AHKAF SURESİ

4- "De ki: Dikkat edip baktınız mı hiç, Allah'ı bırakıp taptığınız şeyler yeryüzünde ne yaratmışlar gösterseni-ze bana!? Yoksa onların ortakları göklerde midir? Eğer doğru söyleyenlerden iseniz size indirilmiş bir kitap, yahut bir bilgi kalıntısı varsa onu bana getirin."

Ayette geçen "esareten" den kasıtı hat,[1] kitap, yazı vb. şeylerdir. İbni Abbas'm dediğine göre Esaretun: Bazı olu­şumlara, varlıklara işaret edilmesi veya delil gösterilmesi için yerde çizilen çizgi, şekil veya hattır." Ata b. Yesar'dan nakledildiğine göre bilgi kalıntıları v.b. şeylerdir veya pey­gamberlerin kendilerine öğrettiği bilgi üzerine mutabakat sağlayan bilgi eserleridir.

10- "De ki: Hiç düşündünüz mü: Şayet bu, Allah katın­da ise ve siz de onu inkar etmişseniz, İsrailoğullarından bir şahit te bunun benzerini görüp inandığı halde siz yine de bü­yüklük taslamışsanız haksızlık etmiş olmaz mısınız?"

Hasan'dan[2] nakledildiğine göre îsrailoğullarından olup şahit gösterilen ve cennet ehlinden olan şahıs Abdullah b. Se-lam'dır. Ayet te onun hakkında nazil olduğu naklediliyor.

Ahkaf suresi Mekke'de nazil olduğundan Şa'bi[3] hiç bir ayetin Abdullah b. Selam hakkında nazil olmadığını zikrediyor.

Ama Ahkaf suresinin bazı ayetlerinin Medine'de[4] na­zil olduğunu söylemek te caizdir. Ve Rasulullah'ın (s.a.v.), Abdullah'ın şehadetini haber vermesi, onun, ayetlerine ve mucizelerine müşahede etmesinden önce olması da caizdir.

15- "Biz insana, ana babasına iyilik etmesini tavsiye ettik."[5]

Burada izmann mutlaka olması gerekirdi izmar edildik­ten sonra güzel bir iş, emir veya ihsan gelsin. Veya izmar edilsin ki onun emrinde iyi bir şey vaki olsun.

Ancak ne varki "vesseyna" kelimesi iki mef ulun olma­sını gerektirdiğinden izmann gerçekleşmesi vaki olmuş­tur. Bu iki mef ule "insan" ve "bivalideyhi" dir. İşte bu iki mef ulun oluşması için izmarı yapmaktan başka bir amele (etkene) ihtiyaç kalmamıştır.

"Annesi onu zahmetle taşıdı ve zahmetle doğurdu."

Hamilenin verdiği ağırlık, hastalık, arızı şeyler ve ken­dinden ve ceninden dolayı olan şiddetli korku v.b. şeylerdir.

16- "İşte kendilerinden, yaptıklarımın en iyisini ka­bul edeceğimiz ve günahlarını bağışlayacağımız bu kim­seler cennetlikler arasındadırlar."

Onlara verdiğimiz bu söz haktır doğrudur demektir. Fa­kat cümeldeki vadi kendi nefsine izafe etmiştir. Şu ayetle ol­duğu gibi.

"Hakkul yekin."                                  (Vakıa: 56/96)

15- "Nihayet insan, güçlü çağına erip kırk yaşına va­rınca der ki: Rabbim! Bana ve ana babama verdiğin ni­mete şükretmemi ve razı olacağın yararlı iş yapmamı te­min et."

Zaten insanın böyle deyip yapması gerekir.

17- "Ana ve babasına "öf be size![6] Benden önce ni­ce nesiller gelip geçmişken beni mi tekrar dirilmekle tehdit ediyorsunuz?" diyen kimseye" Bu ayetteki cümlenin cevabı 18. ayetteki: "İşte onlar, kendilerinden önce cinlerden ve insanlar­dan gelip geçmiş topluluklar içinde, haklarında azab sabit olmuş kimselerdir." bu cümledir.

Cümlenin anlamı şudur: Böyle diyen herkese, hakkında­ki azap hükmü sabit olur.

20- "İnkar edenler ateşe arz olundukları gün, dünya­daki hayatınızda bütün güzel şeyleri harcadınız, onların zevkini sürdünüz."[7]

Ayette geçen "ezhebtum" geçirmek gidermek manasın-dadır. Bu, birşeyden dem almak, onunla zevk sefa sürmek manasında olan "minezzihaki bi şeyin"den alınmış ve türe­tilmiştir. Ayetteki zahiri mana böyledir. Ama bu durum, dün­yada yaptığı şeylerle ahirette olma ihtimali de vardır. Eğer bu şekilde olursa bu fevt (geçirmek) manası üzerine "minez zihabi bi şey'in" de olabilir.

21-  "Ad kavminin kardeşini (Hud) an. Zira o, Ah-kafta kavmini uyardı."

Ahkaf kelimesi Hakefe'den türetilmiş ve ince eğri kum yığını veya büyük tümsekler halindeki kum yığınıdır.

24- "Nihayet onu, vadilerine doğru yayılan bir bulut şeklinde görünce: "bu bize yağmur yağdıracak yaygın bir buluttur" dediler."

Ayette geçen "aridun" dan maksat gökyüzünde kendisi­ne doğru gelen bir buluttur.

26- "Andolsun ki onlara da size verdiğimiz kudret ve serveti vermiştik."

Yani size ne verdiysek onlara da aynısını verdik "göz, ku­lak ve kalp" gibi.

Ayette geçen "in" harfi burada cahd "inkar" hususunda "ma" harfinin menzilindedir. "in" harfinde lafzın İslahı için iki vecih vardır:

1- "Fima" deki mim ile "Mekkennahum" içindeki iki mim arasına birer haciz sed koyup bir birinden ayırdedilme-si için. Çünkü "elif harfi bunun dışındaki; Gunnenm sabit olduğu cümlelerle ki; onda lafız güzel bir terennüm, ahenk alıyor işte bu gider durumlarda da elif haciz (sed) vazifesi­ni yapıyor. Bu gibi durumlarda elif med ve liyn harflerinin üzerine gelir. Bundan dolayıdır ki elif: Kuvvetli bir ived nun'u olmayan nundan sonra kullanılır ve lafzın tahsİni için yapılmaz. Şöyle dediği gibi:

"Biz, koçun başına öyle bir darbe vurup indiririz ki dili ağzından çıkar."[8]

2- Ma'nın tekrarını düşürmek.

35- "O halde peygamberlerden azim sahibi olanların sabrettiği gibi sen de sabret."

Ayette geçen "mim" harfi tebyini cins (cinsi açıklayan) için olması da caizdir ve teb'id için olması da caizdir. Çün­kü bütün peygamberler her zorluk, afet, bela ve tek tipler­le karşı karşıya kalmamıştır da ondan dolayı teb'id için gelmiştir ki hepsi böyle olsaydı azim ve sabırları açıklanmış olurdu.[9]