümet, ister demokratik hükümet ve isterse teokratik hükümet deyiniz. Biz bu ıstılahlar üzerinde durmuyoruz. Biz sadece şu nokta üzerinde duruyoruz ki, İslâm olmak ve İslâmî itikada inanmak iddiasında bulun­dukça bizim yaşayış nizamımız ve hükümet rejimimiz bahsettiğimiz bu esaslar üzerinde kurulmalı ve bu esaslar üzerinde ayakta tutunmalıdır.

 

 

BÖLÜM: 8

 

 

HAZIRLAYICININ NOTU

 

Bu makaleler 1952 senesinin sonuna doğru ka­leme alınmıştır. O zaman erbabı kalemden olan tanın­mış adliye avukatlarından birisi şöyle bir itirazda bulun­muştu: "Kur'an'­da herhangi bir Anayasanın planı hak­kında hiçbir şey yoktur." Bu mevzu üzerinde hususî bahislere girmişti. Mevlânâ Mevdudî Sâhib, o zaman bu hususta aşağıdaki makaleyi yazmış ve Anayasanın (Düstur) meselelerini birer birer ele alarak Kur'an ve Hadislerdeki bu esasları göstermiştir.

 

(Hazırlayıcı)

 

İSLÂM ANAYASASININ (DÜSTÜR'UN)

ESASLARI

 

Bu zamanda, yani devletin Anayasasının hazırlık safhalarının son merhalelerine gelindiği şu sırada, ilim erbabı tarafından "Düstur sâz asambli" (Anayasa ha­zırlama kuruluna) tam manasiyle ve imkân haddinin son derecesiyle yardım edilmelidir ki, doğru bir İslâm Ana­yasası hazırlamak mümkün olabilsin. Biz bu mevzuda, kendi kudretimiz nisbetinde hizmet görmeye gayret edi­yoruz. 1951 senesinin başında bütün müslüman partile­rinin mümessilleri ve âlimler dahi İslâmi hükümet için 22 esas maddeyi ittifakla tertip ederek, mühim bir hizmet yerine getirdiler.[107] Fakat bu çalışma meyanında bazı kimselerin muhtelif düşüncelerini gördüm. Bir tarafta müslüman halk, diğer tarafta tahsil görmüş zümreler başka bir taraftan da Anayasa hazırlayan kurul erkânı aralarında bir hayli kimse yanlış anlamalara kapılmış­lardır. Nitekim onlar tarafından bu fikirler muhtelif ve çeşitli şekillerde, türlü türlü kelimelerle ortaya çıkarıl­maktadır. Kur'an-ı Kerim'de herhangi bir Anayasa için rehberlik edecek mevzu bulunmamaktadır, diyorlar. İslâm'da hususî ve herhangi bir şekilde hükümet rejimi gerekmez ve İslâmî Anayasa (îslâmî Düstur) diye bir şeyin de ismi olamaz diye iddia ediyorlar.

Bu şaşırtıcı sözlerin arkasında bazı deliller de yok değildi. İlmin ortadan kalktığı devirde, fikrî kargaşa­lıklar doğurmak için böyle gürültülü işler bilhassa tesirli olur. Bunun üzerine ben de bu hususta ve bu babta bir bahis kaleme almayı zarurî gördüm. Kitap ve Sünnetin bu husustaki bütün tasrihlerini bir araya toplayarak Anayasaya ait ahkâm bulunanları toplu hâle getirip halkın istifadesine sundum. Bununla şim­diye kadar, islâm ulemasının islâm Anayasası için hangi usûller koydukları ve hangi mehazlara başvur­dukları açıklanmış olacaktır. Bununla da yine Anayasa hazırlama kurulu (Düstur sâz asambli) erkânının karşı­sında da Allahın hücceti tamamlanmış olacaktır. Yine bu kurul için, Allahın ve O'nun Resulünün hükümleri beyan edilmemiştir gibi bir bahane de ortadan kalk­mış olacaktır.

Bu bahisler, bu ihtiyacı karşılamak için kaleme alındı. Burada sırasiyle Anayasaya ait meselelerdeki Âyât-ı Kur'aniye ve sahih hadisleri kaydedecek ve bunlardan ahkâmın nasıl çıkarıldığını da anlataca­ğız.

 

İLÂHİ HAKİMİYET

 

"İşte hüküm sadece Allahındır. Ancak ve ancak kendisine ibadet edilip başka birine ibadet edilme­mesi için emir vermiştir. Elbette ki sağlam din de budur."

(Yusuf: 40)

Bu âyet-i-kerime açıkça bildiriyor ki, işlerin çö­zümü onlarla ilgili tercihler ve emir buyurma hakkı (yahut da başka bir tabirle söyleyelim "Hâkimiyet") sadece Allahu Ta­alâ'ya, aittir. Burada herhangi bir şekilde, karineli ve iki mana verebilen kelime olmadı­ğına göre bu hâkimiyetten sadece "Kâinat hâkimiyeti": (Universal So-verignty) mefhumu anlaşılıyor. Allah Taalânın bu hâkimiyeti öyle bir kâi­nat hâkimiyetidir ki, hem siyasî hem kanunî olmakla beraber aynı za­manda hem ahlakî ve hem de itikadîdir. Kur'an-ı Ke­rimin kendisi de böyle bir hâkimiyetin — bütün kısım­ları ve ekleri ile beraber — Allahu Taalâya ait oldu­ğunu açık delillerle beyan buyurmuştur. Nitekim Kur'an-ı Kerimde açıkça bildirilmiştir ki, Allah Taalâ sadece Rabbünnas "Halkın Rabbı" ve İlâhün-nas "Halkın ilâhı" değildir. Aynı zamanda o, Melikün-nas "Halkın padişahı, hükümdarı" dır da.

"Söyle: Halkın Rabbına, halkın ilâhına ve halkın Pa­dişahına (Melikine) sığınırım."

(En-Nas: 1-3).

Orada deniyor ki, Allahu Taalâ mülkün mâlikidir. O'nun bu hükümdarlığında, bu padişahlığında, hiçbir şekilde şeriki ve ortağı diye bir şey yoktur.

"Söyle, Ey mülkün mâliki Allahım, istediğine mülk verir­sin, istediğinden de alırsın..."

(Âl-i İmran: 26).

"Mülk'de O'nun şeriki olamaz."

(İsra: 111).

"Dikkat! Yaratmak ve emir vermek O'nun değil midir?"

(El - A'raf: 54)

"Rabbinizden size nazil kılınmış bulunana tâbi olunuz ve ondan başka kendinize kimseyi koruyucu edinerek tâbi olmayın."

(A'raf: 3).

"Her kim, Allahın nazil kılmış bulunduğu ile hüküm vermezse, böyleleri kâfirlerdirler."

(EI-Maide, 44)

Allah Taalânın siyasî ve kanunî hâkimiyetinin bu tasavvuru, İslâmın ilk temel usullerindendir. İslamın tâ başından bugünkü günümüze kadar, bütün İslâm hu­kukçuları, "hüküm vermek Allah Taalânın kendisine has­tır." prensibinde müttefiktirler. Nitekim Allâme Amidî meşhur "Usul-ü Fıkıh" kitabında (Kitab El - İhkâm fî usûl il – ahkâm) da şöyle yazar:

"Bilmek gerektir ki, Allahtan başka bir hüküm sa­hibi yoktur ve O'nun hükmünden ve hükmettiğinden başka da yine bir hüküm yoktur."

Şeyh Muhammed Hıdrî de kendi Usûl-ü Fıkıhında, bu husus, bütün Ehl-i İslâmın müttefik bulundukları bir akide olarak beyan eder.

Elbette ki hüküm Allahın hitabıdır. Allahtan başka bi­rinin hükmü yoktur.

Bu da bütün müslümanların ittifak ettikleri bir kaide­dir.

Herhangi bir İslâm Anayasası (Düstur), her şey­den önce Allah Taalânın siyasî ve kanunî hâkimiyetini kabul etmeden, İslâmî bir Anayasa olamaz.

Bu husus o Anayasanın maddeleri arasında açıkça yazılmış olmalıdır. İlâhî hükümete itaat edile­ceği ve Hâkim-i A'lâ-ya boyun büküleceği ve O'nun ahkâmının yerine getirilmesinin farz olduğu da aynı şekilde yazılmalıdır.

 

RİSÂLET MAKAMI:

 

Peygamberler Aleyhisselâm umumiyetle ve Hazret-i Muhammed Sallallahu aleyhi ve sellem bilhassa Allah Taalânın bu siyasî ve kanunî hâkimiyetinin mazharıdırlar. Yani Allah Taalânın bu hâkimiyetinin insanlara tatbik edilmesi peygamberlerin vasıtasiyle olmaktadır. Ve bu sebepledir ki, Allahın Peygamberi olmuşlardır. Bu iti­barla onların hükümlerine itaat etmek ve onların yolun­dan gitmek, onların hükümlerine niçin ve neden deme­den, kayıtsız ve şartsız inanmak, her ferdin, her züm­renin, her kavmin üzerine farz ve lâzımdır.

Bu husus, Kur'an-a Kerimde çok yerde açıkça bah­sedilmiştir. Misal olarak aşağıdaki âyet-i kerimelerden bir kaçına göz gezdirelim:

"Her kim Resule itaat ederse, Allaha da itaat etmiş olur."

(En-Nisâ: 80)

"Hiç bir Resul göndermedik ki, ancak Allahın izni ile kendisine itaat edile."

(En – Nisa: 105).

"(Yâ Muhammed) Biz sana kitabı hak ile nazil kıl­dık ki, Allahın sana gösterdiği gibi, halkın arasında hü­küm veresin."

(En – Nisa: 105).

Resul size ne getirdiyse onu alınız ve sizi neden men ettiyse, ona son veriniz.

(El-Haşr: 7)

"Hayır; senin Rabbına and olsun ki, Onlar aralarında çıkan anlaşmazlıkta, seni hakem kılmayıp ve verdiğin hükümlere hiç bir şekilde sıkılmadan, sana tam bir ita­atle bağlanmadıkça iman etmiş olmayacaklardır."

(En-Nisa: 65).

İşte bu nokta da İslâmî hükümetin Anayasasının ikinci esasıdır. Burada Allahın hâkimiyetini kabul et­tikten sonra ikinci kabul de şu olmalıdır: Böyle bir hü­kümette Kitabullahın yanı başına Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellemin ispatlı sünnetlerini de ka­nun mehaza olarak kabul etmek icabeder. İcraî (yü­rütme) teşriî (yasama) ve adlî (yargı) gibi hususlarda bu sünnete aykırı hükümler ortaya konamaz ve kanun yapı­lırken yapılacak olan kanun da bu sünnetlere aykırı bulu­namaz.

 

HİLAFET DÜŞÜNCESİ:

 

"Sizin aranızda iman edip de salih amel eden kim­selere, Allah yeryüzünde hâlife kılacağını vaad etmiştir. Nitekim sizden önceki kimseleri de halife kılmıştı."

(En-Nûr: 55).

Bu âyet-i kerimeden açıkça iki mühim temel ka­nun anlaşılıyor. Birincisi, İslâmî hükümette sahih ma­kam, "hilâfet" makamıdır. Hâkimiyet makamı değil­dir. İkincisi de şudur: Bir islâmî hükümette hilâfeti elinde bulundurmak herhangi bir şahsa, herhangi bir hanedana veya herhangi bir zümreye mahsus değildir. Belki bütün İslâm ümmetine, İslâm ümmeti­nin her ferdine atittir. AllahaçıklamasıTaalâ bunlara serbest bir hükümet vermiştir.

Birinci noktanın açıklaması şudur ki, aynı ha­kikat şu işi icabettirir ki, hâkimiyet sahibinin kendi zatının haricinde öyle bir kudret bulunmayacak ki, onun tercihlerini sınırlandırsın ve kıssın, onun kendisi­nin yaptığı kanunlar ve nizamların dışında onun elini ayağını bağlayan ve kendisinin yapacaklarına engel olabilen herhangi bir kanun ve nizam bulunsun.[108]

Şimdi eğer bir hükümette ilk adımda şunun üze­rine iman edilirse ki, Allahın ve O'nun Resulünün bildir­dikleri kanunlara aykırı üstünde hiçbir kanun ve nizam yoktur; bu kanunlara aykırı da bir iş yapılamaz. Bu hükümetin Teşriî (yasama) Organı da bu kanunun hi­lâfına bir kanun koyamaz. Adliye işlerinde de bu ka­nuna aykırı hükümler olamaz. O zaman, bundan açıkça şu mana anlaşılır ki, Allah ve O'nun Resulünün hâkimiyeti karşısında böyle bir hükümet hâkimiyet id­diasında bulunamaz ve hakikî hâkimiyetin de esasta Allah ve Resulüne ait olduğu kabul edilip, mevcut hükümetin başında bulunan yahut da idarecisi, ancak ilâhî hâkimiyetin bir mümessilinden başka bir vasıf ta­şımaz. Bu mevkideki idareciye de "halife" diyeceğiz. Bu şekildeki vaziyetin ismine doğru ıstılahda "hâkimiyet" diyemiyeceğiz. Sadece "hilâfet" diyeceğiz. Bu vasıf kararlaştırılmış olursa, bu vasıf üzerine böyle bir hü­kümetteki işe "Hâkimiyet" diyecek olursak, o zaman istilah (terim) bakımından da çelişkiye düşmüş oluruz. Elbette ki, Allahın hükmü ve O'nun Resulünün Sünneti altında kendi yapacağı işlerde, isteyerek, uymazsa, o zaman şüphesiz doğrudan doğruya bu iş hâkimiyet olur. Fakat böyle olunca da İslâmî hükümetteki ıstılahta bir çelişki yeniden baş gösterir.

İkinci noktanın açıklaması da şudur: Bir İslâmi hükümetin bütün sakinlerinin müslüman olması vasfiyle, toplu olarak, bunlar hilâfet mansıbını elde bulundururlar. İşte bu mühim ve hakikî usul İslâmî Cumhuriyetin esasıdır. Bu şekilde gayrı - islâmî cum­huriyetlerde ise esas olan toplumsal hâkimiyettir, (Po­pular Sivereignity). Fakat hakikatte bu şekildeki İslâmî Cumhuriyetin temelleri toplumsal hilâfet (Popular Vicege-rancy) usulü üzerine kurulmuştur. Bu nizamda hâkimiyet yerine Hilâfet ıstılahını kullanmak gerekir. Buradaki iktidar Hak Taalâ tarafından verilmiş bulunan bir iktidardır. O'nun çizmiş bulunduğu hududlar dahi­linde, bu iktidarı kullanmak gerekir. Fakat bu Hilâfetin şu sınırlı iktidarı yukarıda bahsettiğimiz Kur'an-ı Keri­min hükümleri gereğincedir. Bu hükümlere göre, her­hangi bir belirli şahıs veya belirli bir zümreye bu ikti­dar verilmiş değildir. Belki hükümetin ülkesi dahilinde yaşayan bütün müslümanların "min haysül cemâa": (Toplu olarak) haklarıdır. Bunun gereği şudur ki, müslümanlar kendi rızalariyle aralarında müşavere ederek, kendi işlerini yürütmek için bir kimseyi vekil ta­yin ederler. Bu kimsenin vekâleten başkanlığı müslümanların rızasına bağlı olur. Müslümanlar kendi­sinden razı oldukları müddetçe onların işlerini yürütür. İşte bunun içindir ki, Hazreti Ebu Bekir "(R.A.) Taalâ "Hilâfetullah kelimesini kullanmaktan, müslümanları menetti. Zira hilâfet aslında Müslüman Ümmetinin hak­kıdır. Doğrudan doğruya Ebu Bekirin veya diğer halifele­rin hakları değildir. Hilâfetin de esas vasfı, müslümanların kendi istekleri ve rızaları ile halifelik tercihlerini bir şahsın eline emanet etmeleri ve bu şahsı kendi işlerini idare etmek için vazifelendirmeleridir.

Bu iki noktanın her ikisi de gözönüne alınarak İs­lâmî Hükümetin Anayasası (Düstur) u öyle bir şekilde yapılmalıdır ki, bu Anayasa ile iş başına gelecek olan kimse veya kimseler herhangi bir şekil ve surette, Hâ­kimiyet iddiasında bulunmayıp bu hükümette ancak aydın ve açık bir şekilde halife olduklarını gözönüne alsınlar.

