RAD SURESİ[1]

 

2- "Görmekte olduğunuz gökleri direksiz olarak yük­selten."

Yani biamedin la terevneha:

"Allah'ın gökleri direkle yükselttiğini göremezsiniz. Zi­ra direksizdir."

İbni Hurmeninde şiirinde belirttiği gibi:

"Süleyma'yi Allah gözetip korusun öyle bir şeyde cim­rilik yapmıştır ki hiç böyle bir eksiklik yapmamıştı. Bu zuftnun devam edeceğini samıyorum. Öyle ki hakkımda nahoş şeyler ve kırıcı, yaralayıcı şeyler anlatıyor."[2]

Katade de manası şöyledir demiş: "Bel refeaha biğayri amadin ve terevneha kezalike." Bilakis gökleri direksiz olarak yükseltmiştir ve Öyle de görürsünüz.

Bu görüş kudret üzerine daha çok delalet ediyor ve ay-nca görüş ve müşahedeye de daha uygun ve tespitlidir.

"Hepsi muayyen bir vakte kadar akıp gitmektedirler."

Bunlardan herbiri belirli bir vakte kadar devirlerini do­laşıp duracak.

3- "Ve orada bütün meyvelerden çifter çifter yara­tan."

Her semereden iki çift yarattık: Tatlı ekşimsi, yaş kuru faydalı zararlı gibi. Bu kural bir şeyin zıddı ile kaim olup şe-killenmesiyle bilinmesidir. Çünkü eşyalar eş veya benzer­leri ile bilinmekten ziyade daha çok zıdlanyla mukabil olup bilinir.

4- "Sinvanun."

Toplu halde bir arada biribirine uygun hurma ve benze­ri şeyler vardır. İbni Abbas'ın dediğine göre bunlar aslı bir olan hurmalardır.

6- "Elmesulatu."

Muakeb'in (ceza verilenin) cezasından ibret alınacak temsili cezalardır. Müfredi mesuletun'dur. Sadukaîen ve sadukat gibi.

7- "Her toplumun bir rehberi vardır."

Her kavmin geçmişte kendilerini hidayete götüren bir reh­beri vardır.

8- "Rahimlerin neyi eksik, neyi ziyade edeceğini Al­lah bilir."

Rahim içinde olan ceninin doğumunun müddetini ne ek­sik yapar ne de fazla.

Bir rivayete göre (vema teğidu'l-erham) ceninin tam mutedil yaratıldığı, (vema tezdadu) güzellik, bünyesinin selametinden, cesedteki uzunluk ve enlilik bakımından zi-yadelik yapmaz demektir.

10- "Geceleyin gizlenenle."

Gecenin karanlığında yaptığı ameli, işi gizli olan. Şair şöyle demiş:

"Ey Cenab'm iki oğlu! Sizler, emekleyip yavaş yavaş yü­rüyüp gizlenen ve boynunda küçük zil olan kimseler gibi bu­lundunuz."[3]

"gündüzün yürüyen."

Sözü, işi açığa vurup götüren.

Şiirde de saribun aynı anlamda kullanılmıştır:

"Sen o guruba uzun atları ve büyük ölçüde develer ver­din öyle ki onları sağan geri dönüyor vazgeçiyor.

Öyle ki çekirge misali yayılan çok sayıda koyunlar ver­din. Bunlar günlerin metaldir hepsi gidicidir."[4]

11- "Onun takipçileri vardır."

İnsan İçin takip eden melekler, murakıplar vardır.

"Allah'ın emriyle onu koruyan."

Onu Allah'ın emri ve hükmüyle alemde muhafaza ediyor­lar. üVezni akabe akibu ve tuakibu.

İbrahim şöyle demiş: "Burada takdim ve tehir vardır." Yani "lehu muakkibatun min emrillahi yehfezunehu min beyni yedeyhi vemin haîfihi: Onu Allah'ın emriyle, önün­den arkasından koruyan murakıplar vardır."

"Onların Allah'tan başka yardımcıları da vardır."

Yani kendilerini koruyacak ne bir dost ne de bir veli vardır. Bir rivayete göre sığınacakları bir sığınak yoktur.

13- "O, azabı şiddetli olandır."

