ZUHRUF SURESİ

 

4-  "O, katımızda bulunan ana kitapta Levhi mah-fuz'dadir. Onun şanı yücedir. Hikmetle doludur."

Ummul Kitap'tan kasıt Levhi mahfuz'dur.[1] Lealiyyun'dan kasıt: Beleğatın son zirvesindeki taba­kadır. Hakimun: Hikmetle konuşan demektir.

5-  "Siz, haddi aşan kimseler oldunuz diye, sizi Kur'an'Ia uyarmaktan vaz mı geçelim?"

Sizin haliniz böyleyken sizden yüz çevirip aleyhinize olan Kur'an'ı size tebliğ etmeyelim mi?

Eğer takdir "en kuntum" veya "le en kuntum" şeklinde ise "en kuntumv üzerindeki "en" nasp içindir.

13- "Böylece onların sırtına binip üzerlerine yerleşin­ce, Rabbinizin nimetini anarak. Bunu bizim hizmetimi­ze vereni teşbih ve takdis ederiz. Yoksa biz bunlara güç yetiremezdik diyesiniz."

Cümle tezkir (müzekkerlik) üzerine bina edilmiştir. Çün­kü En'am kelimesi de Enne'am gibi bir cins isimdir. Muk-rinin: Güç yetirmek anlamındadır.

15- "Ama onlar kullarından bir kısmını onun bir cü­zü kıldılar."

Cüz'en burada nasiben, cüz, parça, kısım anlamların­dadır. Bir rivayete göre el-Cüz'ü kızlar demektir ki onlar za­ten melekler Allah'ın kızlarıdır demişlerdi. Şair de şiirinde cüzü dişi veya müennes anlamında kullanmıştır.

"Eğer kadın nasiblenirse ve o sürekli erkek doğurur bunda hayret verici birşey yoktur. Bazan hür olan kadın erkek doğrur."[2]

26- "Bir zaman İbrahim, babasına ve kavmine demiş­ti ki; Ben sizin taptıklarınızdan uzağım."

Beraun kelimesi tesniye ve cemi yapılmayan bir mastar­dır. Ve Bureau kelimesi fu'la vezninde gelen Beriun kelime­sinin cem'idir.

28- "Bu sözü ardından geleceklere devamlı kalacak bir miras olarak bıraktık ki insanlar (dinine) dönsünler."

Yani şirkten uzak ve beri olan Tevhid dini üzerine.

29- "Doğrusu bunları da, belamlarını da kendilerine hak ve hakikati açıklayan bir peygamber gelinceye ka­dar geçindirdim."

îmta ve ihmal müddetinin son haddine vardılar sonunda ya iman ya da azap kendilerine kalır veya kendilerine ya iman veya azap kar olarak kalır.

32- "Dünya hayatında onların geçimliliklerini arala­rında biz paylaştırdık."

Rablerinin rahmeti onların biriktirdikleri şeylerden da­ha hayırlıdır. Rabbinin rahmeti o şeydir ki: Onların seçtiği yerden (Mekke ve Taif)[3] nübüvvet veya peygamberlik bunlardan daha evladır.

33- "Tavanlarını ve çıkacakları merdivenleri gümüş­ten yapardık."

Ayette geçen "Sukuf" kelimesi ya "sekifetun" kelimesi­nin cemidir ki bu da gemide bulunan enli geniş tahtalar misali uzun geniş tahtalardır.

Veyahut ta "sukufen" kelimesi "es-Sekf' kelimesinin cem'idir. Rehn ve Ruhun misali bunlara cem'ul-kille "azlık cemi" denilir.

Veyahut ta "sukuf kelimesi cem'in cem edilişidir ki, Sekf kelimesi sukuf üzerine cem yapılmış ve "kaftan son­ra vav ile sukuf ta, es-sukuf vav'sız şeklinde cem yapılmış­tır. Tıpkı Necmun ve nucumun (vav ile) ve Nucum (vavsız) misalidir.