MÜŞAVERE USULÜ:

 

Yukarıda bahsettiğimiz gibi toplumsal Hilâfetin ge­reklerini Kur'an-ı Kerim açık sözlerle beyan buyur­muştur:

"Onların işleri, aralarındaki müşavere ile olur."

(Eş – Şura: 38).

Bu âyet-i kerimede İslâmî yaşayış nizamının şu hu-susiyeti beyan edilmiştir . Bütün toplumsal işler mü­şavere ile icra edilsin. Bu, sadece bir beyan değildir. Belki sözün mefhumundan anlaşılır ki, bu bir emir ve bir hü­kümdür. Bunun için herhangi bir toplumsal iş, müşavere olmaksızın yapılamaz. Müşaveresiz toplumsal işleri yapmak menedilmiş bulunuyor. Nitekim Hatib Bağ­dadî, Hazret-i Ali Radiyallahu Taalâ Anh'dan riva­yetle şu hususları nakleder.

"Arz ettim ki, Ya Resulallah! Senden sonra öyle iş­lerle karşılaşabiliriz ki, bunlar hakkında ne Kur'an-ı Kerimde bir hüküm bulabiliriz ne de Zat-ı Saadetlerinin Sünnetinde bunu aydınlatabilecek bir mevzu ile kar­şılaşmak mümkün olabilir? Buyurdular ki: Benim üm­metimin ibadet eden (âbid) zümrelerini toplar[109] ve on­larla müşavere edersiniz. Müşavere sırasında da bir tek kimsenin görüşüyle yetinmeyesiniz.

(Ruhül - Maânî)

Sonra yine bu müşaverenin asıl ruhunun da Nebî sallallahu aleyhi ve sellemin lâfızlarında beyan edilmiş olduğunu görürüz:

"Her kim bir hususta bir kardeşiyle müşavere eder, fakat bu işi o kardeşten başkasının daha iyi bil­diğini bilirse, bu işte hiyanet etmiştir."

(Ebu Davud)

Bu hüküm gayet geniş bir mefhumla beyan edil­miştir. Burada müşavere için herhangi hususî bir şekil tayin edilmemiştir. Bu bakımdan, İslamın ahkâmı bütün dünya için olduğuna ve her zaman geçerli bulunduğuna göre bu şekilde bildirilmiştir. Eğer her ne suretle olursa olsun, müşavere için belirli bir usul konulmuş olsaydı, o zaman İslâmın ebedî ve âlem­şümûl, mahiyeti kalmazdı. Müşavere doğrudan doğ­ruya umum halk ile mi yapılır, yoksa halkın mümes­silleriyle mi? Bu mümessilleri alelade halk mı seçer, yoksa avam halk değil de ileri gelen halk (Havas) mı seçer? Bu müşavere edilecek olanların seçimi bütün memlekete mi şâmil olur, yoksa devletin başında bulunan kimse tarafından mı seçilirler? Bu seçim, bildiğimiz gibi görüş toplamak suretiyle mi olur? Yoksa mümessilliği aşağı yukarı belli olabilecek kişiler kendilerini mümessil diye mi ortaya atarlar? Şûra Meclisi bir dereceli mi olur? Yoksa iki dereceli mi olur? Bunlar öyle sorulardır ki, her camiada bunların cevapları ayrı ayrı şekildedir. Her medeniyet bu hususta kendisi için bir şekil üzerine ka­rar vermiştir. Yine bunların cevapları durum ve şartların değişmesine, zaman ve zeminin icabına göre değişe­cektir. Zaman ileriledikçe bunlar da yeni yeni şekiller alabileceklerdir. İşte bunun içindir ki, Şeriat bu hususları serbest bırakmış ve üzerinde durmamıştır. Ne hususî bir şekil tayin etmiş ne de herhangi bir şekli yasakla­mıştır. Elbette ki yukarıdaki âyet-i kerimeyi açıklayan hadislere de göz atmamız icabeder. Bu hadisleri göz­den geçirdiğimiz zaman üç mesele üzerinde durmuş olu­ruz:

1. Müslümanların herhangi bir içtimaî işi müşave­resiz yapılamaz. Bu mesele diktatörlüğün kökünü kazı­mak için lâzımdır. Bunun için devlet işlerinde mühim işleri devlet reisinin kararlaştırmasının önüne geçilmiş olur. Devlet reisinin nüfuz kullanarak istediği gibi işleri idare etmesine meydan verilmez. Böyle olunca da diktatörlük için açık kapı bulunamaz. Nitekim diktatörlük demek is­tibdat ve mutlakıyet demek olduğundan istibdat (haki­miyet) ve mutlakiyet (kraliyet) de müşavereye muhalif bir husustur. Bu şekilde yine Anayasada arızî veya müstakil bir şekilde duraklama olamaz. Tam tercih hakkı da Devlet başkanına ve memleketin reisine ve­rilmemiş olur. Her ne şekilde olursa olsun, istibdat me­nedilmiştir. İstibdat ve mutlakiyet üzerine İslâmî hükü­met kurulamaz.

2. İçtimaî (toplumsal) işlerle ilgili olan herkes bu işlerde müşaverede bulunmalıdır. Bunlar isterlerse, doğrudan doğruya müşavereye iştirak ederler; ister­lerse güvendikleri ve itimat ettikleri bir kimseyi (Mutemadün aleyh) mümessil olarak ortaya çıkarır­lar ve bu kimse ile müşavere edile gelir.

3. Müşaverenin serbest ve herhangi bir garaz ve riyadan uzak bulunması icab eder. Dalavereli ve dolambaçlı yollardan müşavere edip de görüş ve fikir almak hakikatte müşavere değildir, dalaveredir. Mü­şavere ma­na­sı bu gibi şeylerden anlaşılamaz.

Buna göre, Düsturun (Anayasanın) ne olursa olsun bu husustaki açıklamasıda de anlaşıldı. Bu meselelerde Şeriat, ne şekilde olursa olsun bu üç noktayı göz­önünde tutmuştur. Bu esaslara göre, halk ile veyahut da halkın itimat ettiği ve güvendiği ve güvenerek vekâlet verdiği kimselerle müşavere edil­meksizin, devlet işleri yürütülemez Yürütülmesi de sa­hih ve doğru olamaz. Bunların seçilmesi hususunda da herhangi bir nizam konabilir. Fakat nizam öyle bir şekilde olmalıdır ki, bütün Ümmet bu işe katılabilsin. Hattâ bu işte halkı ve yahut da halkın mümessili ve vekili olan kimseler aldatılıp tamahlan­dırıl­masına da meydan verilmemesi icabeder. Yoksa bu şekilde gö­rüşleri alınan mümessillerin görüşlerinin hakikatte kıymeti kalmaz.

 

SEÇİM USULÜ:

 

Devlet başkanı, bakanlar, şûra ehli (Parlamento azaları) valiler ve idarecilerin seçimleri üzerinde ne gibi hususlar gözönünde bulundurulmalıdır? Bu hu­susta da Kur'an-ı Kerimin ve Sünnetin hidayetlerini nazarı itibara almak icabeder. Buyrulmuştur ki:

 

"Allah size emrediyor ki, emânetleri ehillerine tevdi edesiniz."

(En – Nisa: 58).

"Elbette ki, sizin Allah indinde en değerliniz en muttaki olanınızdır."

(El-Hüccurat, 13).

Hadis-i Şerifde:

Sizin Önderleriniz meyanında en iyileri, sizin sevdik­lerinizdir ki, onlar da sizi severler. Siz onlara hayır dua edersiniz, onlar da size hayır dua ederler. Sizin önder­leri, nizin en kötüleri de onlardır ki, siz onlara karşı nefret hissi duyarsınız, onlar da size nefret hissi du­yarlar. Siz onlara lanet edersiniz, onlar da size lanet ederler.

(Müslim'in rivayeti.).

Allaha yemin ederim ki, bir şey isteğinde bulu­nanları yahut da makam hırsına sahip olan kimseleri kendimize koruyucu seçemeyiz.

(Müttefekun Aleyh Hadis)

"Elbette ki, bizim indimizde, en hain kimse sizin ara­nızdaki en haris kimsedir."

(Ebu Davud)

Bu Hadis-i Şeriflerden sonra, yine aynı mevzuya temas eden tarih sahifelerini, karıştırdığımız zaman, gö­receğiz ki, İslâmla şereflenmiş devirlerde, en kötü şey olarak vasıflandırılan hareketin, hırs ve fazla istek ol­duğu görülür. Nitekim ulemadan Kalkaşandî, "Subh ül A'sâ" diye telif ettiği eserde bu hususu şu şekilde ifade eder:

"Hazret-i Ebu Bekir bir ara üzülerek şu şekilde be­yanda bulundu. Hazret-i Resul-ü Ekrem sallallahu aleyhi vesellemden bu iş hakkında sordum. Buyurdu ki: Ey Eba Bekir bu iş, o kimse içindir ki, bu işe karşı aşırı dere­cede istekli olma malıdır. Bu iş yırtınan kimse için de­ğildir. Buna karşı isteksiz olan kimse içindir. Buna istekli olan için değildir. Bu iş o kimse içindir ki, bu senin hakkındır, densin. Bu benim hakkımdır diyen kimse için değildir."[110]

(Subh - ül - A'sâ, Kalkaşandî, C. 1: S: 240).

Bu hidayetler, vaziyet bakımından sadece "Usulî hi­da­yetler" olmalarına rağmen yine de bu rivayetlerde se­çilecek olan başkanın veya idarecinin vasıfları belirtilmiş oluyor. Beğenilmeyen ve istenmeyen kimselerin iş başına getirilmelerinin ne gibi neticeler vereceği de ortaya çık­mış bulunuyor. Fakat her ne şekilde olursa olsun, şimdi Anayasa hazırlayan kurul (Düstursâz) ların vazifesi şudur ki, bu hidayetleri gözönünde bulundurarak bun­lara amelî bir şekil versinler ve bu hususta münasip ted­birler alsınlar.

Seçim için her ne nizam koyarlarsa koysunlar, bu ni­zamda emin, güvenilir ve muttaki kimselerin seçilmelerini düşünsünler. Seçilecek kimselerin halk arasında sevgi kazanmış olmalarına dikkat etsinler. Millete iyilik edecek kimselerin seçilme imkânlarını sağlasınlar. Seçim reyle­rini toplamakla halkın nefretini kazanacak kimselerin seçilmelerine mani olmak yolunu bulsunlar. Zira böyle olmazsa onlar da halkın beddua­sını alır ve lanetini ka­zanmış olurlar. Bu işi üzerlerine almış bulunanların elbetteki bu işi iyi başaracakları ümit edilir.

KADINLARIN KONUMLARI

 

"Erkekler kadınların koruyucularıdırlar."

(En – Nisa: 34).

Hadis-i Şerif:

"İşlerini kadınlara teslim eden kavim felah bula­maz."

(Buharî)

Bu nass ile bu hususta kesin hüküm verilmiştir ki, memleket işlerinde mesuliyetli işler ve mevkiler (isterse memleket reisi yahut hükümet başkanlığı olsun, bakan­lık Şûra Meclisi azalığı, yüksek idarelerin ve yüksek mahkemelerin azalığı olsun) kadınlar için münasip işler­den değillerdir. Bunlar, kadınların eline bırakılamaz. Bunun için İslâmî hükümette kadınları bu gibi işlerin başına getirmek doğru değildir. Belki de onların vü­cut yapıları bu gibi işler için elverişli değildir. Açık nass'ların hilâfına, Hak Taalânın itaatını ve Resule bağlılığı kabul etmiş bulunan kimseler tarafından Kurulmuş olan böyle bir hükümette bu açık emirlerin hilafına gidilemez. Bu gibi işlere müsaade edile­mez.[111]

 

HÜKÜMETİN AMACI:

 

"Yeryüzüne yerleştirmiş bulunduğumuz bu kimseler namazı ayakta tutarlar, zekâtı öderler ve marufa (doğru yola) emredip, münkerden (eğri yoldan) menederler."

(El – Hacc: 41).

Bu âyet-i kerimede İslâmî hükümetin varoluş amacı ve onun esası görevi anlatılmıştır. Kâfir hükümetler gibi, yalnız memleketin iç güvenliğini sağlayıp ve dış hudutla­rını koruma ile memleketin refahını yükseltmekle yetini­lemez. Bunların hilâfına, İslâmî hükümetin, İslâm hükü­meti olmak bakımından ilk vazifesi, namazı, zekâtı kaim kılmak, iyilikleri İslâmın aydınlığı altında, Hak Taalâ ve O'nun Resulünün iyilik olarak bildirdikleri hususların ya­yılmasını sağlamak ve fenalıklardan — Hak Taalânın ve O'nun Resulünün kötü olarak bildirdikleri — fiillerden de insanlığı korumaktır. Böyle bir hükümete ancak, İslâm hükümeti ismi vermek mümkündür. Böyle olmayınca, herhangi bir hükümet İslâm hükümeti olmak hakkına sahip değildir. Böyle bir hükümet namazı ayakta tutmaz, zekâtı ödetmez, iyilikleri emretmez; fenalıklardan me­netmez ise, onun İslâmî hükümet olmakla bir alâkası kalmaz. Böyle bir hükümetin idaresi altında bulunan yer­lerde zina, fuhuş, içki, kumar, çeşitli fuhuş edebiyatı, müstehcen şeyler, fuhuş ve müstehcen gösteriler (tiyatro, sinema ve çeşitli eğlence yerleri aracılığıyla), kadın tica­reti, karma öğretim ve cahiliye devrinde olduğu gibi ka­dınların kendilerini satmak için kırıtmaları (teberrüc), er­keklerle kadınların şehvanî karışmaları bulunup, açıkça kötü şeyler (münkerler) yasak edilmedikçe bu hükümet İslâmî hükümet olmak vasfını taşıyamaz.

İslâmî hükümetin Anayasasında (Düstur) bu saydı­ğımız hususlara dikkat edilmesi icabeder. Nitekim Kur'an-ı Kerim de bu hususları belirtmiştir. Hükümetin bu hu­suslardaki yükümlülüklerini saymıştır.

 

ÜLÜL-EMR VE İTAAT USULÜ

 

"Ey iman etmiş olan kimseler, Allaha itaat ediniz, O'­nun Resulüne de itaat ediniz. Ve kendi içinizden çıkan ülülemre de. Bir şey hakkında ihtilâfa düşerseniz ve siz Allaha ve ahiret gününe iman edenlerden iseniz, bu işi Allaha ve O'nun Resulüne havale ediniz. İşte bu en iyi ve en güzel tevildir.

(En – Nisa: 50).

Bu âyet-i kerimede, üç mühim nokta belirmektedir. Bunlardan her biri Anayasa hükümleri (Düsturî hükümler) dirler. Anayasa meseleleriyle alâkalıdırlar. İlk önce şu nokta üzerinde duralım ki, Allah ve sonra Resulüne itaat, itaatın aslıdır. Her müslüman fert, müslümanlık vasfı ile ve her müslüman kavim nıüslüman kavim olmak hususi­yetiyle bu meselelere bağlı bulunmalıdır. Bu itaat her­hangi bir itaatden en öne alınmalıdır. Ülülemr'in itaat bundan sonra gelir. Bunlardan daha önce ve daha evvel değildir. Bunların zımnında ve bunların tahtındadır. Ser­bestçe değildir. Bu mevzunun daha geniş izahını aşağı­daki âyet-i kerimede bulacağımız gibi hadisi şeriflerde de göreceğiz:

"Hiç bir mümin erkeğe ve hiçbir mümin kadına şu hak düşmez ki, Allah ve O'nun Resulü bir işte hallü fasl edip (çözüm getirip) hüküm versinler de, ister bu mesele onların lehine ister aleyhine olsun (ona tabi olmasınlar). Her kim Allaha ve O'nun Resulüne karşı gelirse elbetteki apaçık bir dalalete düşmüş olacaktır."

(El . Ahzâb: 36)

"Her kim Allahın nazil kılmış bulunduğu üzerine hü­küm vermezse, böyleleri kâfirlerdirler. Böyleleri zalimler­dirler. Böyleleri Fasıklardırlar."

(El- Mâide: 44 - 45 - 47)

Ve Hadisi Şeriflerde:

"İster hoşuna gitsin ister hoşuna gitmesin, her müslüman erkeğe ve her müslüman kadına, masiyet (isyan) yolunda emir verilmedikçe dinlemek ve itaat et­mek lâzımdır."

"Ancak masiyet için emir verilmiş olursa ne dinlemek vardır ne de itaat etmek."