Mücahid'ten nakledildiğine göre Allah'ın vereceği kar­şılık ve kuvvet çok şiddetlidir. Sa'leb'ten nakledildiğine gö­re hile veya plandır. Şiirde de böyle ifade edilmiştir:

"Ey Mesad b. Amr! Durumlar, meseleler çeşitlidir, çok­tur sen Allahu Teala'nın elif ile karşılık verdiğini bilmiyor musun?

Tıpkı Hicaz keçilerinin yeşil hurma yaprağından kaçtık­ları gibi şaşırma yoktur ancak onları oklarımızla ayın-rız."[5]

14- "Suya doğru iki avucunu açan kimse gibidir."

Araplar ağzına gelsin diye suya doğru iki avucunu aça­nın misalini darbı mesel olarak geçip gideni, elle tutulma­yanı veya idrak edilemeyen şeyleri verirler. Şair de şiirin­de böyle kullanmıştır:

"Sabahleyin Leyla'yı kaçırmış olarak sabahladım, tıpkı ağzına gelsin diye iki aucunu suya uzatıp parmaklarının arasından akan gibi."[6]

Başkası da şöyle dile getirmiş:

"Sabahladığımda veya öyle bir hale geldim ki sevgilim­le aramdaki sevgi tıpkı iki avucuyla suya uzanan misaliy­di."[7]

Biri daha aynı şekilde kullanmış:

"Benim size olan durumum süratli ve hafif hafif gel­mektir, tıpkı suyu avuçlayıp da parmaklarının ucunda dur­mayan misalidir."[8]

17- "O gökten su indirdi de vadiler kendi hacimlerince sel olup aktı."

Gökten su indirdi'den kasıt Kur'an-ı Kerim'dir. Zira faydalarının çokluğundan gökten inen yağmur misalidir. Düştüğü yere fayda verir. Şiirde de dile getirildiği gibi:

"Sakin olacaksın, ben sende kıskançlık dışında bir kusur görmedim. Kıskançlar ise çoktur. Sen bir yağmur misalisin, onun düşmesi bereket, suyu ise temiz ve temizleyicidir."[9]

Hakeza yağmurun faydası düştüğü toprağa göre değişir. Hakeza Kur'an'ın faydası da düşünüp amel edenlerin duru­muna göre değişir,

"Köpük atılıp gider."

Selin üzerinde giden çerçöp cevherlerin eriyip giden ka­lıntı ve pislikleri, batıl ve gidişinin misalidir. Suyun saflı­ğı, bakiliği ve berraklığı bakımından hakka benzer.

29- "Ne mutlu onlara."

Bir rivayete göre ne güzel onlara. Ettib'ten fu 'la veznin-dedir.

31- "Eğer bir Kur'an'Ia dağlar yürütülseydi veya onunla yer parçalanmaydı, ya da onunla ölüler konuştu-rulsaydı. (O Kur'an yine bu kitap olacaktı.) Fakat bütün işler Allah'a aittir."

Kureyş'İilerin Kur'an'ia dağların yürütülmesini, arz'in parçalanmasını, onunla Ölülerin konuşturulmasını istemele­ri[10] üzerine bu ayet nazil olmuş. Zira bu isteklerinin ceva­bı hazfedilmiştir ki, ibare ifade noktasında daha beliğ ve fay­da bakımındanda daha kapsamlı olsun. İmru'l-Kays'ın şiirin­de belittiği gibi.

"Eğer onun ölen iyi ve cömert bir nefsi varsa, veİakin o nefis daha enfesini düşürüyor."[11]

31- "İman edenler hala bilmediler mi?"

Cürhum'luların lugatına göre bilmediler mi onlara açık­lanmadılar mı?

Suhaym da şiirinde bilmiyorlar mı manasında kullanmış:

"Ben onlara halk üe diyorum. Çünkü onlar beni kumar ile paylaşıyorlar. Onlar hala bilmediler mi kî ben İbin Faris Zeh-dem'im."[12]

Yuyessiruneni: Yani beni kumar ile paylaşıyorlar.

Zira alemin yaisu diye i s imlendirilmesinin sebebi: Çün­kü alem, olmayacak şeyin olmayacağını bildiğinden dola­yıdır. Ve cahilin hilafına alim onu bilir.