Ayette geçen (mearice) kelimesi Miraç 'uı cemidir. Ayet alemin maslahatı için bazılarının zengin olması bazılannm-da ihtiyaç sahibi olduğu mana ve ibareleri içermektedir ak­si takdirde kafirlerin küfürlerinde boğulmaları için ve dün­ya için çok çalıştıkları için onların rızıklarını oldukça çok fazla verebilirdi.

Yine ayet dünya işlerini ve nimetlerini hafife almış ve in­dirgemiştir ki bundan dolayı Allah'a asi olan ve emirlerine karşı gelen kafirlere buna rağmen nzıklarmı tam bir şekil­de verdiği manaları da içermektedir.

36- "Kim Rahman'dan yüz çevirirse ona, bir şeytanı arkadaş veririz ve o şeytan artık onun ayrılmaz dostu­dur."

Ayette geçen el-Aşv (ayn ile) kelimesinni aslı gece ka­ranlığında yürümektir. El-A'şa ise gözleri bozuk veya gör­me zayıflığı olan demektir.Nukeyyid lehu şeytanın'dan[4] maksat şudur: O, Allah'ın zikrinden gafil olup yüz çevirdiğinden buna karşılık onun rezil ve kepaze olması için biz de ona bir şeytanı dost olarak musallat ederiz diyor.

38- "O şeytan dostu kimse en sonunda bize geldiği za­man "Keşke benimle senin aranda doğu ile batı arası ka­dar uzaklık olsaydı, ne kötü arkadaşmışsm sen!" der."

Ayette geçen "meşrikeyn"den kasıt doğu ile batıdır ki ay­nen ay ile güneşe (kamereyn) iki hilal denilmesi misalidir.

39- "İkiniz de zalim olduğunuz için bugün pişmanlık size hiçbir fayda vermeyecektir. Çünkü siz, azapta müş­tereksiniz."

İbni Cinni, ben bu ayet hakkında Ebu Ali'ye sordum o da şöyle dedi, diyor:

"Ahiret yurdu geldiğinde, aralarında hiç fasıla olmaksı­zın dünya yurdu da peşi sıra gelir. O zaman ahiret ve dün­ya yurtları, ahirette sanki dünyada imiş gibi bir halde olur. Bunun içindir ki ayette (elyevm) kelimesi geçmiştir ve o gün zulüm vakitlerinin mecrası halindedir ki buna şu işaret edi­yor: "İz zelumtum: zulmettiğiniz zaman" işte o kast edilen zulüm vakitleri de dünyada[5] geçirilen anlardır.

Eğer ayetteki bağlantıları bu şekilde yapmış isek (iz ze-lemtum) kelimesi herhangi bir tarafla bağlantısını kurama­yız ve muallakta kalır.

Ayetin manası şöyledir: "Zulmedenler gönül huzuru, iç huzur veya rahatlık bakımından, azapta onlara müşterek olanların bulunmasından dolayı hiçbir şekilde rahatlığa ka­vuşmak veya azabın hafifletilmesi konusundan istifade ede­mezler. Çünkü onlar geçmişte zulm yapmışlardı. Her ne kadar işledikleri bu zulm veya günahlar şiddetli veya büyük olanlardan olmasa bile ve musibetlerinin veya felaketlerinin gelmesi konusunda az bir paya da sahip oîsa durum yine ay­nıdır, değişmeyecektir.

Leyla Ahiliye de şiirinde buna benzer bir teselli ve rahat­lığı dile getirmektedir.

"Etrafımdakilerin arkadaşları üzerine çok ağlaması olma­saydı kendi kendimi Öldürecektim. Kardeşim misali ağlamı­yorlar velakin hüzün ve matemle onlardan nefsime teselli bu­luyorum."[6]

51-52- "Hala görmüyor musunuz? Yoksa ben, kendi­si zayıf ve nerdeyse göz anlatmayacak durumda bakman şu adamdan daha hayırlı değil iniyim?"