(Buhari ve Müslim)

"Eğer size, işlerinizi yürütmek için Zenci bir köle de tayin edilse, ve sizin işlerinizin başına getirilirse, Kitabullah ile sizin işlerinizi İdare etmek yolunu tutarsa, onu da dinleyecek ve itaat edeceksiniz."

(Müslim)

"Masiyet (günah) için itaat diye bir şey yoktur. Elbette ki, itaat doğru iş (maruf) içindir."

(Buhari ve Müslim)

"Allaha karşı isyan yolunu tutmuş olana itaat yoktur."

(Tabaranî)

Kitap ve Sünnetin bu sağlam ahkâmı şu hususu kuv­vetle ifade eder ki, İslâmî hükümetle kanun hazırlayan meclis Hak Teâlanın ve Resulünün ahkâmına muhalif olan bir kanun koyamaz. Eğer böyle bir kanun ortaya koyarsa, bu kanun derhal reddedilir ve yürürlüğe gelme­sine mâni olunur. Bu şekilde, ayetler ve hadisler de bu hususu bildirmektedirler ki, herhangi bir İslâmî hükümette adaletin mevcut olması için Allah ve O'nun Resulünün kanunlarını infaz etmek ve yürür hale koymaktan başka bir çâre olamaz. Hattâ herhangi bir hâkim de ilâhî kanuna muhalif bir kanunu, — kanun yapanlar böyle kanun yap­mışlar diye — tatbik edemez. İki kanunun birbirine muha­lif ve zıt olduğu görülürse, Allah ve O'nun Resulünün kanunu elbette ki, kanun yapıcı meclisin ve kurulun ka­nunlarının üstünde olacaktır. Ayetler ve Hadisler bu hu­susu açık bir surette belirtmişlerdir. İslâmî hükümetin icra organları da böyle, Allah hükmüne ve Resûlullahın Sün­netine aykırı bir kanunu tatbik edemiyeeekleri gibi her hangi bir zabıta veya başka kanunları yürütmekle vazifeli kurullar da bunu yapamıyacaklardır. Hiçbir idarî teşekkül , Allah ve Resûlullaha karşı gelmek mefhumunu taşıyan bir kanun veya herhangi bir nizamı yürürlüğe koyamaz­lar. Eğer bu hususu gözönünde bulundurmaz ve dinle­mezlerse o zaman halk kendilerine itaat etmez ve ede­mez; itaat ederlerse Hak Taalâ indinde günahkâr olurlar. Kanunu da kanun yapıcısını da, yürütücülerini de dinle­meyip itaat etmezlerse Hak Taalâ indinde mücrim sayıl­mazlar. Bunun hilafına böyle işlere kalkışan ve Hak Taalânın ve Resulünün ahkâmına muhalif kanun ortaya çıkaran hükümet kendisi cürüm (suç) işlemiş olup gü­nahkâr mevkiine düşer.

ikinci mühim nokta da şudur: Herhangi bir İslâm hü­kümetinin başında bulunan "ülül-emr" müslüman olmalı­dır. Bu noktanın iki sebebi vardır. İki sebep de âyet-i ke­rimede belirtilmiştir. Birincisi şöyledir:

"Ey iman etmiş bulunan kimseler"

Ve devamla;

"Sizden olan, sizin içinizden bulunan ülül-emr"

Denmiş olduğuna göre, burada her iki mefhum da açık bir surette anlaşılıyor. Bunlardan birincisi: "Ülül-emre itaat hükmü" dür.

Her müslüman ülül-emre itaat edecektir, fakat ikinci­sinde de bu ülül-emrin sizin içinizden, sizden olması söylenince yani ülül-emrin de müslüman olması lâzımdır. Müslüman olan ülül-emre itaat edilecektir. Pek tabiîdir ki, müslüman olmayana değil.

İkincisi de şudur: ihtilâf halinde, ihtilaflı mesele Allah Taalâya ve Resûlullaha havale edilecektir. Bu şekilde hüküm verilmiştir. Açıktır ki, halk ile hükümet arasında herhangi bir suretle ihtilâf ortaya çıkabilir. O zaman Alla­hın ve O'nun Resulünün hükmünün hakem olarak kabul edilmesi lâzımdır. Bu da elbette Müslüman ülül-emr için olabilir; kâfir ülül-emr için olamaz. Bundan başka, istinatlı hadiselerde de bu hususta açıklık vardır. Bunu teyid ma­hiyetinde hatta tekid mahiyetinde Hadisler mevcuttur. Nitekim yukarıda bahsettiğimiz gibi Hazret-i Resul-i Ek­rem sallallahu aleyhi ve sellemin hadislerini de yine göz önünde bulundurmak icabeder. Buyurmuşlardır ki:

"Eğer size, işlerinizi yürütmek için Zenci bir köle de tayin edilse ve sizin işlerinizin başına getirilse Kitabullah ile sizin işlerinizi idare etmek yolunu tutsa, onu da dinle­yecek ve itaat edeceksiniz."

Ve yine:

"Allaha karşı masîyet yolunu tutmuş olana itaat yok­tur."

Burada yine Hazret-i Ubâde İbn-i Sabit'den rivayet edilen bir Hadisi nakledelim.

"Hazret-i Ubâde ibn-i Sabit buyuruyor ki: Biz Zat-ı Saadeti Nebevilerine biat ettiğimiz zaman şu hususlar üzerine biat ettik:

Kendi amirlerimiz (hüküm verenler) ile ihtilâf çıkarmıyalım, fakat onların işlerinde açıktan açığa bir küfr görürsek ve onların bu küfrü Allah indinde bizce sabit görünürse, o zaman iş değişir."

(Buhari ve Müslim)

Başka bir hadiste de şu şekilde anlatılmıştır ki, halk, fena muamele yapan hâkimler ve idareciler hakkında, "kendilerine karşı gelelim mi?" diye sordukları zaman, Resulü Ekrem sallallahu aleyhi ve sellem şöyle cevap verdiler:

"Hayır madem ki sizin aranızda namazı ayakta tutu­yorlar..."

(Müslim)

Bu en kesin hüccetlerden sonra şu hususta artık şüphe kalır mı ki, İslâmî bir hükümetin başına her ne şekilde olursa olsun gayrı müslim bir Sahibi Emr (Devlet Reisi) getirilmiş olabilsin. Böyle olursa bu iş şuna benzer ki, meselâ komünist ve sosyalist hükümetin başına geti­rilecek olan devlet reisi komünistliğin yahut da sosyalist­liğin muhalifi bir kimse olsun. Veya herhangi bir Cumhu­riyet hükümetinin Cumhurbaşkanlığına Cumhuriyete mu­halif bir başkanın getirilmesi hiç akla sığarmı? Elbette ki böyle bir şey realite olarak mümkün değildir.

Üçüncü nokta da şudur: Ayet-i kerimenin medlulü gereğince, müslümanlar ile ülül-emr arasında ihtilâf çıka­bilir. Buradan da şu anlaşılıyor ki, müslümanlarla ülül-emr arasında ihtilaf çıkması men edilmiş değildir. Müs­lümanlara da ihtilaf çıkarabilmek hakkı tanınmıştır. İhtilâf çıktığı zaman, bu ihtilâfı halledecek merci ancak Allah Taalânın Kitabı ve O'nur. Resulünün Sünnetidir. Bu iki kaynak, her ne şekilde hüküm verirlerse, — ister ülül-emrin lehine ve halkın aleyhine, ister halkın lehine ve ülül-emrin aleyhine, — her iki ta­rafda buna razı olacak ve kabul edeceklerdir. Şimdi şu mesele aydınlanmış oluyor ki, her ne suretle olursa olsun, ihtilâfı halledecek bir idare sistemi de bulunmalıdır ki, bu idare de Allahsın Kitabı ve O'nun Resulünün Sünneti ile ihtilâfı halletsin. Bu idare veya kurul, herhangi bir ulema meclisi, bir yüksek adalet divanı (Superm court) ne olursa olsun bir teşekkül ola­caktır. Bunun ne şekilde teşekkül edeceği hakkında Şe­riat bizi muayyen bir yer tutmağa mecbur kılmamıştır. Fakat ne de olsa böyle bir idare veya kurul olmalıdır. Bu kurul da şu vasıfları taşımalıdır ki, icrâî, teşriî (kanun yapan) ve adlî organlarının aleyhine ve bu organların verdikleri hükümlere ve kararlara, bu kurul veya idarenin nezdinde dava açılabilip karar istensin. Bu idare veya kurulun da elbette ki, esas usulü Kitap ve Sünnetin hida­yetleri ışığı altında işleri çözüme kavuşturmak ve hakkı batıldan ayırmak olacaktır.

 

TEMEL HUKUK VE İÇTİMAİ ADALET

 

"Allah size, emanetleri ehline vermenizi emreder. Halk arasında da hakemlik ederseniz adaletle hüküm veriniz."

(En – Nisa: 58)

"Ve bir kavme (zümreye) olan düşmanlığınız, sizi adaletten ayrılmağa sürüklemesin, adaleti gözetirseniz; bu iş takvaya daha yakındır."

Bu âyet-i kerimeler geniş manada müslümanları ferdî ve içtimaî hususlarda adalete bağlamaktadır. Elbette ki, müslümanlara böyle bir hüküm verilince İslâmî hükümeti de bu işten muaf tutmamıştır. Hattâ, o da adalete bağlı bulunacaktır. Hele İslâmi hükümetin adalete bağlı bu­lunmasının daha da önemle ele alınması icabeder. Çünkü, halk arasında hüküm vermek daha ziyade hükü­mete düşen bir iş ve en çok onun kudretindedir. Elbette ki, hükümetin icraatında adalet olmazsa yaşayışın hiç bir sahasında adalet mefhumu diye bir şey kalamaz.

Şimdi bakalım bu iş hükümeti ne dereceye kadar alakadar eder? Resulü Ekrem sallallahu aleyhi ve sellem ile Dört Örnek Halifenin halk arasında hüküm vermek hususunda adaleti nasıl gözetmişler ve hangi hususları nazarı dikkate almışlardır ve adaletin tesbiti için neler yapmışlardır?

1. Veda Haccındaki meşhur hutbede, Hazreti Resulü Ekrem, sallallahu aleyhi ve sellem, İslâmî hükümetin esas usullerini ilan buyurdukları zaman bu hususla ilgili şu mühim usul üzerinde de durmuşlardı.

"Elbette ki sizin kanlarınız, mallarınız ırz ve namusu­nuz bu günün hürmeti gibi muhteremdir."

Bu ilan gereğince, İslâm ülkelerinin bütün vatandaş­larının canları, malları, ırz ve namuslarına hürmet edil­mesi ve korunması için temel bir hak ortaya konmuştur. Bu hakka her hükümet dikkat etmelidir; bu hakkı gözet­mek mecburiyetindedir. Bu şartları yerine getirirse bu hükümetin ismine "İslâmî Hükümet" diyebiliriz.[112]

2. Bu hürmete dikkat edilmez, ehemmiyet verilmeyip hiçe sayılırsa o zaman ne olacaktır? Bu vaziyetin de ce­vabını yine Hazret-i Resulü Ekrem sallallahu aleyhi ve sellemin mübarek lafızlarında bulacağız:

"Böyle yaparlarsa kendi canlarını benden kurtarırlar, fakat İslâmın hakkı ve onların hesabı Allah'a kalır."

(Buhari ve Müslim)

"Elbette ki, onların canları ve malları bizce hürmetli­dir, ancak bu can ve malın üzerinde hak olursa, onların hesabını görmek ise Allah'a aittir."

(Buhari ve Müslim)

"Herkes O'nu (Yani kelime-i tevhidi) söylerse o za­man kendi malını ve canını benden kurtarmış olur. Ancak onun hakkı ve hesabı (kalbindeki) Allaha aittir."

(Buhari)

Bu hadisler şu hususu beyan eder ki, İslâmî Hükü­mette herhangi bir vatandaşın tam bir hürriyeti vardır; malına, canına, ırz ve namusuna hürmet gösterilip teca­vüz edilmeyecektir. Madem ki, İslâmî kanunlar gere­ğince, böyle bir vatandaşın üzerine yahut da aleyhine bir hak isbat edilmemiştir, onun bu hakları korunacak ve hürmet devam edecektir.

3. Birisinin üzerine yahut da birisinin aleyhine hak isbat edilmesi nasıl olacaktır? Bu hususu da İslâmın Peygamberi sallallahu aleyhi ve sellem şöyle anlatmış­lardır:

"Sana iki hasım gelirse, birincisinin iddiasını dinledi­ğin gibi ikincisinin de iddia (veya müdafaasını) dinleme­den aralarında hüküm verme."

(Ebu Davud, Tirmizî, Ahmed)

Hazreti Ömer radiyallahu anha ait bir dava görme vakası(hadisesini) şu şekilde nakledilmiştir:

"İslâmda hiçbir kimse, adalet (hakkında bir hüküm) olmadan tutuklanamaz.

(Muvatta)

Bu vakanın açıklamasını Muvattâ şöyle anlatıyor: Buradan anlaşılıyor ki, o zaman Irak'ın yeni fethedilmiş ülkelerinde, bazıları yalan yere jurnalcilik(ihbar) ederek, ihtilafları yahut da bir garazları olan kimseleri yakalat­maya çalışıyorlardı. Şikâyetler Hazret-i Ömer Radiyallahu anha intikal ettirildi. O zaman bu mesele hakkında hüküm vererek yukardaki cümleyi buyurdular: Bu cümlede kullanılan "adalet" demek, "bildiğimiz ada­letin kanunî hükmü: (Due processe of law) demektir. Yani bir kimse için isnat edilen suç ispat edilmiş olup açık bir şekilde karara bağlanmış olacaktır. Böyle bir karar ol­maksızın İslâm'da herhangi bir kimse tutuklanamaz ve tevkif edilemez.

4. Hazret-i Ali Radiyallahu anhın hilâfeti devrinde ba­zıları hükümeti meşru tanımak için hazır değillerdi. O zaman Zat-ı Hilafetpenahileri, onlara şöyle yazdı:

"Bulunduğunuz yerde kalınız ve bizimle sizin ara­nızda kan dökülmesin. Yolları da kapamayınız. Kimseye de zulmetmeyiniz. Böyle yapmazsanız o zaman sizinle savaşa gireceğim."

(Neyl El - Evtâr).

Yani siz istediğiniz gibi düşünebilirsiniz. Sizin fikriniz ve düşüncenizle bizim işimiz yok. Elbette ki, siz bu dü­şünceniz yüzünden hükümete karşı koymamalısınız. Şayet hükümete karşı baltalama hareketlerine girişirse­niz, o zaman sizin karşınıza çıkılacaktır.

Bu gayet sarih olaylardan sonra, acaba islâm düşün­cesine göre, adaletin bu vaziyette dahi icrâi kuvvetler tarafından nazarı itibara alınmamış olduğuna dair bir şüphe kalır mı? İcrâî kuvvetlere, adaletin kanunî hükmü olmadan istediği kimseyi tutuklamak, yahut da istediği kimseyi tevkif edip veya istediği kimseyi şehir dışına veya memleket haricine sürgüne göndermek, istediğinin dilini, ağzını kapatmak ve arzu ettiği fikri açıklamaktan menet­mek yetkileri tanınmamıştır. Hükümetlerin çoğunun ni­zamların­da bulunan böyle yetkiler hiçbir zaman ve hiçbir vakit İslâmî hükümetin nizamında olmamıştır ve olamaz. Ve şimdi, "Halk Arasında Adaleti Gözetme" mefhumun­dan ikinci bir manayı da yine İslâmın istinatlı rivayetlerin­den ve haberlerinden anlıyoruz ki, îslâmda devletin baş­kanı, hükümetin reisi, umum valiler ve bunların benzer­leri, en yüksek kumandanlar, hüküm sahipleri ve buyruk buyuranlar ile umum halk efradının hepsi bir kanun ve bir adalet nizamına tabidirler. Kimsenin kimseye, her ne şekilde olursa olsun, hiçbir kanunî imtiyazı ve üstünlüğü yoktur. Hiç bir kimse için de hususî bir adalet mercii bu­lunamaz. Yine hiçbir kimse, ne şekilde olursa olsun, ka­nun karşısında istisnaya tabi tutulamaz.

Hattâ Resul-ü Ekrem sallallahu aleyhi ve sellem son çağlarında, kendi kendileri için şu şekilde beyan buyur­dular:

"Her kimin benim aleyhime bir iddiası varsa gelsin hakkını ispat edip alsın gitsin."