Kesai ve Ferra şöyle demişler: "Ümitsizlik manasında olan bildiğimiz ye'stir."

Ayette hazf vardır. Ferra'mn yanında şöyledir[13]

"Onlar hala bilmediler mi, çünkü onlar biliyorlar ki Al­lah'ın ayetleri maslahatlara binaen gelir, inadı sunuşlarla de­ğil?"

Kesai'nin yanında şöyledir: "Elem yey'esu min imanİhim fi'1-kafirine."

33- "Ve Allah'a ortak isnad ettiler. 0e ki: Onları isimlendirin."

Yani zannettikleri gibi ilahlar ortak kılarak nisbet ettiler. Bir rivayete göre manası: Onlarda olanı vasiflandınnki, onların ilah olmadıklarını bilesiniz.

33- "Yoksa siz Allah'a yeryüzünde bilemeyeceği bir şeyi mi haber veriyorsunuz."

Yeryüzünde Allah'a bilmediği şeyi mi haber vereceksi-niz'den kasıt ortak koşmakladır. Bu konuda Allah'a kendi­sine ortak olan bir şeyi tanımıyor. Ayette olduğu gibi:

"De ki: "Göklerde ve yerde Allah'ın bilmediği bir şeyi mi haber veriyorsunuz."                 (Yunus: 10/18)

"Yahut boş laf mı ediyorsunuz."

Yahut batıl ve gerçeği olmayan bir söz ile mi? Şiirde de bu manada kullanılmıştır:

"Sen bizi onun sütünden ve etinden Ötürü ayıplıyor mu­sun? Ey İbni Rita bu da batıl bir kınamadır."[14]

Huzeli şiirinde şöyle dedi:

"Dalkavuklar onu sevdiğimden dolayı ayıpladı. Bu senin üzerine olan kınamalar batıl şikayetlerdir. Dalkavuklar onu bıraktığımdan dolayı sevinmesinler. Onun bensiz olan ge­cesi ve gündüzü karanlıktır."[15]

Ebu Kasım b. Habib[16] bu hususta şöyle demiş: "Ayet ilzam ve taksim içermektedir. Yani etunebbiunel-lahe bibatinin la ya'lemuhu embi zahirin ya'lemuhu: Yani sîz Allah-u Teala'ya bilmediği batini bir şeyden yahut bil­diği zahiri bir şeyi mi haber veriyorsunuz." "De ki ilahlarınızı isimlendirin bakalım." Zira Allahu Teala ne kendisine takılan bir ismi, ne de or­tak koşulan birini tanıyor.

35- "Cennetin misali."

Yani vad olunanın cennetin sıfatı. Ayette olduğu gibi: "En yüce sıfatlar Allah'ındır."                (Nahl: 16/60)

39- "Allah dilediğini siler, sabit bırakır." Allah dilediği şeyi kaldırır, dilediğni de yerinde bırakır. Yani hafaza meleklerinin Allah'a takdim ettiği amellerdir. Ancak sevap verilecek veya cezası gerektirecek amelleri ye­rinde bırakır.[17]

İbni Abbas'tan nakledildiğine göre Allahu Teala kitap­larda olan hüküm ve emirleri kulların maslahatlarına bina­en kaldırır veya yerinde bırakır.

"Kitapların aslı onun katımladır."

Yani saadet ve şekavetin aslı onun katındadır. Bunlar Ummul Kitapta olduğu gibi dururlar ve değiştirilmezler.

41- "Onun hükmünü bozacak hiç kimse yoktur."

Hüküm verdiği şeyleri hiç kimse murakebe edemez.

Mesele hakimin, verdiği hükmü murakebe edip reddet­tiği zaman şöyle denilir:

"Akabel hakimu hükme minkablihi." i43- "Allah ve yanında kitap bilgisi olan yeter."

Bir rivayete göre levhi mahfuzd.akilerden haberdar olan Cibril'dir (a.s.).[18] Bir rivayete göre ehli kitaptan olup bun­da ilmi olan kişiler Abdullah b. Selam ve Temim ed-Dari mi­sali kişilerdir.[19]

⚠ Bu sayfada hata var mı? Bildirin!