Buna göre Firavun sanki şöyle demiş: Efela tubsirun em entum buserau: "Görmüyor musunuz? Yok gerçekten siz ba­siretlilerdensiniz de görüyorsunuz?

Ayette geçen "ene hayrun" kavli şu kavlin menzilinde-dir: Em entum buserau. "Yoksa siz görüyor musunuz?" Za­ten nahiv kaidelerine göre hitap babı böyle icra eder. Yani onunla soru ve cevap şeklinde olur soru veya cevaptan bi­ri diğerine ait olur.

53- "Ona altın bilezikler verilmeli, yahut kendisi ile beraber yardımcı melekler gelmeli değil miydi?"

Ayette geçen "esviretun" kelimesi sivar veya suvar ke­limelerinin cem'idir. E'mide ve imad ğurab ve eğribe misa­li gibidir.

Esaviretun[7] kelimesi ise isvar'ın cem'idir. Bunun aslı esavire (ya ile) idi, daha sonra ya harfi hazf edildi ve ya'sız olarak "esaviretun" kalmıştır. Şu kelimeler misali gibidir. İs-tarun-Esatiretun ve iskafun-esakifetun.

El-Esaviretu ve el-Melaiketu kelimeleri nahiv kaideleri­ne göre munsanf yapılmışlardır. Çünkü her iki kelime için­de mufretlerinde bir misal olduğundan dolayıdır şöyle ki: El-Alaniyetu, ettevaiyetu ve el-Kerahiyetu. Ayette geçen: Ev caemahul melaiketu mukterenin: Cümlesi Musa'nın (a.s.) şu sözü üzerine söylemiştir Firavun: "Bi melaiketillah (Al­lah'ın melekleriyle). Zira Allah'ı tanımayan onun melekle­rini hiç tanımaz.

55- "Bizi öfkelendirince onlardan intikam aldık, böy­lece hepsini suda boğduk."

Ayette geçen Asefuna'dan kasıt öfkelendirmektir.

57- "Meryemoğlu İsa, bir misal olarak anlatılınca senin kavmin hemen bağrişmaya başladılar."

Kudret konusunda bu ayet İsrailoğulları (yahudiler) için; insanı babasız yaratması gibi her şeyi de yaratmaya kudre­ti vardır şeklinde apaçık bir ayettir veya delildir.

Ayette geçen "yesiddune" kelimesi gürültü bağırtı mana­sında olan "yediccune" ve ellerini birbirine vurup çırpmak manasında olan "et-tesdiye" anlamındadır.

Bir rivayete göre "yesuddune" ile "yesiddune"[8] eş an­lamlıdır, ve ya'kifune ve ya'kufune, ya'rişune ve ya'ruşu-ne bablarındadır.

İsa (a.s.) hakkında böyle söylendiğinde müşrikler şöyle dediler: "Ali hetuna-haynn minhu: Bizim ilahlarımız ondan (İsa) daha hayırlıdır." dediler.

58- "Bizim tanrılarımız mı hayırlı, yoksa o mu? dedi­ler. Bunu sana ancak tartışmak için söylediler. Öyle ya onlar kavgacı bir toplumdur."

Yani onlar sadece mücadele etmek ve husumet[9] yapmak için acaba tanrılarımız mı yoksa o mu daha hayırlıdır? de­diler.

"El-Cedel" kelimesinin aslı "El-Cedlu" dur ve yüz çevir­mek, hileyle fikrinden alıkoymak ve vazgeçmek manaların­da olan "el-Fetl"[10] anlamındadır. Mücadele eden her hasım, hasmını hak veya batıldan alıkoyar veya vazgeçirir.

60- "Eğer dileseydik, içinizden, yeryüzünde yerinize geçecek melekler yaratırdık."

Sizin suretinizde melekler yaratırdık demektir.

65- "Ama aralarından çıkan gruplar, birbirleriyle ihtilafa düştüler."

Kendi aralarında ihtilafa düşen gruplar Yahudi ve hris-tiy anlardır.