Hazret-i Ömer Radiyallahu Taalâ anh da ileri gelen bir ülke valisini (Cebele îbn-i Heysem el-Gassânî) bir bedeli için kısasa çekti.

 Hazret-i Amr İbn-i As, Hazret-i Ömer Radiyallahu Taalâ anh'den valileri için dokunulmazlık hakkı isteyince, Hazret-i Ömer, "Böyle bir şey olamaz" diye kabul et­medi. Bununla da yetmiyerek, halka şu ilânı yaptırdı: "Her kimin herhangi bir validen şikâyeti varsa, bu şikâ­yetlerini gelip açığa vursun. Tâ ki, adalet tecelli etsin."

"Onların mallarının üzerinde fakirlerin ve yoksulların da hakkı vardır."

(Ez-Zariyat, 19).

"Onların mallarından bir sadaka al, bununla onları pâk kıl, temizle ve kendileri hakkında da hayır dua et."

(Et-Tevbe: 103).

İşte, Allah onlara sadakayı farz kılmıştır. Zenginle­rinden alınır, fakirlerine verilir."

(Buharî ve Müslim)

"Koruyucusu bulunmayan kimsenin koruyucusu hü­kümettir."

(Ebu Davud, Tırmizi, Müsned-i Ahmed, Darimî)

"Her kim ölüp, üzerinde bir borç kalıp da mal bırak­mamış olursa, onun bu borcunu karşılamak bana aittir; malı varsa mirasçılarına aittir."

Başka bir rivayette de:

"Her kim bir borç bırakır ve ödiyemiyecek durumda olursa benim yanıma gelmeli, ben onun koruyucusuyum.

Her kim bir mal bırakırsa, bu mal onun mirascılarına aittir. Hiç bir şey bırakmayıp da borçlu giderse bize aittir."

(Buharî ve Müslim)

"Mirasçısı olmayanın mirasçısı benimdir. Onun borçlarını öder ve mirasını alırım."

(Ebu Davud)

Bu âyetlerden ve hadislerden açıkça anlaşılıyor ki, İslâmî Hükümetin vazifelerinin en mühimlerinden biri de zekât işinin tanzimidir. Bu hükümetin, mesuliyetleri ara­sında bir mesuliyet de şudur ki, kendi ülkesi dahilindeki bütün halkın geçim vasıtalarını sağlasın; yardıma muhtaç olanlara yardım etsin ve âciz bulunanların geçimlerini temin etsin. Bunlar, Kitapta ve Sünnette karşılaştığımız en büyük hükümlerdir. Kur'an-ı Kerimde ve Hadis-i Şe­rifte Anayasa meselelerine ait daha bir çok hükümler varsa da bunların Anayasaya aidiyetleri az olduklarından biz de onların hepsini burada beyan etmedik.

Şimdi, herkes Anayasa denilen kanuna bir parça aşina olsaydı, bizim ileri sürdüğümüz bu âyetlere ve ha­dislere bakarak, bunlarda İslâmî Anayasanın esas te­mellerinin mevcut olup olmadığını görecektir. Eğer her­hangi bir kimse çıkıp da boş iddia yerine, doğrudan doğ­ruya, ilmi istidlal ile, bu ahkâmda Anayasa ile alâkalı bir şey yoktur diyebilir ve bunu ispat edebilirse, biz de o za­man deriz ki, Anayasa hangi temel meseleler üzerine (Teferruat değil esas meseleler) kurulabilir ki, bu mese­leleri

Kitap ve Sünnette görmek mümkün olmasın?

Kitap ve Sünnet bunlar hakkında bizi hidayet kılma­mış bulunsun?

O zaman elbette ki, bu kimseye bizi aydınlatabildi­ğinden dolayı minnettar olacağız. Yok eğer bizim yuka­rıda bahsettiğimiz meselelerin Anayasaya ait olmadığını ispat edemezse ve;

"Böyle meseleler Kur'an ve Hadisin taliminin (öğreti­sinin) aydınlığında bulunmamaktadır."

Diyemezse, o zaman — münafık olmayan temiz kimseler gibi — iki doğru yoldan birisinde yürüyecektir. Ya doğrudan doğruya bu hükümleri kabul edecek ve memleketin Anayasasını bunun üzerinde kuracak, diğer hususları da münasip bulacaktır. Yahut da doğrudan doğruya ve açıkça;

"Biz Kur'ana da inanmıyoruz, Sünnete de; bizim iman ettiğimiz şey, bildiğimiz şu demokrasi denilen nes­nedir. Kendimize isveyi hasene (en güzel örnek) olarak Amerika veya ingiltere yahut da Hindistan Anayasalarını kabul ediyoruz"

Diye söylemeleri gerekir. İşte, bu iki yoldan birini tutmaları icabeder. Bu ancak temiz insanlara yakışan bir harekettir. Kaldı ki, bizim karşımızdaki yol yarıya gelmiş, güneş de karşımızdaki yolu aydınlatmıştır. Böyle bir ay­dınlıkta bir kimse nasıl olur da;

"Ben bu karanlık yolda gidemiyorum." Diyebilir? O zaman, acaba halk bu koca yalanı yutar mı yutmaz mı bilemeyiz? Eğer bu, sırf bir şeref kurtarmak meselesi için ise, bu yalanın sahibine ne söylenebilir ki...?

 

 

BÖLÜM: IX

 

SAADET DEVRİ VE ÖRNEK DÖRT HALİFE

 DEVRiNE BAKIŞ

 

HAZIRLAYICININ NOTU

 

Önceki bölümlerde, İslâmî hükümetin temel usulleri hakkında değişik yönlerden bahislerde bulunuldu. Şimdi bir örnek devirden bahsederek, tarihî araştırmalara gi­rişmek istiyoruz. Başlangıçta bu devirdeki işler Zat-ı Sa­adet-i Nebevilerinin mübarek elleriyle yapılmış ve bu devirde içtimaî ve ferdî hayat nizamı tamamen değişmiş ve yeni baştan bir hayat nizamı devam etmeye başla­mıştır.

Bu devir, aydınlığın ve nur meşalesinin devridir. İs­lâmî tarihin her çağında da müslümanlar bu devrin me­şalesinin nurundan aydınlanmışlardır. Bu nurdan feyz elde etmişlerdir. Ve bu şekilde feyz elde etmeye de de­vam etmektedirler. İşte İslâmın çizgisi ve ilerleme plânı bu devirdir. Bu devirde hükümet denilen husus için yeni bir düşünce ve yeni bir fikir ortaya çıkmış olmakla kal­mamış, belki bu örnek; eti ile, derisi ile, kanı ile bütün vücudu ile dünyadaki hükümet denilen hususun şeklini değiştirmiş ve hükümet denilen mefhum hakkında insan­lığın düşüncesini bambaşka yapmış ve yeni düşünceyle kurulmuş olan hükümet, kendi ölçüsü dahilinde işe de­vam etmiştir.

Dünyada, herhangi bir nizam bu düşünce ayarında, başka bir hükümet bir gün dahi hattâ bir an dahi dünya yüzünde hakim olmuş iddiasında bulunamaz. Bu tasav­vur ve bu nizam ile kurulmuş olan bir tek hükümet vardır, o da yalnız ve yalnız İslâmî hükümettir. Bunu İslâmın mûcizesi olarak kabul etmek gerekir. Ve bu mucize ile İslâmî hükümet, beşerî hükümet çeşîtleri içinde benze­rine erişilmesi imkân olmayan bir özellik taşır.

 

Hazırlayıcı

 

 

I

SAADET DEVRÎ

 

İslâmın doğuşu ile birlikte müslümanlara özgü bir toplumsal yaşayış da meydana çıkmış oldu. Daha sonra, hicret gerçekleşti. Hicretten sonra siyasî kudret ve kuvvet elde edildi. Bu mühim hadiseler kendiliğinden bir İslâmî Hükümetin doğuşuna sebebiyet verdi. Yani işler kendili­ğinden bir hükümet şekline girdi. Bu oluşta birkaç açık ve ışıklı usul vardır ki, bu husus bizi her şeyden fazla ilgi­lendirdiğinden önce bu nokta üzerinde duracağız ve bu bahisler sırasiyle ele alınacaktır.

 

1. İLÂHÎ KANUNUN ÜSTÜNLÜĞÜ

 

Bu hükümetin esas kaide ve usulü, "hâkimiyet yalnız ve sadece, Hak Taalânındır" gerçeği üzerine kurulmuş­tur. İman ehlinin kurduğu hükümet ve devlet aslında ve esasında hâkimiyet değil de bir "Hilâfet" dir. Bu hilâfette hükümetin başında bulunan kimseye keyfi hareket etmek ve mutlak bir otorite hakkı tanınmadığı gibi, işleri kendi bildiğine göre tanzim etmek yetkisi de verilmemiştir. Bu mevkiye getirilen kimse, ilâhî hâkimiyetin içeriğinde bulu­nan ilâhî kanunlar gereğince işlerin yürütülmesine çalışır. Bu kanunların kaynağı da Allahın Kitabı ve Resulullahın Sünneti olduğu malumdur. Kur'an-ı Kerim'de bu kaide muhtelif yerlerde bahsedilmiştir. Sûre-i Nisâ'da âyet: 59, 64, 65, 80, 105, Sûre-i Mâ'ide'de 44, 47, Sûre-i A'râf'da 3: Sûre-i Yûsuf'da: 40, Sûre-i Nur'-da: 54, 55, Sûre-i Ahzâb'da: 36, Sûre-i Haşr'da: 7. Bunlardan başka Haz­ret-i Resulü Ekrem Sallallahu aleyhi ve sellem de birçok hadis-i şeriflerinde esasa ilişkin bu usul hakkında geniş ve etraflı bir şekilde açıklamada bulunmuş ve açıkça şu hususları beyan etmişlerdir:

"Sizin için Allahın Kitabına tabi olmayı ısrarla tavsiye ederim. Onun helâl kıldığı şeyleri helâl bilecek, haram kıldığı şeyleri de haram bileceksiniz."[113]

"Allah sizin için bazı farizeler farz etmiş bulunuyor, bunları ihmal etmemeniz lâzımdır; size, bir kısım haram­lar tayin eylemiştir, bunları da dikkatle gözönünde bulun­durmanız, bırakmamanız gerekir; sizin için bir kısım hu­dutlar tayin eylemiştir, bu hudutları aşmamanız icabeder, bazı şeyler hakkında da hiçbir şey söylenmemiştir, sükût (susarak) geçilmiştir. Unutularak değil, bilerek sükûtla geçilmiştir. Sizin de bunlar hakkında bahse girişmemeniz lâzım gelir."[114]

"Her kim Kitabullaha uyarsa, dünyada dalalete düş­mez, ahirette de mutsuz olmaz."

"Size, sarıldıkça dalalete düşmeyeceğiniz iki şey bı­rakıyorum: Bunlar Allah'ın Kitabı ve O'nun Resulünün Sünnetidir."

"Size ne emrettimse, ona, bağlanın, sizi neden men ettimse, ona son veriniz."[115]

2. HALK ARASINDA ADALET

 

İkinci esas kaide de halk arasında adaleti temin et­mektir. Böyle bir hükümet bu esas üzerine kurulur. Buna göre, Kur'an-ı Kerim ve Sünnet'in ortaya koyduğu ka­nunlar çerçevesi dahilinde, bütün halkı aynı seviyede tutmak ve aynı gözle görmek gerekir. Memleketin en aşağı seviyesinin daha aşağısındaki bir kimse ile memle­ketin en ileri gelenleri hep aynı şekilde, aynı ölçüde, mu­amele görmeli, aynı seviyede tutulmalıdırlar. Kanun her­kes için hep aynı olmalıdır. Kimsenin kimseye, ister ka­nunî olsun, isterse kanunun icra edilmesi hususlarında olsun, ne imtiyazı, ne de bir üstünlüğü olmalıdır. Vatan­daşlar arasında imtiyaz ve fark gözetmek, bu hükümetin esaslarına uymaz. Kur'an-ı Kerim'de, Hak Taâla bu hu­susta kendi Resulüne şu hidayeti bildirmektedir:

"De ki: Sizin aranızda adaleti temin etmek için emir aldım."

Yani ben taraftarlık ve düşmanlık gözetmeksizin adaleti ortaya koymak için memur edildim. Herhangi bir kimseye taraftarlık etmek, yahut da herhangi bir kimseye karşı düşmanlık göstermek benim hakkım değildir. Benim dinimde kimsenin kimseye bir farkı ve üstünlüğü buluna­maz. Kendimizden olsun, yabancı olsun, büyük olsun, küçük olsun, zengin veya fakir kimse olsun, bunların hiç birisinin arasında ayrı bir hak ve hukuk yoktur. Bunlar hukuk bakımından, adalet karşısında aynı seviyedelerdir. Günah olan, haram olan şey herkes için günahtır, herkes için haramdır. Helâl olan şey de herkes için helâldir. Farz olan şeyler herkes için farzdır. Ben kendim, kendi şahsım dahi İlâhî Kanunun alemşümullüğünden istisna edilmiş değilimdir.

Hazret-i Resul-ü Ekrem Sallallahu aleyhi ve sellem, kendileri de bu genel kaideyi şu şekilde açıklamışlardır:

"Sizden öncekilerin helak olma sebebi şudur: Onlar aşağı derecede bulunan kimseleri cezalandırır ve yüksek derecedeki ileri gelenleri bırakırlardı. Muhammed'in (Sa­l­lallahu aleyhi ve sellem) varlığını elinde bulundurana yemin ederim ki, Fatime (Hazret-i Resulü Ekremin kızı) da böyle bir şey yaparsa muhakkak onun da elini keser­dim."[116]

Hazret-i Ömer (R.A.) buyuruyor ki:

"Hazreti Resulullah Sallallahu aleyhi ve sellemi gör­düm ki, kendi nefislerine bile ihtiyatlı davranıyorlardı."[117]

 

3. MÜSLÜMANLAR ARASINDA EŞiTLiK:

 

Bu kaidelerin bir detayı: olarak, üçüncü bir kaide de ortaya çıkar. Bu kaide gereğince böyle bir hükümette şu mesele de kesin bir kuraldır: Bütün müslümanlar ara­sında, hak ve hukuk bakımından, renk, ırk, soy, sop, lisan ve şurada doğmak, burada doğmak bakımından hiçbir fark dikkate alınmaksızın eşittirler.

Herhangi bir ferdin diğer fertlere yahut da zümreye, herhangi bir zümrenin de diğer zümreye, yahut da ferde ister soy - sop bakımından, isterse başka bakımlardan olsun, böyle bir hükümetin idaresi dahilinde, her ne su­retle olursa olsun bir fark ve bir imtiyazı hukuk gözönünde bulunduramaz. Herhangi bir hususiyetle ve vasıfla kimse kimseden farklı ve ayrı - gayrı olamaz.

Kur'an-ı Kerimde muhtelif yerlerde Hak Taalâ bu hu­susu açık bir surette beyan buyurmuştur:

"Müminler birbirleriyle kardeştirler."

(El – Hucürât: 10).

"Ey iman etmiş bulunan kimseler, biz sizi bir erkek­ten ve bir kadından yarattık. Ve sizi kabileler ve oymaklar haline getirdik ki, birbirinizle tanışanınız. Elbette ki, sizin içinizden Allah indinde en makbulünüz en fazla takva yolunu tııtanınızdır."

(El – Hücürat: 13).

Hazret-i Resul-ü Ekrem Sallallahu aleyhi ve sellem bu hususa şu şekilde işaret buyurarak, bu kaideyi daha açık bir şekilde beyan etmişlerdir:

"Elbette Allah sizin suretlerinize ve mallarınıza bak­maz. O, ancak sizin kalblerinize ve amellerinize ba­kar."[118]

"Müslümanlar hep kardeştirler. Hiç hir kimsenin kim­seye takva hariç, bir üstünlüğü yoktur."[119]

"Ey halk! Dikkat edin. Sizin Rabbınız hep birdir. Ne bir Arabın bir Acem'e (Araptan gayrisi) ne de bir Acemin bir Araba, ne bir siyahın bir beyaza, ne bir beyazın bir siyaha üstünlüğü vardır. Üstünlük ancak takva iledir.[120]

Her kim "La ilahe illallah" derse, bizim kıblemizi kıble sayarsa, ve bizim kestiğimizi (hayvanları) yerse, işte o müslü­man­dır. Her müslümanın lehindeki ve aley­hindeki haklar onun üzerinde de bulunur."[121]

"Müminlerin birbirlerinin kanları aynıdır, başkalarının karşısında aynıdırlar. Bunların en düşük seviyede olanı­nın da hakkı diğerlerinin boynunadır."[122]

"Müslümana cizye yoktur."[123]

 

4. DEVLETİN MESULİYETİ

 

Böyle bir hükümetin ayakta tutunabilmesi için dör­düncü mühim kaide de şudur:

Devlet, kendisine verilmiş bulunan, tercihler, yetkiler ve mallardan mesuldür. Bunlar, Allahın ve müslümanların bu devlete verdikleri emanetlerdir. Bu emanetler, Allah­tan korkan, iman sahibi, adaletli kimselere verilmelidir. Emaneti muhafaza etmek için iman sahibi olan kimse, iman itibariyle bu gibi şeylerde nefsi isteklerine göre dav­ranmaya kendini haklı görmez. Kur'anı Kerim bu hususu şu şekilde izah buyurmuştur:

"Allah size emanetleri, ehline vermenizi emreder. Halk arasında da hakemlik ederseniz, adaletle hüküm veriniz; bununla Allah size ne güzel nasihat veriyor. El­bette ki Allah duyan ve görendir."[124]

Resulü Ekrem Sallallahu aleyhi ve sellem de bu hu­susu şu şekilde izah buyurmuşlardır:

Dikkat edin! Sizin her biriniz birer çobansınız. Her bi­riniz de kendi sürünüzden mesulsünüz. Büyük imam (devlet reisi) ise halka çobanlık eden kimsedir. O da kendi sürüsünden mesuldür.[125]

"Herhangi bir vali müslüman tebaasının işlerini yola koyarken ölür ve bu işte hıyanet yolunu tutmuş ise, Allah o valiye Cennete girmeyi haram kılar."[126]

Hiç bir emir yok ki, müslümanların işlerini yönetmeye memur edilir de, sonra da canla başla müslümanlar için çalışmaz ve işe girişmezse, dikkat edin, böyleleri asla müslümanlarla birlikte Cennete giremez."[127]

Hazret-i Resul Sallallahu aleyhi ve sellem, Hazret-i Ebû Zer Radiyallahu anh'a hitaben şöyle buyurmuşlardır:

"Ey Ebâ Zer, sen zayıf bir kimsesin. Hükümet işi ise bir emanettir. Böyle bir iş, kıyamet gününde pişmanlığı ve nedameti gerektirir. Bu iş hakkını tam olarak veremiyen bir kimsenin elinde olamaz."[128]

"Hıyanetin en büyüğü bir valinin tebaasını ticaret mevzuu yapmasıdır.[129] Bizim işlerimize valilik ede­cek herhangi bir kimsenin, karısı olmazsa hemen evlen­melidir; hizmetçisi bulunmazsa hemen kendisine bir hiz­metçi bulmalıdır; barınacak evi olmazsa hemen kendi­sine barınacak bir ev edinmelidir; binecek bir şeyi yoksa kendisine bir binecek bulmalıdır; bunlardan başka birşey elde etmiş bulunan kimse, ya hıyanet etmiştir, yahut da hırsızlık yapmıştır"[130]

"Emir olan kimsenin hesabı hem uzun sürer hem de en şiddetli hesap olur. Azabı da herkesinkinden daha fazla. Emir olmayan kimsenin hesabı ise kısa sürer ve azabı da hafif olur; çünkü Emirler, müminler arasında vaziyetleri itibariyle zulmetmeğe daha elverişli durumda­dırlar; herkim kim mü'minlere zulmederse, Allah asla onu bağışlamaz."[131]

Hazret-i Ömer Radiyallahu anh buyurmuştur ki: Fırat nehri sahilinde bir keçi yavrusu dahi zayi edilmiş olursa korkarım ki, Allah onun hesabını da bana sorsun.[132]

 

5. ŞURA VE MÜŞAVERE (KURUL)

 

Bu hükümetin uyacağı beşinci mühim kaide de şu dur: İslâmî hükümette her zaman müslümanlar­la müşa­vere etmekle ve müslümanların rızasını el­de etmekle devlet işleri görülür. Bu devlet işlerini ancak müşavere ile yürü­tür ve nizamlarının temeli de müşavere üzerine konmuş olur. Kur'an-ı Kerimde bu hususta şunlar buy­rulmuştur:

"Onların işlerinin yönetilmesi, aralarında müşavere ile­dir."

(Şûra: 38)

"Devlet işi hususunda onlarla müşaverede bulun."

(Al-i İmrân:159)

Hazret-i Ali Radiyallahu Taalâ Anh, şu şekilde be-yan buyurur ki:

"Ben bir ara Resulullah Sallallahu aleyhi ve selle­min huzuru saadetlerinde iken şu suali sordum. Zat-ı Saa­detlerinden sonra, karşılaşacağımız bir hadi­se­ye ait ne Kur'an-ı Kerimde ne de Hadis-i Şeriflerde herhangi bir hüküm bulamazsak, o zaman ne yapacağız? Buyurdular ki:

Ümmetim arasındaki abid kimseleri toplar­sı­nız. On­larla aranızda müşaverede bulunursunuz. Bir tek kimse­nin düşüncesi ile de hüküm vermez­si­niz.[133]

Hazret-i Ömer Radıyallahu Taalâ anh, buyurmuştur:

"Her kim, müşavere olmaksızın, kendisinin yahut da, bir başkasının emirliği için çağırırsa, bu kimseyi öldür­memek size helâl olmaz."[134]

Hazret-i Ömer Radîyallahu Taalâ şu hususu da bil­dirmiştir:

"Müşaveresiz hilâfet yoktur."

 

6. MARUF'A (Doğru işe) İTAAT

 

Bu hükümetin kaim olabilmesi İçin altıncı kaide de şudur: Hükümete itaat etmek yalnız ve sadece marufta (doğru işler) vacibdir. Mâ'siyette (yanlış işlerde) kimse için itaat etmek yoktur. Kimse de böyle bir şeyi isteye­mez. Başka tâbirle bu kaideden şu husus anlaşılır: Hü­kümet ve hâkimler (hükümeti ellerinde bulunduranlar) in ancak şu hükümlerine itaat etmek halk için vacib olur: Bu hükümler kanuna uygun bulunsun. Kanunlara zıt ve mu­halif olan hükümlere itaat olmadığı gibi, kanun hilafı hü­küm vermek de kimsenin hakkı değildir. Hiç kimseyi, böyle bir hükme itaat etmesi için zorlamak olamaz. Kur'an-ı Kerimde, Hazret-i Resul-ü Ekrem Sallallahu aleyhi ve selleme biat edilirken, ancak, maruf (doğru iş­ler) de biat edilip itaat edileceği şartı ileri sürülmüştür. Halbuki yine aynı Kur'anda Zat-ı Saadeti Nebevilerinin herhangi bir masiyetten beri ve uzak oldukları da bildiril­miş ve maruf'tan ayrılamıyacakları da beyan edilmiştir.

"Maruf hakkında sana karşı gelmemeleri şartiyle..."

(Mümtehine: 12.)

Resulullah Sallallahu aleyhi ve sellemin kendileri de bu mevzuda şöyle buyurmuşlardır:

"Müslümana, dinlemek ve itaat etmek gerekir. İster hoşuna giden, ister hoşuna gitmeyen bir hususta olsun. Mademki masiyet için emredilmemiştir; dinleyecek, itaat edecektir. Fakat masiyet için bir emir verilirse o zaman ne dinlemek, ne de itaat etmek vardır."[135]

Allaha karşı masiyet için itaat yoktur. İtaat ancak ma­ruf içindir.

Bu hususta Nebî Sallalahu aleyhi ve sellemin bir hayli beyanları ve işaretleri vardır. Bunları sı­ra­siy­le arz ediyoruz:

"Allaha karşı isyan edene itaat edilmez."

"Hiçbir mahlûka, Halika karşı masiyet için itaat yok­tur."

"Allaha itaat etmeyene itaat yoktur."

"Valilerden herhangi birisi, Allaha karşı masiyet için size emir verirse ona itaat etmeyeceksiniz."[136]

Hazret-i Ebu Bekir Radiyallahu Taalâ anh, bir hutbe­sin­de aynı gerçeği beyan etmiştir:

"Her kim, Muhammed Sallallahu aleyhi ve sellem ümmetinin bir işini eline alır da bunu Allahın Kitabına göre yürütmek yoluna gitmezse, Allahın laneti onun üze­rine olacaktır."[137]

Hazret-i Ebu Bekir Radiyallahu Taalâ anh, Halife se­çilince ilk konuşmaları şu şekilde oldu:

"Ben Allaha ve O'nun Resulüne itaat ettiğim müd­detçe bana itaat ediniz. Ne zaman Allaha ve O'nun Re­sulüne karşı isyan yolunu tutarsam, o zaman siz de bana itaat etmiyeceksiniz."[138]

Hazret-i Ali Aleyhisselam. buyurmuştur ki:

"İmam Müslümanların üzerine şu şartla farzdır: Alla­hın nazil kılmış bulunduğu kanun üzerine işleri yürütüp, tatbik etsin; emâneti eda etsin. Böyle yaptıkça halkın üzerine onu dinlemek ve itaat etmek farz olur. Bu imam onları ne zaman bir işe veya yardıma çağırırsa, "Leb­beyk" diyecekler ve imamın çağrısına da itaat edecek­ler."[139]

Yine kendi hilâfeti devrinde bir hutbelerinde aynı gerçeği şu sözlerle açıklamışlardı:

"Allaha itaat ettiğim müddetçe, size emir verirsem, itaatinizi istemek hakkım vardır. İster hoşunuza giden, ister hoşunuza gitmeyen hususlarda olsun. Ne zaman Allaha karşı gelmek için size emir verirsem; kimseden masiyet için itaat istenemez. İtaat maruf (doğru iş) içindir. İtaat maruf içindir. İtaat maruf içindir."[140]

 

7. İKTİDAR İÇİN İSTEKLİ BULUNMAK VE HIRSLI OLMANIN MEN EDiLMiŞ OLDUĞU

 

Hükümet hususundaki mühim kaidelerden biri de şudur: Hükümetin bütün mesuliyetli makam ve mevkile­rinde, bilhassa hilâfet makamında, en fazla yakışık alma­yacak ve münasip olmayacak kimseler, böyle bir makam ve böyle bir mevki elde etmek için çırpınıp duran kimse­lerdir. Kur'an-ı Kerimde bu hususta şu hidayetler vardır:

"İşte bu âhiret yurdudur; biz onu o kimselerin kılarız ki, onlar yeryüzünde büyüklük peşinde koşmazlar, fesat da çıkarmazlar."

(El – Kasas: 83).

Hazret-i Resulü Ekrem Sallallahu aleyhi ve sellem de bu hususta şu beyanda bulunmuşlardır:

"Allaha yemin ederim ki, bir kimse bir mevki için is­tekli ve haris olursa, işimizi öyle bir kimseye teslim etme­yiz."[141]

"Sizin içinizden en haini, en çok istek sahibi haris kimsedir."[142]

"Kim ki, bir makamı ele geçirmeye istekli ve haris olursa, böylesine bir mevki ve işi teslim edemeyiz."[143]

 

"Ey Abdurrahman İbn-i Semere; emirlik isteme, çünkü sen bunu istersen, üzerine bir yük almış olursun. Yok eğer sen istemeden bu işi senin eline verirlerse, o zaman bunun hakkını eda etmek için yardımcı olmuş bulunursun."[144]

8. HÜKÜMETİN KURULUŞ SEBEBİ:

 

Böyle bir hükümetin başında bulunan ve hâkim du­rumda olan kimsenin ilk vazifesi de İslâmî yaşayış nizamı için çalışmak ve bu İslâmî yaşayış nizamını değiştirmek yoluna gitmemektir. İyiliklerde ve fenalıklarda ve kötü­lüklerde İslâmî ölçüyü gözönünde bulundurup iyiliklerin aydınlığı ile fenalıkların ortadan kalkması için çalışmaktır. Kur'an-ı Kerim, bu hükümetin maksadı vücudunu şu şe­kilde beyan eder.

"Yeryüzüne yerleştirmiş bulunduğumuz bu kimseler, namazı ayakta tutarlar, zekâtı öderler ve maruf (doğru yol) için emredip, münker (eğri yol) dan men ederler."

(El – Hacc: 41)

"İşte böylece biz sizi aracı bir Ümmet kıldık ki, halkın üzerinde gözcü olursunuz, nitekim Resül de sizin üzeri­nizde gözcüdür."

(El – Bakara: 143).

"Siz, halk için çıkarılmış bulunan en iyi ümmetsiniz ki, marufa (doğru yol) emreder ve münkerden, (eğri yol) men edersiniz; Allaha da inanırsınız."

(Al-i İmran: 110).

Bundan başka, Muhammed Sallallahu aleyhi ve sellem ve Zat-ı Risaletpenahilerinden önce gelmiş bulu­nan bütün peygamberler, hepsi de Kur'an-ı Kerimin bu­yurduğu gibi, şu maksat için çalışmışlardır:

"Dini kaim kılıp da, din yolunda dağılmasınlar."

(Eş-Şûra: 13)

Dini kaim kılmaya ve dini dağılmaktan korumaya memur idiler. Bunlar, gayri müslim dünyanın karşısında yalnız şu maksat için çalışıyorlardı:

Tamamen din ancak Allahın dini olsun.  

(El – Enfâl: 39).

Hak Taalâ, diğer enbiyanın ümmetlerine olduğu gibi, Zat-ı Risaletpenahilerinin ümmetine de şu emri vermiştir:

"İhlas ile ve temiz olarak, Allaha ibadet etmelidirler."

(El – Beyyine: 5).

Bunun için Zat-ı Risaletpenahilerinin kurmuş bulun­dukları hükümetin esas gayesi ve varoluş amacı da dini, bütün kanun ve nizamları ile kaim kılmaktır. Dinin içine hiçbir şekilde karışıklık ve yabancı şeylerin girmesine mani olmalıdır. Aksi takdirde İslâmî yaşayışta ayrılık gayrılık çıkar. Bu son nokta hakkında da Hazret-i Resulü Ekrem sallallahu aleyhi ve sellem, kendi ashabı na ve kendisinden sonra gelecek olan haleflerine de bu husus hakkında üzerinde durarak tenbihte bulunmuşlardır:

"Her kim, bizim işimizde, aslında olmayan bir şey id­dia edip de ortaya atarsa, bu şey kabul edilmez."[145]

"Size uydurulmuş şeyler hakkında dikkatli olmanızı tavsiye ederim. Çünkü her uydurma şey bid'attir. Ve her bid'at de dalalete götürür."[146]

"Herkes bid'at sahibini (bid'at koyan kimseyi) överse, elbetteki İslâmm dağılmasına yardım etmiş olur."[147]

Bu hususta Zat-ı Risaletpenahilerinin şu Hadis-i Şe­rifleri de bize ulaşmıştır:

"Hak Taalâ indinde en fazla üç kimse beğenilmez. Bunlardan biri o kimsedir ki: İslâmda ne şekilde olursa olsun cahiliye yolunu yürütmek ister."[148]

 

9. EMR BiL-MARUF (doğru işe emir) VE MÜNKER

(eğri iş) DEN MEN ETMENİN HAKLARI VE

FARZ OLMASI

 

Bu hükümetin kaidelerinden en sonuncusu da şu kaidedir ki, bu kaide ile hükümetin ayakta tutunması ve doğru yolda devam etmesi sağlanır. Müslüman her yerde hak sözü söyleyecek, iyiliği ve doğruluğu himaye ede­cektir. İçtimaî, mülkî ve idarî hususlarda herhangi bir yanlışlık ve hata görürse ve uygunsuz bir işle karşıla­şırsa, imkânı derecesinde bunu düzeltmeye ve doğrult­maya çalışacaktır.

Kur'an-ı Kerimde bu mesele hakkında şu hidayetler vardır:

"İyiliğe ve takvaya yardım ediniz. Günah ve aşırı git­mek için yardım etmeyiniz."

(El – Mâide: 2)

"Ey iman etmiş bulunan kimseler, Allah tan çekininiz ve doğrudürüst söz söyleyiniz."

(El – Ahzâb: 70).

"Ey iman etmiş bulunan kimseler, "Kıst'ı" (adalet öl­çüsü) nü kaim kılanlardan olunuz. Allah'ın şahid oldu­ğunu biliniz, isterse kendi şahsınız yahut da ana babanız veya yakınlarınızın aleyhine olsun."