67- "Allah'a saygı duyup kötülükten sakınanlar müs­tesna olmak üzere, (dünyada iken kötülükte) dost olanlar o gün binbirlerine düşman kesilirler."

Yani dünyada masiyet üzerine arkadaş olup beraber olanlar bugünde ancak birbirlerine düşman olurlar demek is­tiyor.

79- "Yoksa (müşrikler) bir işte kesin karar mı verdi­ler? Biz de kararlıyız."

Masiyet üzerine karar almalarıdır. Biz de kararlıyız'-dan kasıt ceza veririz demek istiyor.

81- "De ki: Rahman'm bir çocuğu olsaydı, elbette ben (ona) ibadet edenlerden ilki olurdum."

Ayette geçen "abidin" kelimesi "abide"den türemiştir. Ve ilk yapan[11] anlamındadır. Ayet sonunda abidin üzerinde vak­fe yapılıp durulması tam bir mana teşkil ettiğini ve rahman için böyle bir çocuğun olmadığını ifade eder.

Bazı Basra alimleri bunu böyle tefsir ettikleri zaman mülhid (inkarcı)lar ona şöyle sorarlar:

"El-Abid ile el-Anif arasındaki benzerlikte nedir? dedi­ler." O da:

"Şüphe yok ki Kur'an arapların diliyle araplara (tüm in­sanlara) nazil olmuştur bu da Kur'an'ın kelamıdır" der on­lara.

Haffaf b. Nudbe de şiirinde "abede" kelimesini anefe "ilk yapan" anlamında kullanmıştır:

"İlk önce kavmimle onlara akrabalığı kurarım Darim ve Beni Reyah kavmini terkederim. Onlara çare bulduğum za­man kavmim yeterli olan kurtuluş ile netice bulmam daha iyidir.[12]

İbni Urfe[13] şöyle demiş: "Abidin" kelimesinin vezinleri sadece şöyle olur: Abide ya'bedu fehuve Abedun'dur. Ni­çin böyle abidun denilmiş oysa ki Kur'an-ı Kerim dilde şaz ve az kullanılan kelimelerle gelmemiştir. Özellikle iş-tibah (benzerlik, teşbih) konusunda. Lakin mana olarak şöyledir: Ben, çocuğu olmayan ve tek olan Allah'a ibadet edenlerin ilkiyim.

El-Abidin kelimesinin El-Muvahhidin (birleyenler) ma­nasında olması da caizdir. Çünkü ona ibadet eden herkes onu birliyor demektir ve onu birleyen herkes te ona ibadet edi­yor demektir.

Rasulullah'ın "Ya Rabbi! Bunlar iman etmeyen bir ka­vimdir" demesine karşı Allah:

88-89- "Şimdilik sen onlardan yüz çevir ve size selam olsun "ben sizden ayrılıyorum" de. Yakında bilecekler" buyurdu. Ayette geçen "kilehu" kelimesini fetha yapan onu şu cümleye atfetmiş olur. "Enna la nesmeu sirrehum ve necvahum" yani ne dediklerini duymuyoruz. Bir rivayete gö­re manası şudur: Ne şefaat etmeye ne de onun dediklerine malik olurlar.

Bir rivayete göre "kile" kelimesi mastar üzerine nasp ol­muştur. Buna göre cümle şöyledir: İlla men şehide bilhak-ki ve kale kilehu: ancak hakka şahitlik eden ve onun dedi­ğin diyen" demektir.

Bir rivayete göre "kilihi"[14] şeklinde cer (esre) yapanın manası şöyledir: "İndehu ilmus seati ve alime kilihi: kıya­met saatinin vakti onun bilgisi dahilindedir ve onun sırları­nı gizliliklerini de bilir" demektir.

Yani "şehide bilhakki ve bi kilihi: hakkı müşahede etti ve onun gizliliklerini de müşahede etti" demektir.,[15]

⚠ Bu sayfada hata var mı? Bildirin!