(En – Nisa: 135).

"Münafık erkeklerle münafık kadınlar, birbirlerine bağlıdırlar. Onlar münkere (eğri yol) a emreder ve ma­ruftan (doğru yol) dan menederler... Mümin erkeklerle mümin kadınlar da birbirlerinin koruyucularıdır. Bunlar da maruf'a emreder, münker'den menederler."

(Et – Tevbe: 67 - 71).

Kur'an-ı Kerimde ehl-i imanın vasfında şu beyan vardır:

"Marufa emredicilerdir ve münkerden de menedici­lerdir. Allahın ölçülerini onlar korurlar."

(Et – Tevbe: 112).

Hazret-i Resul-ü Ekrem Sallallahu aleyhi ve sellemin bu husustaki hidayetleri şöyledir:

"Sizden herhangi bir kimse, bir münker (eğri iş) gö­rürse, onu eliyle değiştirmelidir; eli ile değiştirmek imkânı olmaz ise, o zaman dili ile; dili ile de değiştiremezse, kalbi ile; bu da imanın en zayıfıdır."[149]

"Kendilerinden sonra yakışık almayacak bir zümre onların yerine geçer. Bunlar söylediklerini yapmayan kimselerdir. Emir verilen şeyleri de yapmazlar. Eli ile bunlarla mücadele eden kimse ise mümin kimsedir. Dili ile yine bunlarla mücadele eden kimse de mümin kimse­dir. Kalbi ile de bunlarla mücadele eden kimse de mümin kimsedir. Bundan sonrasında bir hardal tanesi kadar iman yoktur."[150]

"Cihadın en faziletlisi adl'i, (yahut da hakkı) zalim bir hükümetin karşısında söylemektir."[151]

"Halk içinde bir zalimi görüp de onun eline yapışma­yıp mani olmayanlar üzerine, Allahın umumi azap gön­dermesi uzak bir ihtimal değildir."[152]

"Elbette ki, benden sonra bazı emirler ortaya çıkarlar her kim onların yalanlarına doğrudur derse ve onların zulümlerinde kendilerine yardımcı olursa benden değildir. Ben de ondan değilimdir."[153]

"Yakınlarda sizin bazı önderleriniz (Eimme) ortaya çıkar. Bunlar sizin rızıklarınızı ele geçirirler. Sizinle ko­nuştukları zaman da yalan söylerler. İş yaptıkları zaman da işleri kötü yola götürürler. Siz onların kötülüklerini (eğri işlerini) iyi görüp iyi göstermedikçe ve onların ya­lanlarına doğrudur demedikçe sizden razı olmazlar. Siz, o zaman onların karşısında hakla söylemelisiniz. Onlar bundan hoşlanmasalar ve size tecavüz etseler dahi. Herhangi bir kimsede bu yolda ölürse elbette ki şehid olarak ölmüştür."[154]

"Her kim, Rabbının rızası hilafına yol tutmuş bulunan hükümeti memnun etmek için çalışırsa, böyle kimse Alla­hın dininden çıkmış olur."[155]

 

II

ÖRNEK DÖRT HALİFE

 

İşte bunlar memleket idaresinin usulleridir ki, Allah Resulünün saadet asrında, hükümet nizamı bunlar üze­rinde kaim kılınmış ve devam ettirilmişti. Nebî Sallallahu aleyhi ve sellem'den sonra, örnek Dört Halife zamanında yine hükümet bu esaslar üzerinde devam ede geldi. Zat-ı Risaletpenahilerinin doğrudan doğruya talim ve terbiye­sini görmüş, O'nun eli altında yetişmiş ve ameli irşatlarla tecrübe kazanmış bulunan ve içtimaî hususlarda ve mu­aşeret adabında ve her türlü devlet işlerinde O'nun yo­lunu tutup yürümüş olan Örnek Dört Halifenin her ferdi, şunu çok iyi biliyorlardı ki, İslâmın ahkâmı ve İslâmın ruhu üzerine hükümetin kurulup gitmesi ve devam etmesi lâzımdır.

Hazret-i Resulü Ekrem, Sallallahu aleyhi ve sellem, kendileri bizzat, ne şekilde olursa olsun, muayyen bir şahsı kendisine halef tayin etmemiş olmamakla beraber, müslüman camiası halkının kendileri de şunu biliyorlardı ki, İslâmda Şura (müşavere) ile bir hilafet oluşmaktadır. Bunun için, orada, herhangi bir saltanat hanedanı ve padişahlık sülâlesinin iş başına gelmesine ne kimsenin tahammülü vardı, ne de kimse böyle bir iktidarı ele ge­çirmek için yeltenmek cesaretini gösterebiliyordu. Ve ne de kimse, hilâfeti ele geçirmek için çırpınıp duruyordu. Hatta ismen bile olsa bu iş için uğraşılmıyordu. Belki biribirinin ardından gelen dört sahabi (R.A.) halkın ser­bestçe seçmesi ve rıza göstermesiyle halife tayin edildi­ler. Bu hilafet için Ümmeti İslâmiye Hilâfet-i Râşide (Doğru dürüst hilafet) demişlerdir. Bundan da kendi ken­dine şu nokta açık bir şekilde ortaya çıkmış oluyor ki, Müslümanların nazarında en doğru hilâfet usulü de bu usul olmuştur.

 

SEÇiMLE HİLÂFET

 

Nebî Sallallahu aleyhi ve sellemin yerine geçmek için, Hazret-i Ömer, Hazret-i Ebu Bekir Radiyallahu anhı münasip görüp, bu fikrini ileri sürdü. Bütün Medine halkı — ki, o zaman bunlar, bütün ülkenin amelen ve fiilen mümessilleri vasfını taşımakta idiler. — arasında kimse bu seçime karşı gelmedi; niçin ve ne sebeple demeden rıza ve rağbet ile, memnuniyetle bu işi karşıladılar ve Hazret-i Ebu Bekir'e biat elini uzattılar.

Hazret-i Ebu Bekir radıyallahu taalâ anh, kendisi de hayata veda edeceği sırada Hazret-i Ömer'in hakkında vasiyet etmek için ahaliyi camiye (Mescid-i Nebeviye) topladı ve halkın önünde şöyle konuştu:

"Ey halk, siz arzu ediyoruz ki, ben kendi yerime ge­çecek birisi hakkında size bir şeyler bildireyim, siz de ondan memnun olasınız? Allaha yemin ederim ki, bu hususta karar vermek için zihnimi çok zorladım, çok dü­şünüp taşındım. Kendi yakınlarımdan değil belki benimle alâkası bulunmayan Ömer ibn-i Hattab'ı size münasip gördüm. Onun benim yerime geçmesini size tavsiye ede­rim. Ben böyle kararlaştırdım. Siz de onu dinleyecek ve ona itaat edeceksiniz."

Bu tavsiye üzerine halk şu cevabı verdi:

"Biz de senin sözlerini duyduk ve itaat ettik."[156]

Hazret-i Ömer Radıyallahu anh da ömrünün son se­nesinde Hacca gittiği zaman birisinin şöyle söylediğini duydu:

"Eğer Ömer Radıyallahu anh vefat ederse, o zaman filan kimseye biat edeceğiz. Nitekim Ebu Bekir'ede biat edildiği zaman bu biat tesadüfen olmuştu. Fakat muvaf­fak oldu."[157]

Hazret-i Ömer Radıyallahu Taalâ anh, böyle bir ko­nuşmaya karşı şu beyanatta bulundu:

"Halk bilmelidir ki, bazıları gâsibane bir şekilde ta­sallut etmeğe kalkışmak niyetindedirler."

Nitekim Medineye döner dönmez hemen bu mese­leyi ele aldı, ilk hutbesinde mufassal olarak anlattı. Sakife-i Benî Sâide hadisesini nakletti. Şu noktayı da bilhassa açıkladı ki, sözü edilen hadise özel bir durumda olan bir meseledir. Hazret-i Ebu Bekir'in hilâfeti ani olarak ileri sürülmüş, halkın kendisine biat etmeleri için de ilk önce kendisinin Ebu Bekir Sıddıka biat ettiğini anlattıktan sonra bu tarihi hadise hakkında şu bilgiyi de cemaate arzetti:

"Ben eğer o zaman böyle yapmasaydım ve bu şe­kilde hilâfet işini halletmemiş olsaydım, bizlerle toplantıda bulunanlar o zaman meclisten kalkar giderlerdi ve ihti­mal, günler ve geceler boyunca hep bu iş üzerinde mü­nakaşa edeceklerinden bir netice de alamaz ve kimseyi de ikna edemezdik. Bu mühim işin telâfisi de pek zor olurdu. Bu iş bu şekilde bir muvaffakiyete erişti ise, bu demek değildir ki, istikbalde de hep bunu gözönünde bulundurmak icabedecektir. Sizin aranızda acaba Ebu Bekir gibi olgun ve iş bilen, makbul bir şahsiyet bulunuyor mu? Şimdi eğer sizin içinizden herhangi bir müslüman, müşavere olmaksızın bir kimseye biat yolunda elini uza­tacak olursa, biat edecek olan da, biat edilecek kimse de, her İkisi de kendilerinin katledilmelerini hazırlamış ola­caklardır."[158]

Hazret-i Ömer Radıyallahu Taalâ anh, kendisinin teşrih ettiği bu kaideye istinaden vefat edeceği sırada, halifelik meselesinin halledilmesi için bir seçim meclisi kurulmasını emretti ve buyurdu ki:

"Her kim, müslümanlarla müşavere olmaksızın ken­disini emir kılmak isterse ve bu yolda çalışmağa girişirse, onu öldürünüz."

Yine bu kaideye istinaden kendi oğlunu halife ol­maktan men etti. Bunun sebebi de halifeliğin bir nevi irsî şekle girme ihtimalini önlemek idi.[159]

Bu seçim meclisi altı kişiden ibaretti. Bu meclisin üyeleri Hazret-i Ömer'e göre İslâm Ümmeti arasında en makbul ve en sevilmiş ve en güvenilir kişiler idi.

Bu meclis işe girişti. Çalışmaya başladı. Kendi azala­rından biri olan ve herkes tarafından da güvenilen Haz­reti Abdurrahman İbn-i Avf Radıyallahu Taalâ anhı bu işle vazifelendirdi. Hazret-i Abdurrahman İbn-i Avf araya­cak tarayacak ve çalışacak, nihayet kimin halife olacağını tesbit edip, onu ileri sürecekti. Bu muhterem sahabi işe girişti. Halk ile temas etti. Cemiyetin fikrini ve temayülünü yokladı. Acaba halk kimin halife olmasını istiyor ve kime daha çok güveniyordu? Hattâ Hac'dan dönmekte olan kafileler de gereken temasa geçti. Nihayet halkın fikirle­rinden şu neticeyi çıkardı: Halk ekseriyetle Hazret-i Os­man Radıyallahu Taalâ anh'a daha fazla itimat gösteri­yordu.[160] Bu esas üzerine Hazreti Osman da halifeliğe seçildi. Müslümanların umumî toplantısında da kendisine biat edildi.

Hazret-i Osman şehid olduktan sonra, halkın bir kısmı Hazret-i Ali'yi halife seçmek için uğraşıyordu. O zaman Hazret-i Ali bu zümreye şu sözleri söyledi:

"Bu iş size düşmediği gibi böyle bir şey de yapamaz­sınız. Bu salahiyet size verilmemiştir. Bu, Şûra Ehli ile Bedr ehlinin yapacağı bir iştir. Ne zaman Şûra Ehli ile Bedr ehli, birini halife yapmak isterlerse, o kimse halife olacaktır. Şimdi hep birlikte toplanalım da bu iş üzerinde düşünüp, konuşalım.[161]

Taberînin rivayetine göre, Hazret-i Ali şu şekilde be­yan buyurmuştu:

"Bana biat etmek gizliden gizliye olamaz, bu müslü­manların rızasına bağlı bir iştir. Onların rızası ol­ması lâzımdır."[162]

Hazret-i Ali'nin vefatından biraz önce, halk kendisine şu suali sormuştu: Acaba biz, Zat-ı Hilafetpenahilerinin büyük mahdumları Hazret-i Hasan'a biat edelim mi? De­diler. Zat-ı Hilafetpenahileri de onlara şu cevabı vermişti:

"Ben size ne böyle yapınız ne de böyle bir şey yap­mayınız diyebilirim. Siz kendiniz işin daha iyisini bilirsi­niz."

Zat-ı Hilafetpenahileri hayatlarının son demlerine doğru, mahdumlarına son vasiyetlerini söylerken bir şa­hıs şöyle bir sual sordu: Ya Emirel Müminin, neden ken­dinize bir veliahd (yerine geçecek kimse) tayin buyur muyorsunuz?

Bu suale de şu cevabı verdiler:

"Ben de müslümanları Resulullah Sallallahu aleyhi ve sellem'in bıraktığı vaziyette bırakmak istiyorum."

Bu hadiselerden ve bu vak'alardan açıkça anlaşılıyor ki, Hilâfet meselesine ait, Dört Örnek Halifenin ve Ashâb-ı Re­sulullah Sallallahu aleyhi ve sellem'in müttefik olarak düşün­celeri şu olmuştur ki, bu hilâfet mansıbı, bir seçim mansıbı­dır. Müslümanlar, toplanacak birbirleriyle müşa­verede bulu­nacak ve serbestçe, rızaları ile aralarında birini seçeceklerdir. Bu işte soy veya kuvvet ve zor kulla­nılarak, kendini atamayla iş başına gelmek ve emirlik elde etmek Hülâfa-i Raşidîn ve Sahabeyi Kiramın düşün­celerine göre, doğru de­ğildir.

 

MÜŞAVERELİ HÜKÜMET

 

Bu Dört Örnek Halifenin dördü de, ister hükümet ni­zamında ister hükümetin inzibati işlerinde olsun, isterse diğer işlerde olsun, her hususta ve her muamelede, hal­kın ileri gelenleri olan Ehl-ür-rey ile müşavere etmeksizin bir işe girişmezlerdi. Sünen - ûd - Dârimî'de Hazret-i Meymûn ibn-i Mihrân'dan rivayet edildiğine göre, Hazret-i Ebu Bekir Radıyallahu Taalâ anh'ın usulü şöyle İdi: Ne zaman Hazret-i Ebu Bekir bir mesele ile karşılaşırsa, ilk Önce bu hususta Kur'an-ı Kerimde bir hüküm olup olma­dığına bakardı. Böyle bir hüküm bulamadığı takdirde, Hazret-i Resulü Ekrem'in böyle bir mesele ile karşılaşıp karşılaşmadığını araştırırdı. Karşılaşmış ise, ne gibi karar verdiği ve ne şekilde hareket ettiği üzerinde dururdu. Allah Resulünün sünnetinde bu işe ait bir hususa raslamadığı takdirde o zaman kavmin ileri gelenlerini ve halk arasında bulunan temiz kimseleri toplar, onlarla mü­şaverede bulunurdu. Müşavere heyeti ittifakla rey ver­dikleri takdirde bu reye göre hareket ederdi.[163]

Hazret-i Ömer de kendi halifelik devrinde böyle bir usul takip ederdi.[164]

Müşavere hususunda Hülâfa-i Raşidîn'in tuttukları tavır şu idi: Onların devrinde Şûra Ehli tam bir serbestlik ve hürriyet içinde çalışırlardı. İstedikleri gibi reylerini be­yan ederlerdi. Kimse onları zorlayamazdı. Hilâfet hak­kında da Hazret-i Ömer, tertip ettiği bir meclisi açarken şu beyanatta bulunmuştu:

"Siz halk olarak, bana işlerinizi emanet etmiş oluyor­sunuz. Bu itibarla size şu teklifi ileri sürüyorum: Bu ema­netin yükünü benim üzerime yüklemiş bulunuyorsunuz. Ben de bu işte, sizin bir iş arkadaşınız, sizin bir iş ortağı­nız olup, ben de bu işte sizin gibi alelade bir fertten başka bir şey değilim. Bugün, siz halk olarak, hakka ikrar vermiş, hak zümresiniz. Sizinle aramızda herhangi bir ihtilâf vukubulursa, bu hususu birlikte halletmeğe çalış­mamız icabeder. Hiç bir vakit istemem ki, benim fikrim ve benim düşünceme göre hareket edip, benim dediğime teslim olasınız. Benim her aklıma gelen şeye de tâbi bu­lunasınız."[165]

 

BEYTÜLMALİN EMANET OLDUĞUNUDÜŞÜNMEK

 

Beytülmali Hak Taalânın ve halkın (Public) bir emâ­neti olarak bilmek icabeder. Bu hususta kanunun hilâfına ne yapılırsa ve ne harcanırsa caiz değildir.

Hükümet başında bulunanların şahsi keyifleri, şahsî. işleri ve şahsi maksatları için Beytülmalin harcanması haram ve yolsuzluktur.

Hazret-i Ebu Bekir, Halife seçildikten iki gün sonra, maişetini kazanmak için çarşıya giderken Hazret-i Ömere rasladı. Halifenin üstündeki elbise eskimiş bulunuyordu. Hilâfetten önce mali durumu iyi idi. Hazret-i Ömer Hali­feye şu suali sordu: "Ne yapıyorsun ya Eba Bekir?" Müminler Emîri, şu cevabı verdi: "Çoluk çocuğu ne ya­payım?" Hazreti Ömer, fikrini şu şekilde ifade etti: "Ya Eba Bekir! Şimdi siz müslümanların işlerini yoluna koy­makla vazifelendirilmiş bulunuyorsunuz. Bu işle, devlete ait işler birbiriyle bağdaşamaz." Aynı yere gelerek bu konuşmalara muttali olan Ebu Ubeyde, Beytülmal işlerini tanzim eden memuru çağırdı. Hazret-i Ebu Ubeyde ile şu husus konuşuldu: "Biz, Zat-ı Hilafetpenahilerine de Mu­hacirinden herhangi bir kimse için kararlaştırılmış bulu­nan miktar kadar bir maaş takdir etmiş bulunuyoruz. Za­ten bu tahsis, ister zengin olsun, isterse fakir olsun bütün muhacirlere ayrım yapmadan olarak ödenir. Bu şekilde bu kimselere bir geçim imkânı temin edilmiştir. Bu miktar ise, aşağı yukarı senelik dört bin dirhemdir."

İki sene sonra, Halife Ebu Bekir, bu fâni âleme göz­lerini yumarken Beytülmalden maaş olarak aldığı sekiz bin dirhem tutarındaki paranın tekrar Beytülmale geri verilmesi için vasiyet etti. Bu meblağ, Hazret-i Ömer'in huzuruna getirildiği zaman Müminlerin Emîri şöyle bu­yurdu:

"Allah Ebu Bekir'den razı olsun ve ona rahmet eyle­sin. Kendisinden sonra iş başına gelmiş bulunanı sıkın­tıya sokmamıştır."[166]

Hazret-i Ömer, bir beyanında Halifenin Beytülmal üzerinde ne gibi hakları olduğunu şu sözlerle açıkladı:

"Allahın malından hiç bir şey benim için helâl değil­dir. Ancak bir çift ayakkabı, bir entari, soğuktan ve sı­caktan korunmak için bir aba ve Kureyşin orta halli bir ailesinin sarfedeceği kadar evimin geçim masrafı, Ben bir insan ve müslüman olarak bununla yetinmem gerekir."[167]

Başka bir beyanatında da şöyle buyurmuştur:

"Ben bu hususta üç meseleden başka bîr şeyin doğru olmıyacağını anlıyorum: Hak edilmeksizin bir şey almamak. Hakka mutabık olarak ödemek. Bâtıla karşı koymak. Benim sizin şu mallarınız üzerindeki vaziyetim herhangi bir yetimin malı üzerindeki velinin vaziyetidir. Eğer ben muhtaç olmazsam bundan hiçbir şey alamam. Muhtaç olursam o zaman maruf (doğru yol) ile alabili­rim."[168]

Hazret-i Ali Radiyallahu Taalâ Anh, Emir Muaviye ile karşılaştıkları zaman halk ile müşaverede bulunuyordu. O sırada Muaviyenin halka bol bol bahşişler dağıttığı söylendi. Ve Muaviyenin bahşişler sayesinde ve para harcıyarak kendisine bir hayli taraftar topladığından bah­settiler. Bütün bu söylentilere İslâmın eşsiz kahramanı şu cevabı verdiler:

"Nasıl, siz istermisiniz ki, ben de böyle gayrı meşru yollarla muvaffak olayım?"[169]

Saadet asrının bu son Halifesine, kendi kardeşi Akîl İbn-i Ebu Tâlib, Beytülmalden kendisine para verilmesini isteyince, bunu da kabul etmeyip şöyle buyurdular:

"Sen istermisin ki, kardeşin müslümanların parasını sana verip de cehennemde kendisine yer hazırlasın?"[170]

 

HÜKÜMET DÜŞÜNCESİ

 

O zamanki halk hükümetin ne olduğunu ve ne şe­kilde bulunacağını şöyle düşünüyordu: İdarenin başında bulunmak vasfı ile bunun kendi makam ve vecibelerine ait bazı işleri vardır. Kendi hükümetlerinin başında el­bette ki, birisi bulunacaktı. Bu zat da âmil idi. Olan ve olması icabeden şeyleri, düzenli olarak minber üzerinde halka bildirecekti. Halk da memleket işlerinden haberdar olacaktı. Nitekim Hazreti Ebu Bekir Radiyallahu Taalâ anh, hilâfete seçildikten sonra ilk defa Mescid-i Nebevî'de umu mî biatin arkasından minbere çıkarak halka şu söz­lerle bitap etti:

"Sizin başınıza idareci olarak iş başına getirilmiş bulunuyorum. Fakat ben içinizden en iyi bir kimse deği­lim. Varlığımı elinde tutan Zata yemin ederim ki, ben bu makama kendi isteğim ve arzumla gelmiş değilim. Bu mevkii istekle ele geçirmiş değilim. Bu vazifeyi bana başka birisinin yüklemesini de istemedim. Bunun için Allaha dua da etmedim. Kalbimde de bunun için bir istek ve bir hırs da doğmadı. Böylece bunu istemeksizin kabul etmek zorunda kaldım. Bunun sebebi, Müslümanlar ara­sında fitne ve Araplar arasında da irtidat (müslümanlıktan dönme) önlenmiş olacaktır. Bu vazifede artık benim için rahat ve huzur içinde gün geçirmek yoktur. Belki bu be­nim için çok ağır bir yüktür ki, üzerime yüklenmiş bulunu­yor. Bu yükü benim sırtlayıp taşıma kudretim yoktur. An­cak şu vardır ki, Hak Taalâ bu işte bana yardım etsin. Ben isterdim ki, benim yerime herhangi bir kimse bu yükü taşıyabilsin. Şimdi eğer siz ey cemaat isterseniz, Ashab-ı Resulullah'tan herhangi birisini bulabilir ve bu işi yürüte­bilecek kudrette olanını ortaya çıkarabilir ve bu işe seçe­bilirsiniz. Bana biat etmiş olmanız, sizin yolunuzu kesme­sin. Yine size söylüyorum ey cemaatı Zat-ı Risaletpenahilerinin sizin için yaptıklarını ben yapabile­cek kudrette değilim. Nitekim Zat-ı Saadetleri şeytanın şerrinden mahfuz bulunuyordu. Zat-ı Risaletpenahilerine gökten vahy nazil olurdu. Ben eğer doğru iş görürsem, o zaman siz bana yardımcı olacaksınız. Yok ben eğer eğri iş görürsem, o zaman siz beni doğruluğa sevkedecek ve doğrultacaksınız. Doğruluk emanettir, yalan ise hiyanettir. Sizin aranızda zayıf bulunan kimse, benim indimde kuvvetli olabilir, şu kadar ki, Allahın yardımı ile ben onun hakkını kendisine verebileyim. Sizce birisi kuv­vetli olabilir, fakat bence o kimse çok zayıftır, Allahın yardımı ile ben ondan hak alabileyim. Hiç bir zaman şu da olmamıştır ki, herhangi bir kavim, Allah yolunda yü­rümeyi bıraksınlar da Allah da onları zillete düşürmüş olmasın. Yine hiç bir kavim yoktur ki, kötü ve yakışık iş­lere kapılsınlar da, Allah onların üzerine umumî musi­betler yağdırmış olmasın. Mademki ben Allaha ve O'nun Resulüne itaat ediyorum, siz de bana itaat edecektiniz. Yok eğer ben Allah ve O'nun Resulüne itaat etmek yo­lundan döner, itaatsizlik edersem siz de o zaman bana herhangi bir suretle itaat edecek değilsiniz. Ben (Allah yolunda) yürüyenlerdenim. Başka bir yol tutanlardan de­ğilim."[171]

Hazret-i Ömer Radiyallahu Taalâ anh de halifeliğe seçildiği zaman bir hutbe okumuş ve o meyanda şöyle buyurmuştu:

"Ey cemaat! Herhangi bir hak sahibi, kendi hakkını şu dereceye çıkaramaz ki, Allaha karşı masiyet husu­sunda kendisine itaat edilsin... Ey cemaat! Benim için, sizin üzerinizde haklar vardır. Bu hakları şimdi ben size anlatacağım: Bunlara göre siz bana bağlanacaksınız. Benim sizin üzerinizde şu hakkım vardır ki, ben sizden haraç veya Allahın vermiş olduğu şeylerden kanuni bir vaziyet olmaksızın hiçbir şey olmıyayım. Sizin de benim üzerimde şu hakkınız vardır ki, bana bu şekilde teslim etmiş olduğunuz maldan, hak ve kanuna uygun olmadan hiçbir şey harcamıyayım."[172]

Hazret-i Ebu Bekir, Şam ve Filistinin mühim mese­lelerini Hazret-i Amr İbn-i Âs'a tevdi edip ve kendisine şu şekilde nasihat verdi:

"Ey Amr! Sen her neyi kalbinde gizler veya her neyi açıklarsan Cenab-ı Hak Taalâ hepsini bilir. Allahtan kork ve O'ndan çekin. Nitekim O, senin her işini görür ve bilir. Çalıştığın işlerde, ahiret için çalış. Yaptığın her işte, tut­tuğu her amelde, Allahın rızasını gözöniinde bulun­dur. Kendi maiyetinde bulunanlar ve seninle birlikte ç.u Aşanlarla kendi evladın gibi muamele et. Halkın sırlarını Kurcalama, onların zahirî vaziyetlerine göre kendileriyle muamele et. Kendi kendini doğrultursan, senin elinin al. tındaki halk da kendilerini doğrultmuş olurlar.[173]

Hazret-i Ömer de vali tayin edip gönderdiği kimse­leri yola çıkarırken, kendilerine şöyle hitap ederdi:

Ben, sizi Ümmet-i Muhammet Sallallahu aleyhi ve sellem üzerine vali tayin ediyorum ki, halkın varına yo­ğuna sahip çıkasınız diye değil, namazı ayakta tutmanız, halk arasında hak ve adaletle iş görmeniz, halkın hakkını adaletle eda etmeniz için sizi vazifelendirip gönderiyo­rum.[174]

Bir ara Zat-ı Hilâfetpenahileri, halkın umum top­lantı­sında şöyle hitap ettiler :

Ben kendi memurlarımı, siz halkı dövsünler, malla­rı­nızı alsınlar diye göndermiyorum. Onları şunun için gön­deriyorum ki, sizi ve sizin dinînizi, Hazret-i Resulün yo­lunda yürütsünler. Her kim bunun hilâfına bir mesele He karşılaşırsa gelip bana şikâyet edecektir. Allaha ye­min ederim ki, bunun cezasını hemen veririm. Ve karşı-da telâfi edip öderim.

Bu hitabe irad edilirken Hazret-i Amr tbn-i As, (o Mı­sır valisi bulunuyordu) Hazret-i Ömer'den şu suali sordu:

Herhangi bir kimse müslümanların valisi olur da bir kimseyi tedib için dögerse, o zaman Zat-ı Hilafet­pena­hi­leri bunu da mı cezalandırıp, telâfi mi ede­cekler?"

Bu suale, Hazret-i Ömer Radıyallahu Taalâ anh şu cevabı verdi:

"Evet, Allaha yemin ederim ki, bunu da cezalandırır ve telâfi ederim. Ben kendim, Resulullah Sallallahu aleyhi ve sellemin bizzat kendisinin tazmin ve telâfi edip öde­diklerini gördüm."[175]

Bir ara Hazret-i Ömer, bütün valilerin mahkeme hu­zuruna çıkarılmalarını istedi. Halkın bulunduğu umumî bir toplantıda ayağa kalkarak dedi ki:

"Bunlar aleyhinde her kim kendisine zulm edildiğini iddia edip de şikâyette bulunursa, gelip şikâyetini bidirsin. Bütün halkın içinden yalnız bir kimse ayağa kalktı ve Amr İbn-i As'ı işaret ederek şikâyette bulundu:

Bu zat benden gayrı kanunî şekilde yüz pul: (karâ: bakır para) aldı."

Hazret-i Ömer, Amr ibn-i As'a, bu ithama cevap ver, dedi. Fakat Amr ibn-i As şahsına yöneltilen bu şikâyete cevap veremediğinden, iddia edilen para kendisinden tazmin ettirildi. Buna rağmen, şikâyetçi işi çok ileri var­dırdı. Amr ibn-i As öyle bir vaziyete geldi ki, kendi yaka­sını kurtarmak için, adamcağızın her pulu için iki altın vermekle ancak bu ithamdan kurtulabildi. Ve adamı razı etti, davasından vaz geçirdi. Bu hadise üzerine Hazret-i Ömer, Amr ibn-i As'a şu sözlerle nasihat etti:

"Siz valiler, bu kapıyı açmayınız. Ben kendim, Re­su­lullah Sallallahu aleyhi ve sellemin kendilerinin biz­zat telafi edip tazminat ödediklerini gördüm, dedi."[176]

 

KANUNUN ÜSTÜNLÜĞÜ

 

Bu, halifeler, kendi şahıslarını bile kanundan üstün saymazlardı. Belki onlar, kendilerini memleketin alelade bir vatan­daşı — bu vatandaş ister müslüman olsun, is­terse zımmî bulunsun — ile aynı seviyede görürlerdi. Hükümetin başında bulunmak vasfiyle, kadıları halifeler tayin ettikleri halde, bu kimseler bu makama geldikten sonra dava görüp hüküm vermek bakımından öyle ser­best idiler ki, bu kadılar halifenin aleyhine, dava görüp hüküm verdikleri zaman, halifenin bu hük­me uyması icabederdi. Sanki halife değil de memleketin alelade bir vatandaşının davası görülüyormuş gibi hareket edilirdi.

Bir ara, Hazret-i Ömer Radıyallahu Taalâ anh ile Hazret-i Übeyy ibn-i Kâab arasında ihtilaflı bir mesele zuhur etti. Her ikisi de Hazret-i Zeyd ibn-i Sabit Radıyallahu Taalâ anh'ı hakem tayin ettiler. Her iki taraf da Hazret-i Zeyd'ın huzuruna geldiler. Zeyd ayağa kalka­rak Hazret-i Ömer'i kendi yerine oturtmak istedi. Fakat Hazret-i Ömer bu teklifi kabul etmeyip Hazret-i Ü-beyy'in yanı başına oturdu. Daha sonra Hazret-i Übeyy meseleyi anlatıp davasını ileri sürdü. Hazret-i Ömer de davayı kabul etmeyip reddetti. Usûl gereğince Hazret-i Zeyd, Hazret-i Ömer'e yemin ettirip ettirmemek istediğini sordu. Karşı taraf yemin ettirip ettirmemek hususunda biraz düşününce Hazret-i Ömer kendisi yemin etti ve mesele sona erdi. Hazret-i Ömer bu hadisenin sonunda şöyle buyurdu:

"Eğer burada Ömer'i alelade bir şahıs gibi kabul edip, adalet huzurunda Ömer'e de herhangi bir şahıs muamelesi yapmamış olsaydı, Zeyd'in kadılık etmek ka­biliyeti olmayacaktı."[177]

Buna benzer bir meseleyi Hazret-i Ali Radiyallahu anh da karşılaşmıştı. Kufede bir hıristiyan, şehrin paza­rında kendisinin kaybolmuş zırhının satıldığını ileri sürdü. Emirül­mü­mininlik vasfı ile, Hazret-i Aliden bu meselenin halledilmesini istedi. Ve kadı'nın yanına götürmeye kalktı. Fakat bu mesele hakkında hiçbir delil ve şahit göstere­mediği için Kadı da onun aleyhinde hüküm verdi.[178]

İbn-i Hallikân'ın rivayetine göre, bir ara Hazret-i Ali Ra­diyallahu Taalâ anh ile bir zımmî arasında ihtilâf vuku buldu. Ve iş kadıya intikal etti. O zaman meşhur Şureyh, kadı idi. Taraflar kadının huzuruna gelince, kadı Şureyh derhal ayağa kalkarak Hazret-i Ali'yi hürmetle karşıladı. Hazret-i Ali bu hürmeti hoş görmedi ve kadıyı azarladı. Ve şöyle buyurdu:

"İşte bu, senin adaletsizliğinin başlangıcıdır!"[179]

 

TAASSUPTAN UZAK HÜKÜMET

 

İslâmın ilk devrinin öyle bir hususiyeti vardı ki, o de­virde, her şeyin saf ve temiz, İslâm usulüne, islâm ru­huna uygun olması için çalışılıyordu. Aşiretçilik, kabileci­lik, ırkçılık, vatancılık, yurtçuluk, hemşehricilik ve bunun gibi şeylere ait taassuplardan daha üstün, daha yüksek bir birlik ve bir eşitlik halk arasında hüküm sürüyordu.

Resulullah SallalIahu aleyhi ve sellemin bu fani dün­yaya veda etmesinden sonra, Arap aşiretleri ve kabileleri arasında taassup bir kasırga gibi hortlamağa başladı. Peygamberlik id­diasında bulunanlar da ortaya çıktılar. Bu mesele, irtidad (din­den dönme) hareketleri­ne vahim bir şekil vermişti. Mü­sey­leme'nin mensuplarından ve müritle­rinden biri şöyle di­yor­du:

"Ben Müseyleme'nin yalancı olduğunu ve yalan söylediğini biliyorum. Fakat Rabîa'nın[180] yalanı, Muzarr'in[181] doğrusundan bence daha doğru ve daha iyidir." [182]

Nübüvvet iddiasında bulunan başka birisi de Tuley-ha idi. Tuleyha'yı himaye eden Benî Gatfân'ın ileri ge­lenlerinden bir kimse de şöyle diyordu:

"Allah'a yemin ederim ki, kendi anlaşmış bulundu­ğumuz (müttefik) bir kabilenin peygamberine mürid ol­mak, benim için Kureyşin peygamberine mürid olmaktan elbette ki, daha sevimlidir."[183]

İşte tam bu kargaşalık devrinde Hazret-i Ebu Bekir Hicrî 11 - 13 (milâdî 632 - 634) ve ondan sonra da Haz-ret-i Ömer Radıyallahu Taalâ anh, (Hicrî 13 - 24: Mi-ladî 634 - 645) tarafsız ve taassupsuz tuttukları yol, yalnız Arabistan ka­bilelerinin tamamını değil, aynı zamanda Arabistanın dışındaki, İslâm dairesine girmiş bulunan ülkelerin yeni müs­lümanları arasında da adalet ve eşitliği temin eyledi. Hatta bunlar, kendi aile efradına ve kendi kabileleri mensuplarına her ne şekilde olursa olsun, en küçük bir imtiyaz gözetmekten çekinirlerdi. O zaman, bütün boş taassuplar ortadan kalktı ve Müslümanlar ara­sında bir nevi milletlerarası kardeşlik mefhumu ortaya çıktı. İslâmın gerektirdiği ruh, İslâm ülkeleri halkı ara­sında yayıldı. Bu bakımdan da bu iki halifenin devirleri, hakikaten örnek alınacak bir devirdir.

Hazret-i Ömer, son zamanlarında şu noktayı hissetti ki, kendisinden sonra yine Arap kabileleri arasındaki ta­assup — ki İslâmî hareketin bu kadar kuvvetli olmasına ve inkılâbın tesirine rağmen yine de tamamen ortadan kalkmış değildi. — yeniden hortlayabilir ve bunun netice­sinde de İslâm, arasında bir hayli fitneler çıkması ihtimal­den uzak sayılamazdı. Nitekim, kendi yerine kimin geçe­bileceği ihtimali mevzuunda konuşulurken, Hazret-i Ab­dullah İbn-İ Abbas ile Hazret-i Osman Radiyallahu Taalâ anh üzerinde duruldu. Ve Hazret-i Osman hakkında dü­şündüklerini şu sözlerle açıkladı:

Eğer ben, O'nu kendi yerime geçmesini muvafık gö­rürsem, o, Beni Ebi Mu'ıyt'ı (Beni Ümeyye'den bir kol) halkın başına musallat edebilir. Böyle olunca da bu güruh A­laha karşı itaatsızlık yolu tutarlar. Allaha yemin ederim ki, ben böyle yaparsam, (onu hafife alarak tavsiye eder­sem) muhakkak Osman da dediğim gibi yapacaktır (Beni Ümey­ye'yi musallat edecektir). Osman da böyle yaparsa, halk ister istemez, masiyet yolunu tutar. Halk arasında kar­gaşılık çıkar ve bu hareket Osman'ın öldürülmesine s­ebep olur.[184]

Bu mesele, Hazret-i Ömerin fikrini, hayatının son demlerine kadar meşgul etmiş ve kurcalamıştı. Nitekim hayata gözlerini yummaya bir kaç gün kala, Hazret-i Ali

Radıyallahu Taalâ anhı, Hazret-i Saad ibn-i Eb-i Vakkas Radıyallahu Taalâ anh ve Hazret-i Osman Radıyallahu Taalâ anhı çağırarak su sözleri söyledi:

"Benden sonra herhangi biriniz halife olabilirsiniz. O zaman kendi kabilenizin mensuplarını, halkın boynuna bindirmeyiniz."[185]

Bundan sonra Sahabilerin en ileri gelen simalarından altı kişiye, kendi aralarından birini halife seçmek vazife­sini verdi. Bu altı kişilik heyete, İslâmın hidayetlerini gözönünde bulundurmalarını şart koşmakla kalmadı, bir şart daha koştu ki, halife seçilmiş bulunan kimse, kat'iyyen kendi kabilesinin mensuplarına hiçbir imtiyaz hakkı tanımayacak ve hiçbir hususta kendi kabile efradını gözetmiyecektir.[186]

Fakat talihsizlik esen üçüncü halife Hazret-i Osman, (Hicri 24 - 35: Milâdî 645 - 655) bu prensibi istenilene bir şekilde devam ettiremedi. Onun devrinde Beni Ümeyye, devletin mühim vazifelerini üzerlerine aldılar. Ve beytül­malden kendilerine bol bol maaş kopardılar. Diğer kabi­lelerin mensupları da bu durumun acısını hissettiler. Haz­ret-i Osmana göre bu, "sılayı rahmin" icabı İdi. Nitekim bu mevzuda şu sözleri; söyledi:

"Ömer, Allah rızası için, kendi akraba ve yakınlarını mahrum bırakıyordu. Ben ise yine Allah rızası için kendi akraba ve yakınlarıma bakıyorum."[187]

"Ebu Bekir ile Ömer, Beytülmal hakkında kendilerini, yakınlarını ve akrabalarını sıkıntıda bulunduran şekli nazarı itibara almışlardır. Fakat ben böyle bir sılayı rahmi beğenmiyorum."[188]

İşte böyle bir tutumun neticesinde Hazret-i Ömer Radıyallahu Taalâ anh'ın endişe ettiği mesele ortaya çıktı. Hazret-i Osmanın aleyhinde bir isyan hareketi baş gösterdi. Bu vak'anın neticesinde Hazret-i Osman şehid olmakla kalmadı, kabileler arasında bir hayli karışıklıklara yol açıldı ki, bu karışıklıklar da Hülefâ-i Raşidin nizamının nur meşalesini söndürdü.

Hazret-i Osman'dan sonra Hazret-i Ali Radıyallahu Taalâ Anh, (Hicrî 35 - 40 - Milâdî 655 - 660) işleri eski ölçü üzerine yürütmek için çalıştı. Hazret-i Ebu Bekir ile Hazret-i Ömer Radıyallahu Taalâ anhümâ'-nın koymuş oldukları usulü tekrar kurmak için uğraştı. Hazret-i Ali, tamamiyle aşiretçilik ve kabilecilik taassu-bundan uzak idi.

Emir Muaviyenin babası Ebu Süfyan; Hazret-i Ebu Bekir'e biat edeceği sırada; Ebu Bekir, Ebu Süfyanın, içinde bulunduğu bu taassup ruhunu ortadan kaldırmak için çok uğraştı. Fakat o bu tutumundan vaz geçmiyeceğini ileri sürdü ve Hazret-i Ali (R.A.) ye gelip dedi ki:

"Kureyş'in en ufak kabilesinin bir koluna mensup bu adam (yani Ebu Bekir) nasıl olur da hâlife olur; siz ayak­lanmaya hazırlanırsanız, ben gider çöldeki süvarileri toplar getiririm."

Fakat Hazret-i Ali ve oradakiler açıktan açığa Ebu Süf­yana şu cevabı verdiler:

"Senin böyle yapmak istemen, İslama ve müslü­manlığa düşman olduğuna delâlet eder. Biz hiç bir zaman istemeyiz ki, sen çöldeki süvarileri ve piyadeleri toplayıp getiresin; Müslümanların hepsi de birbirinin iyiliği için çalışan kimseler ve birbirlerine muhabbet gösteren­lerdir. İsterse onların memleketleri ve onların vücudları birbirlerinden bir hayli uzak mesafede bulunsun. Elbette ki, münafıklar birbirlerini kesmek isteyen kimselerdirler. Biz Ebu Bekir Radıyallahu Taalâ anh'ı bu makamı" ehli olarak tanıyoruz. Eğer o bu mansıba ehil olmasaydı, biz onu hiç bir zaman bu vazife ile vazifelendirmezdik."[189]

Hazret-i Ali de Halife olduktan sonra yine bu noktayı gözönünde bulundurdu. İslâmın esas ruhuna uygun ola­rak, Arapla Acem (Araptan gayrısı) zengin ile fakir, Haşimi ile gayrı Haşimi, bunların hepsini aynı gözle gör­mek yolunu tuttu. Hepsinin hakkında aynı adalet ve aynı eşitlikle muamele etmeye başladı. Herhangi bir zümrenin diğer bir zümreye, herhangi bir kimsenin diğer bir kim­seye tercih edilmesine meydan vermedi. Bu şekilde başka zümrelerin kıskançlık ve rekabet sebeplerini de ortadan kaldırmak yoluna gitti.

CUMHURİYET RUHU

 

Bu hilafetin en mühim hususiyetlerinden biri de, böyle bir nizam içinde tenkid, rey beyan etmek, fikir hür­riyeti, tamamen serbestçe ve tam bir serbestlikle ortada bulunmasıdır. Halifeler, her zaman halkın elinin ulaşabi­leceği bir vaziyette idiler. Kendileri de Şûra Ehlinin ara­sında oturur, görüşmelere iştirak ederlerdi. Orada asla hükümet partileri yoktu. Serbest bir muhitte, meclisin azası ve herkes meclise iştirak eder ve kendi imanlarına ve kalblerinin inancına göre fikirlerini ortaya atarlardı. Bütün muameleler, Ehl-i Hal ve'l akd'ın önünde eksiksiz ve noksansız yürütülüp giderdi. Hiç bir şey saklanıp giz­lenmezdi. İşlerin karara bağlanması, delil üzerine istinad ederdi. Kimseden ne korkmak vardı ne de çekinmek. Ne hatır vardı ne de gönül. Ne taraftarlık vardı, ne de kayır­maca...

Sonra, bu Halifeler, yalnız kendi kavim ve milletlerine karşı Müşavere Meclisini idare eden bir alet değillerdi. Her gün beş defa halk ile birlikte namaza gelerek, ce­maat ile namazlarını kılarlardı. Her hafta bir kere cuma günleri, umumî toplantı yaparlardı. Halife, her sene iki defa bayramlarda ve Hac toplantısında halkın karşısına çıkardı. Onlar evlerin de ve her yerde kendisinden hesap sorabilirdi Onların evleri de halka açık evlerin arasında idi. Kapılarında ne kapıcı, ne muhafız, ne teşrifatçı, ne özel kalem müdürü, ne de aracı gibi hizmet erbabı bulu­nurdu. Evlerinin kapıları her zaman, herkesin yüzüne açıktı. Çarşıda ve pazarda yanlarına muhafız almadan halkın arasında gezip dolaşırlardı. Her noktada, herkes bu halifelere istediğini söyliyebilir ve her yerde onları tenkit edebilirlerdi. Herkes onlardan hesap sormakta ser­best idi. Bu serbestliği kullanmak da ayrıca hususî izne ve müsaadeye tâbi değildi.

Hazret-i Ebu Bekir Radiyallahu Taalâ anh, yukarıda bahsettiğimiz hususları hilâfetinin ilk günlerinde halka şu sözleriyle ilân etmişti:

"Doğru yolu tutarsam, bana yardım ediniz, yok eğer ben eğri bir yol tutarsam, o zaman siz beni doğrultunuz!"

Bir ara Hazret-i Ömer, bir cuma hutbesinde: "o an­dan itibaren kimsenin nikâhta dört yüz dirhemden fazla mehir kararlaştırmaması" fikrini ileri sürdü. Bunu duyan ibr kadın ayağa kalkarak, şu sözlerle bu karara itiraz etti:

"Senin böyle bir hüküm vermeye hakkın yoktur. Çünkü Kur'anda kantarla mehir verilmesi hususunda müsaade vardır. Sen, bunu nasıl olur da bir hududa bağlayabilirsin," dedi.

Bu haklı itiraz karşısında Hazret-i Ömer derhal fikrin­den vaz geçti.[190]

Yine bir gün Hazret-i Selmân-i Farisi, Hazret-i Ömer'den şu sözlerle hesap sordu:

"Herkesin hissesine bir entari düşmüş iken nasıl olur da senin hissene iki entari düşmüş olabilir?" Dedi.

Hazret-i Ömer, oğlu Abdullah ibn-i Ömer'in şahidliğine başvurarak, ikinci entarinin kendisinin olma­yıp, oğluna ait olduğunu, bu giyeceği ödünç olarak aldı­ğını bildirdi.[191]

Adalet sembolü bu halife, başka bir toplantıda hal
ka şu suali tevcih etti:

"Ben bazı işleri geciktiriyorum, siz buna ne dersiniz?"

Bu suale Hazret-i Bişr İbn-i Saad Radıyallahu anh şu sözlerle cevap verdi:

"Sen böyle yaparsan, biz de seni doğru yola getir­mesini biliriz."

Hazret-i Ömer, bu cevaptan gayet memnun olup, şu karşılığı verdi:

"O zaman siz de halk için çalışmış olursunuz."[192]

En fazla ve en ağır tenkidler Hazret-i Osman zama­nında vuku buldu. O da hiçbir zaman zorla ve cebren kimsenin ağzı kapatmak yoluna gitmedi. Her zaman ten­kitlere ve itirazlara delillerle cevap verdi. Halka kendisinin kabahatsiz olduğunu bildirirdi.

Hazret-i Ali zamanında Haricilerin dili aşırı derecede uza­mıştı. Ağızlarına geleni söylüyorlardı. Hazret-i Ali de emsalsiz bir sabırla bunların taarruzlarına tahammül edi­yordu. Bir ara, beş Hariciyi yakalayarak Huzuru Hilefete getirdiler. Bu kimseler açıktan açığa dil uzatarak, işin ölçüsünü kaçırmış küfür ediyorlardı. Hatta açıktan açığa sokaklarda ve halkın arasında;

"Allaha yemin ederiz ki Aliyi öldüreceğiz" diyorlardı."

Hazret-i Ali Radiyallahu Taalâ anh, onların beşini de salıverdi. Ve kendi adamlarına da şöyle buyurdu:

"Siz de istermisiniz ki, onlar gibi dili uzun ve ağzı bo­zuk olasınız? Onlar mademki fiili bir şekilde isyana giriş­memişler ve şiddete baş vurmamışlardır, sadece dille­riyle muhalefet ettiklerinden dolayı kendilerine herhangi bir cürüm yüklenemez."[193]

Dört Örnek Halife devrini teferruatiyle yukarıda an­lattık. O zaman aydın bir meşale devriydi. Asırların en nurlu kaynağı idi. O devirden bu yana bütün zaman bö­lümlerinde, fakihler, muhaddisler ve tüm dindar müslümanlar her asırda bu devri gözönünde bulundur­muşlardır ve İslâmın dini, siyasî, ahlâki ve sosyal nizamı için bu devri bir miyar ve bir ölçü olarak kabul etmişlerdir.